آدمیان مدرن برخلاف عوام همه دورانها که اخلاصشان به "مخدومان طبیعی خود" باعث شد همواره به آنها خیانت شود و بارها لگدمال شوند، در "آبهای یخ زده محاسبات خودپرستانه" غوطه خورده اند و آزادند که به حاکمانشان که آنها را خرد و نابود می کنند تمکین نکنند. سرما آنها را هشیار کرده است نه گنگ و خواب آلوده. از آنجا که آموخته اند چگونه بیندیشند و خود بیندیشند و به خود بیندیشند طالب آن خواهند بود که روسا و حکمفرمایانشان حساب پس بدهند که برای آنها و با آنها چه کرده اند و آماده اند تا هر جا که در عوض خدماتشان چیزی دستگیرشان نشود مقاومت و عصیان کنند.
📚کتاب #تجربه_مدرنیته
#مارشال_برمن
ترجمه: #مراد_فرهادپور
👥کانال علوم اجتماعی👥
⬇️⬇️⬇️⬇️⬇️⬇️⬇️
@SocialSciences1
📚کتاب #تجربه_مدرنیته
#مارشال_برمن
ترجمه: #مراد_فرهادپور
👥کانال علوم اجتماعی👥
⬇️⬇️⬇️⬇️⬇️⬇️⬇️
@SocialSciences1
فایل صوتی سخنرانی:
#دکتر_نعمت_الله_فاضلی
🔴در نشست تجربه ایرانی مواجهه با علوم انسانی مدرن
یکشنبه 26 اردیبهشت 95 پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی
👥کانال علوم اجتماعی👥
@SocialSciences1
#دکتر_نعمت_الله_فاضلی
🔴در نشست تجربه ایرانی مواجهه با علوم انسانی مدرن
یکشنبه 26 اردیبهشت 95 پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی
👥کانال علوم اجتماعی👥
@SocialSciences1
فایل صوتی سخنرانی:
#دکتر_محمد_امین_قانعی_راد
🔴در نشست تجربه ایرانی مواجهه با علوم انسانی مدرن
یکشنبه 26 اردیبهشت 95 پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی
👥کانال علوم اجتماعی👥
@SocialSciences1
#دکتر_محمد_امین_قانعی_راد
🔴در نشست تجربه ایرانی مواجهه با علوم انسانی مدرن
یکشنبه 26 اردیبهشت 95 پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی
👥کانال علوم اجتماعی👥
@SocialSciences1
🔊صوت سخنرانی
سخنرانی #دکتر_رضا_داوری_اردکانی
(استاد ممتاز فلسفه و رئیس فرهنگستان علوم جمهوری اسلامی ایران)
🔴در نشست تجربه ایرانی مواجهه با علوم انسانی مدرن
👥کانال علوم اجتماعی👥
@SocialSciences1
سخنرانی #دکتر_رضا_داوری_اردکانی
(استاد ممتاز فلسفه و رئیس فرهنگستان علوم جمهوری اسلامی ایران)
🔴در نشست تجربه ایرانی مواجهه با علوم انسانی مدرن
👥کانال علوم اجتماعی👥
@SocialSciences1
Forwarded from علوم اجتماعی،مسائل روز
کتابهایی که دنیا آنها را غیراخلاقی مینامد،
کتابهایی هستند که رسواییهای دنیا را به خودش نشان میدهند!
#اسکار_وایلد
👥کانال علوم اجتماعی👥
@SocialSciences1
کتابهایی هستند که رسواییهای دنیا را به خودش نشان میدهند!
#اسکار_وایلد
👥کانال علوم اجتماعی👥
@SocialSciences1
Forwarded from کافه روش تحقیق و نظریه ی جامعه شناسی
#رویکرد_تحلیل_ساختاری:
#رویکرد_تحلیل_ساختاری که بر تک گویی متمرکز است با اتخاذ یک رویکرد بالا به پایین تلاش می کند #ساختار_مفهومی کل متن را به دست آورد. در این رویکرد توجه ویژه روی شکل بیان است، یعنی چگونه گوینده یک داستان را با انتخاب شگردهای روایتی خاص، مجاب می کند. به رغم نگرش موضوعی، زبان حول و فراتر از محتوای استنباطی اش، جدی گرفته می شود"(لوئیس-بک و دیگران،2003،ص 5). در #تحلیل_ساختاری،تحلیل گر متن را به مثابه یک ساختارشناختی متشکل از طرح های کلی، مضمون ها و انسجام کلی به حساب می آورد و تلاش می کند با سازماندهی رخدادی، روایت را به واحدهای متشکل از عقیده، بند، چرخش ها، و بخش هایی بر اساس چگونگی بیان تجزیه می نماید؛ و با توجه به این که واحدهای تحلیلی جنبه ی ساختاری و کلی دارند،او فقط می تواند روی موردهای محدود و مقایسه ی چند شرح روایتی کار کند.
📘کتاب: #کیفی_پژوهی
👤نویسنده: #خلیل_میرزایی
📚انتشارات: #فوژان
📇چاپ اول: #فروردین_1395
@KhalilMirzaei
#رویکرد_تحلیل_ساختاری که بر تک گویی متمرکز است با اتخاذ یک رویکرد بالا به پایین تلاش می کند #ساختار_مفهومی کل متن را به دست آورد. در این رویکرد توجه ویژه روی شکل بیان است، یعنی چگونه گوینده یک داستان را با انتخاب شگردهای روایتی خاص، مجاب می کند. به رغم نگرش موضوعی، زبان حول و فراتر از محتوای استنباطی اش، جدی گرفته می شود"(لوئیس-بک و دیگران،2003،ص 5). در #تحلیل_ساختاری،تحلیل گر متن را به مثابه یک ساختارشناختی متشکل از طرح های کلی، مضمون ها و انسجام کلی به حساب می آورد و تلاش می کند با سازماندهی رخدادی، روایت را به واحدهای متشکل از عقیده، بند، چرخش ها، و بخش هایی بر اساس چگونگی بیان تجزیه می نماید؛ و با توجه به این که واحدهای تحلیلی جنبه ی ساختاری و کلی دارند،او فقط می تواند روی موردهای محدود و مقایسه ی چند شرح روایتی کار کند.
📘کتاب: #کیفی_پژوهی
👤نویسنده: #خلیل_میرزایی
📚انتشارات: #فوژان
📇چاپ اول: #فروردین_1395
@KhalilMirzaei
@SocialSciences1
#پست_مدرن
#ژان_فرانسوا_لیوتار
از دیدگاه #لیوتار،همچنان که دانش مدرن با #فرروایت_ها همسانی دارد، دانش #پس_مدرن مستلزم طرد چنین #ابرروایت_هایی است. به گفته #لیوتار، به بیانی بسیار ساده، من _پس_مدرن را با ناباوری به #فرروایت_ها تعریف می کنم (1984). او با بیانی تندتر می گوید به جنگ تمامیت برویم... بیایید تفاوت ها را فعال سازیم(1984). در واقع نظریه ی اجتماعی #پس_مدرن به تجلیل انواع دیدگاه های نظری متفاوت می پردازد: دانش پس مدرن صرفا ابزاری برای مرجعیت ها نیست؛ این دانش حساسیت ما را نسبت به تفاوت ها می زداید و تحمل ما را نسبت به مقایسه ناپذیری بالا می برد(لیوتار،1984).از این جهات، جامعه شناسی به فراسوی دوره ی مدرن،یعنی به دوره ی #پس_مدرن انتقال یافته و در جستجوی انواع ترکیب های خاص تر است. از نظر فریزر و نیکولسون، #لیوتار #روایت[های] نسبتا کوچک و موضعی شده را بر #فراروایت ها یا #ابرروایت_های مدرنیته ترجیح می دهد(1988).
📓کتاب: #نظریه_جامعه_شناسی_مدرن
👥نویسنده: #جورج_ریتزر_داگلاس_جی_گودمن
👥مترجمان: #خلیل_میرزایی_عباس_لطفی_زاده
📚انتشارات: #جامعه_شناسان
@KhalilMirzaei
👥کانال علوم اجتماعی👥
⬇️⬇️⬇️⬇️⬇️⬇️⬇️
@SocialSciences1
#پست_مدرن
#ژان_فرانسوا_لیوتار
از دیدگاه #لیوتار،همچنان که دانش مدرن با #فرروایت_ها همسانی دارد، دانش #پس_مدرن مستلزم طرد چنین #ابرروایت_هایی است. به گفته #لیوتار، به بیانی بسیار ساده، من _پس_مدرن را با ناباوری به #فرروایت_ها تعریف می کنم (1984). او با بیانی تندتر می گوید به جنگ تمامیت برویم... بیایید تفاوت ها را فعال سازیم(1984). در واقع نظریه ی اجتماعی #پس_مدرن به تجلیل انواع دیدگاه های نظری متفاوت می پردازد: دانش پس مدرن صرفا ابزاری برای مرجعیت ها نیست؛ این دانش حساسیت ما را نسبت به تفاوت ها می زداید و تحمل ما را نسبت به مقایسه ناپذیری بالا می برد(لیوتار،1984).از این جهات، جامعه شناسی به فراسوی دوره ی مدرن،یعنی به دوره ی #پس_مدرن انتقال یافته و در جستجوی انواع ترکیب های خاص تر است. از نظر فریزر و نیکولسون، #لیوتار #روایت[های] نسبتا کوچک و موضعی شده را بر #فراروایت ها یا #ابرروایت_های مدرنیته ترجیح می دهد(1988).
📓کتاب: #نظریه_جامعه_شناسی_مدرن
👥نویسنده: #جورج_ریتزر_داگلاس_جی_گودمن
👥مترجمان: #خلیل_میرزایی_عباس_لطفی_زاده
📚انتشارات: #جامعه_شناسان
@KhalilMirzaei
👥کانال علوم اجتماعی👥
⬇️⬇️⬇️⬇️⬇️⬇️⬇️
@SocialSciences1
فیلسوفی که درصدد آفرینش جهان بنابر تصور خویش است
می خواهد همه به فلسفه اش ایمان بیاورند
و این همان روا داشتن استبداد بر دیگران است.
#فردریش_نیچه
👥کانال علوم اجتماعی👥
🔰🔰🔰🔰🔰
@SocialSciences1
می خواهد همه به فلسفه اش ایمان بیاورند
و این همان روا داشتن استبداد بر دیگران است.
#فردریش_نیچه
👥کانال علوم اجتماعی👥
🔰🔰🔰🔰🔰
@SocialSciences1
📚📚 #نمایشگاه_کتاب
📗 #ترویج_کتاب_خریدن، #کتابخوانی
💐عکس از آوا رفیعی راد
👏تصاویر کتابهای خریداری شده از نمایشگاه را بفرستید @Sirwan2724
👥کانال علوم اجتماعی👥
@SocialSciences1
📗 #ترویج_کتاب_خریدن، #کتابخوانی
💐عکس از آوا رفیعی راد
👏تصاویر کتابهای خریداری شده از نمایشگاه را بفرستید @Sirwan2724
👥کانال علوم اجتماعی👥
@SocialSciences1
⭕️روابط عمومی پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران:
✳️ثبت 66 هزار #پایان_نامه در پایگاه ثبت پایاننامههای کشور در سال 94
👥کانال علوم اجتماعی👥
⬇️⬇️⬇️⬇️⬇️⬇️⬇️
@SocialSciences1
✳️ثبت 66 هزار #پایان_نامه در پایگاه ثبت پایاننامههای کشور در سال 94
👥کانال علوم اجتماعی👥
⬇️⬇️⬇️⬇️⬇️⬇️⬇️
@SocialSciences1
@SocialSciences1
⭕️روابطعمومی پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران اعلام کرد
✳️ثبت 66 هزار #پایان_نامه در پایگاه ثبت پایاننامههای کشور در سال 94
◀️پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران با اشاره به ثبت بیش از 66 هزار #پایان_نامه در پایگاه ثبت اطلاعات پایاننامهها و رسالههای تحصیلات تکمیلی کشور در وبگاه ایرانداک در سال 94 از رشد 22درصدی در این زمینه نسبت به سال 93 خبر داد.
◀️به گزارش گروه دانشگاه خبرگزاری آنا به نقل از روابطعمومی پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران، در سال 94، 66هزار و 626 پایاننامه، در پایگاه ثبت اطلاعات پایاننامهها و رسالههای تحصیلات تکمیلی کشور در وبسایت ایرانداک به ثبت رسید که از این میزان بیش از 47 هزار پایاننامه از سوی دانشگاهها تایید شده است.
◀️با افزوده شدن بیش از 66 هزار پایاننامه در سال 94، تعداد پایاننامههای ثبت شده در پایگاه ثبت ایرانداک، به بیش از 273هزار و 948 عنوان پایاننامه رسید.
در میان پایاننامههای تاییدشده از سوی دانشگاهها، بیش از 43هزار پایاننامه مربوط به مقطع کارشناسیارشد و بقیه پایاننامهها در مقطع دکترا بوده است.
@SocialSciences1
◀️بیشترین پایاننامههای ثبتشده در پایگاه ثبت پایاننامهها و رسالههای تحصیلات تکمیلی مربوط به گروه #علوم_انسانی با 20هزار و 307 رکورد بوده است و پس از آن به ترتیب گروه فنی و مهندسی، علوم پایه، کشاورزی، هنر و علوم پزشکی قرار دارند.
◀️همچنین در سال 1394، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکز، دانشگاه تبریز، دانشگاه فردوسی مشهد، دانشگاه تربیت مدرس، دانشگاه علامه طباطبایی و دانشگاه پیامنور استان تهران به ترتیب بیشترین آمار را در بین دانشگاههای کشور در تایید پایاننامه به خود اختصاص دادهاند.
منبع: آنا
👥کانال علوم اجتماعی👥
⬇️⬇️⬇️⬇️⬇️⬇️⬇️
@SocialSciences1
⭕️روابطعمومی پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران اعلام کرد
✳️ثبت 66 هزار #پایان_نامه در پایگاه ثبت پایاننامههای کشور در سال 94
◀️پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران با اشاره به ثبت بیش از 66 هزار #پایان_نامه در پایگاه ثبت اطلاعات پایاننامهها و رسالههای تحصیلات تکمیلی کشور در وبگاه ایرانداک در سال 94 از رشد 22درصدی در این زمینه نسبت به سال 93 خبر داد.
◀️به گزارش گروه دانشگاه خبرگزاری آنا به نقل از روابطعمومی پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران، در سال 94، 66هزار و 626 پایاننامه، در پایگاه ثبت اطلاعات پایاننامهها و رسالههای تحصیلات تکمیلی کشور در وبسایت ایرانداک به ثبت رسید که از این میزان بیش از 47 هزار پایاننامه از سوی دانشگاهها تایید شده است.
◀️با افزوده شدن بیش از 66 هزار پایاننامه در سال 94، تعداد پایاننامههای ثبت شده در پایگاه ثبت ایرانداک، به بیش از 273هزار و 948 عنوان پایاننامه رسید.
در میان پایاننامههای تاییدشده از سوی دانشگاهها، بیش از 43هزار پایاننامه مربوط به مقطع کارشناسیارشد و بقیه پایاننامهها در مقطع دکترا بوده است.
@SocialSciences1
◀️بیشترین پایاننامههای ثبتشده در پایگاه ثبت پایاننامهها و رسالههای تحصیلات تکمیلی مربوط به گروه #علوم_انسانی با 20هزار و 307 رکورد بوده است و پس از آن به ترتیب گروه فنی و مهندسی، علوم پایه، کشاورزی، هنر و علوم پزشکی قرار دارند.
◀️همچنین در سال 1394، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکز، دانشگاه تبریز، دانشگاه فردوسی مشهد، دانشگاه تربیت مدرس، دانشگاه علامه طباطبایی و دانشگاه پیامنور استان تهران به ترتیب بیشترین آمار را در بین دانشگاههای کشور در تایید پایاننامه به خود اختصاص دادهاند.
منبع: آنا
👥کانال علوم اجتماعی👥
⬇️⬇️⬇️⬇️⬇️⬇️⬇️
@SocialSciences1
@SocialSciences1
🔴 #طبقه
#ریچارد_اسکیس
◀️ریچارد اسکیس در این کتاب، به بررسی کاربردِ مفهومِ «طبقه» در تحلیلهای علوماجتماعی میپردازد. در دورانی که عموماً با صفتهایی چون؛ «پسا-صنعتی»،«پسا-فوردیستی» و «پسا-سرمایهداری»! توصیف میشود، توضیح و تدقیقِ این مسئله که مفهومِ «طبقه» کمافیالسابق می تواند برای تبیین روابط مختلف انسانی، راهگشا باشد کار سختی به نظر میرسد.
◀️اسکیس به این نکته تأکید میکند که «طبقه» و «روابط طبقاتی» اگرچه همچون پیش _و حتی بیش از پیش_ در روابط و کنشهای افراد و نهادها در جامعه تأثیر گذارند (به عبارت دیگر، روابط طبقاتی در سطحی «عینی» به راحتی قابل مشاهده است) اما در سطح ذهنیتِ افراد این روابط چندان روشن نیست و توجهی به آنها نمیشود. او مینویسد: «حقوق بگیران به طور معمول خود را عامل عملکردهای کار و سرمایه نمیدانند. در عوض آن ها خود را مجری حرفهی خاصی دانسته که در آن سطوح مختلفی از مسئولیتها و اختیارات واگذار شده است» (اسکیس،1389: 32)
@SocialSciences1
◀️درگیری افراد در سطح «وظایف تخصصی» شغلِ خود، آنها را از توجه به این نکته باز میدارد که این «وظایف» در دلِ نظامِ بزرگتری از روابط طبقاتی کارکردهای متفاوتی دارد. به عبارت دیگر نظام طبقاتیِ سرمایهداری با تخصصی کردنِ کارها و در عین حال جدا کردنِ جنبههای مختلف کار (از جمله؛ مدیریت، کنترل کیفیت محصول و فرآیند کار و ... ) باعث شده است که مانع بزرگی بر سر راه شکلگیریِ آگاهی طبقاتی _به زبانِ ساده، تشخیصِ کارکردی که جایگاهِ شغلی ما برای نظامِ طبقاتیِ سرمایهداری دارد_ به وجود آید. او مینویسد : «روابط کنترلی سرمایهداری ممکن است به شکل سلسله مراتبی آرایش یافته و در میان جمعی از متخصصان مدیریتی، حرفهای و فنی تقسیم شود که البته در دست یابی به اهداف استراتژیک متحدند[یعنی تولید و تحقق هرچه بیشتر ارزش].»(همان)
نکتهی مهم پدید آمدنِ طبقهای است که به زبانِ اریک اولین رایت، جایگاهِ «مبهمی» در اختیار دارد. طبقهای که کارکردِ شغلیاش «کنترل» و «مدیریت»ِ فرآیند تولید است و از این طریق شریکِ ارزش اضافیِ تولید شده، اما در عینِ حال همچنان کاری که انجام میدهد کاری مزدی است_ یعنی کارش همچنان شامل استثمار میشود.
ریچارد،اسکیس(1389)،طبقه،ترجمهی ندا رضایی،چاپ اول،انتشارات آشیان،تهران.
جامعه شناسی اقتصادی
@Economic_Sociology
👥کانال علوم اجتماعی👥
⬇️⬇️⬇️⬇️⬇️⬇️⬇️
@SocialSciences1
🔴 #طبقه
#ریچارد_اسکیس
◀️ریچارد اسکیس در این کتاب، به بررسی کاربردِ مفهومِ «طبقه» در تحلیلهای علوماجتماعی میپردازد. در دورانی که عموماً با صفتهایی چون؛ «پسا-صنعتی»،«پسا-فوردیستی» و «پسا-سرمایهداری»! توصیف میشود، توضیح و تدقیقِ این مسئله که مفهومِ «طبقه» کمافیالسابق می تواند برای تبیین روابط مختلف انسانی، راهگشا باشد کار سختی به نظر میرسد.
◀️اسکیس به این نکته تأکید میکند که «طبقه» و «روابط طبقاتی» اگرچه همچون پیش _و حتی بیش از پیش_ در روابط و کنشهای افراد و نهادها در جامعه تأثیر گذارند (به عبارت دیگر، روابط طبقاتی در سطحی «عینی» به راحتی قابل مشاهده است) اما در سطح ذهنیتِ افراد این روابط چندان روشن نیست و توجهی به آنها نمیشود. او مینویسد: «حقوق بگیران به طور معمول خود را عامل عملکردهای کار و سرمایه نمیدانند. در عوض آن ها خود را مجری حرفهی خاصی دانسته که در آن سطوح مختلفی از مسئولیتها و اختیارات واگذار شده است» (اسکیس،1389: 32)
@SocialSciences1
◀️درگیری افراد در سطح «وظایف تخصصی» شغلِ خود، آنها را از توجه به این نکته باز میدارد که این «وظایف» در دلِ نظامِ بزرگتری از روابط طبقاتی کارکردهای متفاوتی دارد. به عبارت دیگر نظام طبقاتیِ سرمایهداری با تخصصی کردنِ کارها و در عین حال جدا کردنِ جنبههای مختلف کار (از جمله؛ مدیریت، کنترل کیفیت محصول و فرآیند کار و ... ) باعث شده است که مانع بزرگی بر سر راه شکلگیریِ آگاهی طبقاتی _به زبانِ ساده، تشخیصِ کارکردی که جایگاهِ شغلی ما برای نظامِ طبقاتیِ سرمایهداری دارد_ به وجود آید. او مینویسد : «روابط کنترلی سرمایهداری ممکن است به شکل سلسله مراتبی آرایش یافته و در میان جمعی از متخصصان مدیریتی، حرفهای و فنی تقسیم شود که البته در دست یابی به اهداف استراتژیک متحدند[یعنی تولید و تحقق هرچه بیشتر ارزش].»(همان)
نکتهی مهم پدید آمدنِ طبقهای است که به زبانِ اریک اولین رایت، جایگاهِ «مبهمی» در اختیار دارد. طبقهای که کارکردِ شغلیاش «کنترل» و «مدیریت»ِ فرآیند تولید است و از این طریق شریکِ ارزش اضافیِ تولید شده، اما در عینِ حال همچنان کاری که انجام میدهد کاری مزدی است_ یعنی کارش همچنان شامل استثمار میشود.
ریچارد،اسکیس(1389)،طبقه،ترجمهی ندا رضایی،چاپ اول،انتشارات آشیان،تهران.
جامعه شناسی اقتصادی
@Economic_Sociology
👥کانال علوم اجتماعی👥
⬇️⬇️⬇️⬇️⬇️⬇️⬇️
@SocialSciences1
🔶 #فوکو کجا شکست می خورد؟
🔸ابراهیم توفیق و مهدی یوسفی در نشست به کارگیری نظریات تاریخی فوکو در ایران
🔸روزنامه اعتماد، دوشنبه 27 اردیبهشت 95
👥کانال علوم اجتماعی👥
⬇️⬇️⬇️⬇️⬇️⬇️⬇️
@SocialSciences1
🔸ابراهیم توفیق و مهدی یوسفی در نشست به کارگیری نظریات تاریخی فوکو در ایران
🔸روزنامه اعتماد، دوشنبه 27 اردیبهشت 95
👥کانال علوم اجتماعی👥
⬇️⬇️⬇️⬇️⬇️⬇️⬇️
@SocialSciences1
@SocialSciences1
ابراهيم توفيق و مهدي يوسفي در نشست بهكارگيري نظريات تاريخي فوكو در ايران
🔶 #فوكو كجا شكست ميخورد؟
محسن آزموده
بالاخره تكليف ما ايرانيان فارسي زبان كه عمدتا با ترجمه يا متنهاي انگليسي زبان سر و كار داريم و در به در دنبال نظريات نو و جديد ميگرديم تا وضعيت خودمان را با كمك آن توضيح دهيم، با ميشل فوكوي فرانسوي چيست؟ متفكري كه آثار متعددي از او و درباره او به فارسي ترجمه شده است، در كنار آثار كثيري كه از جنس مقاله و كتاب دربارهاش تاليف شده است. با اين همه هنوز برخي خوانندگان پر و پا قرص او كه عمدتا به متن اصلي آثار او را ميخوانند، معتقدند اين برداشتها نادقيق و تحريف شده است. اين ادعاها اما سبب نشده كه فوكو به فضاي دانشگاهي ما راه نيابد. قريب به دو دهه است كه در رشتههاي مختلف علوم انساني از جامعهشناسي و علوم سياسي گرفته تا تاريخ و فلسفه دانشجويان ايراني خواسته يا ناخواسته ميكوشند مستقيم يا غيرمستقيم از فوكو و نظرياتش بهره بگيرند، اين ميان آثار قابلتوجهي نيز خلق شده كه برخي بارها نيز مورد نقد و بررسي قرار گرفتهاند، مثل دانش، قدرت و مشروعيت داود فيرحي و روشنفكران ايراني و غرب
مهرزاد بروجردي. نويسندگان اين آثار مدعي بهره گرفتن از روششناسي فوكويي در توضيح موضوع مورد بحث شان هستند؛ ادعايي كه مورد نقد ناقدان هم از نوع طرفداران ارتدوكس فوكو و هم از جنس مخالفان به كار بردن نظريات غربي در بررسي موضوعي در بستري ديگر واقع شده است. تازه اينها نخستين آثار و بالنسبه موفقترين آنها هستند، فراوانند آثاري كه دقتهاي نظري و صف شكني اين آثار را ندارند و با اين همه ادعا دارند كه فوكويي كار كردهاند. دلايل متعددي (جامعه شناختي، تاريخي و حتي فلسفي) ميتوان براي اين اقبال (ممكن است بگوييد بداقبالي براي فوكو) به انديشههاي فوكو از سوي ايرانيان بر شمرد. با اين همه همواره اين پرسش مطرح است كه آيا اين رجوع چند باره به لحاظ علمي مشروع است يا نه.
مهدي يوسفي، دانشجوي دكتري جامعهشناسي چند سال پيش پايان نامهاي با موضوع عنوان تعديلات نظري لازم براي به كارگيري نظريات تاريخي فوكو در ايران با راهنمايي ابراهيم توفيق نوشت كه بسيار مورد توجه علاقهمندان به بحث مذكور قرار گرفت. در جلسه چهارم از سلسله نشستهاي نقد پايان نامههاي دانشجويي، او به توضيحي درباره تز خودش پرداخت. در اين نشست ابراهيم توفيق، جامعهشناس تاريخي نيز حضور داشت و توضيحاتي ارايه داد كه از نظر ميگذرد.
@SocialSciences1
مهدي یوسفي
پژوهشگر علوم اجتماعي
بحث من اين نيست كه فوكو چه ميگويد يا چه برداشتهايي از كار او صورت گرفته و ممكن است، بحث اصلي اين است كه نظريهاي چون دست كم نظريه فوكو نميتواند به ما بنياد جهانشمولي بدهد كه با استفاده از آن بتوانيم به تحليل شرايط در جاهاي ديگر بپردازيم؛ به عبارت ديگر فوكو تاكيد دارد كه روي زمان و مكان معيني كار ميكند و روشن است كسي كه بر اين موضوع تاكيد دارد، منظورش آن است كه كار خودش نيز مقيد به زمان و مكان معين است. البته وابستگي به قيد زمان و مكان از منظرهاي مختلف مورد بحث واقع شده است اما فوكو ميگويد تاريخ فكر انباشتي از كاوش پيرامون مسائلي است كه حول يك موضوع شكل ميگيرند و هر كار علمي روي اين انباشت كه به شكل بلور است، تار ديگري ميتند. به همين خاطر فوكو ميگويد كه نظريهاش جهانشمول نيست اما اين كفايت را دارد كه در فضاي انباشته شده موجود ميتواند گرههايي را باز كند.
فوكو از نظر روشي در برابر ما ميايستد
اما ما در ايران آثار فوكو را كه شامل مفاهيم، اصول روش شناختي و... است، ميخوانيم. در نسل پيش از ما در جامعهشناسي كوشيدند كه اصول روش شناختي و چارچوب نظري او را اخذ كنند و با استفاده از آنها به تحليل مسائل جامعه ايران بپردازند؛ گويي فاصلهاي ميان نظريه و بستري كه نظريه در آن اعمال شده وجود ندارد و به راحتي ميتوان از نظريه فوكو براي حل مسائل ايران بهره گرفت. بحث اصلي من اين بود كه اين كار بهطور عام ممكن نيست و در مورد خاص فوكو نقض غرض است يعني اگر چنين كنيم، خود فوكو از نظر روشي در برابر ما ميايستد.
@SocialSciences1
فهم متعارف: باستانشناسي در برابر تبارشناسي
در نظريه فوكو به نظر ميرسد ميتوان دو روش باستانشناسي يا ديرينهشناسي و تبارشناسي را از يكديگر تفكيك كرد و با اخذ هر كدام از اين دو روش به تحليل مسائل پرداخت. اما به نظر من امكان چنين خوانشي از فوكو به وجود با توجه به متنهايي كه در دهههاي ١٩٨٠ و ١٩٩٠ منتشر شده وجود ندارد. در دهه ١٩٧٠ كه نخستين مواجهات جدي با فوكو در دنياي انگليسي زبان به خصوص با كتاب آلن شريدان مترجم رسمي آثار فوكو رخ داد، اين تصور بود كه فوكو نخست به روش باستانشناسي كار ميكند. در روش باستانشناسي بيان ميشود كه علم در گفتمان و گفتمان در زبان آميخته با قدرت به وجود ميآيد، اما وقتي فوكو به
ابراهيم توفيق و مهدي يوسفي در نشست بهكارگيري نظريات تاريخي فوكو در ايران
🔶 #فوكو كجا شكست ميخورد؟
محسن آزموده
بالاخره تكليف ما ايرانيان فارسي زبان كه عمدتا با ترجمه يا متنهاي انگليسي زبان سر و كار داريم و در به در دنبال نظريات نو و جديد ميگرديم تا وضعيت خودمان را با كمك آن توضيح دهيم، با ميشل فوكوي فرانسوي چيست؟ متفكري كه آثار متعددي از او و درباره او به فارسي ترجمه شده است، در كنار آثار كثيري كه از جنس مقاله و كتاب دربارهاش تاليف شده است. با اين همه هنوز برخي خوانندگان پر و پا قرص او كه عمدتا به متن اصلي آثار او را ميخوانند، معتقدند اين برداشتها نادقيق و تحريف شده است. اين ادعاها اما سبب نشده كه فوكو به فضاي دانشگاهي ما راه نيابد. قريب به دو دهه است كه در رشتههاي مختلف علوم انساني از جامعهشناسي و علوم سياسي گرفته تا تاريخ و فلسفه دانشجويان ايراني خواسته يا ناخواسته ميكوشند مستقيم يا غيرمستقيم از فوكو و نظرياتش بهره بگيرند، اين ميان آثار قابلتوجهي نيز خلق شده كه برخي بارها نيز مورد نقد و بررسي قرار گرفتهاند، مثل دانش، قدرت و مشروعيت داود فيرحي و روشنفكران ايراني و غرب
مهرزاد بروجردي. نويسندگان اين آثار مدعي بهره گرفتن از روششناسي فوكويي در توضيح موضوع مورد بحث شان هستند؛ ادعايي كه مورد نقد ناقدان هم از نوع طرفداران ارتدوكس فوكو و هم از جنس مخالفان به كار بردن نظريات غربي در بررسي موضوعي در بستري ديگر واقع شده است. تازه اينها نخستين آثار و بالنسبه موفقترين آنها هستند، فراوانند آثاري كه دقتهاي نظري و صف شكني اين آثار را ندارند و با اين همه ادعا دارند كه فوكويي كار كردهاند. دلايل متعددي (جامعه شناختي، تاريخي و حتي فلسفي) ميتوان براي اين اقبال (ممكن است بگوييد بداقبالي براي فوكو) به انديشههاي فوكو از سوي ايرانيان بر شمرد. با اين همه همواره اين پرسش مطرح است كه آيا اين رجوع چند باره به لحاظ علمي مشروع است يا نه.
مهدي يوسفي، دانشجوي دكتري جامعهشناسي چند سال پيش پايان نامهاي با موضوع عنوان تعديلات نظري لازم براي به كارگيري نظريات تاريخي فوكو در ايران با راهنمايي ابراهيم توفيق نوشت كه بسيار مورد توجه علاقهمندان به بحث مذكور قرار گرفت. در جلسه چهارم از سلسله نشستهاي نقد پايان نامههاي دانشجويي، او به توضيحي درباره تز خودش پرداخت. در اين نشست ابراهيم توفيق، جامعهشناس تاريخي نيز حضور داشت و توضيحاتي ارايه داد كه از نظر ميگذرد.
@SocialSciences1
مهدي یوسفي
پژوهشگر علوم اجتماعي
بحث من اين نيست كه فوكو چه ميگويد يا چه برداشتهايي از كار او صورت گرفته و ممكن است، بحث اصلي اين است كه نظريهاي چون دست كم نظريه فوكو نميتواند به ما بنياد جهانشمولي بدهد كه با استفاده از آن بتوانيم به تحليل شرايط در جاهاي ديگر بپردازيم؛ به عبارت ديگر فوكو تاكيد دارد كه روي زمان و مكان معيني كار ميكند و روشن است كسي كه بر اين موضوع تاكيد دارد، منظورش آن است كه كار خودش نيز مقيد به زمان و مكان معين است. البته وابستگي به قيد زمان و مكان از منظرهاي مختلف مورد بحث واقع شده است اما فوكو ميگويد تاريخ فكر انباشتي از كاوش پيرامون مسائلي است كه حول يك موضوع شكل ميگيرند و هر كار علمي روي اين انباشت كه به شكل بلور است، تار ديگري ميتند. به همين خاطر فوكو ميگويد كه نظريهاش جهانشمول نيست اما اين كفايت را دارد كه در فضاي انباشته شده موجود ميتواند گرههايي را باز كند.
فوكو از نظر روشي در برابر ما ميايستد
اما ما در ايران آثار فوكو را كه شامل مفاهيم، اصول روش شناختي و... است، ميخوانيم. در نسل پيش از ما در جامعهشناسي كوشيدند كه اصول روش شناختي و چارچوب نظري او را اخذ كنند و با استفاده از آنها به تحليل مسائل جامعه ايران بپردازند؛ گويي فاصلهاي ميان نظريه و بستري كه نظريه در آن اعمال شده وجود ندارد و به راحتي ميتوان از نظريه فوكو براي حل مسائل ايران بهره گرفت. بحث اصلي من اين بود كه اين كار بهطور عام ممكن نيست و در مورد خاص فوكو نقض غرض است يعني اگر چنين كنيم، خود فوكو از نظر روشي در برابر ما ميايستد.
@SocialSciences1
فهم متعارف: باستانشناسي در برابر تبارشناسي
در نظريه فوكو به نظر ميرسد ميتوان دو روش باستانشناسي يا ديرينهشناسي و تبارشناسي را از يكديگر تفكيك كرد و با اخذ هر كدام از اين دو روش به تحليل مسائل پرداخت. اما به نظر من امكان چنين خوانشي از فوكو به وجود با توجه به متنهايي كه در دهههاي ١٩٨٠ و ١٩٩٠ منتشر شده وجود ندارد. در دهه ١٩٧٠ كه نخستين مواجهات جدي با فوكو در دنياي انگليسي زبان به خصوص با كتاب آلن شريدان مترجم رسمي آثار فوكو رخ داد، اين تصور بود كه فوكو نخست به روش باستانشناسي كار ميكند. در روش باستانشناسي بيان ميشود كه علم در گفتمان و گفتمان در زبان آميخته با قدرت به وجود ميآيد، اما وقتي فوكو به
حوادث ١٩٦٨ بر ميخورد به اهميت مسائل سياسي پي ميبرد و به همين خاطر روش باستانشناسي را كنار ميگذارد و سراغ روش تبارشناسي ميرود كه در آن بر قدرت تاكيد ميكند. به نظر من ميرسد شريدان در اين توصيف از فوكو چند مفروض غيرقابل دفاع دارد؛ نخست اينكه فوكو روش باستانشناسي را كنار گذاشته است؛ در حالي كه متنهايي كه از فوكو در دهههاي
١٩٨٠ و ١٩٩٠ منتشر شد، ميبينيم كه فوكو تا پايان عمر باستانشناسي را كنار نگذاشته و تاكيد ميكند كه كارش دو بعد باستانشناسي و تبارشناسي دارد كه اين دو را بايد در كنار هم پيش برد. مفروض نادرست ديگر شريدان اين است كه گفتمان را با زبان يكي ميداند؛ در حالي كه فوكو تلاش ميكند با وامگيري گفتمان (discourse) تاكيد كند كه تمايزي ميان زبان و كنش وجود ندارد و اين دو در يك سطح يعني گفتمان رخ ميدهد. گفتمان براي فوكو امري شبيه قياس ضمير باختين است، يعني معنا نه در زبان كه در جهان مفروض رخ ميدهد. اين نزديك گفتمان فوكو است، گفتمان سطح پيشاپيش پذيرفته است، چرا چنين است؟ زيرا در جهاني كه آن را مفروض گرفتهايم، پيش فرض گرفتهايم كه قواعدي هم وجود دارد و آن قواعد بنيادها يا عملكردهاي گفتمان به تعبير فوكو است.
نظريه سيار ادوارد سعيد
با توجه به آنچه گفته شد، قصدم از نگارش پاياننامه با موضوع تعديلات نظري براي استفاده از فوكو،
اين بود كه نشان دهم چنين كاري با فوكو غيرممكن است، يعني ممكن است كسي مثل محمد توكلي طرقي از مفهوم hetero utopia براي توضيح متنها فارسياي كه بين مرزهاي كنوني ايران و هند نوشته ميشوند، بهره بگيرد و نام شان را متنهاي بيخانمان بگذارد. او به هر حال اين كار را ميكند، اما مساله من اين است كه كل دستگاه فوكويي آن جوري كه تصور ميشود كه اين قابليت را دارد كه اينجا مورداستفاده قرار بگيرد، غلط است. من از مفهوم نظريههاي سيار ادوارد سعيد بهره ميگيرم، سعيد در مقالهاي در كتاب جهان، متن، منتقد از يك بيماري نظري ياد ميكند كه طي آن برخي فكر ميكنند به راحتي ميتوان نظريهاي كه در يك بستر توليد شده را در بستري ديگر به كار برد. او براي درمان اين بيماري ميگويد كه به نظر من بايد نشان داد وقتي يك نظريه از يك بستر به بستري ديگر مهاجرت ميكند، در بستر دوم چه مقاومتهايي ايجاد ميشود. ثبت اين چيزها باعث ميشود كه بتوانيم فضايي بينابيني بين نظريه و زمينهاي كه نظريه در آن به كاربسته ميشود، توليد كنيم.
@SocialSciences1
بليتي به نام فوكو
به همين خاطر كوشيدم نشان دهم كه وقتي فوكو را به ايران آورديم، چه بلايي بر سرش آورديم و فوكو چه بلايي بر سر ما آورد. البته در سالهاي اخير استفادههاي دقيقي از فوكو صورت گرفته است، اما بهطور غالب فوكو براي ما همچون بليتي است كه با او ميتوانيم به فضاي روشنفكري و آكادميك راه پيدا كنيم و بعد از اين راهيابي ديگر با آن بليت كار نداريم. اين به كارگيري ناقص فوكو به خصوص از جانب كساني صورت ميگيرد كه كارشان نشان ميدهد به شيوههاي ديگر تحليل گفتمان مثل روش لاكلائو- موفه علاقه دارند. به همين خاطر حس ميكنم استفاده از فوكو در ايران تا حدود زيادي نمادين است كه به محقق اجازه ميدهد كارش مشروع جلوه داده شود.
پروژه فوكو
اما غير از اين شيوه استفاده از فوكو و استفادهاي كه توكلي طرقي صورت داده، كوشيدم با ورود به كار فوكو چيزي فراتر از باستانشناسي و تبارشناسي بيابم؛ امري كه در كل آثار فوكو مشترك است. فوكو در سه جا از آثارش سه سرنخ به ما ميدهد: اول هستيشناسي خودمان
(ontology of ourselves) يعني در راستاي پروژه روشنگري چيست كانت، بكوشيم نشان دهيم در جهان در حال تغيير كجا ايستادهايم، دوم مسالهسازي (problimatization) به اين معنا كه چيزها مدام و به صورت غيرخطي مساله مند (پروبلماتيزه) ميشوند كه با هستيشناسي خودمان نسبت جدي دارد و مساله سوم فوكو برساخته شدن سوژه است. فوكو در مقالهاي كه در انتهاي كتاب ميشل فوكو فراسوي ساختگرايي و هرمنوتيك (نوشته رابينو و دريفوس) نوشته شده خطاب به مخاطب انگليسي زبان (فارسي زبان) تاكيد ميكند كه مساله من قدرت نبوده است، بلكه اگر قدرت برايم مهم بوده به اين خاطر است كه جايي به اين رسيدم كه مساله قدرت با مساله شكلگيري سوژه گره ميخورد، سوژه به عنوان كسي كه ميشناسد اما نه به تعبير كانتي بلكه به عنوان يكي از اشيايي كه در جهان هست و با اشياي اين جهان نسبتي دارد و با پروبلماتيزه شدن اين نسبتها، برساخته ميشود. هدف از ارايه اين سطح از فوكو اين نيست كه بگويم اين روش را اخذ كنيم و با آن به تحليل بپردازم بلكه آن است كه پروژه فوكو را نشان دهم.
از عصر سند تا عصر يادبود
اما بعد از ارايه پاياننامه به نتايج ديگري نيز
دست يافتم. متن اصلي فوكو يعني باستانشناسي دانش چنين آغاز ميشود كه فوكو تاكيد ميكند سالهاست مورخان ميان دو سطح رويدادهاي تاريخي يعني سطح سريع (مثل اتفا
١٩٨٠ و ١٩٩٠ منتشر شد، ميبينيم كه فوكو تا پايان عمر باستانشناسي را كنار نگذاشته و تاكيد ميكند كه كارش دو بعد باستانشناسي و تبارشناسي دارد كه اين دو را بايد در كنار هم پيش برد. مفروض نادرست ديگر شريدان اين است كه گفتمان را با زبان يكي ميداند؛ در حالي كه فوكو تلاش ميكند با وامگيري گفتمان (discourse) تاكيد كند كه تمايزي ميان زبان و كنش وجود ندارد و اين دو در يك سطح يعني گفتمان رخ ميدهد. گفتمان براي فوكو امري شبيه قياس ضمير باختين است، يعني معنا نه در زبان كه در جهان مفروض رخ ميدهد. اين نزديك گفتمان فوكو است، گفتمان سطح پيشاپيش پذيرفته است، چرا چنين است؟ زيرا در جهاني كه آن را مفروض گرفتهايم، پيش فرض گرفتهايم كه قواعدي هم وجود دارد و آن قواعد بنيادها يا عملكردهاي گفتمان به تعبير فوكو است.
نظريه سيار ادوارد سعيد
با توجه به آنچه گفته شد، قصدم از نگارش پاياننامه با موضوع تعديلات نظري براي استفاده از فوكو،
اين بود كه نشان دهم چنين كاري با فوكو غيرممكن است، يعني ممكن است كسي مثل محمد توكلي طرقي از مفهوم hetero utopia براي توضيح متنها فارسياي كه بين مرزهاي كنوني ايران و هند نوشته ميشوند، بهره بگيرد و نام شان را متنهاي بيخانمان بگذارد. او به هر حال اين كار را ميكند، اما مساله من اين است كه كل دستگاه فوكويي آن جوري كه تصور ميشود كه اين قابليت را دارد كه اينجا مورداستفاده قرار بگيرد، غلط است. من از مفهوم نظريههاي سيار ادوارد سعيد بهره ميگيرم، سعيد در مقالهاي در كتاب جهان، متن، منتقد از يك بيماري نظري ياد ميكند كه طي آن برخي فكر ميكنند به راحتي ميتوان نظريهاي كه در يك بستر توليد شده را در بستري ديگر به كار برد. او براي درمان اين بيماري ميگويد كه به نظر من بايد نشان داد وقتي يك نظريه از يك بستر به بستري ديگر مهاجرت ميكند، در بستر دوم چه مقاومتهايي ايجاد ميشود. ثبت اين چيزها باعث ميشود كه بتوانيم فضايي بينابيني بين نظريه و زمينهاي كه نظريه در آن به كاربسته ميشود، توليد كنيم.
@SocialSciences1
بليتي به نام فوكو
به همين خاطر كوشيدم نشان دهم كه وقتي فوكو را به ايران آورديم، چه بلايي بر سرش آورديم و فوكو چه بلايي بر سر ما آورد. البته در سالهاي اخير استفادههاي دقيقي از فوكو صورت گرفته است، اما بهطور غالب فوكو براي ما همچون بليتي است كه با او ميتوانيم به فضاي روشنفكري و آكادميك راه پيدا كنيم و بعد از اين راهيابي ديگر با آن بليت كار نداريم. اين به كارگيري ناقص فوكو به خصوص از جانب كساني صورت ميگيرد كه كارشان نشان ميدهد به شيوههاي ديگر تحليل گفتمان مثل روش لاكلائو- موفه علاقه دارند. به همين خاطر حس ميكنم استفاده از فوكو در ايران تا حدود زيادي نمادين است كه به محقق اجازه ميدهد كارش مشروع جلوه داده شود.
پروژه فوكو
اما غير از اين شيوه استفاده از فوكو و استفادهاي كه توكلي طرقي صورت داده، كوشيدم با ورود به كار فوكو چيزي فراتر از باستانشناسي و تبارشناسي بيابم؛ امري كه در كل آثار فوكو مشترك است. فوكو در سه جا از آثارش سه سرنخ به ما ميدهد: اول هستيشناسي خودمان
(ontology of ourselves) يعني در راستاي پروژه روشنگري چيست كانت، بكوشيم نشان دهيم در جهان در حال تغيير كجا ايستادهايم، دوم مسالهسازي (problimatization) به اين معنا كه چيزها مدام و به صورت غيرخطي مساله مند (پروبلماتيزه) ميشوند كه با هستيشناسي خودمان نسبت جدي دارد و مساله سوم فوكو برساخته شدن سوژه است. فوكو در مقالهاي كه در انتهاي كتاب ميشل فوكو فراسوي ساختگرايي و هرمنوتيك (نوشته رابينو و دريفوس) نوشته شده خطاب به مخاطب انگليسي زبان (فارسي زبان) تاكيد ميكند كه مساله من قدرت نبوده است، بلكه اگر قدرت برايم مهم بوده به اين خاطر است كه جايي به اين رسيدم كه مساله قدرت با مساله شكلگيري سوژه گره ميخورد، سوژه به عنوان كسي كه ميشناسد اما نه به تعبير كانتي بلكه به عنوان يكي از اشيايي كه در جهان هست و با اشياي اين جهان نسبتي دارد و با پروبلماتيزه شدن اين نسبتها، برساخته ميشود. هدف از ارايه اين سطح از فوكو اين نيست كه بگويم اين روش را اخذ كنيم و با آن به تحليل بپردازم بلكه آن است كه پروژه فوكو را نشان دهم.
از عصر سند تا عصر يادبود
اما بعد از ارايه پاياننامه به نتايج ديگري نيز
دست يافتم. متن اصلي فوكو يعني باستانشناسي دانش چنين آغاز ميشود كه فوكو تاكيد ميكند سالهاست مورخان ميان دو سطح رويدادهاي تاريخي يعني سطح سريع (مثل اتفا
قهاي سياسي) و سطح كند (مثل تحولات جغرافيايي) تمايز ميگذارند و ميان اين دو سوي طيف سلسله مراتبي قايل ميشوند. فوكو در برابر ميگويد كه زمان در تاريخنگاري ديگر مثل تاريخنگاري قرن نوزدهمي يكپارچه نيست، بلكه لايههاي متعدد با ريتمهاي متفاوت دارد. اشاره فوكو در اين جا به مكتب آنال و تمايزگذاري ايشان ميان ريتمهاي زمان است.
فوكو بر اين باور است كه با چنين مفروضي ديگر داده تاريخي را نميتوان سند تلقي كرد. عصر سند تمام شده و عصر يادبود آغاز شده است. هر چيزي كه از گذشته مانده يادبود است؛ يادبودهايي كه در لايههاي مختلف زماني پخش شدهاند و به ما كمك ميكنند تا ريتمهاي تاريخي را نشانهگذاري كنيم. او گويي تاريخنگاري قرن بيستم فرانسه را نشان ميدهد، اما در نهايت كار خود را باستانشناسي مينامد.
@SocialSciences1
مشكل تاريخنگاري ايراني
مشكل در ايران اين است كه تاريخنگاري آنال نداريم. به همين خاطر است كه فكر ميكنم در ايران به جاي اينكه بپرسيم آيا ميشود فوكو را در ايران كاربردي كرد به اين سوال بپردازيم كه اگر بخواهيم در ايران از فوكو استفاده كنيم، كجا به مشكل برميخوريم؟
مهمترين و عميقترين مشكل آن است كه ما آن تاريخنگاري را نداريم، سطحيترين مشكل نيز دادههاي تاريخي است. مساله آن جاست كه دقيقا بدانيم براي چه موضوعي از فوكو ميخواهيم بهره بگيريم و در اين كاربست به مشكلات اين كاربرد آگاه شويم. بنابراين سوال نهايي اين است كه فوكو به نسبت چه تحقيقي و كجا مقاومت ايجاد ميكند؟ فوكو بيشتر كجاها ما را به مشكل مياندازد؟ براي پاسخ به اين پرسش به جاي ابتدا از فوكو بايد از بستر تاريخنگاري ايراني آغاز كرد، يعني بايد به اين بپردازيم كه تاريخنگاري ما چيست و چه مسيرهايي را رفته است؟ با مشخص شدن پاسخ اين پرسش و آشكار شدن اين مسيرها ميتوان نشان داد كه چگونه فوكو را تعديل كرد.
گسست: فوكو در برابر هگل
موضوعي كه من به آن پرداختهام، گسست است. در ايران متاثر از خوانش امريكايي، فوكو را فيلسوف گسست ميخوانند.
فوكو خودش به اين تعبير ميخندد و ميگويد كه نميدانم چرا من را چنين ميخوانند اما به نحوي ديگر آن را ميپذيرد، يعني گسست يكي از برندهترين ابزارهاي كار او است. در نظم گفتار (با ترجمه باقر پرهام) فوكو چهار دستورالعمل روشي معرفي ميكند كه گسست يكي از آنهاست، يعني بكوشيم تاريخ را گسسته ببينيم، نه اينكه فوكو بر اين باور باشد كه تاريخ گسسته است. دليل اين انتخاب آن است كه تاريخ نگار غربي و مشخصا تاريخنگاري اروپايي متكي بر مفهوم تداوم (continuity) است كه به خصوص بعد از هگل ميكوشد دو مفهوم اساسي تداوم و تغيير را به اين شكل توضيح دهد: نخست اينكه چيزها چگونه تداوم پيدا كردند و ديگر اينكه چگونه تغيير پيدا كردند. اين دو مفهوم در تاريخنگاري ما اهميتي نداشتهاند؛ درحالي كه ميتوان ادعا كرد اين دو مفهوم بنياد تاريخنگاري مدرن هستند و به همين خاطر فوكو سراغ گسست ميرود، زيرا ميخواهد روبهروي هگل بايستد. او برخي از عناصر اصلي هگل چون سوژه و غايت و... را نقد ميكند.
در بحث روششناسي نيز ميكوشد تداوم هگليها را كنار بگذارد بنابراين او به جاي continuity از discontinuity بهره ميگيرد كه ما آن را گسست ترجمه ميكنيم و با اين ترجمه ظرفيت مفهومي آن را تقليل ميدهيم. او از مفهوم rupture نيز بهره ميگيرد كه دقيقا يعني گسست. مثلا در كتاب كلمهها و چيزها فوكو به گسست (rupture) ميان اپيستمهها اشاره ميكند؛ در حالي كه discontinuity را بهتر است به عدم تداوم يا انقطاع ترجمه كرد. فوكو مثل ماركس از جابهجايي دو فرماسيون سخن نميگويد، بلكه بر عكس ميخواهد بگويد ما دچار توهم تداوم و
بر هم انباشت شدن چيزها هستيم؛ در حالي كه امكان ندارد چيزها بر هم سوار شوند جز اينكه ميان آنها مفصل باشد. از نظر فوكو براي هر تداومي نياز به مفصل است.
@SocialSciences1
فرضيه سكون: بنياد خيالي تاريخنگاري ايراني
به تاريخنگاري خودمان بازگرديم. آ. ك. سي. لمبتون هگلي در كتاب مهم تداوم و تغيير در تاريخ ايران عصر ميانه ميكوشد عوامل تداوم و گسست در تاريخ ميانه را نشان دهد. او به اين نتيجه ميرسد كه در تاريخ ما دو گروه اهل قلم و اهل شمشير يا نظاميان وجود داشتهاند كه دسته نخست باعث تداوم و دسته دوم باعث تغيير بودند. توجه به كتاب لمبتون عمدتا از حيث داده شناختي صورت گرفت و به مباحث روشي او توجه نشد زيرا ما يك بنياد خيالي در تاريخنگاريمان داريم كه يكي از امور اصلي آن فرضيه سكون است. يعني هيچ اتفاقي در هيچ دورهاي از تاريخ ايران نميافتد. مثلا ما در
تاريخمان مفهوم استبداد را به راحتي به تمام تاريخ تسري ميدهيم و فكتهاي متعددي را از جاهاي مختلف كنار هم ميگذاريم. مساله تداوم به معناي هگلي آن نيست، بلكه مساله اين بوده كه ايران چه بوده است و كل تاريخ ايران پيش از مشروطه را بر اين اساس سنتي و ب
فوكو بر اين باور است كه با چنين مفروضي ديگر داده تاريخي را نميتوان سند تلقي كرد. عصر سند تمام شده و عصر يادبود آغاز شده است. هر چيزي كه از گذشته مانده يادبود است؛ يادبودهايي كه در لايههاي مختلف زماني پخش شدهاند و به ما كمك ميكنند تا ريتمهاي تاريخي را نشانهگذاري كنيم. او گويي تاريخنگاري قرن بيستم فرانسه را نشان ميدهد، اما در نهايت كار خود را باستانشناسي مينامد.
@SocialSciences1
مشكل تاريخنگاري ايراني
مشكل در ايران اين است كه تاريخنگاري آنال نداريم. به همين خاطر است كه فكر ميكنم در ايران به جاي اينكه بپرسيم آيا ميشود فوكو را در ايران كاربردي كرد به اين سوال بپردازيم كه اگر بخواهيم در ايران از فوكو استفاده كنيم، كجا به مشكل برميخوريم؟
مهمترين و عميقترين مشكل آن است كه ما آن تاريخنگاري را نداريم، سطحيترين مشكل نيز دادههاي تاريخي است. مساله آن جاست كه دقيقا بدانيم براي چه موضوعي از فوكو ميخواهيم بهره بگيريم و در اين كاربست به مشكلات اين كاربرد آگاه شويم. بنابراين سوال نهايي اين است كه فوكو به نسبت چه تحقيقي و كجا مقاومت ايجاد ميكند؟ فوكو بيشتر كجاها ما را به مشكل مياندازد؟ براي پاسخ به اين پرسش به جاي ابتدا از فوكو بايد از بستر تاريخنگاري ايراني آغاز كرد، يعني بايد به اين بپردازيم كه تاريخنگاري ما چيست و چه مسيرهايي را رفته است؟ با مشخص شدن پاسخ اين پرسش و آشكار شدن اين مسيرها ميتوان نشان داد كه چگونه فوكو را تعديل كرد.
گسست: فوكو در برابر هگل
موضوعي كه من به آن پرداختهام، گسست است. در ايران متاثر از خوانش امريكايي، فوكو را فيلسوف گسست ميخوانند.
فوكو خودش به اين تعبير ميخندد و ميگويد كه نميدانم چرا من را چنين ميخوانند اما به نحوي ديگر آن را ميپذيرد، يعني گسست يكي از برندهترين ابزارهاي كار او است. در نظم گفتار (با ترجمه باقر پرهام) فوكو چهار دستورالعمل روشي معرفي ميكند كه گسست يكي از آنهاست، يعني بكوشيم تاريخ را گسسته ببينيم، نه اينكه فوكو بر اين باور باشد كه تاريخ گسسته است. دليل اين انتخاب آن است كه تاريخ نگار غربي و مشخصا تاريخنگاري اروپايي متكي بر مفهوم تداوم (continuity) است كه به خصوص بعد از هگل ميكوشد دو مفهوم اساسي تداوم و تغيير را به اين شكل توضيح دهد: نخست اينكه چيزها چگونه تداوم پيدا كردند و ديگر اينكه چگونه تغيير پيدا كردند. اين دو مفهوم در تاريخنگاري ما اهميتي نداشتهاند؛ درحالي كه ميتوان ادعا كرد اين دو مفهوم بنياد تاريخنگاري مدرن هستند و به همين خاطر فوكو سراغ گسست ميرود، زيرا ميخواهد روبهروي هگل بايستد. او برخي از عناصر اصلي هگل چون سوژه و غايت و... را نقد ميكند.
در بحث روششناسي نيز ميكوشد تداوم هگليها را كنار بگذارد بنابراين او به جاي continuity از discontinuity بهره ميگيرد كه ما آن را گسست ترجمه ميكنيم و با اين ترجمه ظرفيت مفهومي آن را تقليل ميدهيم. او از مفهوم rupture نيز بهره ميگيرد كه دقيقا يعني گسست. مثلا در كتاب كلمهها و چيزها فوكو به گسست (rupture) ميان اپيستمهها اشاره ميكند؛ در حالي كه discontinuity را بهتر است به عدم تداوم يا انقطاع ترجمه كرد. فوكو مثل ماركس از جابهجايي دو فرماسيون سخن نميگويد، بلكه بر عكس ميخواهد بگويد ما دچار توهم تداوم و
بر هم انباشت شدن چيزها هستيم؛ در حالي كه امكان ندارد چيزها بر هم سوار شوند جز اينكه ميان آنها مفصل باشد. از نظر فوكو براي هر تداومي نياز به مفصل است.
@SocialSciences1
فرضيه سكون: بنياد خيالي تاريخنگاري ايراني
به تاريخنگاري خودمان بازگرديم. آ. ك. سي. لمبتون هگلي در كتاب مهم تداوم و تغيير در تاريخ ايران عصر ميانه ميكوشد عوامل تداوم و گسست در تاريخ ميانه را نشان دهد. او به اين نتيجه ميرسد كه در تاريخ ما دو گروه اهل قلم و اهل شمشير يا نظاميان وجود داشتهاند كه دسته نخست باعث تداوم و دسته دوم باعث تغيير بودند. توجه به كتاب لمبتون عمدتا از حيث داده شناختي صورت گرفت و به مباحث روشي او توجه نشد زيرا ما يك بنياد خيالي در تاريخنگاريمان داريم كه يكي از امور اصلي آن فرضيه سكون است. يعني هيچ اتفاقي در هيچ دورهاي از تاريخ ايران نميافتد. مثلا ما در
تاريخمان مفهوم استبداد را به راحتي به تمام تاريخ تسري ميدهيم و فكتهاي متعددي را از جاهاي مختلف كنار هم ميگذاريم. مساله تداوم به معناي هگلي آن نيست، بلكه مساله اين بوده كه ايران چه بوده است و كل تاريخ ايران پيش از مشروطه را بر اين اساس سنتي و ب