حس درک موقعیت بدن و اندام‌ها

حتی وقتی چشم‌های ما بسته باشند می‌دانیم که اندام‌های ما در چه موقعیتی قرار دارند. آیا دست چپ ما بالاست یا پایین؟ آیا پاهای ما صاف هستند یا خمیده؟ آیا پشت ما صاف است یا قوزکرده؟ توانایی درک موقعیت اندام‌ها پروپریوسپشن نام دارد. گیرنده‌های عضلات، تاندون‌ها و مفاصل، اطلاعاتی درباره‌ی زاویه‌ی مفاصل و نیز کشیدگی و طول عضلات به ما می‌دهند. در مجموع، مغز با واسطه‌ی این اطلاعات می‌تواند تصویری از موقعیت بدن برای ایجاد هماهنگی سریع داشته باشد.

اگر یکی از پاهای ما خوابیده باشد و بخواهیم راه برویم، دچار حالتی شبیه از بین رفتن حس موقعیت بدن می‌شویم. در این حالت، فشاری که به اعصاب وارد آمده، مانع از ارسال و پذیرش سیگنال‌ها می‌شود. اگر نتوانیم از حس تشخیص موقعیت اندام‌ها برخوردار باشیم، انجام‌دادن اعمال ساده‌ای نظیر بریدن قطعات غذا، تایپ یا پیاده‌روی ناممکن می‌شود.

📓 مغز: داستان شما
✍ دیوید ایگلمن
®️ محمداسماعیل فلزی

🆔 @Chekide_ha

شکل‌گیری مهارت‌ها در مغز

امروزه دانشمندان علوم اعصاب می‌کوشند با مطالعه‌ی افرادی که در زمینه‌های خاص صاحب تخصص و مهارت هستند، پرده از کارکرد مغز بردارند. من به‌همین منظور به دیدار آستین نابر، کودک ۱۰ ساله‌ای که استعدادی عجیب دارد رفتم. این بچه رکورددار جهانی ورزشی به نام لیوان چیدن (Cup-stucking) در میان کودکان است. آستین با انجام حرکات سریع و روانی که تعقیب آن‌ها با چشم غیرممکن است، چند ردیف لیوان پلاستکی در هم فرورفته را از هم جدا می‌کند. سپس با حرکات سریع دو دست، این لیوان‌ها را دوباره به‌شکل دو هرم روی هم قرار می‌دهد و سپس دو هرم را به یک هرم بلند تبدیل می‌کند و دوباره لیوان‌ها را به‌شکل ستونی در هم کنار می‌گذارد. آستین همه‌ی این کارها را ظرف ۵ ثانیه انجام می‌دهد. من هم سعی کردم این کار را انجام دهم اما بهترین زمانی که توانستم از پس این کار برآیم ۴۳ ثانیه بود.

وقتی به حرکات آستین نگاه می‌کنیم، ممکن است تصور کنیم مغزش دارد با سرعتی بیش از حد کار می‌کند و انرژی زیادی را به مصرف می‌رساند تا انجام این حرکات پیچیده و هماهنگ را در زمان کوتاهی امکان‌پذیر کند. من برای امتحان این نظریه، تصمیم گرفتم فعالیت مغز آستین و نیز خودم را حین مسابقه‌ی لیوان‌چیدن اندازه‌گیری کنم. من و آستین با کمک یکی از همکاران خود به نام دکتر خوزه لوییس کنتراس ویدال، کلاهک‌هایی مجهز به الکترود را که اندازه‌گیری فعالیت مجموعه‌های نورونی را امکان‌پذیر می‌کرد، روی سرمان گذاشتیم. سپس نوار مغز معرف، امواج مغزی ما را حین تلاش برای انجام این کار تهیه کردند و مورد بررسی قرار دادند. به‌این‌ترتیب، هر دوی ما با وسایلی تجهیز شدیم که می‌توانستند پرده از جهان درون مغز ما بردارند... بیشتر بخوانید

📓 مغز: داستان شما
✍ دیوید ایگلمن
®️ محمداسماعیل فلزی

🆔 @Chekide_ha

نوار مغز

اE.E.G که مخفف الکترو آنسفالوگرام یا نوار مغز است، شیوه‌ای برای بررسی فعالیت الکتریکی نورون‌های مغز است. برای تهیه‌ی نوار مغز، الکترودهای کوچکی را روی سطح جمجمه قرار می‌دهند و به کمک آن‌ها امواج مغزی را جمع‌آوری می‌کنند. امواج مغزی، عنوانی است که در گفتگوهای روزمره، به‌میانگین سیگنال‌های الکتریکی تولیدشده توسط نورون‌های مغز اطلاق می‌شود.

فیزیولوژیست و روانپزشکی به نام هانس برگر، برای نخستین‌بار در سال ۱۹۲۴ توانست نوار مغز انسان را تهیه کند و سپس محققان دیگر در دهه‌های سوم و چهارم قرن بیستم توانستند انواع مختلفی از امواج مغز را شناسایی کنند. امواج دلتا با فرکانس کم‌تر از ۴ هرتز که در خواب به‌وجود می‌آیند، امواج تتا با فرکانس ۴ تا ۷ هرتز که حین خواب و استراحت کامل و مشاهده‌ی اشیا به‌وجود می‌آیند و امواج آلفا با فرکانس ۸ تا ۱۳ هرتز که وقتی افراد در حالت آرامش و آسایش هستند به‌وجود می‌آیند و امواج بتا با فرکانس ۱۳ تا ۳۸ هرتز که وقتی به‌طور فعال در حال فکر‌کردن و حل مسئله هستیم پدید می‌آیند. دامنه‌های دیگری از امواج مغزی نیز که دارای اهمیت بودند شناسایی شدند. مانند امواج گاما با فرکانس ۳۹ تا ۱۰۰ که در فعالیت‌های فکری با تمرکز زیاد مانند استدلال‌کردن و برنامه‌ریزی دیده می‌شوند.

فعالیت کلی مغز، مجموعه‌ای از همه‌ی این فرکانس‌های مختلف است، اما بسته به کاری که داریم انجام می‌دهیم، برخی از امواج مغزی بیش از آن‌های دیگر ایجاد می‌شوند.

📓 مغز: داستان شما
✍ دیوید ایگلمن
®️ محمداسماعیل فلزی

🆔 @Chekide_ha

دویدن به حالت خودکار

در زندگی، مغزهای ما بارها خود را برای انجام اعمالی نظیر راه‌رفتن، دویدن آهسته، شنا و رانندگی مداربندی می‌کنند. توانایی برای جای‌دادن برنامه‌ها در ساختار مغز، یکی از مهم‌ترین امکانات زیرکانه‌ی آن است. جاسازی مدار مورد نیاز در سخت‌افزار مغز، انجام حرکات پیچیده را با کم‌ترین مصرف انرژی امکان‌پذیر می‌کند. وقتی این‌گونه مهارت‌ها در مدارهای مغزی حک شوند، انجام‌دادن کارهای تحت نظارت آن‌ها، بدون تفکر و تلاش آگاهانه ممکن می‌شود و به‌این‌ترتیب، نیروهای مغز آزاد می‌شوند تا من آگاه بتواند به امور و وظایف دیگر مشغول شود.

خودکار‌شدن انجام امور، پیامدهایی نیز دارد: مهارت‌های جدید در زیر سطح خودآگاهی جای می‌گیرند. رابطه‌ی ما با برنامه‌های دقیقی که در سطح پنهان در حال کار هستند قطع می‌شود و نمی‌توانیم به چگونگی انجام‌دادن اموری که از ما سر می‌زند به‌طور دقیق پی ببریم. وقتی حین حرف‌زدن از یک ردیف پلکان بالا می‌رویم، از انبوه محاسباتی که برای حفظ تعادل در مغز ما انجام می‌شود یا از نحوه‌ی چرخش زبان در دهان خود برای تلفظ اصوات، آگاه نیستیم. دقت در انجام آگاهانه‌ی هریک از این کارها بسیار سخت است اما چون این کارها به‌طور خودکار انجام می‌شوند، برای ما آسان جلوه می‌کنند. همه می‌دانیم که رانندگی در مسیر بازگشت به خانه به هنگام پایان کار روزانه چه حسی دارد. ناگهان می‌بینیم به خانه و مقصد رسیده‌ایم، حال آن‌که از رانندگی در طول مسیر چیزی به یاد نداریم.

درواقع، با تکیه بر مهارت رانندگی، مسیر را ناخودآگاه طی می‌کنیم. خودآگاه ما یا همان بخشی که هر روز صبح به‌محض بیدار‌شدن از خواب جان می‌گیرد، حین رانندگی، بیش‌تر به مسافری شبیه است که کنار راننده روی صندلی نشسته باشد.

یک یافته‌ی مهم درباره‌ی مهارت‌های خودکار، آن است که انجام کنترل آگاهانه حین این اعمال، سبب کاهش کیفیت آن‌ها می‌شود. بهتر آن است که مهارت‌های آموخته‌شده -حتی مهارت‌های پیچیده- را حین اجرا آزاد بگذاریم... بیشتر بخوانید

📓 مغز: داستان شما
✍ دیوید ایگلمن
®️ محمداسماعیل فلزی

🆔 @Chekide_ha

سیناپس و یادگیری

محل اتصال نورون‌ها با یک‌دیگر را سیناپس می‌نامند. در محل این اتصال‌ها، موادی شیمیایی موسوم به میانجی یا نوروترنسمیتر، سیگنال‌ها را بین نورون‌ها انتقال می‌دهند. اما همه‌ی سیناپس‌ها دارای قدرت یکسانی نیستند، بلکه بسته به سابقه‌ی فعالیتی که دارند، می‌توانند قوی‌تر یا ضعیف‌تر باشند. وقتی قدرت سیناپس‌ها تغییر کند، اطلاعات در شبکه‌ی عصبی، به‌گونه‌ای متفاوت انتقال می‌یابد. اگر ارتباط ضعیف شود، می‌پژمرد و از میان می‌رود اما اگر قوی شود، می‌تواند منجر به پیدایش ارتباط‌های جدید شود. برخی از این تغییرات، به‌دنبال دریافت تحریک از سامانه‌ی پاداش ایجاد می‌شوند. نوروترنسمیتر غالب در این سامانه دوپامین است که در مواقعی که کارها درست انجام گردد ترشح می‌شود. شبکه‌های عصبی مغز آستین بسیار کند اما ماهرانه به‌دنبال توفیق یا شکست در انجام حرکات و طی ساعت‌ها تمرین بازسازی شده‌اند.

📓 مغز: داستان شما
✍ دیوید ایگلمن
®️ محمداسماعیل فلزی

🆔 @Chekide_ha

حفره‌های عمیق ناخودآگاه

محدوده‌ی دسترسی ناخودآگاه، فراتر از حوزه‌ی جسم ماست. ناخودآگاه به روش‌های گوناگونی به زندگی ما شکل می‌دهد. توجه کنید چگونه حین گفتگو، کلمات سریع‌تر از آن‌که ذهن خودآگاه بتواند آن‌ها را کنترل کند بر زبان‌تان جاری می‌شوند. مغز در پس صحنه دارد کار می‌کند تا با واسطه‌ی حروف و کلمات زبانی برای بیان افکار پیچیده ارائه دهد. (مثلاً سرعت حرف‌زدن را به زبانی بیگانه که تازه یاد گرفته‌‌اید با سرعت حرف‌زدن به زبان مادری خود مقایسه کنید!)

همین کار، پشت صحنه، درباره‌ی ایده‌ها نیز صادق است. تصور ما این است که ایده‌ها با تلاش ذهن خودآگاه پدید می‌آیند. اما درواقع، ذهن ناخودآگاه ما ساعت‌ها و ماه‌ها پیش از آن‌که ایده‌ای وارد ذهن آگاه شود و بتوانیم بگوییم «فکری به سرم‌زد!» برای خلق آن ایده کار کرده است - خاطره‌ها را متراکم کرده و سعی کرده ترکیب‌های تازه‌ای از آن‌ها بیافریند و پیامدها را بسنجد.

زیگموند فروید، کسی که نخستین‌بار اعماق پنهان ناخودآگاه انسان را تشریح کرد، یکی از با نفوذترین دانشمندان قرن بیستم بود. او در سال ۱۸۷۳ وارد دانشکده‌ی پزشکی وین شد و در رشته‌ی نورولوژی (اعصاب) تخصص گرفت. فروید که در مطبش به درمان بیماران روانی می‌پرداخت، دریافت که در بیش‌تر مواقع، بیمار از آن‌چه که سبب بروز رفتار معینی در او می‌شود شناخت آگاهانه‌ای ندارد. نظر فروید این بود که بخش عمده‌ی رفتار بیمار محصول نوعی جریان ذهنی پنهان است. این ایده، روانپزشکی را متحول کرد و بر درک انگیزه‌ها و عواطف انسان پرتو جدیدی افکند. قبل از فروید، علت بروز کارکردهای منحرف روانی نامشخص بود یا آن‌ها را به تسخیر فرد توسط نیروهای شیطانی یا اراده‌ی ضعیف فرد و مانند آن نسبت می‌دادند. فروید سعی کرد دلیل پیدایش این‌گونه اختلال‌ها را در خود مغز جستجو کند.

او به بیماران اجازه می‌داد در دفتر کارش روی تختی دراز بکشند و مستقیم به او نگاه نکنند و سپس با آن‌ها حرف می‌زد. شاید در زمانه‌ای که هنوز دستگاه‌های اسکن مغزی به‌وجود نیامده بودند، این بهترین شیوه برای رسوخ به‌دنیای ذهن ناخودآگاه بود. فروید مثل یک کارآگاه سعی می‌کرد سرنخ‌هایی درباره‌ی سازوکار ناخودآگاه بیابد که بیماران به آن دسترسی مستقیم نداشتند.

فروید به این نتیجه رسید که ذهن خودآگاه نوک کوه یخ فرآیندهای ذهنی ماست. اما آن‌چه به افکار و رفتارهای ما فرمان می‌دهد، بخش بزرگ‌تری از ذهن است که از دیده نهان است.

نظریه‌ی فروید درست بود. یکی از پیامدهای نظریه‌ی فروید این بود که ما از دلیل انتخاب‌های خود آگاه نیستیم. مغز دارد به‌طور پیوسته از محیط اطلاعات می‌گیرد و از این اطلاعات برای هدایت رفتارهای ما استفاده می‌کند، لیکن ما قادر به شناسایی عواملی که بر ما تأثیر می‌گذارند نیستیم. در روان‌شناسی پدیده‌ای به نام «اثر آغازگر» (Priming effect) داریم که بر اساس آن، عاملی سبب درک چیزی دیگر می‌شود. مثلاً اگر لیوانی محتوی مایعی گرم در دست داشته باشید، دید مثبت‌‌تری نسبت به رابطه‌ی خود با فلان عضو خانواده خواهید داشت. اما اگر همین لیوان محتوی مایعی سرد باشد، نسبت به رابطه‌ی خود با این عضو خانواده نظر منفی‌‌تری پیدا می‌کنید. چرا؟ چون مکانیسم مغز برای قضاوت درباره‌ی گرمی روابط بین‌فردی با مکانیسم‌های داوری درباره‌ی گرمی فیزیکی هم‌پوشانی دارند و یکی بر دیگری اثر می‌گذارند. نتیجه‌ی نهایی این است که رابطه‌ی شما با فردی بنیادی مانند مادرتان به‌راحتی تحت‌تاثیر گرم یا سرد بودن فنجانی که در دست دارید قرار می‌گیرد. به‌همین ترتیب، وقتی وارد محیطی که بوی ناخوشایندی دارد می‌شوید، تصمیم‌های اخلاقی خشن‌‌تری می‌گیرید - مثلاً اگر کسی رفتار نامعمولی از خود بروز داده باشد، به احتمال بیش‌‌تری رأی به غیراخلاقی‌بودن رفتار او خواهید داد. در مطالعه‌ای دیگر نشان داده شد اگر فرد به هنگام مذاکره روی صندلی سفت و سختی بنشیند، مواضع سخت‌‌تری اتخاذ خواهد کرد تا روی صندلی نرم... بیشتر بخوانید

📓 مغز: داستان شما
✍ دیوید ایگلمن
®️ محمداسماعیل فلزی

🆔 @Chekide_ha

تحریک ناخودآگاه

ریچارد تالر و کاس سانشتاین، در کتابی به نام تحریک یا سقلمه‌زدن، رویکردی را برای بهتر‌کردن تصمیم‌های مربوط به سلامت، ثروت و سعادت، از طریق بازی با شبکه‌های ناخودآگاه مغز ارائه دادند. یک تحریک کوچک از جانب محیط می‌تواند بدون آن‌که خود بدانیم در ارتقاء تصمیم‌گیری ما مؤثر باشد. اگر در سوپرمارکت‌ها، میوه‌ها در معرض دید باشند، افراد غذاهای سالم‌تری را انتخاب خواهند کرد. گذاشتن عکس یک مگس خانگی در دستشویی فرودگاه‌ها سبب می‌شود مردان موقع ادرار‌کردن بیش‌تر دقت کنند و از پاشیدن ادرار به اطراف جلوگیری کنند. ترغیب کارکنان برای شرکت در برنامه‌های بازنشستگی (با قائل‌شدن آزادی برای عدم شرکت در این برنامه‌ها برای آن‌ها) منجر به اخذ سیاست‌های بهتری برای پس‌انداز‌کردن می‌شود. این دیدگاه تأثیرگذاری را پدرسالاری نرم می‌نامند و تالر و سانشتاین معتقدند هدایت ملایم ذهن ناخودآگاه، در مقایسه با اعمال زور و اجبار، تأثیر بیش‌‌تری بر تصمیم‌گیری‌های ما خواهد داشت.

📓 مغز: داستان شما
✍ دیوید ایگلمن
®️ محمداسماعیل فلزی

🆔 @Chekide_ha

چرا آگاه هستیم؟

پس چرا ما موجوداتی کاملاً ناخودآگاه نیستیم؟ چرا مثل زامبی‌های بی‌مغز، این‌طرف و آن‌طرف نمی‌رویم؟ چرا در مسیر تکامل، مغزی خودآگاه به‌وجود آمد؟ فرض کنید دارید در یکی از خیابان‌های محله قدم می‌زنید و در فکر خودتان هستید. ناگهان چیزی توجه شما را جلب می‌کند. یک نفر که از مقابل شما در حال گذر است، لباس عجیبی شبیه یک زنبور غول‌پیکر پوشیده و کیفی در دست دارد. اگر چنین موجودی در خیابان ظاهر شود، توجه مردم را به خود جلب می‌کند. مردم کارهای روزمره‌ی خود را متوقف می‌کنند و به او خیره می‌شوند.

خودآگاهی زمانی پا به میدان می‌گذارد که پدیده‌ای نامنتظره اتفاق بیفتد، یعنی وقتی می‌خواهیم بدانیم در مرحله‌ی بعد چه پیش می‌آید. مغز همیشه می‌کوشد تا حد ممکن به‌طور خودکار فعالیت کند، اما در جهانی سرشار از رویدادهای غیرقابل پیش‌بینی، این کار غیرممکن است.

اما خودآگاهی فقط مربوط به واکنش در برابر مسائل تعجب‌آور نیست، بلکه در فرونشاندن تعارض‌های ایجادشده در مغز نیز نقش مهمی ایفا می‌کند. میلیاردها نورون در انجام وظایفی از تنفس گرفته تا حرکت در اتاق برای برداشتن غذا و بردن آن به‌طرف دهان یا کسب مهارت در یک ورزش دخالت دارند. انجام هر یک از این وظیفه‌ها را شبکه‌های عصبی گسترده‌ی مغز سازمان می‌دهند. اگر در فعالیت این شبکه‌ها تعارضی به‌وجود‌‌ آید، چه پیش خواهد آمد؟ مثلاً فرض کنید خود را در حال نزدیک‌شدن به یک ظرف بستنی می‌بینید، اما فکر می‌کنید اگر آن را بخورید پشیمان می‌شوید. در چنین وضعی باید تصمیم بگیرید، تصمیمی که در درازمدت برای بدن شما ضامن سود باشد. خودآگاهی سامانه‌ای است که می‌تواند از موضعی بی‌همتا و برتر که هیچ چیزی مشابه آن در مغز وجود ندارد این کار را انجام دهد. به‌همین دلیل است که خودآگاهی می‌تواند بر میلیاردها جزء دارای برهم‌کنش، سامانه‌های فرعی و فرآیندهای بنیادی مغز نظارت و قضاوت کند. خودآگاهی می‌تواند برای کل سامانه نقشه بریزد و اهدافی را تعریف کند.


ما معمولاً در دنیای ذهنیت خود غوطه‌وریم و به بیگانه‌هایی که از کنار ما رد می‌شوند توجهی نداریم. اما اگر چیزی با انتظارها و توقعات ما انطباق نداشته باشد، ذهن خودآگاه وارد میدان می‌شود تا مدلی از آن‌چه در شرف وقوع است ارائه دهد.


خودآگاهی مانند مدیر اجرایی یک شرکت بزرگ است که دارای هزاران زیرگروه و بخش‌های دارای همکاری و تعامل بوده و این‌ها کار یک‌دیگر را به روش‌های گوناگون تکمیل می‌کنند. شرکت‌های کوچک نیازی به مدیر اجرایی ندارند اما وقتی یک سازمان به پیچیدگی و حجم زیاد می‌رسد، لازم است یک مدیر اجرایی برای نظارت بر جزئیات امور روزمره وجود داشته باشد تا بتواند چشم‌انداز درازمدتی برای شرکت ترسیم کند.

مدیر اجرایی از جزئیات امور روزمره‌ی شرکت اطلاع دقیقی ندارد اما همیشه دورنمایی از آینده‌ی شرکت را در نظر دارد. مدیر اجرایی یک شرکت انتزاعی‌ترین جلوه‌ی آن شرکت است. در مورد مغز، میلیاردها سلول آن می‌توانند در قالب خودآگاهی به یکپارچگی دست یابند و بنابراین، این سامانه‌ی پیچیده می‌تواند از این راه خود را در آینه ببیند.

📓 مغز: داستان شما
✍ دیوید ایگلمن
®️ محمداسماعیل فلزی

🆔 @Chekide_ha

اگر خودآگاهی مختل شود چه اتفاقی می‌افتد؟

اگر خودآگاهی پا به میدان نگذارد و ما به‌مدتی طولانی در حالت خودکار بمانیم، چه می‌شود؟

کن پارکس در سن ۲۳‌سالگی و در روز ۲۳ می‌۱۹۸۷، وقتی داشت در خانه‌اش تلویزیون نگاه می‌کرد به خواب فرو رفت. او در آن هنگام، با دختر ۵‌ماهه و همسرش زندگی می‌کرد و مشکلات مالی و خانوادگی زیادی داشت و به قماربازی معتاد بود. او قصد داشت روز بعد، مشکلاتش را با خویشاوندان همسرش در میان بگذارد. مادرزنش می‌گفت او یک «غول مهربان» است. کن با پدر و مادر همسرش روابط خوبی داشت اما در آن شب ناگهان از خواب برخاست و با خودرو ۲۳ کیلومتر رانندگی کرد تا به منزل آن‌ها رسید. پدرزنش را خفه و مادرزنش را با ضربه‌های چاقو تا سرحد مرگ زخمی کرد. سپس به نزدیک‌ترین پاسگاه پلیس مراجعه کرد و گفت: «فکر می‌کنم همین الان یکی رو کشتم.»

کن اصلاً به یاد نداشت چه اتفاقی افتاده، به‌نظر می‌رسید ذهن ناخودآگاهش حین وقوع آن حادثه‌ی دهشتناک فعال نبوده است. مغز کن دچار چه مشکلی شده بود؟ وکیل پارکس، مارلیس ادواردز، گروهی از کارشناسان را برای حل این معضل بسیج کرد. آن‌ها به این نتیجه رسیدند که شاید این واقعه با خواب کن مربوط باشد. وقتی کن در زندان بود وکیلش از یکی از متخصصان خواب به نام راجر برافتون کمک خواست و او سیگنال‌های حین خواب نوار مغز کن را بررسی کرد. این امواج نشان می‌داد که کن جزء افرادی است که در خواب راه می‌روند.

با تحقیق بیش‌تر توسط این گروه، معلوم شد که خوابگردی در خانواده‌ی کن شیوع دارد. باتوجه‌به این‌که کن هیچ انگیزه‌ای برای قتل نداشت و انکار خوابگردی و سابقه‌ی فامیلی آن به‌هیچ‌وجه امکان‌پذیر نبود، او را از اتهام قتل تبرئه کردند.


کن پارکس در حال خروج از دادگاهی، در حالی‌که از اتهام قتل عمد پدر و مادر والدین همسرش تبرئه شده، وکیلش خانم مارلیس ادواردز گفت: «داوری بی‌نظیری بود... کن را از دیدگاه اخلاقی از اتهام تبرئه کردند... و او را آزاد کردند.»


📓 مغز: داستان شما
✍ دیوید ایگلمن
®️ محمداسماعیل فلزی

🆔 @Chekide_ha

پس چه کسی فرمانده است؟

ممکن است بپرسید پس ذهن ناخودآگاه در عمل چه نوع کنترلی دارد؟ شاید ما هم مانند عروسک‌های خیمه‌شب‌بازی در اختیار سامانه‌ای هستیم که بندهای ما را می‌کشد و وادارمان می‌کند کارهای خاصی را انجام دهیم؟ بسیاری گمان می‌کنند همین‌طور است و ذهن ما کنترلی بر اعمال خودآگاه ما ندارد.

بگذارید با ذکر مثالی این نکته را بیش‌تر روشن کنیم. وقتی حین رانندگی به یک دوراهی می‌رسید، می‌توانید مسیر راست یا چپ را انتخاب کنید. هیچ اجباری برای انتخاب مسیر راست یا چپ وجود ندارد اما امروز و در این لحظه شما تصمیم می‌گیرید مسیر راست را انتخاب کنید. اما چرا مسیر راست و چرا مسیر چپ نه؟ چون راست را بیش‌تر دوست داشتید؟ یا شاید چون نوعی مکانیسم ناشناخته‌ی مغزتان این تصمیم را گرفت؟ حالا به این موضوع از منظر دیگری توجه می‌کنیم: سیگنال‌های عصبی که بازوی شما را برای چرخاندن فرمان به‌سمت راست کنترل می‌کنند، از کرتکس حرکتی مغز می‌آیند اما منشأ این سیگنال‌ها قشر مغز نیستند. این سیگنال‌ها را نقاط دیگری در لوب پیشانی که به‌نوبه‌ی خود تحت نفوذ سایر بخش‌های مغز هستند ارسال می‌کنند. به‌همین ترتیب، همه‌ی شبکه‌های مغز به‌گونه‌ای درهم‌پیچیده و متقاطع با هم مربوط هستند. برای تصمیم‌گیری، هیچ نقطه یا زمان صفری وجود ندارد، چون هریک از نورون‌های مغز، تحت‌تاثیر نورون‌های دیگر قرار دارند. به‌نظر می‌رسد هیچ‌یک از بخش‌های این سامانه مستقل عمل نمی‌کنند. بله همگی به یک‌دیگر وابسته‌اند. تصمیم شما برای گردش به راست (یا چپ) تصمیمی است که در مسیر گذشته صورت پذیرفته است، گذشته در حد: ثانیه، دقیقه یا روز یا یک عمر. حتی وقتی به‌نظر می‌رسد که تصمیم‌ها خودبه‌خودی و ناگهانی گرفته شده‌اند، این تصمیم‌ها بدون واسطه و یک‌جانبه اتخاذ نشده‌اند.

پس وقتی شما به آن دوراهی می‌رسید و حامل تاریخ گذشته‌ی زندگی خود هستید، دقیقاً چه کسی دارد تصمیم می‌گیرد؟ این ملاحظات، ما را به آن‌جا می‌رساند که سوالی اساسی درباره‌ی اراده‌ی آزاد مطرح کنیم: آیا اگر تاریخ را صد بار تکرار کنیم همان نتیجه به‌دست می‌آید؟

📓 مغز: داستان شما
✍ دیوید ایگلمن
®️ محمداسماعیل فلزی

🆔 @Chekide_ha

احساس اراده‌ی آزاد

ما این‌طور تصور می‌کنیم که صاحب اراده‌ی آزاد هستیم و بنا به میل خود درباره‌ی مسائل زندگی تصمیم می‌گیریم اما گاهی می‌توان نشان داد که این حس اراده‌ی آزاد توهمی بیش نیست. پروفسور آلوارو پاسکوئال لئونه، در دانشگاه هاروارد، گروهی داوطلب را برای انجام آزمایشی دعوت کرد.

داوطلبان جلوی صفحه‌های نمایش کامپیوتر نشستند و دست‌های خود را به حالت کشیده و درازشده روی میز قرار دادند. وقتی صفحه به رنگ قرمز در می‌آمد، آن‌ها می‌بایست تصمیم می‌گرفتند کدام دست خود را حرکت دهند. البته نباید در عمل دست خود را حرکت می‌دادند. بعد صفحه به رنگ زرد درمی‌آمد و سرانجام وقتی سبز می‌شد داوطلب اجازه داشت تصمیم خود را برای به‌حرکت‌درآوردن دست راست یا چپش اجرا کند.

سپس، برگزار‌کنندگان، تحقیق چرخشی در آن ایجاد کردند، به این شکل که با استفاده از تحریک مغناطیسی از راه جمجمه یا TMS (Transcranial magnetic stimulation)، پالسی مغناطیسی برای تحریک ناحیه‌ی خاصی از مغز که در زیر الکترود قرار داشت می‌فرستادند و به‌این‌ترتیب، کرتکس حرکتی را تحریک می‌کردند تا فرد حرکت را در دست چپ یا راست آغاز کند. آن‌ها وقتی نور زرد ظاهر می‌شد، پالس / تکانه‌ای را وارد می‌کردند (البته در گروه کنترل به‌جای پالس فقط صدای آن شنیده می‌شد).

ارسال پالس TMS سبب می‌شد که داوطلبان تمایل بیش‌‌تری برای حرکت‌دادن یکی از دو دست خود داشته باشند، مثلاً تحریک کرتکس چپ باعث می‌شد که شرکت‌کنندگان به احتمال بیش‌‌تری دست راست خود را حرکت دهند. اما جنبه‌ی جالب قضیه این بود که داوطلبان می‌گفتند با اراده‌ی خودشان این یا آن دست را حرکت داده‌اند، حال آن‌که آغازگر پالس TMS بود. یعنی حتی اگر در هنگام مشاهده‌ی نور قرمز تصمیم داشتند دست چپ خود را حرکت دهند، وقتی نور زرد ظاهر شد و تصمیم خود را عوض می‌کردند تصورشان این بود که از همان ابتدا تمایل به حرکت‌دادن دست راست داشته‌اند. حال آن‌که عامل اصلی حرکت‌دادن دست راست آن‌ها ارسال پالس TMS بود. اما بسیاری از داوطلبان احساس می‌کردند که با اراده‌ی خود دست راستشان را حرکت داده‌اند. دکتر لئونه می‌گوید «بیش‌تر داوطلب‌ها می‌گفتند که در وسط کار تصمیم‌شان را تغییر داده‌اند.» به هر حال، فعالیت درون مغز داوطلبان هرچه بود، آن‌ها در این‌که تصمیم خود را با اراده‌ی آزاد اخذ کرده‌اند هیچ تردیدی نداشتند. ذهن خودآگاه انسان این مطلب را که تحت نفوذ و کنترل عوامل دیگری قرار دارد نمی‌پذیرد.

آزمایش‌هایی مانند این نشان می‌دهند که ما نمی‌توانیم به احساس خود درباره‌ی آزادی انتخاب اعتماد کنیم. در قلمرو علوم اعصاب، هنوز آزمایش‌های کاملی برای رد وجود اراده‌ی آزاد انجام نشده است. این امر موضوعی بس پیچیده است و شاید نتوانیم اکنون به آن پاسخ دقیقی بدهیم اما فرض کنیم چیزی به اسم اراده‌ی آزاد وجود ندارد. یعنی وقتی به آن دوراهی می‌رسیم، انتخاب ما از پیش انجام شده و حالت جبری دارد. اگر این‌طور باشد، قابل پیش‌بینی بودن زندگی سبب افت ارزش آن می‌شود... بیشتر بخوانید

📓 مغز: داستان شما
✍ دیوید ایگلمن
®️ محمداسماعیل فلزی

🆔 @Chekide_ha

چگونه تصمیم می‌گیریم؟

آیا بستنی بخورم یا نه؟ آیا الان به این ایمیل جواب بدهم یا بعد؟ ما هر روز هزاران تصمیم می‌گیریم: چه کنم؟ کدام راه را انتخاب کنم؟ چگونه پاسخ دهم؟ آیا مشارکت کنم یا نه؟ فرضیه‌های تصمیم‌گیری ابتدا بر این اساس بودند که انسان‌ها بازیگران معقولی هستند و برای اخذ تصمیم مطلوب، دلایلی را که به نفع یا به زیان فلان تصور هستند در نظر می‌گیرند. اما مشاهدات علمی نشان می‌دهند که تصمیم‌گیری انسان‌ها چنین اساسی ندارد. مغز از شبکه‌های متعددی که با هم در حال رقابت هستند تشکیل شده. هریک از این شبکه‌ها اهداف و نیات خود را دنبال می‌کنند. وقتی می‌خواهید بستنی بخورید، برخی از شبکه‌های مغزی از شیرینی خوششان می‌آید و برخی دیگر بنا به دلایلی بستنی را غذای بی‌فایده می‌دانند و مصرف آن را رد می‌کنند. همچنین شبکه‌هایی در مغز وجود دارند که می‌گویند شاید بتوانید بستنی بخورید، به این شرط که روز بعدش به ورزشگاه بروید. مغز مانند مجلسی است که اعضای آن را نورون‌ها تشکیل می‌دهند و در آن گروه‌های سیاسی گوناگونی به رقابت با هم مشغول‌اند و هریک از این گروه‌ها می‌توانند کشتی وجود ما را به این‌سو یا آن‌سو برانند. گاهی تصمیم‌های خودخواهانه یا سخاوتمندانه می‌گیریم و گاهی به چشم‌انداز درازمدت مسئله نظر می‌کنیم. ما موجودات پیچیده‌ای هستیم که در وجودمان رانه‌های بسیاری دست‌اندرکارند و لازم است به‌منظور حفظ تعادل، همه‌ی آن‌ها را تحت نظارت خود داشته باشیم.

📓 مغز: داستان شما
✍ دیوید ایگلمن
®️ محمداسماعیل فلزی

🆔 @Chekide_ha

ندای یک تصمیم

در اتاق عمل دارند مغز بیماری به نام جیم را عمل می‌کنند تا شاید بتوانند جلوی لرزش دست‌هایش را بگیرند. جراح مغز سیم‌های بلندی موسوم به الکترود را به مغز او وصل کرده است. وقتی یک جریان الکتریکی مختصر از راه سیم به مغز جیم ارسال می‌کنند، الگوی فعالیت نورونی مغز او به‌نحوی تغییر می‌کند که لرزش دست‌هایش کم‌تر می‌شود.

این الکترودها فرصت ویژه‌ای برای شنود فعالیت نورونی مغز فراهم می‌‌کنند. نورون‌ها با یک‌دیگر از راه امواج الکتریکی مشخصی که «پتانسیل عمل» (Action potential) نامیده می‌شوند ارتباط دارند. اما این امواج بسیار کوچک و غیرقابل رویت هستند، بنابراین، جراحان و محققان برای شنود، آن‌ها را به یک بلندگو انتقال می‌دهند. به‌این‌ترتیب، تغییر اندکی در ولتاژ، به‌اندازه‌ی یک‌دهم ولت که یک‌هزارم ثانیه طول می‌کشد، به صدایی قابل شنود تبدیل می‌شود.

با قرار‌دادن الکترود در نواحی مختلف مغز، الگوی فعالیت آن‌ها توسط گوشی‌های حرفه‌ای قابل شناسایی است. در برخی از نواحی، صدای پاپ!پاپ!پاپ! شنیده می‌شود. اما در نواحی دیگر، صدایی شبیه پاپ!... پاپ!... پاپ!... پاپ! به گوش می‌رسد. درست مثل این است که ناگهان به شنود صدای افرادی که در سراسر جهان در حال صحبت هستند بپردازیم. چون این افراد به فرهنگ‌های مختلفی تعلق دارند و مشاغل گوناگونی دارند، بنابراین، گفتگوهایی که بین آن‌ها جریان دارد از یک سنخ نیستند... بیشتر بخوانید

📓 مغز: داستان شما
✍ دیوید ایگلمن
®️ محمداسماعیل فلزی

🆔 @Chekide_ha

مغز ماشینی است که بر پایه‌ی تعارض ساخته شده است.

بیایید به آن‌چه در مغز اتفاق می‌افتد دقیق‌تر نگاه کنیم. فرض کنید در مغازه‌ی بستنی‌فروشی ایستاده‌‌اید و در حال اخذ تصمیمی ساده هستید. مثلاً می‌خواهید بین دو طعم بستنی نعنایی و لیمویی که هر دو را دوست دارید تصمیم بگیرید. وقتی از بیرون به قضیه نگاه می‌کنیم، به‌نظر نمی‌رسد که دارید کار سختی را انجام می‌دهید. شما فقط می‌ایستید و نگاه‌تان بین دو گزینه‌ی موجود نوسان می‌کند. اما درواقع، در درون مغزتان توفانی برپاست.

یک نورون به‌تنهایی تأثیر تعیین‌کننده‌ای ندارد اما هر نورون با هزاران نورون دیگر ارتباط دارد و هریک از این نورون‌ها نیز با هزاران نورون دیگر و این روند ادامه می‌یابد تا جایی‌که شبکه‌ای درهم‌تنیده به‌وجود می‌آید. هریک از این نورون‌ها به‌منظور تحریک یا سرکوب فعالیت یک‌دیگر موادی شیمیایی ترشح می‌کنند... بیشتر بخوانید

📓 مغز: داستان شما
✍ دیوید ایگلمن
®️ محمداسماعیل فلزی

🆔 @Chekide_ha

نیم‌کره‌های جدا از هم مغز: پرده‌برداشتن از معمای تعارض

در شرایط خاصی می‌توان مسئله‌ی وجود تعارض بین قسمت‌های مختلف مغز را با سهولت بیش‌‌تری بررسی کرد. یکی از راه‌های درمان صرع آن است به طریق جراحی، دو نیم‌کره‌ی مغز را از هم جدا کنند. دو نیم‌کره‌ی مغز توسط شاهراهی از نورون‌ها که جسم پینه‌ای (Corpus callosum) نام دارد با یک‌دیگر مربوط هستند و این امر اجازه می‌دهد دو نیمه‌ی بدن با یک‌دیگر هماهنگ باشند. مثلاً اگر احساس سرما کنید، یک دست‌تان بخش ثابت زیپ را نگه می‌دارد و دست دیگر گیره‌ی زیپ را بالا می‌کشد.

اما وقتی جسم پینه‌ای قطع شود، وضعیت بالینی آشفته‌ای به نام سندروم دست‌های بیگانه به‌وجود می‌آید. در این بیماری، دو دست مخالف هم به‌کار می‌افتند، مثلاً بیمار می‌خواهد زیپ ژاکتش را با یک دست بالا بکشد اما دست دیگرش ناگهان گیره‌ی زیپ را پایین می‌کشد یا بیمار ممکن است یک دستش را برای برداشتن بیسکوئیت دراز کند اما دست دیگر آن را پس می‌زند. در این حالت، تعارضی که در مغز وجود دارد به این دلیل که نیم‌کره‌های مغز مستقل از هم عمل می‌کنند آشکار می‌شود.

«سندروم دست‌های بیگانه» طی هفته‌ها پس از انجام این عمل جراحی، به‌تدریج از میان می‌رود و دو نیم‌کره‌ی مغز با استفاده از راه‌های ارتباطی باقی‌مانده هماهنگ می‌شوند. اما این سندروم نشان می‌دهد که حتی در مواردی که ما خود را بسیار مصمم می‌دانیم، اعمال ما حاصل نبردهای پردامنه‌ای هستند که در ظلمات جمجمه به‌طور مداوم روی می‌دهند.


اطلاعات نیمه‌ی چپ میدان بینایی به نیم‌کره‌ی راست می‌رود و برعکس. بنابراین، وقتی دو کلمه که بین آن‌ها حائلی وجود دارد به فردی که دو نیم‌کره‌ی مغزش از هم جدا شده عرضه می‌کنیم، او تنها نیمی از کلمه را می‌بیند.


📓 مغز: داستان شما
✍ دیوید ایگلمن
®️ محمداسماعیل فلزی

🆔 @Chekide_ha

وضعیت‌های خاص جسمی می‌توانند در تصمیم‌گیری ما دخیل باشند

عواطف، علاوه‌بر غنی‌تر‌کردن زندگی ما، نقش‌های دیگری نیز دارند. عواطف، عناصر پشت صحنه‌ای هستند که جهت حرکت ما را برای انجام‌دادن امور، به‌شکل گام‌به‌گام مشخص می‌کنند. با مروری بر وضعیت خانم تامی مایرز، مهندسی که در سانحه‌ی رانندگی آسیب دید، این مسئله بهتر روشن می‌شود. به‌دنبال این تصادف، قسمت چشمی-پیشانی کرتکس مغز تامی، یعنی قسمتی که بالای حفره‌ی چشم‌ها قرار دارد آسیب دید. این ناحیه از مغز، برای یکپارچه‌سازی سیگنال‌هایی که از بدن می‌رسند اهمیت بسیار دارد. این سیگنال‌ها به سایر قسمت‌های بدن اعلام می‌کنند که بدن در چه شرایطی قرار دارد: مثلاً گرسنه، عصبی، بی‌قرار، آشفته، تشنه یا شاد و سرحال است.

ظاهر تامی شباهتی به کسی که دچار ضربه‌ی مغزی شده باشد ندارد اما کافی است ۵ دقیقه کنارش بنشینید تا پی ببرید که در اخذ تصمیم‌های روزمره‌ی زندگی مشکل دارد. تامی اگرچه قادر به بیان دلایلی که به سود یا زیان گزینه‌ی معینی که در برابرش قرار دارد نیست اما حتی در وضعیت‌های بسیار ساده نیز بلاتکلیف می‌ماند. از آن‌جا که او قادر به درک عواطف خود نیست، تصمیم‌گیری در هر زمینه‌ای که با آن روبه‌رو باشد برایش بسیار دشوار است. تامی باتوجه‌به عدم توانایی در اخذ تصمیم، کار چندانی انجام نمی‌دهد و خودش تمام روز را روی مبل لم می‌دهد.

آسیب مغزی تامی، نکته‌ی مهمی را درباره‌ی روند تصمیم‌گیری آشکار می‌کند. شاید بهتر باشد که تصور کنیم مغز همچون فرمانروایی است که از بالا به بدن فرمان می‌دهد اما درواقع، مغز به‌طور پیوسته اطلاعاتی را از بدن دریافت می‌کند. سیگنال‌های فیزیکی که از بدن به مغز می‌رسند، خلاصه‌ای از مسائل جاری و نیازها را ارائه می‌کنند. بنابراین، برای اخذ تصمیم، مغز و بدن باید با یک‌دیگر همکاری ‌تنگاتنگ داشته باشند.

مثالی می‌زنیم: فرض کنید می‌خواهید بسته‌ای را که اشتباهی به شما داده‌اند به همسایه‌ی بغلی خود بدهید اما وقتی به در حیاط آن‌ها نزدیک می‌شوید و سگشان پارس می‌کند و دندان‌هایش را نشان می‌دهد، آیا در حیاط را باز می‌کنید و به‌طرف در اصلی منزل می‌روید؟ در این‌جا اطلاعات آماری شما درباره‌ی سگ‌ها عامل تصمیم‌گیری نخواهد بود، بلکه حالت تهدیدآمیز سگ، واکنش‌های فیزیولوژیکی در بدن شما ایجاد کند. مثلاً تعداد ضربان قلب افزایش می‌یابد، احساس فشار در شکم به‌وجود می‌آید، عضلات بدن منقبض می‌شوند، مردمک‌ها گشاد می‌شوند و سطح هورمون‌های خون تغییر می‌کند، دهانه غدد عرق باز می‌شود و غیره. این پاسخ‌ها خودبه‌خودی و ناآگاهانه بروز می‌کنند... بیشتر بخوانید

📓 مغز: داستان شما
✍ دیوید ایگلمن
®️ محمداسماعیل فلزی

🆔 @Chekide_ha

سفر به آینده

برای گرفتن هر تصمیمی، تجربه‌های گذشته‌ی ما که در وجود ما ذخیره شده‌اند و نیز وضعیت کنونی‌مان (مثلاً این‌که از خود بپرسیم آیا می‌توانم به‌جای مورد الف، ب را بخرم یا می‌توانم ج را انتخاب کنم؟) دخالت دارند. اما در بحث چگونگی تصمیم‌گیری، موضوع دیگری نیز مطرح است: پیش‌بینی آینده.

در قلمرو زندگی جانوری، هر موجودی به‌دنبال کسب پاداش است. پاداش چیست؟ پاداش عبارت است از هر چیزی که جسم را به نقطه‌ی تنظیم آرمانی خود نزدیک‌تر کند. وقتی جسم دچار کمبود آب می‌شود، آب پاداش است. وقتی ذخیره‌ی انرژی در حال اتمام باشد، غذا پاداش است. آب و غذا پاداش‌های اولیه هستند و به‌طور مستقیم به نیازهای زیستی ما اشاره می‌کنند. اما به‌طور شایع‌تر رفتارهای انسانی ما تابع پاداش‌های ثانویه‌اند، چیزهایی که پاداش‌های اولیه به‌دنبال آن‌ها به‌وجود می‌آیند. مثلاً دیدن منظره‌ی یک آب‌سردکن برای مغز چندان اهمیتی ندارد اما چون ما را یاد فواره‌ی آب می‌اندازد، چنان‌چه تشنه باشیم، مشاهده‌ی آن برای ما ارزشمند خواهد بود. در مورد انسان‌ها حتی مفاهیم انتراعی نیز می‌توانند با پاداش همراه باشند، مثل این احساس که در جامعه برای ما ارزش قائل هستند. و ما برخلاف حیوانات، حتی قادریم این‌گونه پاداش‌ها را بر نیازهای زیستی خود مقدم بدانیم. بنابر گفته‌ی رید مونتگیو «کوسه‌ماهی‌ها هیچ‌وقت دست به اعتصاب غذا نمی‌زنند.» حیوانات فقط به‌دنبال ارضای نیازهای پایه‌ای خود هستند. حال آن‌که انسان‌ها از این محدوده پا فراتر می‌گذارند و به آرمان‌های انتزاعی خود بهای بیش‌‌تری می‌دهند. پس وقتی ما در برابر امکان‌های متنوعی قرار می‌گیریم، داده‌های درونی و بیرونی را با هم جمع می‌کنیم تا بتوانیم به حداکثر پاداشی که برای ما به‌عنوان فرد قابل تعریف است، دست پیدا کنیم.

چالشی که در مورد هر پاداش، اعم از پاداش انتزاعی یا پایه‌ای وجود دارد، این است که معمولاً نتایج انتخاب‌های ما فوری آشکار نمی‌شوند. ما تقریباً همیشه مجبوریم تصمیم‌هایی بگیریم که در آن‌ها به‌دنبال انجام‌دادن رشته‌ای از کارها در آینده پاداش‌هایی به بار می‌آیند. مثلاً سال‌ها به مدرسه می‌رویم تا در آینده به مدرک تحصیلی باارزشی دست یابیم. سال‌ها مثل برده کاری را که دوست نداریم انجام می‌دهیم به این امید که ارتقاء پیدا کنیم. تمرین‌های سخت را انجام می‌دهیم تا به سطح مناسبی از آمادگی جسمانی برسیم.

مقایسه‌ی گزینه‌های مختلف، بدان معنی است که برای هریک از آن‌ها در اوضاع جاری براساس پیش‌بینی ارزش خاصی در نظر می‌گیریم و سپس گزینه‌ای را که دارای بیش‌ترین ارزش است انتخاب می‌کنیم. به این داستان توجه کنید: فرض کنید کمی وقت آزاد دارم و می‌خواهم تصمیم بگیرم چه کنم. لازم است به بقالی بروم اما درعین‌حال دوست دارم به کافی شاپ بروم. از طرفی باید به آزمایشگاه بروم و تحقیق کنم، چون زمان تحویل کار نزدیک است. همین‌طور دلم می‌خواهد وقتم را با پسرم در پارک بگذرانم. چگونه باید از این فهرست یکی را انتخاب کنم؟

البته اگر بتوانم در عمل هریک از این کارها را انجام دهم و پاداش مربوط به آن‌ها را نیز دریافت کنم، بر اساس نتایج به‌دست‌آمده، انتخاب بین آن‌ها، کار ساده‌ای خواهد بود. اما متأسفانه سفر به آینده ممکن نیست.

یا شاید هم باشد؟... بیشتر بخوانید

📓 مغز: داستان شما
✍ دیوید ایگلمن
®️ محمداسماعیل فلزی

🆔 @Chekide_ha

قدرت زمان حال

پس دیدیم که مغز چگونه به گزینه‌های مختلف امتیاز می‌دهد. اما در زمینه‌ی تصمیم‌گیری مناسب مشکلی نیز وجود دارد. معمولاً مغز به گزینه‌هایی که با آن‌ها تماس مستقیم داریم بیش از گزینه‌های شبیه‌سازی‌شده بها می‌‌دهد. چیزی که سبب تصمیم‌گیری مناسب برای آینده می‌شود، اکنون است.
اقتصاد آمریکا در سال ۲۰۰۸ دچار رکود شدید شد. مشکل اصلی این واقعیت ساده بود که بسیاری از مالکانِ خانه‌ها، بیش از حد توان خود وام گرفته بودند. آن‌ها طی چند سالی که موسسات مالی با بهره‌های بسیار پایین وام می‌دادند، وام‌های سنگینی گرفته بودند. مشکل زمانی پیش آمد که در پایان این دوره، نرخ بهره‌ی وام بالا رفت و برای بسیاری از افرادی که وام گرفته بودند بازپرداخت دیون دشوار شد. نزدیک یک میلیون خانه مصادره شد و این موج هولناک سراسر کره‌ی زمین را درنوردید.

اما این مصیبت چه بر سر شبکه‌های عصبی رقیب درون مغز آورد؟ وام‌های ارزان مردم را صاحب خانه‌های نو کرد و بهره‌های سنگین مدتی بعد از راه رسیدند. به‌این‌ترتیب، پیشنهاد وام ارزان برای شبکه‌های عصبی که مایل به ارضاء آنی بودند جذابیت داشت. چون این شبکه‌ها می‌خواستند در زمان حال مالک چیزی شوند. اغوای ارضاء آنی به‌اندازه‌ای در تصمیم‌گیری‌های ما مؤثر است که می‌توان حباب خانه‌دار‌شدن را به‌جای نوعی پدیده‌ی اقتصادی، به شبکه‌های عصبی مربوط دانست.

البته کشش زمان حال فقط مربوط به وام‌گیرندگان نبود، بلکه برای وام‌دهندگانی که داشتند با ارائه‌ی وام‌هایی که امکان بازپرداخت آن‌ها نبود در زمان حال ثروتمند می‌شدند نیز مطرح بود. آن‌ها وام‌ها را یک‌کاسه کردند و به حراج گذاشتند. چنین کارهایی غیراخلاقی هستند اما وسوسه‌ی انجام آن‌ها برای هزاران نفر چنان نیرومند بود که سرانجام آن را عملی کردند.

این نبرد حال در برابر آینده، فقط مربوط به حباب خانه‌دار‌شدن نیست. همه‌ی جنبه‌های زندگی ما تابع آن هستند. به‌همین دلیل است که دلال‌های خودرو از ما می‌خواهند برویم و خودروی آن‌ها را تست کنیم. فروشندگان لباس از ما می‌خواهند لباس مورد نظرشان را امتحانی بپوشیم و تاجران از ما می‌خواهند کالای پیشنهادی آن‌ها را لمس کنیم. شبیه‌سازی ذهنی در نبرد با چیزی که حی و حاضر در برابرتان است به‌راحتی رنگ می‌بازد.

برای مغز، آینده فقط شبح رنگ‌پریده‌ای از حال است. قدرت زمان حال برای ما آشکار می‌کند که چرا افراد تصمیم‌هایی می‌گیرند که برایشان یک آن لذت و یک عمر افسوس به بار می‌آورد. افرادی که مشروبات الکلی می‌خورند یا مواد مخدر مصرف می‌کنند، خوب می‌دانند که پرهیز و خودداری به سود آن‌هاست؛ ورزشکارانی که استروئیدهای آنابولیک مصرف می‌کنند، می‌دانند که مصرف این داروها می‌تواند چندین سال از عمرشان بکاهد؛ همسرانی که تن به روابط نامشروع می‌دهند نیز از عواقب این امر آگاهند.

آیا می‌توانیم به نوعی با وسوسه‌ی زمان حال مقابله کنیم؟ بله. به لطف سامانه‌های رقیب درون مغز می‌توانیم. مثلاً همه دانیم انجام برخی کارها مثل ورزش مرتب و منظم دشوار است. ما دوست داریم بدن زیبایی داشته باشیم اما وقتی پای عمل می‌رسد با گزینه‌های لذت‌بخش دیگری مواجه می‌شویم. کاری که اکنون می‌توانیم انجام دهیم، برای ما بیش‌تر جاذبه دارد تا تصور انتزاعی تناسب جسمی در آینده. پس راه‌حل این است: برای این‌که از رفتن به ورزشگاه اطمینان حاصل کنید، از انسانی که ۳٬۰۰۰ سال پیش زندگی می‌کرد الهام بگیرید.

📓 مغز: داستان شما
✍ دیوید ایگلمن
®️ محمداسماعیل فلزی

🆔 @Chekide_ha

دیدن آسان می‌نماید اما این‌طور نیست

دیدن به‌اندازه‌ای راحت است که تصور زحمتی که مغز برای تحقق آن از سر گذراند برای ما دشوار است. برای کشف راز این نکته، به شعبه‌ی ارواین دانشگاه کالیفرنیا رفتم تا ببینم وقتی حس بینایی‌ام سیگنال‌های مورد نیاز را دریافت نکند چه پیش می‌آید.

دکتر آلیسا بروئر در دانشگاه کالیفرنیا یکی از کسانی است که به درک حد توانایی سازگاری مغز علاقه‌مند است. او برای درک این نکته، به داوطلبان شرکت در تحقیق خود عینک‌هایی منشوری می‌دهد که جای راست و چپ را عوض می‌کنند و او به بررسی چگونگی سازگاری سامانه‌ی بینایی با این حالت می‌پردازد.

یکی از روزهای زیبای بهار بود که نمونه‌ای از این عینک‌های منشوری را روی چشم‌هایم گذاشتم. دنیا چپ و راست شد - اشیای سمت راستم در سمت چپ دیده می‌شدند و برعکس. وقتی می‌خواستم حدس بزنم آلیسا کجا ایستاده، بینایی من یک پاسخ می‌داد و گوش‌هایم چیز دیگری می‌گفتند. وقتی دستم را دراز می‌کردم که شیء را بگیرم، تصویر دستم با موقعیتی که حس عضلانی‌ام گزارش می‌داد منطبق نبود. دو دقیقه که گذشت، دچار عرق‌ریزی و سرگیجه شدم.

اگرچه چشم‌هایم می‌دیدند و تصویری از دنیا را به من نشان می‌دادند اما جریان داده‌های بینایی با داده‌های سایر حواسم هماهنگ نبودند. این طلسم کار مغزم را سخت کرده بود. مثل این بود که داشتم دیدن را از نو یاد می‌گرفتم.

می‌دانستم اگر عینک‌های منشوری را به‌طور مداوم روی چشمم بگذارم، این مشکل از بین می‌رود. یکی از داوطلبان به نام برایان بارتون که عینک منشوری داشت و آن را به‌مدت یک هفته روی چشم‌هایش گذاشته بود، دیگر مثل من احساس تهوع نداشت. برای مقایسه‌ی سطح ساگازی خودم با او، تصمیم گرفتم به مسابقه‌ی آشپزی دعوتش کنم. در این مسابقه، ما می‌بایست تخم‌مرغ را داخل کاسه می‌شکستیم و آن را در ظرف می‌ریختیم و ملات همزده‌ی حاصل را در ظرف‌های تخت مخصوص پختن کیک می‌گذاشتیم و سرانجام سینی‌ها را در اجاق قرار می‌دادیم.

من اصلاً توان رقابت نداشتم: کیک‌های برایان وقتی از اجاق درآمدند حالت طبیعی داشتند اما بخش عمده‌ی ملاتی که من درست کرده بودم روی پیشخوان ریخته و خشک شده بود یا به‌شکل رشته‌هایی روی سینی اجاق ریخته بود. برایان بدون دردسر چندانی می‌توانست جهت‌یابی کند اما من خام و بی‌دست‌وپا بودم و برای انجام هر حرکت ساده باید کلی تقلا می‌کردم.

زدن این عینک‌ها به من امکان داد تا تلاش پنهان در پس فرآیند بینایی را درک کنم. همان روز صبح تا پیش از آن‌که آن عینک را به چشمم بزنم، مغزم می‌توانست از سال‌ها تجربه‌ی خود بهره‌برداری کند اما به‌محض ایجاد حالت وارونگی در داده‌های حسی دریافتی دیگر قادر به این کار نبود.

می‌دانستم برای رسیدن به حد برایان این‌که بتوانم اشیا را در دست بگیرم و جهت صدا را پیدا کنم و از وضع قرارگرفتن اندام‌هایم مطلع شوم، باید روزهای متوالی تلاش کنم. با تمرین کافی، مغزم می‌توانست با ردوبدل‌کردن مداوم پیام‌های حسی گوناگون ورزیده شود. مغز برایان در هفت روز توانسته بود این کار را انجام دهد. شبکه‌های عصبی با تمرین می‌توانستند داده‌های حسی گوناگونی را که به‌سوی مغز سرازیر می‌شدند با جریان سایر داده‌ها منطبق کنند.
بروئر می‌گوید داوطلبان چند روز بعد از زدن عینک به حس درونی جدیدی از موقعیت‌های چپ و راست دست می‌یافتند. بعد از یک هفته می‌توانستند مثل برایان به‌طور طبیعی راه بروند و دیگر راست و چپ جدید و قدیم برایشان فرقی نمی‌کرد و به‌راحتی انجام می‌دادند. نقشه‌ی فضایی دنیای آن‌ها تغییر می‌کرد. با گذشت دو هفته از شروع انجام این کار دشوار، می‌توانستند عمل خواندن و نوشتن را مانند کسی که عینک منشوری به چشم نداشت به‌راحتی انجام دهند. یعنی ظرف مدتی تا این حد کوتاه، تسلط بر داده‌های حسی وارونه امکان‌پذیر بود.

برای مغز، جزئیات داده‌های ورودی اهمیت چندانی ندارند؛ مغز فقط می‌خواهد به کارآمدترین وجه در دنیای خارج حرکت کند و به آن‌چه که می‌خواهد برسد. هدفِ کارِ دشوارِ دادوستد این‌گونه سیگنال‌های ضعیف، مراقبت از وجود آدمی است. اگر فرصتی دست داد، شما نیز عینک‌های منشوری را بر چشم خود بگذارید. آن‌گاه درمی‌یابید که مغز برای تحقق بینایی متحمل چه زحمت‌هایی می‌شود.


عینک‌های منشوری تصویر میدان بینایی را چپ و راست می‌کنند، به‌این‌ترتیب، حتی انجام کارهای ساده‌ای مانند ریختن آب در لیوان یا در دست گرفتن یک شیء یا عبور از در بدون برخورد با چهارچوب آن دشوار می‌شود.


📓 مغز: داستان شما
✍ دیوید ایگلمن
®️ محمداسماعیل فلزی

🆔 @Chekide_ha

غلبه بر وسوسه‌ی زمان حال: پیمان اولیس

این مرد مشکلی حادتر از سناریوی ورزش داشت. او می‌خواست کاری را انجام دهد اما می‌دانست اگر وسوسه‌ای بر سر راهش قرار گیرد تاب ایستادگی ندارد. مسئله‌ی او دست‌یابی به وضعیت بهتر جسمی نبود، بلکه می‌خواست زندگی‌اش را از دست گروهی از دوشیزگان افسونگر نجات دهد.

اولیس، قهرمان افسانه‌ای، پس از پیروزی در جنگ تروا داشت به سرزمین خود بازمی‌گشت. لازم بود در قسمتی از مسیر بازگشت با کشتی از کنار نزدیک جزیره‌ای که سیرن‌های افسونگر در آن زندگی می‌کردند عبور کند. سیرن‌ها با خواندن ترانه‌های آهنگین، دریانوردان را شیدا می‌کردند و آن‌ها بی‌تاب و بی‌قرار به‌سوی جزیره‌ای که این زنان ساکن آن بودند می‌رفتند و کشتی آن‌ها در برخورد با صخره‌های ساحل درهم می‌شکست و غرق می‌شد.

اولیس از یک طرف دلش می‌خواست این ترانه‌های افسانه‌ای و مشهور را بشنود و از طرف دیگر دلش نمی‌خواست جان خودش و خدمه‌ی کشتی را به خطر بیندازد. بنابراین، نقشه‌ای کشید. او می‌دانست که اگر صدای نغمه‌ها به گوشش برسد، بی‌اختیار به‌سمت صخره‌های جزیره کشیده می‌شود. مشکل او، اولیس فعلی صاحب عقل و منطق نبود، بلکه اولیس غیرمنطقی آینده بود که با شنیدن صدای سیرن‌ها از خود بیخود می‌شد. بنابراین، اولیس به خدمه‌ی کشتی دستور داد او را با طناب به‌شکل محکمی به دکل اصلی کشتی ببندند. ملوان‌ها نیز گوش‌های خود را با موم پر کردند تا نتوانند صدای سیرن‌ها را بشنوند. به‌دستور اولیس، ملوان‌ها می‌بایست بدون آن‌که به ناله‌ها و التماس‌های او توجهی کنند، در مسیر مستقیم به‌پیش می‌راندند.

اولیس می‌دانست که در شرایط آینده نمی‌تواند تصمیم درستی بگیرد. بنابراین، به حکم عقل سلیم، طوری برنامه چید که در آینده نتواند دست از پا خطا کند. این نوع پیمان که بین خود زمان حال ما با خود زمان آینده‌ی ما بسته می‌شود، به پیمان اولیس معروف است.

در مورد ورزش، پیمان اولیس به زبان ساده یعنی این‌که باید با یکی از دوستانم برای رفتن به ورزشگاه قرار بگذارم. فشار وفاداری به انجام پیمانی اجتماعی مانند آن است که مرا به دکل کشتی بسته باشند. اگر به اطراف خود توجه کنید، مثال‌های فراوانی از پیمان اولیس پیدا می‌کنید. مثلاً دانشجویان در فصل امتحان پسوردهای فیس‌بوک همدیگر را تغییر می‌دهند تا نتوانند وارد صفحه‌ی خود شوند و این برنامه تا پایان فصل امتحان ادامه می‌یابد. اولین گام در توان‌بخشی معتادان به مصرف الکل آن است که آن‌ها را مجبور کنند تا خانه و محل کار خود را از وجود الکل پاکسازی کنند تا به هنگام ضعف اراده، بهانه‌ای برای غفلت و وسوسه نداشته باشند. افرادی که دچار مشکل چاقی هستتند، گاهی تن به عمل جراحی کاهش حجم معده می‌دهند تا نتوانند پرخوری کنند. مثالی دیگر از پیمان اولیس این است که بعضی ترتیب کار را طوری می‌دهند که اگر در معامله‌ای عهد و پیمان خود را زیر پا بگذارند، مجبور شوند به گروهی که مخالف عقیده و ایمان آن‌هاست کمک مالی کنند. مثلاً زنی که یک عمر برای برقراری تساوی حقوق سیاهان و سفیدپوستان مبارزه کرده بود، برای متعهد‌شدن به ترک سیگار، چکی را با مبلغ بالا در وجه کوکلاکس‌کلان‌ها امضا کرد و نزد دوستی به امانت گذاشت، با این شرط که اگر یک نخ هم سیگار بکشد دوستش چک را به نشانی کوکلاس‌کلان‌ها پست کند.

در همه‌ی این موارد، افراد شرایط کنونی را طوری تنظیم می‌کنند که نتوانند در آینده مرتکب خطا شوند. اگر خودمان را به دکل کشتی ببندیم، می‌توانیم از وسوسه‌هایی که در زمان حال گریبان ما را می‌گیرند پرهیز کنیم. با این ترفند می‌توانیم به شخصیت آرمانی و مطلوب خود نزدیک شویم. کلید پایبندی به پیمان اولیس این است که بدانیم ما در شرایط مختلف آدم‌های مختلفی هستیم. برای آن‌که بتوانیم تصمیم‌های بهتری بگیریم، باید با همه‌ی جنبه‌های وجود خود آشنا باشیم.

📓 مغز: داستان شما
✍ دیوید ایگلمن
®️ محمداسماعیل فلزی

🆔 @Chekide_ha