اتصال و اجرا: آینده‌ی فراحسی

انعطاف‌پذیری مغز این عضو را قادر به ترجمه و تفسیر اطلاعات جدید می‌کند. این چه فرصت‌های حسی جدیدی را پیش روی ما قرار می‌دهد؟

ما با مجموعه‌ای از حواس اصلی به‌دنیا آمده‌ایم: شنوایی، لامسه، بینایی، بویایی و چشایی. نیز حواس دیگری داریم مانند تعادل، ارتعاش و دما. حسگرهای ما به منزله‌ی درگاه‌هایی هستند که ما از طریق آن‌ها سیگنال‌های جهان خارج را دریافت می‌کنیم.

لیکن، این حواس تنها اجازه‌ی درک بخش کوچکی از جهان اطراف را به ما می‌دهند. اطلاعاتی که ما برای آن‌ها دارای حسگر نیستیم، همواره از دید ما پنهان می‌ماند.

به‌نظر من درگاه‌های حسی انسان شبیه دستگاه‌های دارای قابلیت اتصال و اجرا (Plug and play) هستند. موضوع اساسی این است که مغز نمی‌داند اطلاعات را از کجا می‌گیرد و اهمیتی نیز به این نکته نمی‌دهد. اما وقتی اطلاعی به مغز رسید مغز تصمیم می‌گیرد که چه کاری را باید انجام دهد. از این دیدگاه، من مغز را نوعی دستگاه محاسباتی چندمنظوره می‌دانم. مغز اعم از هر داده‌ای که به آن برسد کارش را انجام می‌دهد. مسئله این است که مادر طبیعت فقط یک‌بار اصول کار مغز را تعریف کرد و از آن پس مغز خود توانست فعالیتش را با ابداع و طراحی کانال‌های درون روی جدید غنی‌تر کند... بیشتر بخوانید

📓 مغز: داستان شما
✍ دیوید ایگلمن
®️ محمداسماعیل فلزی

🆔 @Chekide_ha

فزون‌سازی حسی (sensory augmentation)

جانشینی حسی برای رفع مشکل و ترمیم سامانه‌های حسی آسیب‌دیده روش بسیار کارآمدی است. اما آیا برکنار از جانشین‌سازی حواس می‌توانیم از این فناوری برای گسترش قدرت ابداع حسی خود استفاده کنیم؟ برای نیل به این هدف، دانشجویانم و من داریم تلاش می‌کنیم تا حواس جدیدی را به حوزه‌ی حواس انسان اضافه کنیم و از این راه درک حسی انسان از جهان را ارتقاء دهیم.

به این مثال توجه کنید: اینترنت حاوی حجم زیادی از اطلاعات است. اما برای دسترسی به این اطلاعات باید به صفحه‌ی گوشی همراه یا کامپیوتر خود خیره شویم. اما ممکن است بتوانیم داده‌های زیادی را در زمان حال وارد بدن خود کنیم تا به‌این‌ترتیب، این داده‌ها به بخشی از تجربه‌ی ما در جهان تبدیل شوند. به عبارتی، ممکن است بتوانیم این داده‌ها را حس کنیم، مثلاً داده‌های مربوط به آب‌وهوا، بازار داد و ستد سهام، داده‌های توئیتر، داده‌های کابین خلبان هواپیما یا داده‌های مربوط به وضعیت یک کارخانه - همه‌ی این‌ها را می‌توان به زبان ارتعاشی جدیدی تبدیل کرد که مغز می‌تواند آن را یاد بگیرد. وقتی به‌دنبال انجام وظایف روزمره‌ی خود هستید، می‌توانید اطلاع حاصل کنید که آیا در صد مایْل آن‌طرف‌تر دارد باران می‌بارد یا قرار است فردا برف بیاید یا نه؟ یا می‌توانید مسیر حرکت بازارهای مالی را حدس بزنید و به‌طور ناخودآگاه تحرک اقتصاد جهانی را شبیه‌سازی کنید یا ممکن است بتوانید حس کنید در جهان توئیتر چه مسائلی جریان دارد و از این راه بتوانید به خودآگاهی نوع بشر دسترسی داشته باشید.

هر چند این نکته شبیه داستان‌های علمی-تخیلی است اما به پاس توانایی مغز در کشف الگو -حتی وقتی که آگاهانه در صدد انجام آن نیستیم- تحقق آن در آینده‌ای نزدیک امکان‌پذیر است. به مدد این روش می‌توانیم داده‌های پیچیده‌ای را کسب اطلاعات جدید مانند مطالب همین صفحه کتاب به کاری آسان تبدیل می‌شود. اما برخلاف خواندن، افزایش توان حسی می‌تواند راهی برای کسب اطلاعات جدید درباره‌ی دنیا بدون تلاش آگاهانه باشد.

در حال حاضر، ما از محدودیت یا نامحدودبودن داده‌هایی که مغز می‌تواند دریافت کند اطلاع چندانی نداریم. اما روشن است که ما دیگر یک گونه‌ی طبیعی نیستیم که به‌منظور دست‌یابی به سازگاری حسی محدود به چارچوب زمانی مسیر تکامل است. ما در آینده راه‌های ارتباط حسی خود با جهان را گسترش خواهیم داد و خود را با واقعیت حسی توسعه‌یافته‌ای تجهیز خواهیم کرد.

📓 مغز: داستان شما
✍ دیوید ایگلمن
®️ محمداسماعیل فلزی

🆔 @Chekide_ha

وست

به‌منظور ایجاد جانشینی حسی برای افراد ناشنوا، یکی از دانشجویانم به نام اسکات نویچ و من فناوری وست را ساختیم. این فناوری پوششی، صداها را از محیط می‌گیرد و آن‌ها را به موتورهای ارتعاشی کوچکی که در سراسر تنه قرار می‌گیرند انتقال می‌دهد. این موتورها باتوجه‌به فرکانس صداهای اطراف الگوهایی از فعالیت را ایجاد می‌کند و از این راه صداها به الگوهای متحرکی از ارتعاش تبدیل می‌شوند.

در ابتدا، این سیگنال‌های ارتعاشی برای فرد هیچ مفهومی ندارد اما مغز به مدد تمرین درمی‌یابد که با این داده‌ها چه کاری می‌تواند انجام دهد. افراد ناشنوا می‌توانند الگوهای پیچیده‌ی بدن خود را ترجمه کنند و به مفهوم آن‌ها پی ببرند. مغز یاد می‌گیرد که به‌طور ناخودآگاه رمز این الگوها را کشف کند، همان‌گونه که فرد نایینا می‌تواند به‌طور مؤثری خواندن خط بریل را بیاموزد.

وست این توان را دارد که زندگی افراد ناشنوا را دگرگون کند. بر خلاف ایمپلنت حلزونی، استفاده از وست نیازی به جراحی تهاجمی ندارد و هزینه‌ی آن حداقل بیست برابر کم‌تر است و از این جهت وست می‌تواند به راه‌حلی مؤثر در سراسر کره‌ی زمین تبدیل شود. دورنمای کاربرد وست این است که می‌تواند فراتر از مسئله‌ی صدا به‌عنوان مبنایی برای دسترسی به هر گونه جریان و گردش اطلاعات و انتقال آن‌ها به مغز به‌کار گرفته شود.

📓 مغز: داستان شما
✍ دیوید ایگلمن
®️ محمداسماعیل فلزی

🆔 @Chekide_ha

چگونه بدن بهتری داشته باشیم؟

این‌که ما چگونه جهان را حس می‌کنیم تنها نیمی از داستان است. نیمه‌ی دیگر، چگونگی بده‌بستان ما با دنیاست. آیا در همان حال که داریم توان حسی خود را افزایش می‌دهیم آیا قادر به افزایش انعطاف مغز برای دسترسی به جهان هستیم؟ برای بررسی این موضوع، با خانمی به نام جین شوئر من دیدار کردم. به‌دلیل ابتلا به نوعی بیماری ژنتیک به نام اختلال اسپاینو سربرال، سلول‌های طناب نخاعی او نمی‌توانند بین مغز و عضلات او ارتباط مناسبی برقرار کنند. او حس بدنش را درک می‌کند اما قادر به حرکت‌دادن بدنش نیست. به قول خودش «مغزم به بازویم می‌گوید بلندشو اما بازویم می‌گوید صدایت را نمی‌شنوم.» فلج کاملی که او به آن مبتلاست سبب شده تا کاندید انجام مطالعه‌ای در پیسبورگ شود.

محققان دو الکترود در کرتکس حرکتی سمت مغز او کاشتند. این موضع آخرین ایستگاه توقف سیگنال‌ها پیش از نزول به طناب نخاعی به‌منظور کنترل عضلات بازوست. محققان توفان‌های الکتریکی کرتکس او را در این موضع رصد کرده و به کامپیو‌تری انتقال دادند و پس از فهم منظور این سیگنال‌ها، خروجی کامپیوتر را برای به حرکت درآوردن بازویی روباتیک که درواقع، پیشرفته‌ترین بازوی روباتیک دنیاست به‌کار گرفتند.

کافی است جین به حرکت‌دادن بازوی روباتیک فکر کند تا بتواند از عهده‌ی انجام این کار برآید. جین برای به حرکت درآوردن بازو، معمولاً به صیغه‌ی سوم شخص مفرد به او خطاب می‌کند و مثلاً می‌گوید «برو بالا یا بیا پایین، بازم پایین، برو به‌سمت راست، مشت کن، باز کن» و بازوی مصنوعی نیز از همین دستورها اطاعت می‌کند. البته جین این دستورها را با صدای بلند ادا می‌کند، اما نیازی به این کار نیست. هیچ‌گونه رابطه‌ی فیزیکی مستقیم بین مغز جین و بازوی مصنوعی وجود ندارد. جین می‌گوید مغزش هنوز روش تکان‌دادن بازو را از یاد نبرده و با وجودی که ظرف ده سال گذشته‌ی زندگی‌اش هیچ‌وقت نتوانسته بازویش را به حرکت درآورد، می‌گوید «انجام‌دادن این کار برایش مثل آب خوردن است.»... بیشتر بخوانید

📓 مغز: داستان شما
✍ دیوید ایگلمن
®️ محمداسماعیل فلزی

🆔 @Chekide_ha

تداوم بقا

کار نیرومندتر‌کردن و گسترش‌دادن توانایی‌های جسمی انسان مدت هاست که آغاز شده، اما هر اندازه هم که به هدف ارتقاء وجود خود نائل شویم یک مانع اساسی و غیرقابل اجتناب بر سر راه ما وجود دارد. مغز و بدن انسان از ماده‌ی فیزیکی ساخته شده و این مواد با گذشت زمان تجزیه و نابود می‌شوند. زمانی می‌رسد که فعالیت عصبی ما دچار توقف می‌شود و تجربه‌ی پرشکوه خودآگاهی به پایان مسیر می‌رسد. هرکه باشیم و هر کاره‌ای هم که باشیم از این سرنوشت گریزی نیست. درواقع، این سرنوشت همه‌ی موجودات زنده است اما تنها انسان‌ها هستند که در مورد آن بینش عمیق و دردناکی دارند.

اما همه تسلیم این سرنوشت نیستند؛ بعضی از انسان‌ها تصمیم گرفته‌اند با مرگ بجنگند. گروهی از محققان تصمیم گرفته‌اند که درک بهتر زیست‌شناسی انسان می‌تواند معضل مرگ را حل کنند. آیا ممکن است انسان‌ها روزی به حیات جاوید دست یابند؟

وقتی بدن دوست و استادم فرانسیس کریک را سوزاندند و به خاکستر بدل کردند، لختی ایستادم و اندیشیدم که چه اندازه جای تأسف است که مغز گرانبهای او می‌سوزد و دود می‌شود. مغزی با آن همه دانش و عقل و خرد که در اختیار یکی از قهرمانان سنگین‌وزن فکری عرصه‌ی زیست‌شناسی قرن بیستم بود. همه‌ی پرونده‌های زندگی او -خاطراتش، معرفتش، حس طنز و شوخ‌طبعی‌اش- که در ساختار مغزش جای داشتند صرفاً به این دلیل که قلبش از تپیدن باز مانده بود می‌بایست مانند سخت‌افزاری به دور افکنده می‌شد. برایم این سوال مطرح شد که آیا راهی برای حفظ اطلاعات مغز او وجود دارد؟ اگر بتوانیم مغز فردی را حفظ کنیم، آیا می‌توانیم فکر و شعور و شخصیت او را در آینده به زندگی برگردانیم؟... بیشتر بخوانید

📓 مغز: داستان شما
✍ دیوید ایگلمن
®️ محمداسماعیل فلزی

🆔 @Chekide_ha

جاودانگی دیجیتال

بسیاری از اشخاصی که آرزوی عمر دوباره را در سر می‌پرورانند، به روش انجماد علاقه‌ای ندارند و راه دیگری را انتخاب کرده‌اند. آیا راه دیگری نیز برای دسترسی به اطلاعات ذخیره‌شده در مغز وجود دارد؟ بله می‌توان راهی را انتخاب کرد که نیازی به حیات دوباره‌ی فرد نداشته باشد و درعین‌حال دسترسی مستقیم به اطلاعات او را برای آیندگان امکان‌پذیر کند. می‌دانیم که همه‌ی اطلاعات و خاطرات فرد در ساختار میکروسکوپی مغز او ذخیره شده‌اند. بنابراین، می‌توانیم سوال کنیم آیا امکان رمزگشایی از مطالب کتاب مغز وجود دارد؟

برای انجام این کار به چه چیزهایی نیاز داریم؟ نخست به ابررایانه‌ای نیاز داریم که بتواند ریزداده‌های مغز را ذخیره کند. خوشبختانه قدرت روبه‌رشد کامپیوترهای کنونی این کار را امکان‌پذیر کرده‌اند. در ۲۰ سال گذشته، قدرت کامپیوترها بیش از هزاران بار ارتقاء یافته است. قدرت پردازش تراشه‌های کامپیوتر هر ۱۸ ماه دو برابر می‌شود و این روند همچنان ادامه دارد. فناوری‌های مدرن ذخیره‌سازی حجم وسیعی از داده‌ها و شبیه‌سازی‌های گسترده را ممکن ساخته‌اند. باتوجه‌به امکانات محاسباتی که داریم، می‌توان حدس زد که روزی خواهیم توانست از مغز آدمی در کامپیوتر رونوشت (کپی) تهیه کنیم. حداقل در مقام نظری چیزی نیست که مخالف وجود این احتمال باشد. اما چالش‌هایی در تحقق این امکان وجود دارند که باید با واقع‌بینی پشت سر گذاشته شوند... بیشتر بخوانید

📓 مغز: داستان شما
✍ دیوید ایگلمن
®️ محمداسماعیل فلزی

🆔 @Chekide_ha

گام‌های پیشرفت: سرعت تغییر فناوری

گوردون مور از بنیان‌گذاران ابرشرکت اینتل در سال ۱۹۶۵ در مورد سرعت پیشرفت قدرت محاسباتی کامپیوترها پیش‌بینی‌ای انجام داد که بعدها به قانون مور معروف شد.

این قانون می‌گوید با گذشت زمان، ترانزیستورها دقیق‌تر و کوچک‌تر خواهند شد و تعداد ترانزیستورهایی که در یک تراشه‌ی کامپیو‌تری جای می‌گیرند با گذشت هر دو سال دو برابر خواهد شد و به‌همین دلیل قدرت کامپیوترها با تصاعد هندسی افزایش می‌یابد. پیش‌بینی مور در چند دهه‌ی اخیر درست از آب درآمده و زمینه‌ای برای رشد تصاعدی تغییرات فناوری شده است. در صنعت کامپیوتر از قانون مور به‌ی نوان راهنمایی برای برنامه‌ریزی بلندمدت و تعیین اهدافی برای پیشرفت فناوری استفاده می‌کنند. این قانون می‌گوید رشد پیشرفت فناوری هندسی است نه خطی و بنابراین، عده‌ای پیش‌بینی می‌کنند که در صد سال آینده به‌اندازه‌ی ۲۰ هزار سال گذشته پیشرفت خواهیم کرد. با چنین سرعتی می‌توان انتظار بروز پیشرفت‌های بزرگی را در عرصه‌ی فناوری داشته باشیم.

📓 مغز: داستان شما
✍ دیوید ایگلمن
®️ محمداسماعیل فلزی

🆔 @Chekide_ha

تصاویر سریال میکروسکوپ الکترونی و کانکتوم

سیگنال‌های محیطی به سیگنال‌های الکتروشیمیایی تبدیل می‌شوند و توسط سلول‌های مغز انتقال می‌یابند. این نخستین گام کسب اطلاعات از دنیای خارج توسط مغز است. ردیابی مسیر میلیاردها نورون درهم‌تنیده نیاز به فناوری اختصاصی و نیز ظریف‌ترین تیغه‌های برش موجود در جهان دارد. با فناوری برش سریالی میکروسکوپ الکترونی (Serial blockface electrone microscopy) می‌توانیم مدل‌هایی سه‌بعدی از راه‌های نورونی مغز تهیه کنیم. این نخستین تکنیکی است که می‌تواند به ما تصاویری سه‌بعدی از مغز در ابعاد نانو یا یک‌میلیاردم متر ارائه دهد.

در داخل میکروسکوپ الکترونی دستگاه برشی مثل کالباس‌بر با الماسه‌ای دقیق، قطعه‌ی کوچکی از مغز را لایه‌به‌لایه برش می‌زند و به‌این‌ترتیب، نوار فیلمی به‌دست می‌آید که هر قاب تصویر آن نماینده‌ی برش بسیار نازکی از بافت مغز است. هر قاب تصویر باید با میکروسکوپ الکترونی بررسی شود. سپس این اسکن‌ها را روی هم سوار می‌کنند تا مدلی سه‌بعدی از یک قطعه‌ی مغز به‌دست ‌اید. وقتی این برش‌ها را بر هم منطبق کنیم، مدلی درهم پیچیده از نورون‌های درهم‌تنیده حاصل می‌شود. باتوجه‌به این‌که هر نورون به‌طور متوسط طولی معادل ۱۰۰-۴ میلیاردم متر و حدود ده هزار شاخه (دندریت) دارد، انجام این کار بسیار دشوار و وقت‌گیر است. کار چالش‌برانگیز تهیه‌ی نقشه‌ی کاملی از کانکتوم انسان احتمالاً چندین دهه به طول می‌انجامد.

📓 مغز: داستان شما
✍ دیوید ایگلمن
®️ محمداسماعیل فلزی

🆔 @Chekide_ha

آیا به‌منظور تحقق خودآگاهی، وجود ماده‌ی فیزیکی ضروری است؟

همان‌طور که نرم‌افزار کامپیوتر می‌تواند بر سخت‌افزارهای مختلفی نصب شود، شاید نصب نرم‌افزار مغز نیز بر سکوها یا پلتفرم‌های دیگری امکان‌پذیر باشد. ممکن است نورون‌های زیستی دارای ویژگی منحصربه‌فردی نباشند و تنها نحوه‌ی ارتباط آن‌ها با هم باشد که هویت فرد را به‌وجود می‌آورد. این همان دیدگاه نظریه‌ی محاسباتی ذهن است. این نظریه می‌گوید نورون‌ها و سیناپس‌ها و سایر مواد زیستی اهمیت بنیادی ندارند. اصل مطلب، توان محاسبه‌ی آن‌هاست. شاید ماده فیزیکی مغز عامل اساسی کارکرد مغز نباشد و این کنش مغز است که هویت ما را به‌وجود می‌آورد.

اگر این مطلب درست باشد، پس حداقل از دیدگاه نظری می‌توان مغز را در هر سکویی به فعالیت واداشت تا جایی‌که محاسبات مسیر درست را طی کنند. افکار و عواطف و کنش‌های پیچیده‌ی ذهنی به‌عنوان محصول ارتباط‌های پیچیده در ماده‌ی جدید ایجاد می‌شوند. از دیدگاه نظری می‌توان به‌جای سلول‌ها، اجزای مدار الکتریک و به‌جای اکسیژن الکتریستیه را جایگزین کرد: واسطه (مدیوم) مهم نیست، البته به این شرط که همه‌ی اجزاء و قطعه‌ها به‌شکل صحیح با هم مربوط شوند و برهم‌کنش داشته باشند. به‌این‌ترتیب، شاید بتوانیم فردی دارای کارکرد کامل را بدون داشتن مغز بیولوژیک شبیه‌سازی کنیم. طبق نظریه‌ی محاسباتی ذهن چنین مدل شبیه‌سازی‌شده‌ای می‌تواند دقیقاً مانند شما باشد.


دستگاه‌های محاسباتی لزومی ندارد که از سیلیکون ساخته شوند - می‌توان آن‌ها را از حرکت قطره‌های آب یا لگو ساخت. این‌که کامپیوتر از چه ساخته شده باشد اهمیتی ندارد، چگونگی برهم‌کنش اجزای آن است که نقش تعیین‌کننده دارد.


نظریه‌ی محاسباتی ذهن تنها یک نظریه است و به درستی آن اطمینان نداریم. ممکن است درنهایت ثابت شود که در خیس‌افزار زیستی مغز نکته‌ی خاص و کشف‌نشده‌ای وجود دارد و این امر نشان می‌دهد که ما به ساختار زیستی که با آن به‌دنیا آمده‌ایم وابسته هستیم. اما اگر نظریه‌ی محاسباتی ذهن درست باشد، ذهن می‌تواند در یک کامپیوتر نیز زندگی کند و فعال باشد.

اگر بتوانیم شبیه‌سازی مغز را عملی کنیم، سوال دیگری نیز مطرح می‌شود: آیا باید شکل معمول بیولوژیک را برای این شبیه‌سازی دنبال کنیم؟ یا می‌توانیم نوع جدیدی از هوش را خلق کنیم؟ هوشی که بدون توجه به نمونه‌ای که در اختیار داریم ساخته شده و منحصراً ابداع و اختراع ما باشد؟

📓 مغز: داستان شما
✍ دیوید ایگلمن
®️ محمداسماعیل فلزی

🆔 @Chekide_ha

مغز موش

موش‌ها در تاریخ زندگی بشر شهرت بدی دارند اما در علم اعصاب نوین در زمینه‌ی تحقیق بسیار مفید بوده‌اند. موش‌های صحرایی (rat) نسبت به موش‌های خانگی (mice) مغز بزرگ‌‌تری دارند. اما مغز هر دوی آن‌ها با مغز انسان، به‌ویژه از نظر سازمان‌دهی کرتکس مغز که در تفکر انتزاعی اهمیت دارد خیلی شبیه هستند. لایه‌ی خارجی مغز انسان یا کرتکس چندین بار تا خورده تا بتواند در جمجمه جای گیرد. اگر همه‌ی کرتکس را صاف و پهن کنیم معادل ۲۵۰۰ سانتیمتر مربع یا یک دستمال سفره‌ی کوچک می‌شود. مغز موش برخلاف مغز انسان کاملاً صاف است. اما با وجود تفاوت‌های آشکار در ظاهر و اندازه‌، بین سلول‌های مغز موش و انسان شباهت‌های بنیادی وجود دارد.

زیر میکروسکوپ امکان شناسایی تفاوت‌های نورون‌های موش و انسان وجود ندارد. مغز موش و انسان هر دو کار مشابهی را انجام می‌دهند و مراحل رشد و توسعه‌ی مشابهی را طی می‌کنند. موش‌ها را می‌توان برای انجام کارهای شناختی -از تشخیص بوها گرفته تا پیدا‌کردن مسیر در یک ماز- آموزش داد و این نکته به محققان امکان می‌دهد بتوانند جزئیات فعالیت عصبی آن‌ها را به انجام وظایف خاص مربوط کنند.

📓 مغز: داستان شما
✍ دیوید ایگلمن
®️ محمداسماعیل فلزی

🆔 @Chekide_ha

بزرگ‌تر از جمع یکایک اجزاء

گوتفریت ویلهلم لایبنیتس در سال ۱۷۱۴ بیان کرد که ماده هیچ‌گاه به‌تنهایی قادر به تولید ذهن نیست. از لایبنیتس فیلسوف و ریاضیدان و دانشمند آلمانی با عنوان «آخرین کسی که همه‌چیز را می‌دانست» یاد می‌کنند. به‌نظر لایبنیتس مغز به‌تنهایی نمی‌تواند از حیات درونی برخوردار باشد. او آزمایشی فکری طرح کرد که امروز از آن با نام «آسیاب لایبنیتس» یاد می‌کنند. آسیاب بزرگی را در نظر بگیرید و فرض کنید دارید بیرون این آسیاب و دور آن قدم می‌زنید و چرخ‌دنده‌ها و ستون‌ها و اهرم‌های آن را که در حال حرکت هستند می‌بینید. احمقانه است اگر بگویید آسیاب دارای فکر و درک و احساس است. آسیاب چطور می‌تواند عاشق شود یا از تماشای غروب آفتاب لذت ببرد؟ آسیاب فقط از اجزا و قطعه‌های مختلفی تشکیل شده و به‌نظر لایبنیتس مغز نیز همین‌طور است. اگر مغز را به آسیاب بزرگی تبدیل کنید و از بیرون به آن نگاه کنید، تنها اجزا و قطعه‌هایی را می‌بینید که هیچ‌یک از آن‌ها ربط آشکاری با درک و فهم ندارند. هریک از این اجزا دارد نسبت به اجزای دیگر کاری را انجام می‌دهد. اگر همه‌ی این برهم‌کنش‌ها را یادداشت کنیم، نمی‌توانیم به چگونگی پیدایش فکر پی ببریم.


آسیاب از قطعه‌ها و اجزایی که با هم ارتباط مکانیکی دارند تشکیل شده است. اما کسی به خود اجازه نمی‌دهد بگوید آسیاب فکر می‌کند. پس معجزه‌ای که در مغز (عضوی که مانند آسیاب از قطعه‌ها و اجزای مختلف ساخته شده پدید می‌آید) از کجا سرچشمه می‌گیرد؟


وقتی به درون مغز نگاه کنیم، نورون‌ها، سیناپس‌ها، نوروترنسمیترها و کنش‌های الکتریکی را می‌بینیم. میلیاردها سلول پرجنب‌وجوش را می‌بینیم که دارند باهم حرف می‌زنند و بازی می‌کنند. شما کجا هستید؟ افکارتان کجاست؟ عاطفه کجاست؟ احساس سعادت و درک رنگ آبی لاجوردی کجاست؟ چگونه ممکن است انسان فقط از ماده خلق شده باشد؟ به‌نظر لایبنیتس نمی‌شود با تکیه بر علل مکانیکی، وجود پدیده‌ای مانند ذهن را توجیه کرد. اما شاید لایبنیتس در بحث خود نکته‌ای را جا انداخته باشد. وقتی او به قسمت‌ها و اجزای مغز نگاه می‌کرد، یک نکته را نادیده گرفته بود. شاید مثالی که او زد راه مناسبی برای پی‌بردن به مسئله خودآگاهی نباشد.

📓 مغز: داستان شما
✍ دیوید ایگلمن
®️ محمداسماعیل فلزی

🆔 @Chekide_ha

خودآگاهی به‌عنوان یک ویژگی پدیداری

برای درک خودآگاهی انسان، شاید بهتر باشد به‌جای آن‌که مغز را مجموعه‌ای از قطعه‌ها و بخش‌های مختلف بدانیم، بیش‌تر به چگونگی برهم‌کنش این اجزا توجه کنیم. برای درک این‌که چگونه سرجمع بخش‌های ساده می‌تواند بزرگ‌تر از مجموع آحاد آن‌ها باشد باید به مثال لانه‌ی مورچگان توجه کنیم.

میلیون‌ها مورچه‌ی برگ‌خوار که در یک کلونی زندگی می‌کنند، غذای خود را گردآوری می‌کنند. رفتار آن‌ها شبیه انسان‌های کشاورز است. عده‌ای از این مورچه‌ها از لانه بیرون می‌روند که غذای تازه پیدا کنند. بعد از پیدا‌کردن غذا، آن را به قطعه‌های کوچکی تقسیم می‌کنند و با خود به آشیانه می‌برند. در آن‌جا به‌جای خوردنِ این قطعات، آن‌ها را با جویدن به قطعه‌های باز هم کوچک‌تر تبدیل می‌کنند و از آن‌ها برای پرورش قارچ در «باغچه‌های» زیرزمینی خود استفاده می‌کنند تا بعداً این قارچ‌ها را بخورند. رابطه‌ی آن‌ها با قارچ‌ها نوعی همزیستی است. قارچ‌ها بدون کمک مورچه‌ها قادر به زندگی نیستند و از این دیدگاه کاملاً به مورچه‌ها وابستگی دارند. مورچه‌ها با این راهبرد موفق، آشیانه‌های زیرزمینی بزرگی می‌سازند که وسعت برخی از آن‌ها صدها متر مربع است. آن‌ها نیز مانند انسان‌ها به نوعی تمدن کشاورزی دست یافته‌اند.

مسئله‌ی مهم این است که هرچند یک کلونی مثل یک ابرارگانیسم دارای ویژگی‌های برجسته و ارزشمندی است اما اگر هریک از مورچه‌ها را به‌تنهایی در نظر بگیریم، می‌بینیم رفتار بسیار ساده‌ای دارند و صرفاً پیرو قوانین معمول هستند. ملکه به مورچه‌ها فرمان نمی‌دهد. ملکه کسی نیست که بر مسند قدرت تکیه زده و در حال ترتیب و تنظیم‌دادن به امور باشد، بلکه هر موجودی به سیگنال‌های دریافتی از سایر مورچه‌ها، لاروها، مهاجمان غذا، مواد دفعی یا زوائد پاسخ می‌دهد. هر مورچه، واحد معمول و خودکاری است که واکنش‌هایش از محیط زندگی و قوانینی که مربوط به گونه‌ی اوست و در نهاد ژنتیکی او رمزبندی شده سرچشمه می‌گیرد.

کلونی مورچه‌های برگ‌خوار علی‌رغم نبود نوعی واحد تصمیم‌گیرنده‌ی مرکزی، رفتار بسیار پیچیده‌ای دارد. آن‌ها غیر از کشت و زرع کارهای برجسته‌ی دیگری نیز انجام می‌دهند، مانند پیدا‌کردن بیش‌ترین میزان فاصله از ورودی‌های کلونی برای رهاسازی اجساد. امری که به محاسبات پیچیده‌ی هندسی نیاز دارد... بیشتر بخوانید

📓 مغز: داستان شما
✍ دیوید ایگلمن
®️ محمداسماعیل فلزی

🆔 @Chekide_ha

برای ایجاد خودآگاهی چه چیزی لازم است؟

اگرچه جزئیات تئوریک این مسئله به درستی روشن نشده اما به‌نظر می‌رسد ذهن از برهم‌کنش میلیاردها قطعه و بخش مغز به‌وجود می‌آید. این مسئله سوال‌های اساسی را مطرح می‌کند. آیا اصولاً امکان دارد از برهم‌کنش تعدادی قطعات و اجزا ذهن به‌وجود آید؟ مثلاً آیا یک شهر می‌تواند خودآگاه باشد؟ شهر نیز پدیده‌ای است که از برهم‌کنش اجزای آن شکل می‌گیرد، مثلاً به انبوه سیگنال‌هایی که در یک شهر جابه‌جا می‌شوند فکر کنید: سیم‌های تلفن، خطوط فیبر نوری، شبکه‌ی فاضلاب، دست‌دادن آدم‌ها با یک‌دیگر، چراغ‌های راهنمایی و غیره. سطح گسترده‌ی برهم‌کنش‌هایی که در یک شهر انجام می‌شود قابل مقایسه با مغز انسان است. البته پی‌بردن به این نکته که شهر خودآگاهی دارد یا نه دشوار است. چگونه شهر می‌تواند به این سوال پاسخ دهد؟ چگونه می‌توانیم این سوال را از او بپرسیم؟

برای پاسخ‌دادن به سوالی مانند این نخست باید سوال‌های عمیق‌‌تری بپرسیم: برای این‌که یک شبکه بتواند به خودآگاهی دست یابد تنها وجود تعدادی قطعه کافی نیست، بلکه باید ساختار خاصی از برهم‌کنش‌ها وجود داشته باشد.

پروفسور گوئیلیو تونونی (Giulio Tononi) از دانشگاه ویسکانسین، در حال انجام تحقیق برای پیدا‌کردن پاسخ دقیق این سوال است. او نوعی تعریف کمی برای خودآگاهی ارائه داده است. به‌نظر او برای ایجاد خودآگاهی تنها وجود قطعه‌ها و اجزاء کافی نیستند، بلکه می‌بایست نوعی سازمان‌دهی زیربنایی و برهم‌کنش‌های جاری وجود داشته باشد.

پروفسور تونونی برای تحقیق درباره‌ی خودآگاهی در شرایط آزمایشگاه، از تحریک مغناطیسی فرای جمجمه و مقایسه‌ی مغز در حالت‌های بیداری و خواب عمیق که در آن خودآگاهی از میان می‌رود استفاده کرد. او و همکارانش انفجاری از امواج الکتریکی را به قشر مغز ارسال می‌کنند و سپس نحوه‌ی انتشار آن‌ها را ردیابی می‌کنند... بیشتر بخوانید

📓 مغز: داستان شما
✍ دیوید ایگلمن
®️ محمداسماعیل فلزی

🆔 @Chekide_ha

خودآگاهی و علوم اعصاب

لحظه‌ای به ادراک درونی و خصوصی خود فکر کنید: نمایشی که در سر هریک از ما در حال اجراست. مثلاً وقتی من در حال تماشای طلوع آفتاب به هلویی گاز می‌زنم، شما نمی‌توانید به‌طور دقیق تجربه‌ی درونی مرا درک کنید. فقط می‌توانید بر پایه‌ی تجربه‌های قبلی خود درباره‌ی آن حدس بزنید. تجربه و درک شخصی من فقط به خودم تعلق دارد و تجربه‌ی شما مال شماست. پس چگونه می‌توان با روش علمی به بررسی این مسئله پرداخت؟

محققان در دهه‌های اخیر کوشیده‌اند به «تعریف نورونی» خودآگاهی دست یابند. منظور از تعریف نورونی، همان الگوهای دقیقی از فعالیت مغزی هستند که به هنگام درک تجربه‌ای خاص (و فقط به هنگام درک همان تجربه‌ی معین) پدید می‌آیند. مثلاً به تصویر ابهام‌برانگیز اردک/خرگوش نگاه کنید. ویژگی جالب این تصاویر آن است که ما هر بار و در هر زمان فقط یکی از دو حالت را درک می‌کنیم اما نمی‌توانیم در آن واحد هر دو حالت را درک کنیم. وقتی با نگاه‌کردن به تصویر، خرگوش را می‌بینیم چه الگوی خاصی از فعالیت در مغز ما ایجاد می‌شود؟ وقتی اردک را می‌بینیم چه تغییری در فعالیت مغز ما به‌وجود می‌آید؟ بر روی صفحه‌ی کاغذ در هردوی این حالات تصویر هیچ‌گونه تغییری نکرده، پس احتمالاً فقط تغییر الگوی فعالیت مغز است که درک خودآگاهانه‌ی ما را از این تصویر تغییر داده است.

📓 مغز: داستان شما
✍ دیوید ایگلمن
®️ محمداسماعیل فلزی

🆔 @Chekide_ha

بارگذاری خودآگاهی

اگر مایه‌ی بنیادی ذهن همان نرم‌افزار مغز -نه جزئیات سخت‌افزاری آن- باشد، پس حداقل در مرتبه‌ی نظری باید بتوانیم خود را از بستر جسم خود رها کنیم. با در اختیار داشتن کامپیوترهای قدرتمند می‌توانیم برهم‌کنش‌های مغز خود را شبیه‌سازی کرده و بارگذاری کنیم و به‌این‌ترتیب، نسخه‌ی دیجیتال خود را تولید کنیم و از محدودیت‌های خیس‌افزار زیستی که با آن به‌دنیا آمده‌ایم رها شویم و به موجودات غیرزیستی تبدیل شویم. اگر این امر تحقق یابد، درواقع، بزرگ‌ترین جهش و پیشرفتی است که در تاریخ گونه‌ی انسان به وقوع پیوسته و این جهش می‌تواند ما را وارد عصر فراانسانی کند.

حالتی را تصور کنید که قالب خاکی جسم خود را به کناری انداخته‌‌اید و در یک جهان شبیه‌سازی‌شده به هستی نوینی دست یافته‌‌اید. وجود دیجیتال شما می‌تواند از زندگی دلخواه برخوردار باشد. برنامه‌ریزها می‌توانند هر نوع دنیای مجازی را که بخواهید برایتان ایجاد کنند، دنیاهایی که می‌توانید در آن‌ها پرواز کنید یا زیر آب زندگی کنید یا بادهایی را که در سیاره‌ای دیگر می‌وزند احساس کنید. ما می‌توانیم مغزهای مجازی خود را با هر سرعتی که بخواهیم به‌کار بیندازیم. بنابراین، ذهن ما در این حالت می‌تواند فواصل عظیم زمانی را در مدتی کوتاه طی کند یا چند ثانیه زمان محاسباتی را به میلیاردها سال تجربه تبدیل کند.

یکی از معضلات تکنیکی بارگذاری موفقیت‌آمیز ذهن آن است که مغز باید بتواند در این حالت خود را اصلاح و ترمیم کند. ما برای تولید ذهن، علاوه‌بر قطعات اجزا به شناخت فیزیک نهفته در پس برهم‌کنش‌های رایج این قطعات نیاز داریم. مثلاً به فعال‌بودن عوامل نسخه‌برداری که به هسته‌ی سلول سفر می‌کنند و سبب بیان ژن‌ها می‌شوند، به تغییرات پویایی که در موضع و قدرت سیناپس‌ها به‌وجود می‌آیند و غیره. اگر نتوانیم تجربه‌های شبیه‌سازی‌شده را متناسب ساختار مغز شبیه‌سازی‌شده تغییر دهیم، نمی‌توانیم به حافظه‌های جدید دست یابیم و درکی از گذر زمان نخواهیم داشت. در این حالت آیا سخن‌گفتن از جاودانگی و فناناپذیری جایی دارد؟

اگر بارگذاری ذهن امکان‌پذیر شود می‌توان به سایر منظومه‌های خورشیدی سفر کرد. حداقل صد میلیارد کهکشان دیگر در عالم وجود دارند که هریک دارای صد میلیارد ستاره‌اند. تاکنون هزاران سیاره‌ی خارجی را که دارند دور این ستارگان می‌گردند و بعضی از آن‌ها شرایطی همانند زمین دارند، شناسایی کرده‌ایم. مشکل این‌جاست که ما در تخته‌بند تن اسیریم و جسم ضعیف ما نمی‌تواند به آن سیارات برسد. حداقل در آینده‌ای نزدیک راهی برای عبور از این فواصل طولانی فضایی و زمانی نداریم. اما می‌توانیم با کمک شبیه‌سازی نمونه‌ای از خود تهیه کنیم و آن را به فضا بفرستیم و هزاران سال بعد که این نمونه به سیاره‌ای دیگر رسید، آن را مجدداً فعال کنیم و آن‌گاه خودآگاهی ما درمی‌یابد که زمانی برروی زمین زندگی کرده‌ایم، سپس سفر کرده و در یک چشم به‌هم‌زدن به سیاره‌ای دیگر رسیده‌ایم. بارگذاری ذهن معادل فیزیکی تحقق رؤیای عبور از کرمچاله است و می‌تواند برای ما امکان سفر از یک نقطه به نقطه‌ی دیگر را در یک آن فراهم کند.

📓 مغز: داستان شما
✍ دیوید ایگلمن
®️ محمداسماعیل فلزی

🆔 @Chekide_ha

بارگذاری ذهن: آیا حاصل این کار هنوز خود ما هستیم؟

اگر الگوریتم‌های زیستی بیش از ماده‌ی فیزیکی برای وجود ما جنبه‌ی بنیادی دارند، پس این امکان وجود دارد که روزی بتوانیم مغزهای خود را نسخه‌برداری و بارگذاری کنیم و تا ابد در قالب سیلیکونی زنده بمانیم. اما در این‌جا سوال مهمی پیش می‌آید: آیا موجودی که به این گونه شکل می‌گیرد خود ما هستیم؟ دقیقاً خیر. کپی بارگذاری‌شده دارای خاطرات و اعتقادهای وجود ماست که در آن‌جا و بیرون از کامپیوتر حضور دارد. قسمت عجیب مسئله این است که اگر فرد بمیرد و یک ثانیه بعد نسخه‌ی شبیه‌سازی او فعال شود نوعی انتقال ایجاد می‌شود. مثل حالتی که در سریال پیشتازان فضا دیدیم و در آن اجزای وجود شخصی پراکنده می‌شد و یک لحظه‌ی بعد نسخه‌ی جدیدی از او ساخته می‌شد. بارگذاری شاید شبیه همان حالتی باشد که هر شب وقتی به بستر خواب می‌رویم اتفاق می‌افتد. درواقع، هر بار که می‌خوابیم خودآگاهی ما به‌گونه‌ای مختصر دچار مرگ می‌شود و شخصی که صبح روز بعد از خواب برمی‌خیزد همه‌ی خاطرات ما را به میراث می‌برد و اعتقاد پیدا می‌کند که همان شخص قبلی است.

📓 مغز: داستان شما
✍ دیوید ایگلمن
®️ محمداسماعیل فلزی

🆔 @Chekide_ha

آیا خود ما نسخه‌ای شبیه‌سازی‌شده هستیم؟

شاید دوست داشته باشید زندگی نسخه‌ی شبیه‌سازی شما بسیار مانند زندگی کنونی شما روی زمین باشد. این ایده‌ی ساده، عده‌ای از فلاسفه را به این فکر انداخته که آیا خود ما نیز نوعی نسخه‌ی شبیه‌سازی‌شده نیستیم؟ ممکن است این ایده خیلی تخیلی جلوه کند اما می‌دانیم که ما چه اندازه ساده می‌توانیم واقعیت وجود خود را بپذیریم. هر شب که می‌خوابیم و رؤیاهای عجیب‌وغریب می‌بینیم، در عالم خواب وجود دنیایی را که در آن هستیم باور می‌کنیم.

پرسش از واقعی بودن یا نبودن وجود ما چیز تازه‌ای نیست. ۲۳۰۰ سال قبل فیلسوفی چینی به نام چوآنگ تسو رؤیایی دید که در آن خود را به‌شکل پروانه‌ای دید. پس از بیداری، این سوال برایش مطرح شد: چگونه می‌توانم اطمینان یابم من همان چوآنگ تسو هستم که در رؤیا دیده‌ام به پروانه‌ای بدل شده‌ام یا برعکس، پروانه‌ای هستم که در رؤیا خود را شکل آدمی به نام چوآنگ تسو می‌بینم؟

رنه دکارت فیلسوف فرانسوی با شکل دیگری از این معضل درگیر شد. او می‌پرسید ما از کجا می‌توانیم اطمینان یابیم که درک و تجربه‌ی ما معادل اصل واقعیت است. او برای روشن‌ساختن این معضل، نوعی آزمایش فکری انجام داد و پرسید: چگونه می‌توانم مطمئن باشم که من مغزی نیستم که داخل یک خمره قرار دارد؟ شاید کسی دارد مغزم را به‌گونه‌ای تحریک می‌کند که باور کنم در این‌جا حضور دارم و دارم زمین را لمس می‌کنم و این آدم‌ها را می‌بینم و این صداها را می‌شنوم. دکارت نتیجه گرفت که برای حل این معضل هیچ راهی وجود ندارد. اما به نکته‌ی دیگری رسید: منی وجود دارد که در تلاش برای پی‌بردن به راه‌حل این معضل است. اعم از این‌که من مغزی در خمره هستم یا نه، منی وجود دارد که در حال اندیشیدن و غور ورزیدن در باب این معضل است. سپس گفت «من فکر می‌کنم، پس هستم».

📓 مغز: داستان شما
✍ دیوید ایگلمن
®️ محمداسماعیل فلزی

⏹

🆔 @Chekide_ha