خاطرات و علت‌ها در پیکان زمان

زندگی همۀ انسان‌ها در گرو کنترل بی‌امان زمان است. جوان به دنیا می‌آییم، پیر می‌شویم و از دنیا می‌رویم. خاطرات، سوابق ارزشمندی از گذشته ما هستند و آرزوها، ما را در برنامه‌ریزی برای آینده خود یاری می‌دهند.

از سه طریق برجسته، گذشته و آینده کاملاً متفاوت به نظر می‌رسند: گذشته را به خاطر می‌آوریم، ولی آینده را نه. علت‌ها پیش از معلول خود می‌آیند. تصمیمات ما بر آینده تأثیر می‌گذارند، اما اثری بر گذشته ندارند.

تصور کنید در حال قدم زدن در خیابان هستید که تخم مرغ شکسته‌ای کنار پیاده‌رو توجه شما را جلب می‌کند. در آینده، ممکن بود این تخم مرغ گرفتار طوفان شود، یا طعمه سگ رهگذری شود، یا حتی ممکن بود طی چند روز آینده فاسد شود. احتمالات زیادی وجود دارد. گرچه، در مورد گذشته، تصویر اصلی بسیار محدودتر است: به احتمال زیاد این تخم مرغ سالم بوده و در این نقطه بر زمین افتاده یا کسی آن را به این سمت پرت کرده است.

ماجرای تخم مرغ، الگویی برای تمامی «خاطرات» ما به حساب می‌آید. این الگو تنها به خاطرات ذهن ما محدود نمی‌شود؛ تمام سوابقی که از اتفاقات گذشته به جا مانده باشد، از عکس گرفته تا کتاب‌های تاریخی، بر همین اصل استوار است. تمامی این سوابق، جنبه‌هایی از وضعیت کنونی جهان هستی به شمار می‌روند. وضعیت کنونی، به خودی خود، گذشته و آینده را به یک اندازه محدود می‌کند.

مفاهیمی چون «علت» نه در معادلات نیوتون جا دارند نه در فرمول‌های مدرن قوانین طبیعت. زمانی که به علت و معلول فکر می‌کنیم، اتفاقات خاصی را مسئول رخ دادن اتفاقات بعدی می‌دانیم، که «اتفاقات بعدی را تحقق می‌بخشند». قوانین فیزیک این‌گونه عمل نمی‌کنند؛ اتفاقات به ترتیب مشخصی پشت سر هم قرار می‌گیرند، هیچ یک مسئولیتی در قبال دیگری ندارد.

مثال دیگری را در نظر بگیرید: لیوان واینی روی فرش ریخته است. می‌دانیم که سیر تحول لیوان واین این‌طور نبوده که کسی کاری به کارش نداشته باشد و به حال خود رها شده باشد. در آن صورت، به احتمال زیاد، لیوان سر جای خود باقی می‌ماند. لیوان واین خود به خود از روی میز نمی‌افتد و روی زمین نمی‌ریزد.

بنابراین، می‌توانیم با اطمینان بگوییم که حتماً چیزی در افتادن لیوان دخیل بوده است - شاید دست کسی خورده، یا کسی که می‌خواسته بشقاب پنیر خود را بر روی میز شلوغی جا دهد، لیوان را بر روی زمین افتاده است. آن چیز، هرچه که بوده، آن را «علت» افتادن لیوان می‌دانیم.

«خاطرات» و «علت‌ها» بخش‌هایی از هستی‌شناسی اساسی ما نیستند و دنیایی را که از طریق پژوهش‌های دقیق خود کشف کرده‌ایم، توضیح نمی‌دهند. این‌ها مفاهیمی هستند که ما خلق کرده‌ایم تا با استفاده از آن‌ها بتوانیم توضیحاتی کاربردی از دنیای ماکروسکوپی خود ارائه دهیم.


📘 تصویر بزرگ
✍🏻 شون کرول
↔️ هدیه شایسته
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

استدلال بیزی و به‌روزرسانی باورها

جهان سرشار از عدم‌قطعیت است. ما دائماً با این پرسش مواجهیم که چه چیزی را باید باور کنیم؟ استدلال بیزی راهی برای اندیشیدن به این موضوع به ما می‌دهد. این روش باورهای ما را به‌صورت احتمالاتی کمی می‌کند و راهی برای به‌روزرسانی آن‌ها در پرتو شواهد جدید نشان می‌دهد.

حتی پرسیدن چنین پرسشی به منزله‌ی پذیرش این است که دست‌کم بخشی از دانش ما کاملاً قابل‌اعتماد نیست. این پذیرش، اولین گام در مسیر رسیدن به خرد به شمار می‌آید. گام دوم این است که درک کنیم با وجود اینکه نمی‌توانیم صد درصد به چیزی اعتماد کنیم، تمامی باورها هم غیرقابل‌اعتماد نیستند. برخی از این باورها محکم‌تر از بقیه هستند.

ایده‌ی اصلی بیز که این روزها آن را به‌عنوان قضیه‌ی بیز می‌شناسیم، روشی برای تفکر در مورد اعتبارات به شمار می‌رود. این قضیه به ما اجازه می‌دهد تا پاسخگوی این پرسش باشیم: در نظر بگیرید که اعتبارات بخصوصی برای باورهای مختلف قائل شده‌ایم. سپس اطلاعاتی جمع‌آوری می‌کنیم و متوجه نکته‌ی جدیدی می‌شویم. اطلاعات جدید چطور آن اعتباری که قائل شده بودیم را تغییر می‌دهند؟

فرض کنید که با یکی از دوستان خود مشغول پوکر بازی کردن هستید. بازی پنج‌کارتی است، پس هر یک از شما با پنج کارت بازی را شروع می‌کنید، سپس انتخاب می‌کنید که تعدادی از کارت‌ها را کنار بگذارید و کارت‌های دیگری را جایگزین آن‌ها کنید. نمی‌توانید کارت‌های بقیه را ببینید، بنابراین اول بازی از کارت‌های بقیه خبر ندارید، فقط می‌دانید که کارت‌هایی که دست شماست، دست دیگران نیست. هنگام تقسیم کارت در این بازی، حدوداً ۵۰ درصد احتمال دارد که دستی تصادفی با ۵ کارت «دست بی‌ارزشی» باشد، حدود ۴۲ درصد احتمال دارد که آن دست جفت داشته باشد، و کمتر از ۰/۲ درصد احتمال دارد که تمام کارت‌ها یک‌رنگ باشند. احتمالاتی که در ابتدای بازی در اختیار شما قرار می‌گیرند، اعتبار پیشین نام دارند.

اما از اول بازی که گذشت، اتفاقی رخ می‌دهد: دوستتان تعداد مشخصی از کارت‌های خود را کنار می‌گذارد و به همان تعداد کارت‌های جدیدی را جایگزین می‌کند. حالا اطلاعات تازه‌ای به دست آورده‌اید و می‌توانید با استفاده از آن، اعتبارات خود را به‌روزرسانی کنید. فرض کنیم که آن فرد تنها یک کارت کشیده است. امکان ندارد که جفت داشته باشد؛ اگر داشت، احتمالاً سه کارت می‌کشید. همچنین اگر در اول بازی سه کارت یک‌جور می‌داشت، آن وقت احتمالاً دو کارت می‌کشید. اما اینکه یک کارت را بیرون کشیده، دال بر این است که یا دو جفت داشته یا چهار کارت او یک‌جور بوده‌اند. همچنین این امکان وجود دارد که چهار کارت از یک خال داشته یا چهار کارت پشت‌سرهم داشته. با ادغام کردن اعتبارات پیشین با این احتمالات، به اعتبارات به‌روزرسانی‌شده‌ای در مورد دست اول می‌رسیم. احتمالات به‌روزرسانی‌شده طبیعتاً اعتبارات پسین خوانده می‌شوند.

قضیه‌ی بیز پایه و اساس تمام علوم و اشکال مختلف استدلال تجربی به حساب می‌آید و طرحی جهانی برای تفکر در مورد درجات باور ارائه می‌کند: که با اعتباری پیشین آغاز می‌شود، سپس با به دست آمدن اطلاعات تازه، آن‌ها را بر اساس احتمال سازگاری این اطلاعات با احتمالات اصلی، به‌روزرسانی می‌کند.

نکته‌ی جالب در مورد استدلال بیزین، تأکید بر اعتبارات پیشین است. این مسئله در دست‌های مختلف بازی پوکر، خیلی چالش‌برانگیز نیست؛ اعتبارات پیشین مستقیماً از احتمال سر و کار داشتن با کارت‌های مختلف نشأت می‌گیرد. اما این مفهوم، طیف بسیار وسیع‌تری از کاربرد را در بر می‌گیرد.


📘 تصویر بزرگ
✍🏻 شون کرول
↔️ هدیه شایسته
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

اعتبارات پیشین و تأثیر شواهد

برای تمام موضوعاتی که در ذهن داریم، اعتبار پیشینی قائل می‌شویم. به منظور درک بهتر، می‌توانیم اعتبارات خود را از طریق تقسیم مقداری دانه‌ی ماسه در بین شیشه‌های مختلف نشان دهیم. هر شیشه نشانگر موضوع متفاوتی است، تعداد دانه‌های ماسه در هر شیشه متناسب با اعتبار آن موضوع است. اعتبار موضوع X تنها حاصل کسری است که دانه‌های تمام شیشه‌ها در مخرج کسر و دانه‌های موجود در شیشه‌ی X در صورت آن قرار دارد.

قضیه‌ی بیز به ما نشان می‌دهد که چطور با دریافت اطلاعات تازه، اعتبارات خود را به‌روزرسانی کنیم. بیایید در نظر بگیریم که اطلاعات را به شکل داده‌های جدید به دست آورده‌ایم، مثلاً تعداد کارت‌هایی که حریف می‌کشد. سپس بنا بر این احتمال که اگر موضوع مربوطه درست می‌بود ما به آن اطلاعات دست نمی‌یافتیم، بخشی از ماسه‌ی هریک از شیشه‌ها را برمی‌داریم. اگر فکر کنیم که حریف ما تنها ۱۰ درصد مواقعی که جفت داشته باشد، یک کارت می‌کشد، هرگاه ببینیم که حریف یک کارت کشید، نه‌دهم دانه‌های ماسه را از شیشه‌ی مربوط به «جفت» خارج می‌کنیم. سپس همین کار را در مورد شیشه‌های دیگر نیز تکرار می‌کنیم. در نهایت، قانون دانه‌های ماسه بار دیگر تحقق یافت: اعتبار موضوع X مساوی است با تعداد ماسه‌های شیشه‌ی X تقسیم بر تعداد کل ماسه‌های همه‌ی شیشه‌ها.

این روش به منظور دستیابی به اعتبارات پسین، احتمالات را به کار گرفته و اعتبارات پیشین را مجدداً مورد ارزیابی قرار می‌دهد. شاید در ابتدا چند شیشه اعتبار یکسانی داشته باشند، اما بعد از اینکه اطلاعات تازه‌ای به دست بیاوریم، این اطلاعات در مورد برخی موضوعات محتمل و در مورد برخی دیگر نامحتمل به حساب می‌آیند. تنها کمی ماسه از شیشه‌هایی برمی‌داریم که اطلاعات در مورد آن‌ها محتمل بوده‌اند و در مواردی که اطلاعات نامحتمل بوده‌اند، ماسه‌ی زیادی برمی‌داریم. در شیشه‌هایی که محتمل‌تر هستند، مقدار نسبتاً بیشتری ماسه برای ما باقی می‌ماند که موضوع مربوط به آن شیشه‌ها اعتبار پسین بیشتری در پی دارد.

تصور کنید یک روز بعدازظهر با یکی از دوستان خود ملاقاتی به صرف قهوه ترتیب داده‌اید، و دوستتان یکی از سه جمله‌ی زیر را به کار می‌برد: «امروز صبح مردی را دیدم که اطراف منزل من دوچرخه‌سواری می‌کرد.» «امروز صبح مردی را دیدم که اطراف منزل من اسب‌سواری می‌کرد.» «امروز صبح مرد بدون سری را دیدم که اطراف منزل من اسب‌سواری می‌کرد.» در همه‌ی این موارد، شواهد برای شما کاملاً یکسان است: جمله‌ای که دوستتان با لحنی قاطع آن را بیان کرده است. اما اعتبار یا درجه‌ی باوری که متعاقباً برای هریک از این احتمالات قائل می‌شوید، با مورد دیگر بسیار متفاوت است. بسته به اینکه کجا زندگی می‌کنید، اعتبار پیشین شما نسبت به دیدن دوچرخه‌سوار یا اسب‌سوار متفاوت خواهد بود، و فرقی ندارد که برای کدامیک اعتبار بیشتری در نظر بگیرید، این اعتبار در مورد داشتن سر برای سوارکاری بسیار بیشتر از نداشتن سر است.


📘 تصویر بزرگ
✍🏻 شون کرول
↔️ هدیه شایسته
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

طبیعت‌گرایی و علم تجربه‌گرا

علم با بهره‌گیری از رویکرد تجربه‌گرایی، دنیا را نظاره کرده و آن را کشف می‌کند. علم با استفاده‌ی طریق طبیعت‌گرایی روش‌شناختی وصف نمی‌شود، بلکه از طریق تجربه‌گرایی روش‌شناختی توصیف می‌شود - این ایده دانش را تنها برگرفته از تفکر نمی‌داند بلکه آن را برخاسته از تجربیات ما در این دنیا می‌داند. علم مجموعه‌ای از نتایج نیست، بلکه تکنیک است. در این تکنیک باید تا جایی که می‌توانیم راه‌های متعددی برای دنیا متصور شویم و با دقت هرچه تمام‌تر دنیا را مشاهده کنیم.

علم از همان ابتدا هم بر روی مسائل ماوراءطبیعی چشم نپوشید و همیشه تلاش می‌کرد تا بهترین توضیح را برای مشاهدات ما پیدا کند، حتی اگر آن توضیح خارج از جهان طبیعی باشد. به‌راحتی می‌توان موقعیت‌هایی را تصور کرد که در آن، بهترین توضیح ممکن از نگاه دانشمندان، توضیحی باشد ورای دنیای طبیعی. رابطه‌ی بین علم و طبیعت‌گرایی، به نحوی نیست که علم، طبیعت‌گرایی را مسلّم بداند؛ بلکه از بین تصاویر موجود از دنیا، علم موقتاً طبیعت‌گرایی را به‌عنوان بهترین تصویر برگزیده است.

تمام هستی‌شناسی‌های ممکن را در نظر می‌گیریم، برای هریک اعتبار پیشینی قائل می‌شویم و تا جایی که می‌توانیم درباره‌ی آن اطلاعات جمع می‌کنیم، سپس با استفاده از همان اطلاعات به‌دست‌آمده، اعتبارات خود را به‌روزرسانی می‌کنیم. در انتهای این روند، به این نتیجه می‌رسیم که طبیعت‌گرایی بهترین تعریف از شواهد موجود را در اختیار ما قرار می‌دهد و بیشترین اعتبار را به آن می‌دهیم. شواهد جدید می‌توانند به اصلاح اعتبارات آینده‌ی ما بینجامند اما در حال حاضر طبیعت‌گرایی با اختلاف از سایر رقبا جلو افتاده است.

طبیعت‌گرایی شاعرانه از منظر متفاوتی به قضایا می‌نگرد. دسته‌بندی‌هایی از قبیل «مذکر» و «مؤنث» از اختراعات بشر به شمار می‌روند - داستان‌هایی هستند که برای معنا بخشیدن به دنیای خود تعریف می‌کنیم. مسائل اصلی واقعیت، یا تابع موج کوانتومی هستند یا مجموعه‌ای از ذرات و نیروها. تمام چیزهای دیگر ظاهر امر است، لغاتی هستند که خودمان برای رسیدن به اهداف مشخصی آن‌ها را خلق کرده‌ایم.

این موضوع بدین معنا نیست که باید موضوع جنسیت را حذف کنیم. تنها بدین خاطر که مفهومی ساخته‌ی دست بشر است، دلیل نمی‌شود که خیالی باشد. بر زبان آوردن یا صرفاً آگاه بودن از اینکه «من یک زن هستم» قطعاً معنادار است و قطعاً هم به کار می‌آید. آن‌چه در اجتماع شکل گرفته است، راه‌های مختلف حرف زدن در مورد دنیا است و اگر راه خاصی، مفاهیم مفیدی را دربرداشته باشد و به‌درستی با دنیا جور دربیاید، آن‌جاست که می‌توانیم آن مفهوم را «واقعی» بشماریم.


📘 تصویر بزرگ
✍🏻 شون کرول
↔️ هدیه شایسته
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

خداباوری در برابر خداناباوری

چیزی که همه‌ی خداشناسان بر سر آن به اتفاق نظر رسیده‌اند، این است که بدون شک خدا مهم است. یکی از قابل‌توجه‌ترین جنبه‌های هستی‌شناسی هر فرد، وجود یا عدم‌وجود خدا در آن است. بنابراین باید تصمیم‌مان را بگیریم که چطور در مورد خدا فکر کنیم.

برای اینکه کار خود را ساده‌تر کنیم، بیایید تمام راه‌هایی که برای تفکر در مورد خداوند وجود دارند را در دو گروه جای دهیم: خداباوری (خدا وجود دارد) و خداناباوری (خدا وجود ندارد). بیایید خدا را شخصی در نظر بگیریم، موجود بسیار قدرتمندی که به زندگی انسان‌ها علاقه‌مند است.

در رابطه با خداباوری و خداناباوری به چه اعتباراتی نیاز داریم؟ می‌توان ادعا کرد که خداناباوری ساده‌تر است: این مقوله یک مبحث مفهومی کمتر از خداباوری دارد. نظریه‌های ساده خوب هستند، پس باید اعتبار بیشتری برای خداناباوری قائل باشیم. از طرفی دیگر، گرچه خداوند و دنیای مادی دو مقوله‌ی کاملاً متفاوت به حساب می‌آیند، ولی باز هم امید داریم که به‌کارگیری چنین فرضی، ما را در توضیح جنبه‌هایی از این دنیا یاری دهد. قدرت توضیح چیز خوبی است، بنابراین داشتن این قدرت می‌تواند اعتبار پیشین بیشتری برای خداباوری به همراه داشته باشد.

تنها کاری که باید بکنیم این است که تا حد امکان جانب انصاف را رعایت کرده و دنیا را در قالب هر یک از این دو احتمال تصور کنیم، سپس آن را با چیزی که واقعاً هست مقایسه کنیم. دنیایی را در نظر بگیرید که تا حد زیادی به دنیای ما شباهت دارد، با این تفاوت که در آن دنیا خبری از شیطان نیست. مردم این دنیا بسیار به ما شباهت دارند و آن‌طور که به نظر می‌رسد می‌توانند برای خودشان تصمیم بگیرند، اما تمام تصمیمات آن‌ها در نهایت ختم به خیر می‌شود نه شر. در چنین دنیایی، نبود شیطان اطلاعات مرتبط به حساب می‌آید.

سخت است شک کنیم که نبود شیطان گواه محکمی بر وجود خداست. در سایه‌ی خداناباوری، توجیه نبود شیطان کار سختی است، اما در سایه‌ی خداباوری این کار نسبتاً آسان است، پس این موضوع گواهی بر وجود خدا به شمار می‌آید. اما اگر چنین چیزی حقیقت داشته باشد، تجربیات شرورانه‌ی ما، مشخصاً گواهی علیه وجود خدا به شمار می‌رود. اگر احتمال نبود شیطان در خداباوری بیشتر باشد، پس احتمال وجود شیطان در خداناباوری بیشتر خواهد بود. بنابراین وجود شیطان اعتبار ما را در جهت خداناباوری افزایش می‌دهد.

جهانی را تصور کنید که در آن معجزات پشت‌سرهم رخ می‌دادند. جهانی را تصور کنید که در آن متون مذهبی با یکدیگر سازگاری داشتند. جهانی را تصور کنید فارغ از درد و رنج‌های گاه‌وبی‌گاه. در هر یک از این دنیاها، کسانی که در جستجوی هستی‌شناسی حقیقی باشند، چنین جنبه‌هایی از واقعیت را به‌درستی گواه وجود خداوند در نظر می‌گیرند. مثل روز روشن است که نبود این خصوصیات، به نفع خداناباوری گواهی خواهد داد.


📘 تصویر بزرگ
✍🏻 شون کرول
↔️ هدیه شایسته
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

هویت جنسیتی و طبیعت‌گرایی شاعرانه

طرز تفکر جوامع مختلف سراسر دنیا نسبت به جنس و جنسیت در حال تغییر است. ایجاد تحول در آداب اجتماعی، باعث شد تا عده‌ی زیادی از کسانی که جنسیت آن‌ها با جنس بیولوژیکی‌شان متفاوت است، تصمیم بگیرند به‌جای پنهان کردن یا سرکوب این جنبه از وجودشان، آن را بپذیرند. بعضی از افراد تراجنسیتی برای تغییر ظاهر آناتومی خود به عمل‌های جراحی تن می‌دهند، بعضی هم نه؛ در هر صورت این افراد می‌توانند به‌اندازه‌ی افراد «همسوجنسی» به جنسیتی که با آن شناخته می‌شوند، وابسته باشند.

از دید خیلی‌ها مفهوم «مذکر» و «مؤنث» عمیقاً در ساختار دنیا ریشه دارد. همه‌چیز پیرو نظمی طبیعی است و این‌گونه مفاهیم هم بخش جاودانی از چنین نظمی به حساب می‌آیند. اصول مذهبی سرچشمه‌ی ماهیت‌گرایی به شمار می‌روند. انسان‌ها شاید بتوانند اندام تناسلی خود را تغییر دهند اما نمی‌توانند جنس‌شان را عوض کنند. هویت جنسی در سطوح هورمونی یا اندام تناسلی خلاصه نمی‌شود بلکه این مسئله واقعیتی است عینی که در ذات آن شخص ریشه دوانده است. باورهای ذهنی، غرایز و احساسات، تعیین‌کننده‌ی هویت جنسی افراد نیستند. این هویت تابع ذات اوست.

طبیعت‌گرایی شاعرانه از منظر متفاوتی به قضایا می‌نگرد. دسته‌بندی‌هایی از قبیل «مذکر» و «مؤنث» از اختراعات بشر به شمار می‌روند - داستان‌هایی هستند که برای معنا بخشیدن به دنیای خود تعریف می‌کنیم. مسائل اصلی واقعیت، یا تابع موج کوانتومی هستند یا مجموعه‌ای از ذرات و نیروها. تمام چیزهای دیگر ظاهر امر است، لغاتی هستند که خودمان برای رسیدن به اهداف مشخصی آن‌ها را خلق کرده‌ایم.

این موضوع بدین معنا نیست که باید موضوع جنسیت را حذف کنیم. کسی که به‌لحاظ بیولوژیکی مذکر است اما به‌عنوان یک زن شناخته می‌شود، با خودش نمی‌گوید که «مذکر و مؤنث تنها دسته‌بندی‌های قراردادی هستند، من می‌توانم هرچه می‌خواهم باشم.» بلکه می‌گوید «من زن هستم.» تنها بدین خاطر که مفهومی ساخته‌ی دست بشر است، دلیل نمی‌شود که خیالی باشد. بر زبان آوردن یا صرفاً آگاه بودن از اینکه «من یک زن هستم» قطعاً معنادار است و قطعاً هم به کار می‌آید.


📘 تصویر بزرگ
✍🏻 شون کرول
↔️ هدیه شایسته
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

تجربه‌های متعالی و چیستی واقعیت

«متعالی» به تجربیاتی فراتر از وضعیت دنیوی و فیزیکی ما اطلاق می‌شود. موقعیت‌های مختلف بسیاری را می‌توان متعالی در نظر گرفت. گاهی تعالی در ارتباط مستقیم روح با الهیات شکل می‌گیرد. از دید مسیحیان، این تعالی در حضور روح مقدس تعریف می‌شود، در صورتی که از دید هندوها یا بودایی‌ها، این مفهوم به فرار از دنیای مادی برای دستیابی به واقعیت معنوی والاتری اشاره دارد. عبادت، مدیتیشن و تنهایی، راه‌هایی برای تجربۀ تعالی به حساب می‌آیند، حتی می‌توان با استفاده از داروهای روان‌گردانی چون آیاهواسکا و ال‌اس‌دی به تعالی دست یافت. هرگاه به قطعات دل‌انگیز موسیقی گوش جان می‌سپاریم یا وجود خود را از عشق یکی از اعضای خانواده لبریز می‌کنیم، بدان معناست که به این مهم دست یافته‌ایم.

بسیاری از ما در زندگی خود تجربیات مشابهی داشته‌ایم ولی هیچ‌گاه بر سر این مسئله به توافق نرسیده‌ایم که چه کسی «به معنای واقعی» این حس را تجربه کرده است. تجربیات این‌چنینی نقش مهمی در تعریف هویت ما ایفا می‌کنند، در مسیر رسیدن به خوشی و آرامش به یاری‌مان می‌شتابند و حتی در تصمیم‌گیری‌های مهم زندگی راهنمای راه‌مان می‌شوند. می‌خواهیم بدانیم که کدام تجربیات متعالی به ساختار دنیا اشاره دارند. آیا این تجربیات از رفتار اتم‌ها و نورون‌های مغز قرار گرفته در کالبد ما، نشأت گرفته‌اند یا چنین لحظاتی باید نشانه‌هایی از ارتباط با قلمرو ماوراءطبیعی، جایی ورای قلمرو فیزیکی قلمداد شوند؟ به تعبیری دیگر، تعالی چه چیزی در مورد هستی‌شناسی به ما می‌آموزد؟

علم از طریق مشاهده و آزمایش پیشرفت می‌کند: ابتدا در خصوص کارکرد دنیا نظریاتی مطرح می‌کنیم، سپس با جمع‌آوری اطلاعات جدید، آن نظریات را مورد آزمایش قرار می‌دهیم. اما سؤال این‌جاست که آیا این تنها راه برای کشف چیزهای جدید در مورد دنیاست؟ آیا اصلاً امکان ندارد که بتوانیم از روشی به غیر از روش علمی به واقعیت دست پیدا کنیم؟ معلوم است که می‌شود، در طول تاریخ انسان‌ها گمان می‌کردند که درک و فهم خود را مدیون الهامات، تمرینات معنوی و دیگر روش‌های غیرتجربی هستند. چنین احتمالی باید جدی گرفته شود.

با توجه به اینکه سرشت عبادت، مدیتیشن و تأمل، بسیار شخصی و ژرف است، وصل کردن این اعمال به روان‌گردان‌ها یا فعالیت‌های نورونی یا حتی برقراری هر گونه ارتباط بین این‌ها و تحقیقات بی‌قصد و غرض علمی، کاری بیهوده به نظر می‌رسد و ارزش این اعمال را پایین می‌آورد. ولی اگر عهد ببندیم که صداقتی خردمندانه را توشۀ راه خود کنیم تا به بهترین درک ممکن از دنیا برسیم، باید همواره باورهای خود را زیر سؤال ببریم، گزینه‌های دیگر را در نظر بگیریم و با توجه به بهترین شواهد موجود، گزینه‌های مختلف را با هم مقایسه کنیم. شاید تجربیات متعالی از ارتباط مستقیم با واقعیت سطح بالاتری نشأت گرفته باشند، اما تنها راه دستیابی به حقیقت ماجرا این است که ایده‌ی خود را با چیزهایی بسنجیم که از طریق مشاهده در این دنیا فراگرفته‌ایم.


📘 تصویر بزرگ
✍🏻 شون کرول
↔️ هدیه شایسته
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

شک‌گرایی دکارتی و جست‌وجوی یقین

اندیشمند قرن هفدهم، رنه دکارت، تلاش کرد تا حد امکان نسبت به دانشی که از جهان هستی داریم مشکوک باشد. مثلاً شاید فکر کنید زمانی که روی صندلی نشسته‌اید، در وجود آن صندلی شکی نیست. اما آیا واقعاً چنین است؟ بالاخره در گذشته باورهای مختلفی داشته‌ایم که غلط از آب درآمده‌اند. در خواب یا توهمات خود، چیزهایی را «تجربه می‌کنیم» که واقعیت ندارند. دکارت می‌گوید ممکن است همین الان هم در حال خواب دیدن باشیم یا حواس‌مان بازیچۀ اهریمن شروری شده باشد، اهریمنی که می‌خواهد وجود صندلی‌ای را باور کنیم که در حقیقت وجود ندارد.

نباید امیدمان را از دست بدهیم. دکارت نتیجه گرفت تنها باوری که نمی‌تواند به آن شک کند، هستی خود اوست. مطمئناً او برای شک کردن به وجود آسمان و زمین هم دلیل دارد - ممکن است حواس ما گول خورده باشند. ولی او نمی‌تواند نسبت به وجود خودش مشکوک باشد؛ اگر او وجود ندارد، پس آن کسی که به همه‌چیز شک می‌کند کیست؟ دکارت دیدگاه خود را در «می‌اندیشم، پس هستم» خلاصه کرد.

اگر هر شخص به این باور برسد که تنها خودش وجود دارد و نباید دیگران را قضاوت کند، نفس‌گرایی و نارضایتی به بار می‌آید. دکارت می‌خواهد باوری موجه دربارۀ کل جهان هستی بنا کند، نه فقط دربارۀ خود. اما با وجود همۀ این‌ها نباید به تجربیات و دیده‌های خود اکتفا کند، با اینکه خود او وجود دارد، زمانی که پای گواهی دادن حواسش به میان آید، آن اهریمن شرور همچنان ممکن است او را گول بزند.

بنابراین دکارت دریافت که می‌تواند ایده‌ی کمال را نیز در ذهن داشته باشد - که اتفاقاً ایده‌ی مشخصی است و از سایر ایده‌ها متمایز است. همچون وجود خودم، این ایده نیز باید علتی داشته باشد و تنها علت ممکن، پروردگار است. در واقع، خدا خودش کامل است و «هستی» جنبۀ ضروری از کمال به حساب می‌آید - کمال در هستی بیشتر از نیستی است. پس خدا هست.

حالا دیگر وارد بخش هیجان‌انگیز ماجرا می‌شویم. اگر نه تنها به وجود خود، بلکه به وجود خدا نیز اطمینان داشته باشیم، می‌توانیم به چیزهایی فراتر از آن هم اطمینان پیدا کنیم. به هر حال خدا کامل است و وجودی کامل اجازه نمی‌دهد که چیزهایی که می‌بینم و می‌شنوم مرا فریب دهند. خداوند قادر است مرا از شر اهریمن‌های فریبکاری برهاند که قصد گمراه کردنم را دارند. پس می‌توانیم به شهادت حواس خود و واقعیت عینی جهان هستی اعتماد کنیم. حالا می‌توانیم در سایۀ امن اینکه می‌دانیم در حال کشف حقایق دنیا هستیم، کارهای علمی خود را شروع کنیم.

در این بخش از روش‌اش، دکارت کاملاً حق داشت. شاید قانع شده باشیم که دنیای اطراف ما واقعی است، اما اگر تمام تردیدها را هم کنار بگذاریم، واقعی بودن جهان هستی را نمی‌توانیم قطعی بشماریم.


📘 تصویر بزرگ
✍🏻 شون کرول
↔️ هدیه شایسته
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

قدرت‌های ذهنی؛ واقعیت یا خیال؟

در سن دوازده سالگی مجذوب قدرت ذهن شده بودم. کیست که این حس را تجربه نکرده باشد؟ هر چیزی که در مورد دورجنبانی، بینش و آگاهی قبل از وقوع رویدادها به دستم می‌رسید می‌خواندم. طرفدار پروپا قرص کتاب‌های مصور بودم که قهرمانانش قدرت‌هایی ماورائی داشتند. می‌خواستم به دل این معما بروم و از اینکه چطور ممکن است چنین چیزی اتفاق بیفتد سر در بیاورم. قلباً دانشمند جوانی بودم که بالاخره تصمیم گرفت دست به کار شود.

ما در طبقۀ همکف منزل خود اتاق اضافه‌ای داشتیم. آن‌جا می‌رفتم و در را به روی خود می‌بستم. از چیزهای کوچکی مثل سکه و تاس شروع کردم و آن‌ها را روی سطح صاف میز قرار می‌دادم. بعد فقط به آن‌ها فکر می‌کردم. تا جایی که می‌توانستم بر آن متمرکز می‌شدم، سعی می‌کردم تنها با بهره‌گیری از نیروی ذهن خود خرت و پرت‌ها را به آن سوی میز روانه کنم. متأسفانه هیچ اتفاقی نمی‌افتاد. به سراغ چیزهای ساده‌تر رفتم: تکه‌های کوچک کاغذ که برای جابه‌جا کردنشان نیروی زیادی لازم نبود. اما در نهایت مجبور شدم این را بپذیرم که: شاید بعضی‌ها بتوانند اجسام را با نیروی ذهن خود جابه‌جا کنند، اما من نمی‌توانم.

برای اینکه احتمال وجود پدیده‌های ذهنی یا فراطبیعی را بسنجند، ارزیابی‌هایی تخصصی‌تر از کار من انجام شده. جِی.بی. راین، استاد دانشگاه دوک، تست‌های فراوانی انجام داد و به این نتیجه رسید که قدرت ذهن واقعی است. مطالعات او بسیار جنجالی بودند؛ تلاش‌های فراوانی برای تکرار این تست‌ها صورت گرفت که با شکست مواجه شد. انتقادی که به راین وارد می‌شد این بود که برای تست‌های خود پروتکل‌های سفت و سختی قائل نشده، در نتیجه امکان تقلب را برای شرکت‌کنندگان فراهم آورده است. جیمز رندی، شعبده‌باز شکاکی بود که برای کسی که بتواند در شرایط کنترل‌شده چنین قدرتی را نشان دهد، یک میلیون دلار جایزه در نظر گرفت؛ خیلی‌ها تلاش کردند تا این جایزه را به دست آورند، اما تا به امروز هیچ‌کس موفق نشده است.

قدرت‌های ذهنی - به معنی توانایی‌های ذهنی‌ای که به ما اجازۀ دیدن دنیا را از طریق چیزهایی به غیر از چیزهای فیزیکی معمول بدهند - وجود ندارند. این را می‌توانیم با اطمینان بگوییم، حتی بدون نیاز به ذره‌ای کندوکاو در مطالعات علمی. دلیل این مسئله هم مشخص است: به اندازه‌ای قوانین فیزیک می‌دانیم که بتوانیم احتمال وجود قدرت‌های ذهنی را رد کنیم.

ادعای بسیار قدرتمندی است. می‌گویم که بعضی چیزها را می‌دانیم و با دانستن آن می‌توانیم چیزهای دیگری را رد کنیم - چیزهایی مثل خم کردن قاشق با استفاده از قدرت ذهن. این‌که می‌توانیم در این‌باره قاطعانه صحبت کنیم، تا حد زیادی به خاطر شکل ویژۀ قوانین فیزیک است. فیزیک مدرن نه تنها صحت برخی مسائل را تأیید می‌کند؛ حد و مرزی هم برای دانش به دست آمده تعیین می‌کند - نقطه‌ای که از آن به بعد نظریات ما دیگر قابل اتکا نیستند.


📘 تصویر بزرگ
✍🏻 شون کرول
↔️ هدیه شایسته
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

استدلال بیزی و رد معجزات

دیوید هیوم، تحقیقی در مورد درک انسان انجام داده و به این پرسش پرداخته که چطور باید با ادعاهایی مبنی بر روی دادن اتفاقات معجزه‌آسا کنار بیاییم. هیوم این مبحث را تحت عنوان «نقض قوانین طبیعت» معرفی کرده و برای پرسش خود پاسخی با ذات بیزین ارائه کرده است: تنها زمانی باید چنین ادعایی را بپذیریم که قبول نکردن آن سخت‌تر از قبول کردنش باشد. در همین راستا شواهد باید چنان محکم باشند که زودباوری ما را بیشتر به سمت انکار آن ادعا ببرند نه به سوی نقض قوانینی که فکر می‌کردیم بر جهان حاکم بوده‌اند. همین مسئله در مورد پدیده‌های ذهنی هم صدق می‌کند: تا زمانی که شواهد موافق با آن از شواهد موافق با قوانین فیزیک ضعیف‌تر باشد، اعتباری که برای وجود پدیده‌های ذهنی قائل می‌شویم بسیار اندک خواهد بود.

در دنیای تجربی هیچ‌گاه نمی‌توانیم چیزی را کاملاً قطعی بدانیم. همیشه باید آماده باشیم تا در صورت مواجهه با اطلاعات جدید، نظریات خود را تغییر دهیم. ممکن است همین فردا ظهر، نیروی گرانش معکوس عمل کند، همۀ ما به بیرون از کرۀ زمین رانده و وارد فضا شویم. امکانش وجود دارد - نمی‌توانیم ثابت کنیم که چنین چیزی رخ نخواهد داد. اگر هم داده‌هایی تازه و شگفت‌آور یا بینش نظری غیرمنتظره‌ای ما را مجبور به این کرد که چنین احتمالی را جدی بگیریم، باید با آن همراه شویم. اما تا آن زمان لازم نیست نگران چنین مسائلی باشیم.

قدرت‌های ذهنی هم همین‌طور هستند. هیچ ضرری ندارد که تست‌های دقیق آزمایشگاهی انجام دهیم تا ببینیم آدم‌هایی با توانایی خواندن ذهن یا جابه‌جا کردن اجسام به وسیلۀ دورجنبانی وجود دارند یا نه. اما این کارها راه به جایی نمی‌برند چرا که می‌دانیم چنین توانایی‌هایی واقعی نیستند، همان‌طور که می‌دانیم قرار نیست فردا گرانش معکوس عمل کند.

هیچ یک از این ادعاها نمی‌گویند علم به انتهای خود رسیده یا هنوز چیزهای بیشتری برای کشف کردن وجود ندارند. تمام نظریه‌های علمی، راه‌هایی برای گفتگو در مورد دنیا به شمار می‌روند. نظریه خاصی از ذرات و نیروها را تحت عنوان نظریۀ کور در اختیار داریم که بی‌برو برگرد دامنۀ کاربرد بسیار گستردۀ‌ای دارد. این نظریه تمام اتفاقاتی که درون من و شما می‌افتد و تمام چیزهایی که همین الان اطراف خود می‌بینیم را دربرمی‌گیرد. طی هزار سال یا یک میلیون سال آینده، هر کشف شگفت‌انگیزی هم که در دایرۀ علم اتفاق بیفتد، باعث نمی‌شود نوادگانمان به ما بخندند و بگویند «آن دانشمندان نادان قرن بیست و یک به نوترون‌ها و الکترومغناطیس باور داشتند.»


📘 تصویر بزرگ
✍🏻 شون کرول
↔️ هدیه شایسته
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

قلمرو کوانتومی و واقعیت موج‌ها

اتم هیدروژنی را در نظر بگیرید. این اتم ساده‌ترین اتم ممکن است؛ هستۀ آن تنها از یک پروتون تشکیل شده و یک الکترون با خود به همراه دارد. زمانی که این تصویر را در ذهن خود مجسم می‌کنیم، الکترون را در حال گردش به دور پروتون می‌بینیم، بسیار شبیه به یکی از سیارات منظومۀ شمسی که به دور خورشید می‌گردد.

چنین تصوری غلط هم هست. الکترون‌ها دارای بار الکتریکی هستند، این بدین معناست که آن‌ها با میدان‌های الکتریکی و مغناطیسی تعامل دارند. زمانی که در الکترونی ارتعاش ایجاد کنید، از خودش امواج الکترومغناطیسی گسیل می‌کند - این امواج، منشأ بخش زیادی از نور هر روز ماست. در اتم هیدروژن ما، آن الکترون در حال گردش، حامل انرژی است که میزان این انرژی به نزدیکی آن به پروتون بستگی دارد - هرچه به پروتون نزدیک‌تر باشد، انرژی کمتری دارد. بنابراین انتظار می‌رود که الکترون از خود نور گسیل کند و در همین حین انرژی از دست بدهد و با حرکت دورانی خود به پروتون نزدیک و نزدیک‌تر شود.

پس این روند کی متوقف می‌شود؟ در دنیای نیوتونی پاسخ ساده است: زمانی که الکترون درست بر روی پروتون قرار بگیرد. هر الکترونی که به دور هستۀ اتم می‌گردد، باید به سرعت و با حرکتی دورانی خود را به مرکز برساند. نباید هیچ مولکول، شیمی، میز، آدم یا سیاره‌ای وجود داشته باشد.

می‌توانیم با در نظر گرفتن مواقعی که الکترون موجود در اتم هیدروژن با آزاد کردن موج الکترومغناطیسی انرژی از دست می‌دهد، به این ایده برسیم که در واقعیت چه اتفاقی رخ می‌دهد. با جمع کردن نور گسیل شده، در لحظه متوجه موضوع بسیار بامزه‌ای می‌شوید: اینکه تا به حال تنها طول موج‌های خاص و مجزایی را دیده‌اید. مکانیک نیوتونی پیش‌بینی می‌کند که باید بتوانیم هر موجی را با هر طول موجی ببینیم. در عوض آنچه می‌بینیم، تنها طول موج‌های مجاز و بخصوصی‌اند که در هر انتقال گسیل می‌شوند.

این یعنی الکترونی که داخل اتم قرار گرفته، ممکن نیست در گردش‌های قبلی هم حضور داشته باشد. این الکترون تنها می‌تواند در بعضی گردش‌های خاص، با میزان مشخصی از انرژی شرکت داشته باشد. دلیل اینکه تنها طول موج‌های خاصی از آن نور گسیل شده را می‌بینیم، این است که الکترون‌ها به آرامی با حرکت دورانی خود به سمت درون اتم نمی‌روند، بلکه خودبه‌خود از مداری مجاز به مدار دیگر می‌جهند و برای جبران تفاوت انرژی میانشان، بسته نوری گسیل می‌کنند. این‌جا همان جایی است که «جهش کوانتومی» الکترون رخ می‌دهد.

در مکانیک کلاسیک اگر حالت سیستم را داشته باشیم، می‌توانیم نتیجۀ هر اندازه‌گیری را با قاطعیت پیش‌بینی کنیم. در مکانیک کوانتومی، حالت هر سیستم، حاصل برهم‌نهی نتایج تمام اندازه‌گیری‌هاست که به عنوان «تابع موج» سیستم شناخته می‌شود. تابع موج، ترکیبی از تمام نتایج ممکن یک مشاهده است. مثلاً حالت الکترون در اتم، در برهم‌نهی تمام مدارهای مجاز با انرژی مشخص تعریف می‌شود.

مکانیک کوانتومی نسبت به مکانیک کلاسیک بسیار تغییر کرده، به همین خاطر حتی اگر از حالت دقیق سیستم خبر داشته باشیم، باز هم نمی‌توانیم نتیجۀ آزمایش‌ها را به دقت پیش‌بینی کنیم. مکانیک کوانتومی از احتمالاتی سخن می‌گوید که طبق آن، مشاهدۀ سیستمی کوانتومی با تابع موجی خاص، هر نتیجۀ خاصی را میسر خواهد کرد. به خاطر کمبود اطلاعات در مورد سیستم نیست که در زمینۀ پیش‌بینی با مشکل مواجه می‌شویم؛ بهترین کاری که مکانیک کوانتومی به ما اجازۀ انجامش را می‌دهد همین است.


📘 تصویر بزرگ
✍🏻 شون کرول
↔️ هدیه شایسته
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

چندجهانی و واقعیت‌های موازی

فیزیک‌دان جوانی به نام هیو اورت سوم در دهۀ ۱۹۵۰ راه‌حلی برای مسئلۀ اندازه‌گیری در مکانیک کوانتومی ارائه داد. او گفت تنها یک هستی‌شناسی کوانتومی وجود دارد - تابع موج - و تنها یک راه هم برای تکامل آن در دسترس است - از طریق معادلۀ شرودینگر. رمبشی در کار نیست، هیچ مرز اساسی میان سیستم و مشاهده‌گر آن وجود ندارد، اصلاً مشاهده در این میان نقشی ندارد.

اورت می‌گوید باید صورت‌گرایی مکانیک کوانتومی را همان‌طور که هست بپذیریم. تابع موج نه تنها سیستمی که قرار است مشاهده کنید را توضیح می‌دهد، بلکه خود شما را هم تعریف می‌کند. یعنی اینکه شما می‌توانید در برهم‌نهی جای داشته باشید. هرگاه گردش ذره‌ای را اندازه می‌گیرید تا ببینید حرکت آن ساعت‌گرد است یا پادساعت‌گرد، تابع موج به سوی احتمال خاصی نمی‌رمبد، بلکه به آرامی به سوی برهم‌نهی درهم‌تنیده‌ای پیش می‌رود، که بخشی از آن «حرکت ساعت‌گرد ذره» را روایت می‌کند و «شما هم حرکت ذره در جهت عقربۀ ساعت را دیده‌اید» در حالی که بخش دیگر روایت‌گر «حرکت پادساعت‌گرد ذره» است و «شما هم گردش ذره برخلاف عقربۀ ساعت را دیده‌اید.» هر دو بخش برهم‌نهی در واقعیت وجود دارند.

کلیت رویکرد اورت به مکانیک کوانتومی - تنها توابع موج و تکامل آرام و روان، بدون متغیرهای جدید و رمبش‌های غیرمنتظره یا انکار واقعیت عینی - به چندجهانی ترجمه شده است. هر دو قسمت تابع موج جهان هستی، که در یکی از آن‌ها حرکت ذره ساعت‌گرد و در دیگری پادساعت‌گرد است، کاملاً مستقل از یکدیگر به تکامل رسیده‌اند. در آینده هیچ‌گونه ارتباط یا مداخله‌ای با یکدیگر نخواهند داشت، چراکه شما و آن ذره طی پدیده‌ای به نام ناهمدوسی با بقیۀ جهان هستی درهم‌تنیده شده‌اید. قسمت‌های مختلف تابع موج، «شاخه‌های» مختلف آن را تشکیل می‌دهند، در نتیجه می‌توانیم بگوییم که این شاخه‌ها دنیاهای مختلفی را تعریف می‌کنند.

رویکرد چندجهانی اورت به مکانیک کوانتومی، نکات جالب زیادی دارد. این رویکرد به لحاظ هستی‌شناسی کارآمد و موفق است؛ در چنین رویکردی تنها وضعیت کوانتومی و معادلۀ مربوط به تکامل آن مطرح می‌شود. با اینکه ناظرین پیش از نگریستن به دنیای خود، نمی‌توانند تشخیص دهند که در کدام دنیا قرار گرفته‌اند، باز هم این قضیه کاملاً جبرگرایانه است. علاوه بر این برای توضیح چیزهایی مثل فرایند اندازه‌گیری مشکلی پیش نمی‌آید یا برای انجام این اندازه‌گیری‌ها نیازی به حضور ناظرین آگاه نیست. همۀ چیز تابع موج است و تمامی توابع موج از یک طریق به تکامل می‌رسند.

نظریۀ چندجهانی معترضان زیادی دارد که دوست ندارند جهان‌های مختلفی را تصور کنند. بخصوص جهان‌هایی را که قابل مشاهده نیستند - این نظریه وجود چنین جهان‌هایی را پیش‌بینی می‌کند، اما راهکاری عملی برای دیدن آن‌ها را ارائه نمی‌دهد. اگر بهترین نظریۀ موجود، صحت چیزی را پیش‌بینی کند، باید تا زمانی که نظریۀ بهتری پیدا نکرده‌ایم، اعتبار بیزین نسبتاً زیادی برای آن نظریه قائل باشیم. اگر از ته دل حس خوبی به وجود چندین جهان ندارید، باید با همۀ وجود برای دستیابی به فرمول بهتری از مکانیک کوانتومی تلاش کنید. اما حس بد شما، نباید موضع اصلی‌تان را تعیین کند.


📘 تصویر بزرگ
✍🏻 شون کرول
↔️ هدیه شایسته
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

دوگانه‌انگاری ذهن-بدن و چالش الیزابت

الیزابت پالاتینات، شاهزادۀ بوهم، ذهن پرسشگری داشت که دوگانه‌انگاری ذهن-بدن رنه دکارت را به چالش کشید: ایده‌ای که ذهن یا نفس را جوهری غیرمادی پنداشته و آن را از بدن جدا می‌داند. (شکل ۱)

دکارت در کتاب تأملات در فلسفۀ اولی، ایده‌ی مستقل بودن ذهن از بدن را مطرح نمود. اگر فکر کنیم، می‌بینیم که چیز عجیبی هم نیست. موجودات زنده و اجسام غیرزنده هر دو در خود ماده دارند، ولی مشخصاً موجود آگاه از جهات مهمی با تودۀ ناآگاه متفاوت است. اشکالی ندارد اگر به وجود بدن خود شک کنید. اما نباید به وجود ذهن خود شک کنید - شما می‌توانید فکر کنید، بنابراین ذهن شما حتماً باید وجود داشته باشد. اگر می‌توانید به وجود بدن خود شک کنید، ولی نمی‌توانید این شک را در مورد ذهن خود داشته باشید، پس ذهن و بدن باید دو چیز متفاوت باشند.

ذهن موجودیتی کاملاً جداست. نه تنها از چیزهای مادی ساخته نشده؛ بلکه در سطح مادی هم محل خاصی برای قرارگیری ندارد. از آنجایی که این دیدگاه، ذهن و جسم را دو جوهر کاملاً متفاوت می‌پندارد و نه دو جنبۀ مختلف از یک چیز اساسی، آن را دوگانه‌انگاری جوهری می‌خوانیم.

الیزابت پرسید: چگونه نفس انسان (که صرفاً جوهری اندیشنده است) می‌تواند به ارواح جسمانی او حکم کند، که اعمال ارادی به جای آورد؟ زیرا به نظر می‌رسد که عامل هر حرکتی هُل دادن شیء، یا کشیدن آن با شیئی متحرک، یا کیفیت یا شکل سطح شیئی به حرکت درآورنده باشد. در مورد تماس، تلقی شما از نفس به‌کلی کنار گذاشته شده است و تماس فیزیکی میان بدن و نفس غیرممکن به نظر می‌رسد.

دکارت در پاسخ گفت که ذهن به نوعی مثل سنگینی است. «سنگینی» ویژگی غیرمادی است و به خودی خود جسم فیزیکی به شمار نمی‌آید. با این حال باز هم طوری در این باره حرف می‌زنیم که انگار بر اتفاقاتی که برای اجسام فیزیکی می‌افتد تأثیرگذار است - «نتوانستم آن بسته را بلند کنم چون خیلی سنگین بود.» البته بلافاصله یادآور می‌شود که ذهن دقیقاً چنین نیست، چراکه ذهن در واقع جوهر دیگری است.

پاسخ او، الیزابت را تحت تأثیر قرار نداد. او گفت خوب می‌داند که سنگینی چیست، اما نمی‌داند این مفهوم چطور قرار است در درک تعامل بدن فیزیکی با ذهن غیرمادی به یاری او بیاید. چرا ذهنی کاملاً مستقل از جسم، می‌تواند تا این حد تحت تأثیر آن قرار بگیرد - مثلاً چرا ناهنجاری‌های روانی بر ظرفیت استدلال ما تأثیرگذار هستند.

دکارت بر این باور بود که این درهم‌آمیختگی در محل خاصی از کالبد انسان اتفاق افتاده: غدۀ پینه‌آل یا صنوبری، بخش کوچکی از مغز که تولید هورمون ملاتونین را بر عهده دارد. او گفت که غدۀ صنوبری، جسمی فیزیکی است که هم می‌تواند تحت تأثیر روحیات حیوانی بدن قرار بگیرد، هم تحت تأثیر نفس غیرمادی، وظیفه آن هم انتقال تأثیرات مختلف میان این دو قسمت است. (شکل ۲)

هیچ‌کس حتی متفکران همسو با دوگانه‌انگاری دکارتی، این ایده را ادامه نداد که غدۀ صنوبری مقر اصلی نفس است. علم مدرن چیزهای بسیار بیشتری در رابطه با رفتار ماده می‌داند. نظریۀ کور، اتم‌ها و نیروهای تشکیل‌دهندۀ مغز و بدن را با جزئیاتی بسیار دقیق تعریف می‌کند و هیچ جای خالی برای مداخلۀ تأثیرات غیرمادی باقی نمی‌گذارد.


📘 تصویر بزرگ
✍🏻 شون کرول
↔️ هدیه شایسته
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

مرگ پایان راه است

پذیرش نظریۀ کور در دنیای روزمرۀ ما، پیامدی با ریشۀ بسیار عمیق دارد: زندگی پس از مرگ وجود ندارد. همۀ ما به عنوان موجودات زنده، زمان محدودی برای زیستن در اختیار داریم و هنگامی که این مدت سپری شود، دیگر همه‌چیز تمام است.

استدلال پشت این ادعا ساده است. اگر هر موجود زنده از ذرات و نیروهای نظریۀ کور تشکیل شده باشد و نفس غیرمادی در کار نباشد، پس اطلاعاتی که شما را می‌سازد در چیدمان اتم‌هایی قرار گرفته که بدنتان را ساخته است، بدنی که مغز در آن جای دارد. جایی خارج از بدن برای چنین اطلاعاتی وجود ندارد و راهی هم برای حفظ آن‌ها نیست. هیچ ذره یا میدانی نمی‌تواند این اطلاعات را ذخیره کند و با خود ببرد.

آن‌طور که از ظواهر امر پیداست، انرژی یا نیروی خاصی با زنده بودن عجین شده است. قطعاً به نظر می‌رسد که در زمان مرگ، چیزی از میان می‌رود. نکته این است که باید زندگی را جریان دانست نه جوهر. شعلۀ شمعی که در حال سوختن است، انرژی دارد. زمانی که شمع را خاموش می‌کنیم، آن انرژی جایی نمی‌رود. انرژی هنوز هم در اتم‌ها و مولکول‌های شمع جاری است. در عوض اتفاقی که می‌افتد این است که جریان سوختن متوقف می‌شود. زندگی هم همین‌طور است: چیزی نیست؛ بلکه مجموعه‌ای از اتفاقات در حال وقوع است. با پایان یافتن این جریان، زندگی به پایان می‌رسد.

زندگی راهی است برای حرف زدن دربارۀ توالی خاصی از اتفاقات، همان اتفاقاتی که در دل اتم‌ها و مولکول‌هایی رخ می‌دهند که به شکل صحیحی در کنار هم چیده شده‌اند. در قرن نوزدهم شاهد شکوفایی مکتب حیات‌گرایی بودیم که طبق آن، زندگی با جرقه یا انرژی خاصی همراه است. این ایده راه دیگر مکاتب قرن نوزدهم را در پیش گرفت و حرف از جوهرهای تازه‌ای زد، جوهرهایی که اکنون آن‌ها را به عنوان راهی برای گفتگو در مورد حرکت مادۀ معمولی می‌شناسیم.

انسان‌ها در تجربیات نزدیک به مرگ خود، یا حتی در مواردی از تناسخ، شواهد مستقیمی در رابطه با زندگی پس از مرگ ارائه داده‌اند. بررسی‌های دقیق‌تر نشان داد که تأثیرگذاری اکثر این شهادت‌ها کمتر از چیزی است که در اصل گفته شده. هیچ یک از تجربیات پس از مرگ، توسط پروتکل‌های دقیق علمی مورد بررسی قرار نگرفته‌اند. در بیمارستان‌ها، پژوهشگران محرکی بصری را جایی پنهان می‌کردند که بیمار برای دیدن آن باید از جسم خود جدا می‌شد. تا به امروز، هیچ مورد از بیماری ثبت نشده که محرک را به وضوح دیده باشد.

هنگام قضاوت در مورد صحت چنین ادعاهایی، باید آن را با دانش علمی‌ای بسنجیم که در شرایط بسیار کنترل‌شده‌تری به دست آورده‌ایم. ممکن است قوانین شناخته‌شدۀ فیزیک کاملاً اشتباه باشند به طوری‌که به بخش آگاه انسان این اجازۀ ادامه حیات را پس از مرگ فیزیکی بدن بدهند؛ گرچه ممکن است کسانی که در شرایط بغرنج پیش از مرگ قرار دارند، دچار توهم شوند.


📘 تصویر بزرگ
✍🏻 شون کرول
↔️ هدیه شایسته
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

نظریۀ کور و اساس واقعیت

تا آن‌جا که می‌دانیم، اساس کار جهان هستی، مکانیک کوانتومی است. اما مکانیک کوانتومی، نظریۀ خاصی در مورد دنیا نیست؛ بلکه چارچوبی است که نظریه‌های مختلف در آن شکل می‌گیرند. بهترین نظریۀ که از دنیا داریم - دست‌کم در دامنۀ کاربردی که با تجربیات روزمرۀ ما سروکار دارد - وحدت را یک قدم به جلو می‌برد تا بگوید هم ذرات و هم نیروها از میدان‌ها نشأت گرفته‌اند. میدان به نوعی مخالف ذره است؛ در حالی که ذره موقعیت مکانی مشخصی در فضا دارد، میدان در تمام فضا گسترده شده و مقدار آن در هر نقطۀ با نقطۀ دیگر متفاوت است. فیزیک مدرن بر این باور است که تمام ذرات و نیروهایی که اتم را تشکیل می‌دهند، از میدان‌ها نشأت گرفته‌اند. چنین دیدگاهی، نظریۀ میدان کوانتومی نام دارد.

میدان‌ها از چه ساخته شده‌اند؟ چنین چیزی نداریم. میدان‌ها همان چیزهایی هستند که بقیۀ چیزها را می‌سازند. همیشه امکان دارد که لایۀ عمیق‌تری هم وجود داشته باشد، ولی فعلاً از آن بی‌خبریم.

نظریۀ کور، اتم‌ها و نیروهای تشکیل‌دهندۀ مغز و بدن را با جزئیاتی بسیار دقیق تعریف می‌کند و آن‌ها را مجموعۀ سفت و سختی از معادلات رسمی می‌داند و در این مجموعه هیچ جای خالی برای مداخلۀ تأثیرات غیرمادی باقی نمی‌گذارد. بدن شما، از جمله مغز، تنها از تعدادی ذره ساخته شده (الکترون‌ها، کوارک‌های بالا و کوارک‌های پایین) که برهم‌کنش این ذرات از طریق چند نیرو اتفاق می‌افتد (گرانش، الکترومغناطیس و نیروهای قوی و ضعیف هسته‌ای). اگر دست‌تان را دراز نکنید و قاشق را با دست خود لمس نکنید، هر اثری که قرار باشد بر قاشق بگذارید باید از طریق یکی از این چهار نیرو منتقل شود. این اتفاق از طریق یکی از نیروهای هسته‌ای رخ نخواهد داد چراکه این‌گونه نیروها تنها در فواصل کوتاه میکروسکوپی قابل دسترس هستند. چنین چیزی از طریق گرانش هم ممکن نمی‌شود، چراکه گرانش بسیار ضعیف است.

تنها گزینه‌ای که باقی می‌ماند، الکترومغناطیس است. برخلاف گرانش، نیروی الکترومغناطیس بالقوۀ بدن شما به اندازه‌ای قوی است که می‌تواند قاشق را خم کند - در واقع، هنگام استفاده از دست‌تان نیز همین اتفاق می‌افتد. اساساً تمام شیمی بر پایۀ تأثیر نیروهای الکترومغناطیسی بر الکترون‌ها و یون‌ها شکل گرفته است. نظریۀ میدان کوانتومی به ما این اطمینان را می‌دهد که نمی‌توانیم با استفاده از قدرت ذهن خود قاشقی را خم کنیم.

این سفت و سختی، پرسشی را مطرح می‌کند. وضعیت فیزیکی خاصی چون چیدمان اتم‌ها و یون‌ها در یکی از نورون‌های مغز را در نظر می‌گیریم و این نظریه به‌طور بسیار دقیقی، تکامل آن وضعیت را پیش‌بینی می‌کند. هیچ جزء بیهوده یا نامشخصی وجود ندارد؛ این معادلات رفتار ماده و انرژی را در شرایط مختلف می‌سنجند، حال این شرایط چه به گردش زمین به دور خورشید مربوط شوند، چه به ردشدن تکانه‌های الکتروشیمیایی از سیستم عصبی مرکزی شما. نظریۀ کور به ما می‌گوید که همۀ چیزهایی که در زندگی روزمرۀ خود می‌بینیم، از جمله خود ما، از این میدان‌ها ساخته شده‌اند و همین برای فهم واقعیت کافی است.


📘 تصویر بزرگ
✍🏻 شون کرول
↔️ هدیه شایسته
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

ساعت‌ساز و تکامل بدون طراح

ویلیام پِیلی، کشیش انگلیسی، خواننده را به قدم زدن در بوته‌زارهای زیبای انگلستان دعوت می‌کند. تصور کنید که در حین قدم زدن، ناگهان انگشت پای‌تان به سنگی برخورد می‌کند. پِیلی می‌گوید این اتفاق وادارتان نمی‌کند که ببینید سروکله آن سنگ از کجا پیدا شده است. سنگ بر سر راه‌تان می‌آید و این امری کاملاً طبیعی است.

حال تصور کنید که به ساعت جیبی‌ای برمی‌خوردید که روی زمین افتاده. این‌جاست که معمایی در ذهن‌تان شکل می‌گیرد -این ساعت از کجا آمده؟ چیزی که پِیلی می‌گوید این است که شما به هیچ عنوان احتمال نمی‌دهید که این ساعت مدت‌ها همین‌طور آن‌جا افتاده باشد. سنگ یک تکه ماده ساده‌ است، اما ساعت مکانیسم پیچیده و هدفمندی دارد. واضح است که باید کسی آن را ساخته باشد؛ ساعت به وجود ساعت‌ساز اشاره دارد.

پِیلی ادعا کرده هر چیزی که در دنیای طبیعی به شکل موجود زنده مشاهده می‌کنیم، «تجلی واقعی طراحی» است -این مسئله نه تنها در مورد پیچیدگی‌ها، بلکه در رابطه با ساختارهایی که برای هدف خاصی طراحی شده‌اند نیز صادق است. او به این نتیجه رسید که طبیعت هم احتیاج به ساعت‌ساز دارد.

چنین استدلالی ارزش بررسی دارد. اگر ساعتی روی زمین پیدا کنید، در واقع گمان می‌کنید که کسی آن را طراحی کرده است. بدن انسان بسیار پیچیده‌تر از ساعت مکانیکی است. پس نتیجه می‌گیریم که طراحی اندام‌های بیولوژیکی شباهت چندانی به جهش ندارد.

دیوید هیوم مطرح کرد که تفاوت عمده‌ای میان «طراح» و تصور سنتی ما از خداوند وجود دارد. با همه این تفاسیر، استدلال پِیلی بسیار مجاب‌کننده بود و توانست شهرت خود را تا به امروز حفظ کند.

اندیشه امانوئل کانت چنین بود «هیچ‌گاه برای یک برگ علف، نیوتونی وجود نخواهد داشت.» حتماً می‌توان قوانین مکانیکی محکمی برای کنترل حرکت سیارات و آونگ‌ها ابداع کرد، اما برای توضیح دنیای موجودات زنده، باید از الگوهای احمقانه فراتر رویم. باید چیزی برای توضیح ماهیت هدفمند موجودات زنده وجود داشته باشد.

امروزه دیگر این چیزها را بهتر درک می‌کنیم. حتی می‌دانیم که چه کسی توانست نیوتونِ یک برگ علف باشد: چارلز داروین. او در کتاب خاستگاه گونه‌ها به وسیله انتخاب طبیعی به معرفی پایه و اساس نظریه تکامل مدرن پرداخت. موفقیت بزرگ نظریه داروین تنها به توضیح تاریخچه حیات از روی فسیل‌ها محدود نشد، او برای این کار، هدف یا راهنمای بیرونی نداشت -فرانسیسکو آیالا، زیست‌شناسی بود که از کار او به عنوان «طراحی بدون طراح» یاد کرد.

اصولاً تمام زیست‌شناسان حرفه‌ای، تعریف اساسی داروین در مورد وجود ساختارهای پیچیده در موجودات بیولوژیکی را پذیرفته‌اند. به گفته تئودوسیوس دوبژانسکی، «همه چیز در زیست‌شناسی بی‌معنی است، مگر در سایه تکامل.» داروین کار خود را از موجوداتی شروع می‌کند که قابلیت بقا، تکثیر و تکامل تصادفی دارند، سپس نشان می‌دهد که انتخاب طبیعی چطور بر این تغییرات تصادفی اثر گذاشته و توهم طراحی را در ذهن ما پدیدآورده است.


📘 تصویر بزرگ
✍🏻 شون کرول
↔️ هدیه شایسته
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

پیچیدگی فنجان قهوه و جهان هستی

برای فهم پیچیدگی، به خامه و قهوه در یک ماگ شیشه‌ای نگاه کنید. خامه را به آرامی روی قهوه بریزید و بعد آن را با قاشق به هم بزنید. آنتروپی سیستم در ابتدا پایین است. برای بازچینی اتم‌های خامه و قهوه بدون آن‌که ظاهر ماکروسکوپی آن به هم بریزد چند راه وجود دارد؛ می‌توانیم جای هر یک از مولکول‌های خامه را با مولکول‌های دیگری از خامه یا با مولکول‌های قهوه عوض کنیم، ولی زمانی که جای خامه را با قهوه عوض کنیم، ظاهر ماگ شیشه‌ای تغییر خواهد کرد. در آخر، همه چیز با هم مخلوط می‌شود و آنتروپی نسبتاً بالا می‌رود. می‌توانیم هر ذره از ترکیب را با ذره دیگری از آن عوض کنیم و ظاهر سیستم همان‌طور باقی بماند. طبق قانون دوم ترمودینامیک، آنتروپی طی این فرآیند بالا رفته است.

اما این مسئله درست نیست که با بالا رفتن آنتروپی، پیچیدگی کم می‌شود. شکل اول که خامه و قهوه کاملاً از هم جدا هستند، آنتروپی پایین است اما همچنان به ظاهر ساده است. خامه در بالا و قهوه در پایین قرار گرفته، خبری هم از چیز دیگری نیست. شکل آخر که همه چیز با هم ترکیب شده، باز هم کاملاً ساده است. وقتی می‌گوییم «همه چیز با هم مخلوط شده» این جمله گویای همه چیز است. حالت وسط، بین آنتروپی بالا و پایین قرار گرفته، آن‌جاست که همه چیز پیچیده به نظر می‌رسد. رگه‌های خامه به روش‌هایی پیچیده و زیبا به قهوه نفوذ می‌کنند.

رفتار سیستم خامه و قهوه، با ارتباط ساده و تنگاتنگ میان «آنتروپی رو به افزایش» و «پیچیدگی رو به کاهش» بسیار متفاوت است. طبق قانون دوم ترمودینامیک، آنتروپی بالا می‌رود؛ اما پیچیدگی اول بالا می‌رود بعد پایین می‌آید.

ماجرای بالا رفتن پیچیدگی و رنگ باختن آن هم‌زمان با بالا رفتن آنتروپی، تنها به فنجان قهوه ختم نمی‌شود: جهان هستی هم به عنوان یک مجموعه دقیقاً به همین منوال عمل می‌کند. در زمان‌های دور، حوالی انفجار بزرگ، آنتروپی بسیار پایین بوده است. وضعیت هم بسیار ساده بوده: جهان هستی داغ، چگال، یکنواخت و به سرعت رو به انبساط بوده است. در آینده‌ای دور، آنتروپی بسیار بالا خواهد رفت، اما شرایط یک‌بار دیگر ساده خواهد شد. اگر به اندازه کافی صبر کنیم، جهان هستی سرد و خالی خواهد شد و یکنواختی خود را دوباره به دست خواهد آورد. هر ماده و تابشی که هم اکنون می‌بینیم، از افق قابل رؤیت ما محو می‌شود و با انبساط فضا رقیق خواهد شد.

زمان حال که میان گذشته و آینده‌ای دور قرار گرفته، زمانی است که در آن، جهان هستی آنتروپی متوسط، ولی پیچیدگی بالایی دارد. طی چند میلیارد سال گذشته که اختلالات کوچک چگالی ماده، منجر به شکل‌گیری سیارات، ستاره‌ها و کهکشان‌ها شد، پیکربندی یکنواخت اولیه هم حالتی تکه‌تکه پیدا کرد.

شباهتی که میان گسترش پیچیدگی در فنجان قهوه و جهان هستی وجود دارد، حتی با وجود افزایش دائمی آنتروپی نیز برانگیزنده است.


📘 تصویر بزرگ
✍🏻 شون کرول
↔️ هدیه شایسته
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

حیات و نیروی خورشید

موجودات زنده از یک سو مدام در حال تغییر و حرکت هستند. چه چیتایی که غزالی را دنبال می‌کند، چه شیره درختی که به آرامی از شاخه درخت سرخ‌چوب می‌چکد، به هر حال مدام چیزی درون موجودات زنده رخ می‌دهد. از سوی دیگر، موجودات زنده ساختار خود را حفظ کرده؛ و با وجود تغییرات، یکپارچگی اصلی خود را ثابت نگه می‌دارند. کدام فرآیند فیزیکی می‌تواند مرز دائمی میان سکون و تغییر باشد؟

یک تکه ماده چه موقع زنده به شمار می‌رود؟ زمانی که آن ماده مشغول «انجام کاری» باشد، چیزی با محیط خود ردوبدل کند یا چیزهایی از این قبیل. همچنین در شرایط یکسان، ماده زنده می‌تواند مدت زمان بیشتری در مقایسه با ماده غیرزنده «به مسیر خود ادامه دهد».

موجودات زنده طور دیگری هم به نظر می‌رسند - اما در واقع - قانون دوم ترمودینامیک را نقض نمی‌کنند. این موجودات نه تنها به عنوان ساختارهای سازمان‌یافته به وجود می‌آیند؛ بلکه مدت زیادی هم می‌توانند ترتیب خود را حفظ کنند.

همه می‌دانیم که خورشید نقش مهمی در حیات روی کره زمین ایفا می‌کند: تولید انرژی به شکل فوتون‌های نور مرئی. اما چیز بسیار مهمی که از خورشید دریافت می‌کنیم، انرژی با آنتروپی بسیار پایین است -که انرژی آزاد خوانده می‌شود. این انرژی مورد استفاده موجودات زیستی قرار می‌گیرد، سپس با افت بسیار به جهان هستی بازمی‌گردد.

نوری که از خورشید دریافت می‌کنیم، آنتروپی پایین‌تری نسبت به محیط خود دارد، بنابراین حاوی انرژی آزاد است و برای انجام کار در دسترس قرار گرفته. محیط این نور، مابقی آسمانی است که ستارگان، نقاط نورانی آن هستند و در دمایی تنها چند درجه بالاتر از صفر مطلق، پر شده از تابش پس‌زمینه‌ای ریزموج‌های کیهانی. انرژی هر فوتون معمولی که از خورشید گسیل می‌شود، ۱۰,۰۰۰ بار بیشتر از انرژی فوتون معمولی‌ای است که در پس‌زمینه ریزموج‌ها وجود دارد.

مهم این است که محیط کره زمین بسیار با تعادل فاصله دارد و تا میلیاردها سال دیگر هم به همین صورت باقی خواهد ماند. خورشید نقطه‌ای داغ در آسمان سرد است. به همین خاطر هم تقریباً تمام انرژی‌ای که به شکل فوتون‌های خورشیدی دریافت می‌کنیم، انرژی آزاد است و آمادگی تبدیل شدن به کاری مفید را دارد.

دقیقاً همین کار را هم می‌کنیم. فوتون‌ها را عمدتاً به صورت نور مرئی از طیف الکترومغناطیسی خورشید دریافت می‌کنیم. انرژی دریافت شده را پردازش کرده و سپس آن را به صورت فوتون‌های مادون قرمز و با انرژی کمتر به جهان هستی بازمی‌گردانیم. آنتروپی یک مجموعه فوتون تقریباً برابر با تعداد کل فوتون‌هاست. به ازای هر فوتون مرئی دریافت شده از خورشید، زمین تقریباً بیست فوتون مادون قرمز با انرژی‌ای معادل یک بیستم انرژی اولیه به فضا برمی‌گرداند. زمین همان مقدار انرژی که دریافت می‌کند را برمی‌گرداند، اما پیش از آن‌که تابش خورشیدی را به جهان هستی بازگردانیم، آنتروپی آن را بیست برابر افزایش می‌دهیم.

سیستم‌های زیستی می‌توانند با بهره‌جویی از انرژی آزاد محیط، به حرکت خود ادامه داده و یکپارچگی اصلی‌شان را حفظ کنند. این سیستم‌ها انرژی آزاد را می‌گیرند، برای کار مورد نیاز خود استفاده می‌کنند، سپس آن را به شکلی نامنظم به دنیا برمی‌گردانند.


📘 تصویر بزرگ
✍🏻 شون کرول
↔️ هدیه شایسته
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

تکامل و خواسته‌های طبیعی

ایده‌ای که بگوییم یک چیز، چیز دیگری را می‌خواهد، راه مفیدی برای گفتگو به شمار می‌رود - ایده ساده‌ای که حجم زیادی از رفتارهای پیچیده را در روشی ساده خلاصه می‌کند. اگر میمونی را در حال بالا رفتن از درخت ببینیم، با تهیه فهرستی از حرکات میمون در هر لحظه می‌توانیم چیزی که در حال رخ دادن است را شرح دهیم یا به همین منوال می‌توانیم جهت و سرعت هر اتم میمون و محیط آن را در لحظه مشخص کنیم. اما این‌که بگوییم «میمون، موزهای بالای درخت را می‌خواهد» بسیار ساده‌تر و کارآمدتر است. این واقعیت که می‌توانیم چنین چیزی بگوییم، دانش مفیدی است که بالاتر از تمام جهت‌ها و سرعت‌ها قرار می‌گیرد.

در بین تمام ایده‌ها، هیچ ایده افلاطونی نیست که بگوید «خواسته» در بعضی موجودات وجود دارد و در بعضی دیگر نه. در عوض، بعضی مواقع چیزهای مختلف را طوری توصیف می‌کنیم که انگار کسی آن را می‌خواهد و در سایر مواقع این کار را خیلی مفید نمی‌پنداریم. چنین موقعیت‌هایی ممکن است در تکامل طبیعی و هدایت نشده ماده در جهان هستی ظاهر شوند. این خواسته‌ها بسیار واقعی هستند.

طبیعت‌گرایی، تفاوت چندانی میان ربات و انسان قائل نمی‌شود. در این باور، همۀ ما مجموعه پیچیده‌ای از ماده هستیم که طبق الگوهای خاصی حرکت می‌کنیم و در محیطی که پیکان زمان دارد، از قوانین بی‌روح فیزیک پیروی می‌کنیم. خواسته‌ها، اهداف و امیال، چیزهایی هستند که به صورت طبیعی در طول مسیر حیات رشد می‌کنند.

نظریه تکامل، فرآیندی بدون ناظر و بی‌روح را توصیف می‌کند. انتخاب طبیعی به سوی هدف خاصی نمی‌تازد، چه این هدف افزایش میزان پیچیدگی باشد، چه پیدایش نهایی آگاهی. با وجود موفقیت‌های تجربی بزرگ نظریه داروین، برخی نسخه‌هایی از «تکامل خداباورانه» را مطرح کرده‌اند - انتخابی نیمه طبیعی، ولی هدایت‌شده به دست پروردگار.

شاید معروف‌ترین راه برای آشتی دادن تکامل با مداخله الهی، ماهیت احتمالی مکانیک کوانتومی باشد. منطق حکم می‌کند که دنیای کلاسیک از ابتدا تا انتها کاملاً قطعی است و امکان ندارد که خدا بدون نقض مستقیم قوانین فیزیک، بر تکامل حیات تأثیر گذاشته باشد. اما مکانیک کوانتومی تنها احتمالات را پیش‌بینی می‌کند. در این دیدگاه، خداوند بدون نقض قوانین فیزیک به راحتی می‌تواند نتایج کوانتومی-مکانیکی خاصی را محقق کند.

«احتمال داشتن» به آن جایی ختم نمی‌شود که طرفداران تکامل خداباورانه دل‌شان می‌خواهد. اگر در جهان هستی، تمام سیاره‌هایی که به دور ستاره‌ها می‌گشتند را با دانشمندان مختلف پر می‌کردیم و به آن‌ها اجازه می‌دادیم تا مدام به انجام آزمایشات مختلف بپردازند، امکان نداشت که حتی یکی از آن‌ها هم بتواند قطره آبی را پیدا کند که به واین تبدیل شود. اگر کسی با یک سکه، صد مرتبه شیر یا خط بیندازد و هر صد مرتبه شیر بیاید، در صورتی که تقلب نشده باشد، چنین نتیجه‌ای محتمل است -اما در این‌جا، احتمال تقلب بیشتر است.

مشکل خداباوری این است که هیچ مدرکی برای تأیید وجود او نداریم. عاقلانه‌ترین کار این است که اعتبار خود را صرف ایده‌ای کنیم که به راحتی می‌گوید تأثیرات الهی وجود ندارند.


📘 تصویر بزرگ
✍🏻 شون کرول
↔️ هدیه شایسته
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

تنظیم دقیق و طبیعت‌گرایی

آیا حیات کمی شکننده به نظر نمی‌رسد؟ اگر شرایط کمی متفاوت می‌بود، آیا ممکن بود که حیات هیچ وقت به وجود نیاید؟ وجود حیات را گواهی علیه طبیعت‌گرایی می‌داند. ایده‌ای بدین شرح که شرایط -از جرم الکترون گرفته تا نرخ انبساط جهان هستی اولیه- به دقت تنظیم شده‌اند تا حیات را به وجود آورند. اگر این اعداد تنها کمی متفاوت بودند، الان وجود نداشتیم که بخواهیم در این رابطه گفتگو کنیم. در خداباوری، وجود ما قابل درک است چراکه خدا خواسته ما باشیم، اما در طبیعت‌گرایی ممکن است توضیح این مسئله کمی سخت باشد. در زبان بیزینی، خداباوری بیشتر می‌تواند احتمال به وجود آمدن حیات را توجیه کند و طبیعت‌گرایی کمتر. در نتیجه می‌توانیم برداشت کنیم که وجود ما می‌تواند گواه محکمی بر وجود خدا باشد.

بحث تنظیم دقیق وجود خدا، بعضی‌ها را رنجیده خاطر می‌کند. این‌که تمام میدان‌های کوانتومی نظریه کور یا تصویر یکی از صدها میلیارد کهکشانی که جهان هستی ما را پر کرده‌اند را ببینیم و بگوییم «می‌دانم چرا این‌چنین است -برای این‌که من بتوانم این‌جا باشم» تفکری متکبرانه است.

طبیعت‌گرایان باید با تنظیم دقیق مواجه شوند. آن‌ها باید بدانند جهان هستی در خداباوری و طبیعت‌گرایی به چه صورت پیش‌بینی شده تا به درستی بتوانند تأثیر مشاهدات را بر اعتبارات بسنجند. وجود حیات در بهترین شرایط می‌تواند احتمال صحت خداباوری را کمی بالا برد -در حالی‌که ویژگی‌های مرتبط با جهان هستی، می‌توانند احتمال صحت طبیعت‌گرایی را بسیار بالا برند.

مهم‌ترین گام این است که احتمال به دست آوردن نتایج تجربی مختلف را طبق هر یک از نظریات مشخص کنیم. با توجه به این‌که نسخه‌های زیادی از خداباوری و طبیعت‌گرایی وجود دارند، حرف زدن در باره این مسئله راحت‌تر از عمل کردن به آن است.

اگر طبیعت‌گرایی حقیقت داشته باشد، احتمال این‌که جهان هستی بتواند از حیات حمایت کند چقدر است؟ در تنظیم دقیق عادی احتمال‌اش بسیار کم است چون با اعمال تغییراتی کوچک در اعداد معرف دنیای ما، حیات غیر ممکن خواهد شد.

انرژی خلأ می‌تواند مثال شناخته‌شده‌ای برای این عدد محسوب شود: طبق نسبیت عام، هر سانتی‌متر مکعب فضای خالی می‌تواند میزانی از انرژی ذاتی را در خود نگه دارد. بهترین مشاهدات کنونی ما حاکی از کم بودن این انرژی هستند، اما این مقدار صفر هم نیست: چیزی حدود یک صدم میلیون اِرگ در هر سانتی‌متر مکعب از فضاست. اما انرژی خلأ می‌توانست بسیار بیشتر باشد. اگر انرژی خلأ به این میزان رسیده بود، چیزی تحت عنوان کلمه، کتاب یا آدم وجود نداشت. انرژی خلأ به انبساط جهان هستی سرعت می‌بخشد و همه چیز را از هم جدا می‌کند. انرژی به این عظمت می‌تواند اتم‌ها را از هم بپاشد و چیزی شبیه به «حیات» را کاملاً غیرممکن سازد.

درخشش ستاره‌ها به شدت به جرم نوترون وابسته است. اگر نوترون کمی سنگین‌تر بود، همجوشی هسته‌ای در ستاره‌ها رخ نمی‌داد. اگر کمی سبک‌تر هم بود، تمام هیدروژن موجود در جهان هستی اولیه باید به هلیُم تبدیل می‌شد و ستاره‌هایی بر پایه هلیم، عمر بسیار کوتاه‌تری داشتند.

راه‌های مطمئنی وجود ندارند که ببینیم مقادیر مختلف کمیت‌های فیزیکی محتمل هستند یا نه. انرژی خلأ دنیای ما بسیار کوچک‌تر از برآوردهای ساده ماست. تا زمانی که نتوانسته‌ایم سازوکار ارزش‌گذاری کمیت‌های فیزیکی را درک کنیم، نباید خیلی از بزرگ یا کوچک شدن غیرطبیعی این کمیت‌ها هیجان‌زده شویم.

چیز زیادی در این‌باره نمی‌دانیم که اگر اعداد جهان هستی با اعداد کنونی تفاوت زیادی داشتند، آیا باز هم حیات ممکن بود. حیات، سیستم پیچیده‌ای است از واکنش‌های شیمیایی درهم‌تنیده که از طریق بازخورد و انرژی آزاد کنترل می‌شود.


📘 تصویر بزرگ
✍🏻 شون کرول
↔️ هدیه شایسته
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader