ارادۀ آزاد در دنیای فیزیکی

آیا خویشتن نوظهور من، واقعاً تصمیم‌گیرنده است؟ یا صرفاً عروسک خیمه‌شب‌بازی اتم‌هایی است که در تمام حرکات خود از قوانین فیزیک پیروی می‌کنند؟ به تعبیری شما ارادۀ آزاد دارید. و به تعبیری دیگر ندارید.

بحث سرراستی علیه ارادۀ آزاد مطرح می‌شود: ما از اتم تشکیل شده‌ایم و اتم‌های ما از الگوهایی به نام قوانین فیزیک پیروی می‌کنند. مکانیک کوانتومی، آینده ما را از حیث احتمالات پیش‌بینی می‌کند، اما در حالت فعلی جهان هستی، این احتمالات کاملاً سر جای خود ثابت شده‌اند. جایی برای انتخاب انسان‌ها وجود ندارد، پس چیزی تحت عنوان ارادۀ آزاد وجود نخواهد داشت.

می‌توان دید که این بحث، در کدامین نقطه قوانین ما را نقض می‌کند. زمانی که انسان‌ها را در قالب مردم تعریف می‌کنیم، کاملاً مشخص است که نقش مفیدی ایفا می‌کند. سرسخت‌ترین مخالفان ارادۀ آزاد هم مدام در زندگی روزمره از انتخاب‌های خود و اطرافیان‌شان حرف می‌زنند. فرض کنید دانش‌آموز مقطع دبیرستان هستید و در چند دانشگاه مختلف قبول شده‌اید. یکی از این دانشگاه‌ها را انتخاب می‌کنید و بقیه را کنار می‌گذارید. کاربردی‌ترین واژگان برای صحبت در مورد دنیا در مقیاس انسانی کدام است؟ شرح این قضایا به طور ناگزیر به این ختم می‌شود که «چیزی را انتخاب کرده‌اید» و برای انتخاب خود دلایلی داشته‌اید.

در ادبیات فلسفی، به چنین موضعی سازگارگرایی می‌گویند و از این طریق به سازگاری تعاریف علمی اساسی و جبرگرایانه با واژگان ماکروسکوپی مربوط به انتخاب و اراده اشاره می‌کنند. اشتباه کسی که به ارادۀ آزاد شک می‌کند، این است که بین واژگان ناسازگار مختلف، بی‌محابا از این شاخه به آن شاخه می‌پرد. صبح از حمام بیرون می‌آیید و به سمت کمد لباس خود می‌روید، در این فکر هستید که پیراهن مشکی بپوشید یا آبی. باید تصمیم بگیرید؛ نمی‌توانید بگویید «همان کاری را می‌کنم که اتم‌های بدنم انجام می‌دهند.» اتم‌ها کاری که قرار است بکنند را انجام می‌دهند؛ اما شما از آن خبر ندارید و ربطی هم به تصمیم شما ندارد.

پاسخ این پرسش به پیکان زمان برمی‌گردد. به «خاطراتی» از گذشته دسترسی شناختی داریم، که در آینده خبری از آن نیست. دانستن این مسئله، اطلاعات محکمی در اختیار ما قرار می‌دهد که با توجه به آن می‌توانیم گذشته را تعریف کنیم و نه آینده را. تفاوت‌های جزئی حالت مغز افراد که به اعمال مختلف جسم آن‌ها مربوط می‌شود، معمولاً همبستگی ناچیزی با حالت گذشتۀ جهان هستی دارد، اما این‌ها می‌توانند به تکامل‌های کاملاً متفاوتی در آینده مربوط شوند. به همین خاطر، بهترین مفهومی که در حد و اندازۀ انسان‌ها از دنیا داریم، برخورد بسیار متفاوتی با گذشته و آینده دارد. گذشته را به یاد می‌آوریم و انتخاب‌هایمان بر آینده‌مان تأثیر می‌گذارد.

یکی از تعاریف معروف ارادۀ آزاد، «توانایی عملکرد متفاوت است.» در دنیای واقعی، اطلاعات‌مان ناقص است؛ چیزهایی در مورد چیدمان تقریبی جسم خود می‌دانیم و ایده‌هایی هم در مورد حالات ذهنی‌مان داریم. تنها با داشتن این اطلاعات ناقص -در واقع همین اطلاعاتی که داریم- کاملاً قابل درک است که می‌شد جور دیگری هم رفتار کنیم.

طبیعت‌گرایان شاعرانه می‌گویند که دو راه بسیار متفاوت برای توصیف دنیا در اختیار داریم، داستانی در سطح فیزیک و داستانی در سطح انسان، که مجموعه مفاهیم متفاوتی به ذهن متبادر می‌کنند ولی باز هم در پیش‌بینی اتفاقات دنیا با هم سازگار هستند.


📘 تصویر بزرگ
✍🏻 شون کرول
↔️ هدیه شایسته
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

سفر ذهنی در زمان

یکی از نشانه‌های بارز آگاهی، تجربۀ ذهنی درونی است. آگاهی در لغت ممکن است به چیزی مانند «آگاه بودن به خود، افکار و محیط خود» معنا شود. واژۀ کلیدی در این تعریف، آگاه بودن است: شما وجود دارید و صندلی که روی آن نشسته‌اید هم وجود دارد، شما می‌دانید که وجود دارید ولی فرض بر این است که آن صندلی از وجود خود اطلاعی ندارد. همین ویژگی بازتابنده -این‌که ذهن در مورد خودش فکر می‌کند- آگاهی را تا این اندازه خاص کرده است.

طبیعی است که قوۀ تخیل خود را برخاسته از فشار تکاملی بدانیم، فشاری که در جهت توسعۀ توان ما برای سنجیدن گزینه‌های پیش روی‌مان ایجاد شده. بروس بریجمن می‌گوید آگاهی، عملیات سازوکار اجرای برنامه است که امکان هدایت رفتار را به دست برنامه‌ها فراهم می‌کند، نه به دست احتمالات لحظه‌ای و محیطی. آگاهی، فراتر از آن است؛ می‌توانیم بدون این‌که لزوماً برنامه‌ای داشته باشیم، به عشق خود آگاه باشیم یا از یک سمفونی لذت ببریم. اما توانایی تداعی آینده‌های فرضی هم قطعاً بخشی از آگاهی به شمار می‌رود.

در لایه‌های زیرین ایدۀ سادۀ برنامه‌ریزی چیزهای زیادی وجود دارد. باید بتوانیم آینده را تصور کنیم و تنها در زمان حال نمانیم. باید بتوانیم کارهای خود و بقیۀ دنیا را در تصاویر ذهنی‌مان بگنجانیم. باید پیش‌بینی مطمئنی از اتفاقات پیش رو و پاسخ‌های احتمالی به آن را داشته باشیم. در نهایت باید بتوانیم این کار را هم‌زمان در چند سناریو انجام دهیم، آن‌ها را با هم مقایسه کنیم و سرانجام یکی را انتخاب کنیم.

اولین بار روان‌شناسی به نام اِندِل تولوینگ اصطلاح کرونستزی یا «سفر ذهنی در زمان» را پیشنهاد کرد. یکی از کارهای تولوینگ، تقسیم حافظه به دونوع مختلف بود: حافظۀ معنایی، که به اطلاعات عمومی مربوط می‌شود و حافظۀ رویدادی، که به یادآوری تجربیات شخصی ما مربوط می‌شود. به گفتۀ تولوینگ، سفر ذهنی در زمان، به حافظۀ رویدادی ما برمی‌گردد: تصور آینده هم مثل به یاد آوردن رویدادهای گذشته، فعالیتی آگاهانه است.

پژوهشگران توانسته‌اند با استفاده از تصویربرداری تشدید مغناطیسی کارکردی، مناطقی را در مغز مشخص کنند که در حینی که فاعل آن‌ها مشغول انجام کارهای ذهنی دیگری است، این مناطق همچنان فعال هستند. جالب است که «به یاد آوردن خود در موقعیت خاصی از گذشته» و «تصور خود در موقعیت فرضی خاصی در آینده» زیرسیستم‌های بسیار مشابهی از مغز را درگیر می‌کنند. حافظۀ رویدادی و تخیلات ما، در یک دستگاه عصبی قرار گرفته‌اند.

خاطرات گذشته، مثل فیلم نیستند که صدا و تصویر هر لحظه را ضبط کنند، بلکه چیزی که در مغز ذخیره می‌شود بیشتر شبیه متن است. زمانی که یکی از اتفاقات گذشته را به یاد می‌آوریم، مغز ما به متن آن رویداد مراجعه می‌کند و کمی از مناظر، صداها و بوها را برای ما تداعی می‌کند. بخشی از مغز، متن خاطره را ذخیره می‌کند و بخش‌های دیگر مسئول تنظیمات صحنه و تدارکات هستند.


📘 تصویر بزرگ
✍🏻 شون کرول
↔️ هدیه شایسته
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

سیستم‌های تفکر؛ سریع و کند

ذهن ما به روش دیکتاتوری بالا-پایین کار نمی‌کند؛ این ذهن، پارلمانی غیر قابل کنترل است با انجمن‌ها و حزب‌هایی که مدام با هم یکی به دو می‌کنند و آگاهی هوشیارانۀ ما هرگز نمی‌تواند به مسائل پشت پرده دست پیدا کند. انیمیشن خیالی درون و بیرون، فرآیند تفکر را در قالب کار گروهی بین پنج ایموجی نشان می‌دهد که هر یک شخصیت خاصی دارند: شادی، غم، نفرت، خشم و ترس. عصب‌شناسان حرفه‌ای می‌گویند کارکرد ذهن این‌گونه نیست. ولی در هر حال این داستان به واقعیت نزدیک‌تر است تا تصور خویشتنی واحد و یکپارچه؛ واقعاً هم «صداهای» مختلفی در روایت نهایی ما از آگاهی هوشیارانۀ ما دخیل هستند.

با ایجاد دو تغییر کوچک می‌توانیم مدل بیرون و درون را به واقعیت نزدیک‌تر کنیم. اول این‌که «واحدهای» مختلف دخیل در فرآیندهای فکری ما مستقیماً به احساسات‌مان وصل نمی‌شوند. آن‌ها انواع مختلفی از فرآیندهای ناخودآگاه هستند - نوعی کارکرد ذهنی که امکان دارد مدت‌ها قبل از پیشرفت آشکار آگاهی، به طور طبیعی در مسیر تکامل زیستی ما به وجود آمده باشد. تغییر دوم این‌که با وجود نبود حکومت دیکتاتوری در ذهن، به نظر می‌رسد که پارلمان ذهن ما نخست‌وزیر دارد، او بر مرکب شناخت نشسته، جایی که ورودی واحدهای مختلف به هم وصل شده و زنجیره‌ای از آگاهی را به وجود می‌آورد.

دنیل کانمن، روان‌شناسی بود که به خاطر فعالیت در زمینۀ تصمیم‌گیری، موفق به کسب جایزۀ نوبل اقتصاد شد. او شهرت خود را مدیون تقسیم‌بندی تفکر به دو حالت فکری بود، سیستم ۱ و سیستم ۲. سیستم ۱ شامل تمام واحدهایی است که در پشت پردۀ آگاهی هوشیارانۀ ما در جریان هستند. این جریان، تفکری است خودکار، «سریع»، و ذاتی که به دست واکنش‌ها و فرآیندهای کاوشی ناخودآگاه ما هدایت می‌شود -راهبردهای ابتدایی و اولیه‌ای که حاصل تجربیات پیشین هستند. وقتی بدون توجه به کاری که انجام می‌دهید، صبح‌ها برای خودتان قهوه درست می‌کنید یا فاصلۀ منزل تا محل کارتان را رانندگی می‌کنید، سیستم ۱ خود را درگیر کرده‌اید. سیستم ۲ به حالت آگاهانه، «کند» و منطقی ما مربوط می‌شود. این سیستم توجه لازم دارد؛ زمانی که بر مسألۀ ریاضی سختی متمرکز می‌شوید، سیستم ۲ را به کار انداخته‌اید.

با این‌که به طور طبیعی دل‌مان می‌خواهد برای سیستم ۲ خودآگاه خود ارزش قائل شویم، حجم زیادی از کارهایی که طی یک روز در مغز ما انجام می‌شود به سیستم ۱ تعلق دارد. کانمن سیستم ۲ را با «بازیگر نقش مکملی مقایسه می‌کند که خود را بازیگر نقش اول می‌داند و اغلب هم نمی‌داند چه خبر است.» یا به گفتۀ دیوید ایگلمن، عصب‌شناس، «آگاهی هم‌چون مسافری است که بدون بلیط، بر کشتی بخار کوچکی سوار شده و در اقیانوس اطلس در حال حرکت است، بی‌آن‌که ذره‌ای از مهندسی عظیم کشتی سر در بیاورد، از سفر خود لذت می‌برد.»


📘 تصویر بزرگ
✍🏻 شون کرول
↔️ هدیه شایسته
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

آگاهی؛ فیزیکی یا فراتر از آن؟

اگر تنها یک جنبۀ واقعیت بتواند درباره مفهوم کاملاً فیزیکی و طبیعت‌گرایانۀ دنیا شک به دل آدم‌ها بیندازد، آن جنبه وجود آگاهی خواهد بود. از آن‌جایی که حتی خوش‌بین‌ترین عصب‌شناسان هم نمی‌توانند ادعا کنند که به نظریۀ جامعی از آگاهی دست یافته‌اند، متقاعد کردن شک‌گرایان کار سختی است. انتظار می‌رود که هر زمان به درک درستی از این مسئله برسیم، و آن درک با مبانی اساسی نظریۀ کور کاملاً سازگار باشد - بخشی از واقعیت فیزیکی باشد، نه چیزی جدا از آن.

چرا باید چنین انتظاری داشته باشیم؟ بخشی از آن به استدلال بیزین اعتبارات ما برمی‌گردد. ایدۀ دنیای فیزیکی یکپارچه، در بسیاری از زمینه‌ها موفق عمل کرده و بنا به دلایل زیادی می‌توان تصور کرد که این ایده از پس توضیح آگاهی نیز برمی‌آید. اگر به راحتی نتوانیم آگاهی را به عنوان بخشی از واقعیت فیزیکی ببینیم، تصور آن به عنوان چیز دیگر به مراتب سخت‌تر خواهد بود.

این روزها، افراد کمی هستند که ارتباط میان تفکر و رویدادهای مغزی را انکار کنند. اختلاف، میان کسانی است که باور دارند «تفکر» تنها راهی برای صحبت در مورد فرآیندهای فیزیکی مغز به شمار می‌رود و کسانی که باور دارند باید ترکیبات اضافه‌ای، فراتر از موارد فیزیکی به تفکر اضافه شود. چیزی که «فکر» خطاب‌اش می‌کنیم، مستقیم و بدون هیچ اشتباهی به حرکت ذرات باردار خاصی در سر ما مربوط می‌شود. این موضوع، حقیقت جالب و متواضعانه‌ای از نحوۀ عملکرد جهان هستی است.

توهم کاپگراس را در نظر بگیرید. بیمارانی که از این سندروم رنج می‌برند، در قسمتی از مغز دچار آسیب شده‌اند که وظیفۀ اتصال دو بخش دیگر را بر عهده دارد: لوب گیجگاهی که با شناخت افراد در ارتباط است و سیستم لیمبیک که مسئول عواطف و احساسات است. کسی که دچار توهم کاپگراس می‌شود، کسانی را که می‌شناسد به یاد می‌آورد ولی دیگر نمی‌تواند ارتباط عاطفی سابق را با آن‌ها داشته باشد. بیمار به نام «خانم دی» هر وقت شوهرش را می‌دید، او را می‌شناخت و چیزهایی که در مورد آن فرد در ذهن‌اش وجود داشت را به یاد می‌آورد، می‌گفت «ایشان شوهر من هستند» - اما دیگر هیچ عشق و علاقه‌ای نسبت به او احساس نمی‌کرد و کاملاً بی‌تفاوت بود. اما خانم دی می‌دانست که باید به شوهر خود حسی داشته باشد، به همین خاطر مغز او برای کنار آمدن با این مغایرت، به این نتیجه رسید: این مرد شوهر واقعی او نیست و فقط آدم دغل‌بازی است که شبیه شوهرش است.

افراد زیادی از آسیب‌های مغزی رنج می‌برند و به تبع آن، احساسات و شخصیت آن‌ها دستخوش تغییرات شدیدی می‌شود. این مسئله نمی‌تواند اثباتی بر این باشد که ذهن، چیزی است فراتر از راهی برای گفتگو در مورد اتفاقات مغز فیزیکی ما. اما اعتباری که برای دوگانه‌انگاری قدیمی دکارت قائل هستیم را به شدت کاهش می‌دهد.

آگاهی یا دست‌کم آگاهی اولیه می‌تواند مشابه «گردش» یا «بار الکتریکی» باشد - یکی از ویژگی‌های اساسی تشکیل‌دهندۀ هر ذرۀ از ماده در جهان هستی. امکان ندارد که این نسخه از همه‌جان‌انگاری صحت داشته باشد، چراکه بیش از اندازه لغوی است. یکی از اساسی‌ترین چیزهایی که در مورد نظریۀ کور می‌دانیم، درجۀ آزادی دقیق هر ذره است. اگر فوتون‌ها درجات آزادی پنهانی داشتند که ما از آن بی‌خبر بودیم، آن‌گاه تمام پیش‌بینی‌های ما در مورد آزمایش‌هایی که به پراکندگی مربوط می‌شد و این فوتون‌ها در آن سهمی داشتند نیز دگرگون می‌شد و تمام این پیش‌بینی‌ها با داده‌های ما در تضاد می‌بود. پس می‌توانیم بدون هیچ ابهامی بگوییم که فوتون‌ها «شاد» یا «غمگین» نیستند یا حالت دیگری از ویژگی‌های ذهنی ندارند که بخواهد مانند درجات آزادی فیزیکی عمل کند.


📘 تصویر بزرگ
✍🏻 شون کرول
↔️ هدیه شایسته
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

سه میلیارد ضربان قلب

کارل سیگن در سال ۱۹۹۶ درگذشت، او کسی بود که توانست افراد زیادی را با شگفتی‌های کیهان آشنا کند. در یکی از رویدادهای سال ۲۰۰۳، از همسرش، آن درویان، چیزهایی در مورد او پرسیدند. پاسخ او چنین بود:

از آن‌جایی که همسرم شهرت زیادی داشت و همه او را به‌عنوان فردی می‌شناختند که زندگی پس از مرگ را باور ندارد، پس از مرگش خیلی‌ها به سراغ من آمدند و پرسیدند که آیا نگاه کارل در اواخر عمرش تغییر کرده بود و به زندگی بعد از مرگ باور داشت؟ همچنین عده‌ی زیادی از من می‌پرسند که فکر می‌کنم دوباره او را می‌بینم یا خیر؟

کارل با شهامتی بی‌وقفه با مرگ خود روبه‌رو شد و هیچ‌گاه به توهمات متوسل نشد. قسمت غم‌انگیز ماجرا همان جایی بود که می‌دانستیم دیگر هیچ‌وقت قرار نیست هم‌دیگر را ببینیم. در انتظار تجدید دیدار با کارل نیستم. اما در آن بیست سالی که با هم بودیم، خوب می‌دانستیم که زندگی چقدر کوتاه و ارزشمند است. ما هرگز تظاهر نکردیم که مرگ، چیزی جز جدایی نهایی است و تلاش نکردیم با این کار، معنای مرگ را بی‌اهمیت جلوه دهیم.

تک‌تک لحظاتی که زنده بودیم و در کنار هم سپری کردیم، مانند معجزه بود - نه به این معنا که غیرقابل وصف یا ماوراءطبیعی باشد. می‌دانستیم که بخت با ما یار بوده که ما را سر راه هم قرار داده، همان‌گونه که کارل به زیبایی در کتاب کیهان به وصف عظمت فضا و بی‌کرانی زمان پرداخته. ما توفیق این را داشتیم که بیست سال یار و یاور یک‌دیگر باشیم. این مرا سرپا نگه می‌دارد و برایم بسیار پرمعناتر است.

رفتار او با من و رفتار من با او، طوری که تا زنده بود از یک‌دیگر و از خانوادۀ‌مان مواظبت می‌کردیم، بسیار مهم‌تر از دیدار دوبارۀ‌مان بود. فکر نکنم دوباره کارل را ببینم. اما من او را دیده‌ام. ما هم‌دیگر را دیده‌ایم. ما یک‌دیگر را در این کیهان پیدا کردیم و همین برای‌مان شگفت‌انگیز بود.

عمر محدودمان به ما گوشزد می‌کند که انسان‌ها بخشی از طبیعت هستند و نه جدا از آن. جفری وست، فیزیک‌دانی است که مجموعه‌ی قابل‌توجهی از قوانین مقیاس‌بندی را در طیف گسترده‌ای از سیستم‌های پیچیده، مورد مطالعه قرار داده است. مثلاً عمر پستانداران به اندازۀ جرم متوسط آن‌ها به توان ۱٫۴ است. اما فاصله بین ضربان قلب گونه‌های پستاندار، از جرم آن‌ها به توان ۱٫۴ به‌دست می‌آید. در نتیجه، تعداد ضربان قلب تمام پستانداران در طول عمر عادی خود تقریباً با هم برابر است - حدود ۱٫۵ میلیارد ضربان در کل عمر.

ضربان قلب انسان عادی در هر دقیقه بین شصت تا صد است. در دنیای مدرنی که از پزشکی و تغذیۀ پیشرفته‌ای بهره‌مند است، طول عمر انسان‌ها به‌طور متوسط چیزی حدود دو برابر مقداری است که قوانین مقیاس‌بندی وست پیش‌بینی کرده. این تعداد را ۳ میلیارد ضربان در نظر می‌گیریم.

سه میلیارد خیلی زیاد نیست. شما می‌خواهید با ضربان خود چه کنید؟


📘 تصویر بزرگ
✍🏻 شون کرول
↔️ هدیه شایسته
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

طبیعت‌گرایی و خلق معنا

بعضی مسائل، مهم‌تر از ادامۀ وجود ما بعد از مرگ هستند. من به طبیعت‌گرایی باور دارم، نه به‌خاطر این‌که ترجیح می‌دهم این باور درست باشد، بلکه بدین‌خاطر که فکر می‌کنم بهترین توضیح برای دنیایی که می‌بینیم همین طبیعت‌گرایی است. مفهوم طبیعت‌گرایی از بسیاری جهات، نشاط‌آور و رهایی‌بخش است، اما نبود زندگی پس از مرگ، چنین نیست.

میل به ادامۀ حیات بیش از مقدار طبیعی، به بخشی از خواسته‌های عمیق‌تر انسان‌ها مربوط می‌شود: امیدواریم زندگی‌مان معنایی داشته باشد و توقع داریم که پشت همه‌چیز هدفی بوده باشد. «دلیل این‌که»، مفهومی است که اغلب در دنیای مقیاس انسانی ما به کار می‌رود، اما ممکن است زمانی که بحث به خاستگاه جهان هستی یا سرشت قوانین فیزیک برسد این مفهوم دیگر کارایی چندانی نداشته باشد.

ایده‌هایی از قبیل «معنا» و «اخلاقیات» و «هدف» در هیچ کجای نظریۀ کور میدان‌های کوانتومی، فیزیک اساسی مربوط به زندگی روزمره به چشم نمی‌خورند. همین مسئله می‌تواند در مورد «وان حمام» و «رمان» و «قوانین بسکتبال» هم صدق کند. این مسئله جلوی واقعی بودن ایده‌ها را نمی‌گیرد - هر یک از این‌ها در نظریه‌ای موفق و نوظهور سطح بالاتری از دنیا نقشی اساسی ایفا می‌کنند. همین مسئله در مورد معنا، اخلاقیات و هدف نیز صدق می‌کند. این چیزها در ساختار جهان هستی بنا نشده‌اند؛ بلکه به‌عنوان راه‌هایی برای گفت‌وگو در مورد مقیاس انسانی محیط ما پدید آمده‌اند.

اما در این میان تفاوتی وجود دارد؛ جست‌وجوی معنا، گونه‌ای از علم نیست. در علم به دنبال این هستیم که تا حد امکان، به توضیح دقیق و کارآمدی از دنیا بپردازیم. جست‌وجو برای رسیدن به زندگی خوب چنین نیست: به ارزیابی دنیا مربوط می‌شود، اظهارنظر در مورد وضعیت چیزهای مختلف و جوری که می‌توانستند باشند.

دنیای بیرون را نمی‌توان منبع چنین ارزش‌هایی دانست؛ همه‌چیز درون خود ما است. ما بخشی از دنیا هستیم، اما بهترین راه برای حرف زدن در مورد خود، این است که خودمان را عواملی متفکر و هدفمند بدانیم که قدرت تصمیم‌گیری دارند. ناگزیر باید تصمیم بگیریم که چطور می‌خواهیم زندگی کنیم.

در طبیعت‌گرایی شاعرانه، راهی برای فرار از زندگی خلاقانه و فردی وجود ندارد. مسئله در مورد شما است: من، شما و تمام آدم‌ها باید برای خود معنا و هدف بیافرینیم. این چشم‌انداز می‌تواند ترسناک و ملال‌آور باشد. می‌توانیم خود را وقف چیزی بزرگ‌تر کنیم - اما خودمان باید این تصمیم را بگیریم.

صعود طبیعت‌گرایی، نقطۀ آغاز درک ما از جایگاه‌مان در جهان هستی را از میان برداشته است. ما وایل ای.کایوت هستیم و تازه به پایین نگاه کرده‌ایم. یا باید زمین جدیدی پیدا کنیم که روی آن بایستیم - یا باید پرواز کردن بیاموزیم.

در مورد این ایده که ما به زندگی خود معنا می‌بخشیم، دو نگرانی جدی وجود دارد. نگرانی اول این است که فریب خورده باشیم. مطمئناً با توجه عشق‌تان به خانواده و دوستان، تعلق‌تان به لوازمی که دارید و تلاش‌تان برای تبدیل دنیا به جایی بهتر، می‌توانید بگویید که زندگی غنی و پرباری دارید. اما آیا واقعاً این‌طور است؟ اگر ارزشی که برای این چیزها قائل هستیم به‌صورت عینی قابل اندازه‌گیری نباشد و عمرمان کفاف ندهد که تا حدود صد سال آینده نظاره‌گر این چیزها باشیم، چطور می‌توانیم بگوییم که زندگی‌مان واقعاً اهمیت دارد؟

نگرانی دوم در مورد خلق معنا در خود، این است که هیچ جایی برای شروع وجود ندارد. اگر نه خدا و نه جهان هستی به ما کمک کند تا برای کارهای خود اهمیت قائل شویم، کل این پروژه به‌طرز مشکوکی ساختگی به نظر می‌رسد.

اما در واقع جایی برای شروع وجود دارد: ما به‌عنوان موجوداتی زنده و متفکر، حرکت می‌کنیم و انگیزه داریم. مهم‌ترین نکتۀ حیات این است که خارج از تعادل قانون دوم اتفاق می‌افتد. برای زنده ماندن باید مدام در حرکت بود، به پردازش اطلاعات پرداخت و با محیط خود تعامل داشت.


📘 تصویر بزرگ
✍🏻 شون کرول
↔️ هدیه شایسته
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

چالش اخلاقی: از هستن به باید

دیوید هیوم، متفکر اسکاتلندی قرن هجدهم، یکی از شخصیت‌های اصلی روشنفکری محسوب می‌شود. او در یکی از قطعات معروفش می‌گوید: در تمام نظام‌های اخلاقی که تا به حال با آن سروکار داشته‌ام، همیشه گفته‌ام که نویسنده یا زمانی را به روش معمول استدلال می‌گذراند و به وجود خدایی می‌رسد یا در حوزۀ امور انسانی مشاهداتی می‌کند؛ اما ناگهان غافلگیر شدم و به جای آمیزش معمول گزاره‌های هستن و نیستن، به گونه‌ای همۀ گزاره‌ها را با بایست و نبایست مرتبط یافتم. این تغییر جزئی، هرچند که آخرین تغییر باشد؛ ولی هست. از آن‌جایی که بایدها یا نبایدها، نشان از رابطۀ جدیدی دارند یا چیزی را تصدیق می‌کنند، مشاهده و توضیح آن‌ها امری ضروری است؛ در ضمن باید برای چیزهایی که کاملاً غیرممکن به نظر می‌رسند دلیل بیاوریم تا نحوۀ ایجاد روابط جدید را از روابط بسیار متفاوت با خود توضیح دهد.

هدف اصلی او مشخص است: حرف زدن در مورد «بایدها»، با حرف زدن در مورد «هستن‌ها» کاملاً فرق می‌کند. در مورد اولی، قضاوت صورت می‌گیرد، می‌گوییم چه باید باشد؛ اما در دومی، صرفاً با توصیف مواجه هستیم و اتفاقاتی که واقعاً رخ می‌دهند. تفکر مدرن، چکیده‌ی این مطلب را در قالب یک اصل بیان می‌کند: «از هستن نمی‌توان به باید رسید.»

در این‌جا، طبیعت‌گرایی با مشکل مسلمی روبه‌رو می‌شود: اگر از هستن نتوان به باید رسید، به مشکل خواهیم خورد چون تنها چیزی که وجود دارد همین «هستن» است. خارج از دنیای طبیعی، چیزی برای هدایت و راهنمایی ما وجود ندارد.

اما این وسوسه، کار به جایی نمی‌برد. دنیای طبیعی دست به قضاوت نمی‌زند؛ راهنمایی نمی‌کند؛ نه از چیزی که باید اتفاق بیفتد خبر دارد و نه برایش مهم است. ما اجازۀ قضاوت داریم و بخشی از دنیای طبیعی محسوب می‌شویم، اما هر کدام قضاوت متفاوتی با دیگری داریم.

خوب است برای پی بردن به این‌که چرا نمی‌توانیم از هستن به باید برسیم، به این فکر کنیم که اصلاً چطور می‌توانیم از چیزی به چیز دیگر برسیم. قیاس‌ها، این‌گونه هستند:

۱. سقراط موجودی زنده است.
۲. تمام موجودات زنده از قوانین فیزیک پیروی می‌کنند.
۳. بنابراین، سقراط هم از قوانین فیزیک پیروی می‌کند.

فرض کنید که: «آناناس جزو خزندگان باشد. همه‌ی خزندگان پنیر بخورند. بنابراین، آناناس هم پنیر بخورد.» هر منطق‌دانی این استدلال را کاملاً معتبر می‌خواند. اما چندان معقول نمی‌داند.

اگر قرار باشد از هستن به باید رسیدن را به شکل قیاس دربیاوریم، شاید به چنین چیزی برسیم:

۱. دلم می‌خواهد آخرین تکه پیتزا را بخورم.
۲. اگر دست نجنبانم، یکی دیگر آخرین تکه را می‌خورد.
۳. بنابراین، باید دست بجنبانم.

در نگاه اول، استدلال خوبی به نظر می‌رسد، اما این قیاس به‌لحاظ منطقی معتبر نیست. در هر دو فرضیه از گزاره‌های «هستن» استفاده شده - هم میلی که به خوردن تکه‌ی آخر پیتزا دارم و هم احتمال این‌که اگر دست نجنبانم، آن را از دست خواهم داد، هر دو ادعاهایی واقعی درباره‌ی دنیا هستند. و در قسمت نتیجه‌گیری هم بی‌بروبرگرد از «باید» استفاده شده است.

برای معتبر کردن نتیجه، باید فرضیه‌ی دیگری به فرضیات پیشین خود بیفزاییم:

۲ الف. باید طوری عمل کنم که بتوانم به چیزی که دلم می‌خواهد برسم.

با افزودن این گزاره، استدلال ما معتبر می‌شود. اما دیگر از هستن به باید نمی‌رسد - گزاره‌ی «باید» در فرضیه‌ی جدید ظاهر شده است. مشکل از هستن به باید رسیدن هم همین است: به‌لحاظ منطقی غیرممکن است. اگر کسی به شما بگوید از هستن، به باید رسیده، مثل این است که بگوید از جمع دو عدد زوج، به عددی فرد رسیده است.

بارها به نقص درونی از هستن به باید رسیدن اشاره شده است. بسیاری از متفکران فاخر ادعا می‌کنند که این کلک را با موفقیت سوار کرده‌اند؛ آنان خود را از اشتباهات سطحی مبرا می‌دانند. معمولاً در پس ذهنشان این‌گونه توجیه می‌کنند که «بسیار خب، فرضیه‌ای مخفی، بایدی را به فهرست هستن‌هامان اضافه می‌کند، اما قطعاً بر این موضوع اتفاق‌نظر داریم که این فرضیه‌ی مخفی خیلی هم چیز بدی نیست، مگر نه؟»


📘 تصویر بزرگ
✍🏻 شون کرول
↔️ هدیه شایسته
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

دوراهی‌های اخلاقی

خداوند به حضرت ابراهیم فرمان داد که تنها پسرش، اسحاق را به منطقۀ موریا ببرد و او را در راه خدا قربانی کند. صبح روز بعد ابراهیم به همراه اسحاق، دو خدمتکار و الاغ خود عازم سفر سه‌روزه و سخت خود شدند. به مکان موردنظر که رسیدند، ابراهیم محرابی ساخت و چوب‌ها را بالای آن چید. پسرش را بست و چاقوی سنگینی در دست گرفت. در آخرین لحظات بود که دست‌ودلش لرزید؛ نمی‌توانست فرزند خود را ذبح کند. اما اسحاق درماندگی را در چشمان پدر دید. زمانی که نزد مادرش، سارا بازگشت ایمانش را به کلی از دست داده بود.

این روایت از ابراهیم و اسحاق، یکی از چهار روایتی است که سورن کی‌یرکگور در کتاب ترس و لرز خود به تصویر کشیده است. کی‌یرکگور نگران بود که تعدی تفاسیر، برخورد قطعیات آشکار را کم‌اثر کند، تأکید او بر این بود که دوراهی ابراهیم پاسخ سادۀ‌ای ندارد، و قصد داشت خواسته‌های برخاسته از ایمان حقیقی را پررنگ جلوه دهد.

از منظری وسیع‌تر، این داستان، موضوع تعهدات اخلاقی ضدونقیض را پررنگ می‌کند: چه کار کنیم وقتی مسئله‌ای که به‌لحاظ فطری کاملاً اشتباه است مقابل قانونی اساسی که خود را وقف آن کرده‌ایم قرار می‌گیرد؟ در شرایطی که درست و غلط مشخص نباشد، کدام اصول اساسی این دو را از هم تمیز می‌دهند؟

در دنیای سکولاری که به تسخیر تکنولوژی درآمده، دوراهی ابراهیم، مسئله‌ی تراموا خوانده می‌شود. در دهۀ ۱۹۶۰، فیلسوفی به‌نام فیلیپا فوت مسئله‌ی تراموا را مطرح کرد، هدف این آزمایش فکری، تشدید کشمکش‌های موجود میان احساسات اخلاقی ضدونقیض بود. در این آزمایش، پنج نفر به ریل قطار بسته شده‌اند. متأسفانه ترمز قطار بریده و با سرعت به آن‌ها نزدیک می‌شود. اگر کسی کاری نکند این پنج نفر حتماً می‌میرند. اما شما می‌توانید کاری کنید: کنار شما اهرمی قرار دارد که با کشیدن آن می‌توانید مسیر قطار را عوض کنید. از بخت بد، یک نفر هم بر روی مسیر دیگر قطار بسته شده است و کشیدن اهرم به‌منزلۀ مرگ قطعی او خواهد بود. در چنین شرایطی چه می‌کنید؟

از یک طرف می‌توانید بین مردن پنج نفر و مردن یک نفر، یکی را انتخاب کنید. اگر سایر شرایط یکسان باشد، مرگ یک نفر بهتر از مرگ پنج نفر است یا حداقل اگر بهتر نباشد، بدتر نیست. از طرف دیگر، باید مسیر قطار را تغییر دهید. اگر قطار خودبخود با سرعت پیش برود و جان پنج نفر را بگیرد تقصیر ما نیست، در حالی که اگر به اختیار خود اهرم را بکشیم، مسئول مرگ آن یک نفر خواهیم بود.

فیلسوفان، مسئله‌ی تراموا اصلی را به اشکال مختلفی اصلاح کردند. یکی از این اصلاحات مشهور، «مسئله‌ی پل عابر پیاده» است که توسط جودیث جارویس تامسون مطرح شده است. این دفعه اهرمی در کار نیست: تنها راه توقف قطار و جلوگیری از مرگ آن پنج انسان بخت‌برگشته این است که فرد درشت‌اندامی را از بالای پل عابر پیاده به پایین پرت کنید تا جلوی قطار بیفتد.

در این حالت هم مثل حالت قبل یا یک نفر می‌میرد یا پنج نفر. نتیجه‌گرایان، میان سناریوی پل عابر پیاده و مسئله‌ی تراموای اصلی تفاوتی نمی‌بینند. اما این دو سناریو ممکن است از نظر وظیفه‌گرایان متفاوت باشند. در مسئله‌ی اول، قصد ما گرفتن جان آن یک نفر روی ریل نیست؛ این کار تنها بازتاب شومی در جهت تلاش برای نجات جان پنج نفر دیگر است. اما بالای پل عابر پیاده، یک نفر را عمداً به کام مرگ می‌فرستیم. این‌جاست که درگیر احساسات می‌شویم؛ کشیدن اهرم یک چیز است و هل دادن یک نفر از روی پل چیز دیگری است.

ابراهیم دریافت که داشتن معیار اخلاقی مطلقی چون پروردگار، می‌تواند چالش‌های فراوانی به همراه داشته باشد. اما بدون پروردگار، معیاری در کار نیست که آن هم چالش‌های خاص خودش را دارد. دوراهی‌ها به قوت خود باقی هستند و باید راهی برای مواجهه با آن‌ها پیدا کنیم. تا زمانی که نتوانیم از هستن به باید برسیم، طبیعت به تنهایی کمکی به ما نمی‌کند؛ جهان هستی جایی برای قضاوت اخلاقی نیست.


📘 تصویر بزرگ
✍🏻 شون کرول
↔️ هدیه شایسته
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

استدلال بیزی و ارزش‌های واقعی

فرض کنید که کسی را واقعاً از صمیم قلب‌تان دوست دارید. به نیروی معنوی والاتری نیز باور دارید و عشق خود را تجلی آن نیروی معنوی والا می‌پندارید. اما از طرفی هم بیزین صادقی هستید که دوست دارد اعتبارات خود را در سایۀ شواهد به‌روزرسانی کند. در گذر زمان، به اطلاعات جدیدی دست پیدا می‌کنید که سیارۀ باورهای شما را از معنوی‌گرایی به طبیعت‌گرایی تغییر می‌دهد. آن‌چه فکر می‌کردید منشأ عشق‌تان بوده، از دست رفته است - آیا خود عشق هم از دست می‌رود؟ آیا باید فکر کنید عشقی که در دل داشته‌اید الان دیگر ناروا است؟

نه. عشق شما هنوز هم به قوت خود باقی است، مثل همیشه خالص و واقعی. چیزی که تغییر کرده، نحوۀ توضیح احساسات‌تان از منظر واژگان هستی‌شناسی اساسی است، ولی شما هنوز هم عاشق هستید. آب همان آب است و وقتی می‌فهمید که از هیدروژن و اکسیژن تشکیل شده، باز هم همه‌چیز را خیس می‌کند.

هدف، معنا و حس ما به درست و غلط هم به همین صورت است. اگر می‌خواهید به نیازمندان کمک کنید، فرقی نمی‌کند که بگویید خدا خواسته من دست کسی را بگیرم یا این کار را بنا به باور شخصی خودتان انجام دهید. در هر صورت ارزش‌های شما واقعی هستند.

سرشت پویای حیات، در میان اصطلاحات انسانی، به‌عنوان میل تجلی می‌کند. همیشه خواسته‌ای داریم، حتی زمانی که خواستۀ ما رهایی از بند امیال‌مان باشد. این هدف ماندگار نیست؛ برای زنده ماندن باید بخوریم، بیاشامیم، نفس بکشیم، سوخت‌وساز داشته باشیم و در کل باید بر موج آنتروپی رو به افزایش سوار شویم.

میل، در برخی موارد بدنام شده است، اما این مسئله مثل یکی از این رپ‌های بی‌سروته است. کنجکاوی، نوعی میل است؛ مفید بودن و ذوق هنری هم همین‌طور. میل، یکی از جنبه‌های اهمیت دادن محسوب می‌شود: اهمیت دادن به خود، به بقیه و به اتفاقات دنیا.

آدم‌ها سنگ بی‌جان نیستند که نسبت به آن‌چه در اطراف‌شان اتفاق می‌افتد بی‌تفاوت باشند و آن را بپذیرند. افراد مختلف ممکن است در سطوح مختلف و به طرق مختلفی اهمیت دادن خود را بروز دهند، اما اهمیت دادن همه‌جا هست. شاید بعضی‌ها اهمیت دادن خود را به شکل قابل‌تحسینی نشان دهند و مراقب حال خوب دیگران باشند، اهمیت دادن برخی هم ممکن است صرفاً به شکل خودخواهانه‌ای بروز پیدا کند و تنها حاضر باشند از منافع خودشان حفاظت کنند. اما آدم‌ها خواه‌ناخواه با همان چیزهایی توصیف می‌شوند که بدان اهمیت می‌دهند: شوق‌شان، تمایلات‌شان، اشتیاق‌شان و امیدهای‌شان.

زمانی که همه‌چیز روبه‌راه است و در آسودگی و سلامت به سر می‌بریم، چه می‌کنیم؟ بازی می‌کنیم. زمانی که نیازهای اولیۀ خوراک و مسکن ما برآورده شوند، بلافاصله به سراغ ابداع بازی و معما و مسابقه می‌رویم. این کار، تجلی جالب و دلپذیری از حسی عمیق‌تر است: دوست داریم خود را به چالش بکشیم، کاری انجام دهیم و چیزی در دست داشته باشیم که نشان زندگی ماست.

در نبرد بقا، موجودی که به هیچ‌چیز اهمیت نمی‌داده، صلاحیتش کمتر از موجودی است که حواسش به خودش، خانوادۀ‌اش و هم‌میهنانش بوده است. از همان ابتدا برای این ساخته شدیم که به دنیا اهمیت دهیم و کاری کنیم که دنیا هم اهمیت پیدا کند.

میراث تکامل‌یافتۀ ما، تمام ماجرا نیست. ظهور آگاهی به معنای چیزی که بدان اهمیت می‌دهیم، و رفتاری که در پاسخ به حس‌هامان از خود نشان می‌دهیم، می‌تواند در طول زمان بر اثر یادگیری، ارتباط با دیگران و درون‌اندیشی، متحول شود. غرایز و امیال بازتاب‌نیافتۀ ما، تمام داشته‌های ما نیستند؛ بلکه تنها آغازی هستند برای ساخت چیزی مهم.


📘 تصویر بزرگ
✍🏻 شون کرول
↔️ هدیه شایسته
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

ده عامل برای زندگی معنادار

طبیعت‌گرایان شاعرانه خوب، وسوسه نمی‌شوند که فرامین را بین دیگران توزیع کنند. پس عاقلانه است که مفهوم «فرمان» را کنار بگذاریم و در عوض به پیشنهاد ده عامل بپردازیم: فهرستی تهیه کنیم از چیزهایی که فکر می‌کنیم درست است، در نظر داشتن عوامل این فهرست می‌تواند در حینی مفید باشد که بر روی روش‌هایی برای ارزش‌گذاری و اهمیت دادن به زندگی خود کار می‌کنیم و آن‌ها را تجربه می‌کنیم. گوش سپردن دقیق به نوای جهان هستی می‌تواند برای ما الهام‌بخش باشد.

۱. حیات ابدی نیست.
زندگی پایان می‌یابد، و این بخشی از چیزی است که آن را منحصربه‌فرد کرده. چیزی که وجود دارد، چیزی که می‌توانیم ببینیم و حس کنیم و بر آن تأثیر بگذاریم، همین‌جا پیش روی ماست. زندگی، آخرین تمرین قبل از اجرای تئاتر نیست که برایش برنامه‌ریزی کرده باشیم، با همان لباس‌های اجرا روی صحنه برویم، و همه‌چیز را امتحان کنیم تا زمان اجرای اصلی فرا برسد. زندگی، تنها اجرای ماست، تنها چیزی است که از خود به جا می‌گذاریم.

۲. تمایلات، بخشی از زندگی هستند.
زندگی در حرکت و تغییر تعریف می‌شود، و این ویژگی‌ها به‌عنوان گونه‌هایی از تمایل در انسان بروز می‌کنند. بعضی چیزها را از خاستگاه تکاملی خود می‌خواستیم، از لذت خوردن یک غذای خوب گرفته تا کمک کردن به دیگران در ساخت اثری هنری و تأثیرگذار. همین تمایلات هستند که ما را شکل می‌دهند، و باعث می‌شوند به خودمان و دیگران اهمیت بدهیم. اما ما را بردۀ دیگران نمی‌کنند؛ ما متفکر هستیم و به خود آگاهیم، می‌توانیم بگوییم که به چه چیزهایی اهمیت می‌دهیم.

۳. چیزی که برای مردم اهمیت دارد، مهم است.
جهان هستی برای ما اهمیتی قائل نیست، اما ما به جهان هستی اهمیت می‌دهیم. همین موضوع ما را به موجودات ویژه‌ای تبدیل کرده، نه به روح‌هایی سرد یا هدفی خاص در طرح بزرگ کیهان. در پی میلیاردها سال تکامل، موجوداتی به‌وجود آمدند که می‌توانند در مورد دنیا فکر کنند، این تکامل، تصویری از دنیا در ذهن ما ایجاد کرد و برای بررسی دقیق در اختیارمان قرار داد.

۴. همیشه می‌توانیم بهتر عمل کنیم.
با اشتباه کردن، درک خود را بالا می‌بریم. در رابطه با دنیا حدس‌هایی می‌زنیم، با مشاهدات خود آن‌ها را می‌آزماییم، معمولاً می‌فهمیم که اشتباه کرده‌ایم و سعی می‌کنیم که فرضیات خود را تقویت کنیم. حقیقت این است که انسان جایزالخطاست.

۵. می‌ارزد که گوش کنیم.
اگر قبول کنیم که همیشه امکان خطا برای ما وجود دارد، با ذهن باز به حرف‌های دیگران گوش می‌کنیم. همه‌ی ما تعصباتی داریم، بنابراین بد نیست کمی هم به این تعصبات از بیرون نگاه کنیم. می‌توانیم از تعالیم غنی و باستانی مختلفی چون هنر و ادبیات الهام بگیریم، بی‌آن‌که تعهدی نسبت به آن داشته باشیم.

۶. هیچ راه طبیعی برای وجود داشتن در کار نیست.
اگر ما بخشی از طبیعت هستیم، پس وسوسه می‌شویم که به «طبیعی بودن» ارزش دهیم. موضوع وارونه است: از آن‌جایی که ناگزیر، بخشی از طبیعت به‌شمار می‌رویم، نمی‌توانیم به غیر از طبیعی بودن کار دیگری بکنیم. اما طبیعت نه ما را راهنمایی می‌کند نه برای‌مان قانون وضع می‌کند، حتی نمونۀ‌ای از رفتار خوب را هم در اختیارمان قرار نمی‌دهد.

۷. به تمام گونه‌ها نیاز است.
اگر قرار باشد زندگی ما هدف و معنایی داشته باشد، باید خودمان آن را خلق کنیم. آدم‌ها با هم متفاوت هستند، پس چیزهای متفاوتی هم خلق می‌کنند. باید این ویژگی را گرامی بداریم، و نباید آن را چیز آزاردهنده‌ای بدانیم و بخواهیم آن را ریشه‌کن کنیم.

۸. جهان هستی در دستان ماست.
ما از همان چیزهایی تشکیل شده‌ایم که بقیۀ جهان هستی از آن تشکیل شده است، با این تفاوت که ما طوری سرهم‌بندی شده‌ایم که می‌توانیم از راه جدیدی در مورد خودمان حرف بزنیم. این قابلیت را داریم که در مورد گزینه‌های مختلف بیندیشیم و از میان آن‌ها انتخاب کنیم.

۹. می‌توانیم کاری بهتر از خوشبختی انجام دهیم.
اشتباهی که در تأکید بر خوشبختی مرتکب می‌شویم، این است که فراموش می‌کنیم زندگی فرآیندی خلاصه‌شده در فعالیت و حرکت است و به جای آن، به دنبال حالت کاملی از بودن می‌گردیم. از آن‌جایی که تغییر، اساس حیات است، امکان دارد حالت کاملی وجود نداشته باشد.

۱۰. واقعیت ما را هدایت می‌کند.
درحالی‌که ممکن است توهمات ما را خوشحال‌تر کنند، افراد کمی هستند که عمداً بخواهند به دنبال باورهای نادرست بروند. آرمان‌هایی والاتر از خوشحالی هم وجود دارد.


📘 تصویر بزرگ
✍🏻 شون کرول
↔️ هدیه شایسته
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

جهان از چه ساخته شده؟ فرمیون‌ها و بوزون‌ها

جهان روزمرۀ ما بر نظریۀ کور بنا شده، نظریه‌ای که دینامیک و برهم‌کنش‌های ذرات را توصیف می‌کند. این نظریه دو نوع میدان کوانتومی را شامل می‌شود: فرمیون‌ها و بوزون‌ها. فرمیون‌ها ذرات ماده‌اند، یعنی فضا را اشغال می‌کنند و صلب بودن زمین زیر پای‌مان یا صندلی‌ای را که روی آن می‌نشینیم توضیح می‌دهند. بوزون‌ها حامل‌های نیرو هستند و می‌توانند روی هم انباشته شوند و میدان‌های نیرویی چون گرانش یا الکترومغناطیس را به وجود آورند.

فهرست کامل فرمیون‌ها و بوزون‌ها در نظریۀ کور به شرح زیر است:

فرمیون‌ها
۱. الکترون، موئون، تائو (بار الکتریکی ۱−).
۲. نوترینوی الکترون، نوترینوی موئون، نوترینوی تائو (خنثی).
۳. کوارک سر، کوارک افسون، کوارک بالا (بار الکتریکی ۲/۳+).
۴. کوارک ته، کوارک شگفت، کوارک پایین (بار الکتریکی ۱/۳−).

بوزون‌ها
۵. گراویتون (گرانش؛ انحنای فضازمان).
۶. فوتون (الکترومغناطیس).
۷. هشت گلوئون (نیروی هسته‌ای قوی).
۸. بوزون‌های W و Z (نیروی هسته‌ای ضعیف).

۹. بوزون هیگز.

در نظریۀ میدان کوانتومی، برای مشخص کردن خواص هر میدان یا ذرۀ وابسته به آن، نیاز به اطلاعات چندانی نیست. هر ذره‌ای جرم و «اسپین» دارد. می‌توانیم ذرات را کم‌وبیش فرفره‌های کوچک چرخانی بدانیم، جز این‌که ذرات بنیادی اندازه ندارند و اسپین آن‌ها نوعی خاصیت ذاتی است، نه دوران جسم‌شان حول محوری خاص. هر ذره به میدان خاصی وابسته است که دقیقاً اسپین یکسانی دارد؛ برای مثال، الکترون‌ها «اسپین-۱/۲» هستند، حال آن‌که گراویتون‌ها «اسپین-۲».

بارهای الکتریکی تعیین می‌کنند که ذرات چگونه با یکدیگر برهم‌کنش کنند. وقتی واژۀ «بار» را به تنهایی به کار می‌بریم، منظورمان «بار الکتریکی» است، لیکن نیروهای دیگر -گرانش و نیروهای هسته‌ای- نیز بار دارند. بار هر ذره می‌گوید که ذره چگونه با میدان حامل نیروی وابسته برهم‌کنش می‌کند. بنابراین، الکترون‌ها که بار الکتریکی‌شان ۱− است، مستقیماً با فوتون‌ها برهم‌کنش می‌کنند که حامل نیروی الکترومغناطیسی هستند و نوترینوها که بار الکتریکی‌شان صفر است، به هیچ‌روی مستقیماً با فوتون‌ها برهم‌کنش نمی‌کنند. آن‌ها می‌توانند به‌طور غیرمستقیم برهم‌کنش کنند، چون نوترینوها با الکترون‌ها و سپس الکترون‌ها با فوتون‌ها برهم‌کنش می‌کنند. از آن‌جا که خود فوتون‌ها خنثی هستند، مستقیماً با یکدیگر برهم‌کنش نمی‌کنند.

بار گرانشی همان انرژی ذره است که برابر است با جرم سکون ذره ضرب‌در مجذور سرعت نور. هر ذره‌ای بار گرانشی دارد، چون اینشتین به ما آموخت که گرانش جهان‌شمول است. همۀ فرمیون‌هایی که ما می‌شناسیم، بار هسته‌ای ضعیفی دارند و از این‌رو با بوزون‌های W و Z برهم‌کنش می‌کنند. نیمی از فرمیون‌هایی که ما می‌شناسیم، با گلوئون‌های حامل نیروی قوی برهم‌کنش می‌کنند و ما این فرمیون‌ها را کوارک و نیم دیگر فرمیون‌ها را که چنین برهم‌کنشی ندارند، لپتون می‌نامیم. بار کوارک‌های نوع بالا ۲/۳+ و بار کوارک‌های نوع پایین ۱/۳− است. نیروی قوی چنان قوی است که کوارک‌ها و گلوئون‌ها را در درون ذراتی چون پروتون‌ها و نوترون‌ها سرجمع نگه می‌دارد و این است که ما هرگز آن‌ها را مستقیماً نمی‌بینیم.

لپتون‌های باردار، الکترون‌ها و خویشاوندان سنگین‌ترشان، موئون و تائو هستند و سه نوترینو به آن‌ها وابسته‌اند که آن‌ها را نوترینوی الکترون، نوترینوی موئون، و نوترینوی تائو نام‌گذاری کرده‌ایم. این ذرات، بلوک‌های سازندۀ دنیای مادی‌اند که هر روز تجربه می‌کنیم.


📘 تصویر بزرگ
✍🏻 شون کرول
↔️ هدیه شایسته
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

هیگز: راز جرم ذرات

میدان هیگز و ذرۀ وابسته به آن، بوزون هیگز، نقشی کلیدی در نظریۀ کور بازی می‌کنند. بوزون هیگز که در دهۀ ۱۹۶۰ پیش‌بینی شد، سرانجام در سال ۲۰۱۲ در برخورددهندۀ بزرگ هادرون در ژنو کشف شد. این کشف، نظریۀ کور را کامل کرد و نشان داد که باور ما به این مدل با شواهد تجربی تقویت شده است.

بوزون هیگز نوعی بوزون است، اما معمولاً از «نیروی» وابسته با میدان هیگز صحبت نمی‌کنیم. می‌توانستیم این کار را بکنیم، لیکن هیگز به‌قدری سنگین است که نیروی متناظر آن فوق‌العاده ضعیف و کوتاه‌برد است. آنچه هیگز را متمایز می‌کند، این است که میدان آن حتی در فضای تهی نیز مقدار غیرصفر دارد. ذراتی که ما از آن‌ها ساخته شده‌ایم، جملگی مدام در حمام هیگز شنا می‌کنند و همین امر بر خواص آن‌ها اثر می‌گذارد. مهم‌تر از همه، این است که به کوارک‌ها و لپتون‌های باردار و نیز بوزون‌های W و Z جرم می‌دهد.

در نظریۀ کور، جرم ذرات از برهم‌کنش آن‌ها با میدان هیگز به دست می‌آید. برخلاف میدان‌های دیگر که در خلأ به صفر می‌رسند، میدان هیگز در حالت پائین‌ترین انرژی نیز مقداری غیرصفر دارد. انرژی پتانسیل آن، آن‌گاه که میدان صفر است، بیش از وقتی است که میدان صفر نیست. این است که میدان هیگز در فضای خلأ نیز حضور دارد و بر ذراتی که از خلأ عبور می‌کنند، تأثیر می‌گذارد.

این ویژگی میدان هیگز، توضیح می‌دهد که چرا ذراتی مثل الکترون‌ها یا کوارک‌ها جرم دارند. بدون میدان هیگز، این ذرات بدون جرم می‌بودند و دنیای ما به‌شکل کنونی وجود نمی‌داشت. کشف بوزون هیگز در سال ۲۰۱۲، لحظه‌ای تاریخی بود، چون نشان داد که پیش‌بینی‌های نظریۀ کور با واقعیت هم‌خوانی دارند. این کشف، مانند به‌روزرسانی باورهایمان بر اساس شواهد جدید، اطمینان ما را به این مدل افزایش داد.

میدان هیگز، به‌عنوان بخشی از نظریۀ کور، تنها به جرم ذرات کمک نمی‌کند، بلکه به ما یادآوری می‌کند که دنیای روزمرۀ ما از تعادل ظریفی بین میدان‌ها و برهم‌کنش‌ها ساخته شده است. این میدان، که در همه‌جا حضور دارد، به ذرات اجازه می‌دهد تا جرم پیدا کنند و جهانی مادی را شکل دهند که ما در آن زندگی می‌کنیم.

نظریۀ کور، با وجود موفقیتش در توضیح این پدیده‌ها، کامل نیست. برای مثال، ما هنوز نمی‌دانیم چرا میدان هیگز دقیقاً این مقدار خاص را در خلأ دارد یا چرا جرم ذرات به این شکل توزیع شده است. اما کشف هیگز نشان داد که این نظریه در حوزۀ خودش -جهان روزمره- فوق‌العاده دقیق است. این پیروزی علم، ما را به شگفتی وا می‌دارد که چگونه با مشاهدات و آزمایش، می‌توانیم رازهای عمیق طبیعت را کشف کنیم.


📘 تصویر بزرگ
✍🏻 شون کرول
↔️ هدیه شایسته
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

معادلۀ فاینمن: نبض جهان

نظریۀ کور، قوانین فیزیک زیربنایی زندگی روزمره را در یک معادلۀ شگفت‌انگیز خلاصه می‌کند: انتگرال مسیر فاینمن. این معادله، قلب دینامیک کوانتومی نظریۀ کور است و نشان می‌دهد که میدان‌های کوانتومی چگونه از یک چیدمان به چیدمان دیگر تحول می‌یابند. اگر این معادله را بدانیم، هر آنچه بخواهیم دربارۀ رفتار نظریۀ کور حساب کنیم، می‌توانیم.

این معادله، دامنۀ کوانتومی گذار از یک پیکربندی میدان به پیکربندی دیگر را توصیف می‌کند. این دامنه از انتگرال مسیر فاینمن روی همۀ راه‌هایی به دست می‌آید که میدان‌ها می‌توانند تحول یابند. در این‌جا، ما سهم‌های کارهایی را جمع می‌بندیم که میدان‌ها می‌توانند بین نقاط آغازین و پایانی انجام دهند و هر یک از آن‌ها را «مسیر»ی می‌نامیم که پیکربندی میدان می‌تواند اختیار کند.

برای هر مسیر ممکنی که سامانه می‌تواند اختیار کند، ما عددی را حساب می‌کنیم که عمل نام دارد و طبق معمول آن را با نماد S نشان می‌دهیم. اگر سامانه سراسیمه به همه‌جا برود، عمل‌اش بسیار بزرگ خواهد بود و اگر هموارتر برود، عمل‌اش نسبتاً کوچک خواهد بود. در فیزیک کلاسیک، مسیری که واقعاً انتخاب می‌شود، مسیری است که کم‌ترین عمل را دارد. در مکانیک کوانتومی، سامانه نه‌تنها مسیر مجاز کلاسیکی، بلکه همۀ مسیرها را در نظر می‌گیرد. برای هر یک از این مسیرها، ما ضریب فاز exp{iS} را وابسته می‌کنیم. این نمادگذاری به ما می‌گوید که عدد ثابت اولر، e=۲/۷۱۸، را بگیریم و آن را به توان عدد موهومی i (جذر عدد ۱−) ضرب‌در عمل مسیر S برسانیم.

ضریب فاز exp{iS} عددی است مختلط که هم قسمت حقیقی دارد و هم قسمت موهومی. هر یک از این دو قسمت گاهی منفی و گاهی مثبت خواهند بود. جمع سهم‌های مسیرها در کل مشتی عدد مثبت و منفی می‌شوند که معمولاً یکدیگر را خنثی یا تقریباً خنثی می‌کنند و دست‌آخر عدد کوچکی را به دست می‌دهند. استثنا وقتی رخ می‌دهد که مقادیر عمل گروهی از مسیرهای نزدیک به هم شبیه هم باشند و در این صورت، ضرایب فاز آن‌ها شبیه هم می‌شوند و به‌جای این‌که یکدیگر را خنثی کنند، با یکدیگر جمع می‌شوند. این وضع دقیقاً وقتی رخ می‌دهد که عمل به مقدار کمینۀ‌اش نزدیک باشد و آن متناظر با مسیر مجاز کلاسیکی است. این است که دنیای روزمرۀ ما را می‌شود با مکانیک کلاسیک مدل‌سازی کرد.

معادله شامل میدان‌های مختلفی است: میدان گرانشی g، میدان‌های نیروی بوزونی (الکترومغناطیس، نیروهای هسته‌ای قوی و ضعیف) با A، فرمیون‌ها با ψ، و بوزون هیگز با Φ. عمل، انتگرالی است روی همۀ فضا و بازۀ زمان میان پیکربندی اولیۀ و نهایی. این انتگرال، حجم فضازمان را در نظر می‌گیرد که از خمیدگی فضازمان متأثر می‌شود.

عمل شامل سهم‌های مختلفی است:

- گرانش: اسکالر انحنا R نشان می‌دهد که فضازمان در هر نقطه چقدر خمیده است. این در نسبیت عام اینشتین نقش کلیدی دارد.
- نیروهای دیگر: تانسور قدرت میدان F نشان می‌دهد که میدان‌های نیرو چقدر پیچ می‌خورند و ارتعاش می‌کنند.
- ماده: فرمیون‌ها (ψ) با ماتریس‌های دیراک (γ) توصیف می‌شوند که رفتار ذرات و پادذرات را نشان می‌دهند. این بخش شامل برهم‌کنش فرمیون‌ها با بوزون‌های نیرو است.
- هیگز: تغییرات میدان هیگز (Φ) و انرژی پتانسیل آن، که حتی در خلأ غیرصفر است.

نظریۀ کور کامل نیست. ماده تاریک با هیچ میدان شناخته‌شده‌ای سازگار نیست. نوترینوها جرم دارند، اما تأیید آزمایشگاهی کاملی برای توضیح آن نداریم. اگر گرانش قوی شود، مثل نزدیکی مهبانگ یا درون سیاه‌چاله‌ها، این معادله کارگر نمی‌افتد. این نظریه در انرژی‌های پایین دقیق است، اما شامل همۀ ذرات و میدان‌هایی است که در زندگی روزمره می‌بینیم.

این معادله نشان می‌دهد که چگونه علم توانسته جهانی پیچیده را در یک فرمول جمع‌وجور خلاصه کند. باور ما به این نظریه با هر آزمایش تأیید می‌شود، مثل کشف ذرات پیش‌بینی‌شده. این موفقیت، یکی از بزرگ‌ترین پیروزی‌های تاریخ تفکر آدمی است.

W ≈ ∫_𝒦 <L [Dg][DA][Dψ][Dφ] exp { i ∫ d⁴x √−g [ (M_P² / 2) R + (1/4) F^μν F_μν + i ψ̄ γ^μ D_μ ψ + (ε^ij_L V_ij φ_i ψ_j + h.c.) − |D_μ φ|² − V(φ) ] }


📘 تصویر بزرگ
✍🏻 شون کرول
↔️ هدیه شایسته
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

تصویر بزرگ: آخرین نگاه به واقعیت

تنها یک بار در زندگی تا پای مرگ رفتم. تجربه‌ی عجیب و غریبی بود. در آزادراه ۴۰۵ لس‌آنجلس، راننده‌ی سر به هوایی جلوی ماشین من پیچید، من هم برای اینکه به او نزنم به سرعت فرمان را به سمت چپ گرفتم. هجده چرخ غول‌پیکری که در لاین سمت چپ می‌راند آن‌قدر که فکرش را می‌کردم با من فاصله نداشت، در نتیجه گوشه‌ی سپر عقب ماشین من با گوشه‌ی جلویی کابین راننده‌ی هجده چرخ برخورد کرد. ماشین به طور آرام و یکنواخت در جهت عقربه‌های ساعت چرخید و چرخید تا از طرف صندلی راننده به جلوی هجده چرخ خورد. حس می‌کردم در کهربا گیر افتاده‌ام، ماشین به اختیار خود در حال حرکت بود و من چاره‌ای جز تماشای آن نداشتم.

زخمی نشده بودم ولی بسیار شوکه و حیران بودم. اگر چند سانتی‌متر آن‌طرف‌تر خورده بود، همه چیز ممکن بود طور دیگری رقم بخورد. بسیاری از ما حوادثی نزدیک به مرگ را تجربه می‌کنیم و با فانی بودن زندگی مواجه می‌شویم.

جهان بزرگی است. چهارده میلیارد سال پس از انفجار بزرگ، آن بخش از فضا که مستقیماً برای ما قابل رؤیت است، مملو از صدها میلیارد کهکشان شد که هر یک از این کهکشان‌ها به طور متوسط صد میلیارد ستاره داشتند. برعکس چنین عظمتی، ما انسان‌ها بسیار کوچک هستیم و به تازگی سر و کله‌مان روی زمین پیدا شده، سیاره‌ای که اهمیت چندانی ندارد. انسان، موجودی کوچک و فانی است. آیا واقعاً بودن یا نبودن یکی از ما در این دنیا اهمیت دارد؟

این بودن یا نبودن به تعبیری می‌تواند مهم قلمداد شود. من زندگی خوبی دارم، خانواده و دوستانم مرا دوست دارند، اگر بمیرم آن‌ها بسیار غمگین خواهند شد. اما از منظر کیهان با چنین بی‌تفاوتی و عظمتی، آیا واقعاً بود و نبود ما تا این اندازه مهم است؟ حتی اگر چرخ جهان هستی بدون ما هم بگردد باز هم دلم می‌خواهد فکر کنم که زندگی ما واقعاً ارزش دارد.

همه می‌میرند. زندگی چون موجی بر ساحل است، جریانی است که آغاز شده، مدتی ادامه دارد و در نهایت به پایان می‌رسد. کوتاه یا بلند، لحظات ما در قیاس با وسعت ابدیت بسیار کوتاه هستند.

ما انسان‌ها ظرفیت تفکر، گرامی داشتن و درگیری با پیچیدگی‌های ترسناک جهان اطراف خود را پیدا کرده‌ایم. برای درک وجود خود، باید بدانیم که از چه چیزهایی پدید آمده‌ایم، این به معنای کندوکاو در حوزه‌ی ذرات و نیروها و پدیده‌های کوانتومی است. من باور دارم اگرچه ما بخشی از جهانی هستیم که حول قوانین خشک و بی‌روح پشت پرده می‌گردد، باز هم وجود ما مهم تلقی می‌شود. ما مجموعه‌ای از اتم هستیم که فکر و احساس داریم و با شیوه‌ی زندگی خود، به هستی معنا می‌بخشیم.

ما کوچک هستیم و جهان بزرگ. پذیرش جهان هستی همان‌گونه که هست، لبخند زدن به واقعیت و تبدیل زندگی به چیزی ارزشمند، هریک چالش متفاوتی به حساب می‌آید.

طبیعت‌گرایی شاعرانه امکان کثرت‌گرایی را در هدف و معنا فراهم می‌آورد، اکوسیستم غنی از ارزش‌ها و زندگی‌هایی که به‌خوبی سپری شده‌اند. راه یگانه‌ای برای درست زندگی کردن وجود ندارد. این فرصت را داریم که زندگی خود را به شکل‌های مختلفی دربیاوریم و همه‌ی آن‌ها را خوب و درست بدانیم.

ما مجموعه‌ای از اتم‌ها و ذرات هستیم که با یکدیگر برخورد می‌کنیم. از طرفی دیگر موجوداتی هستیم که فکر می‌کنند، احساس می‌کنند، اهمیت می‌دهند. این آخرین چیزی است که ما را از بقیه متمایز می‌کند. ما از همان چیزهایی تشکیل شده‌ایم که بقیه‌ی جهان هستی از آن تشکیل شده است، با این تفاوت که ما طوری سرهم‌بندی شده‌ایم که می‌توانیم از راه جدیدی در مورد خودمان حرف بزنیم.

جهان هستی معجزه نیست. این جهان تنها به‌صورت هدایت‌نشده و ناپایدار وجود دارد، و با نظم فوق‌العاده‌ای جلوه‌گر الگوهای طبیعت است. معجزه در وجود ما انسان‌هاست. نه آن معجزه‌ای که قوانین فیزیک را نقض کند؛ معجزه‌ای که در آن موجوداتی پیچیده، آگاه، خلاق، و مهربان می‌توانند کاملاً همگام با قوانین عجیب و شگفت‌انگیز فیزیک پدید آیند. زندگی ما متناهی، غیرقابل پیش‌بینی و بسیار ارزشمند است. پیدایش ما به دنیا معنا و اهمیت بخشیده است.

‎پایان


📘 تصویر بزرگ
✍🏻 شون کرول
↔️ هدیه شایسته
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

تساهل، پایۀ آزادیِ اجتماعی

تساهل را مشخصۀ اصلی کلیسای حقیقی می‌دانم. برخی به قدمت مکان‌ها و نام‌ها یا به جلال و شکوه عبادت ظاهری مباهات می‌کنند و برخی دیگر به اصلاحات به وجود آمده در تکالیف دینی‌شان، اما همۀ مسیحیان به حقانیت و صحت ایمان‌شان فخر می‌فروشند، زیرا عقیدۀ هر انسانی به نظر خودش برحق است. این مسئله و مسائلی از این قبیل همگی بیانگر کوشش انسان برای دست‌یابی به قدرت و سلطه بر دیگران است.

بگذارید هر کس به هر اندازه که می‌خواهد مدعی درستی این امور باشد. اما اگر او نسبت به نوع بشر نیکوکار، فروتن و خیرخواه نباشد، قطعاً نمی‌تواند مدعی دین مسیح باشد. مسئلۀ دین امری کاملاً علی‌حده است. این دین به منظور اقامه و برپایی جلال و شکوه ظاهری یا برای دست‌یابی به قدرت به وجود نیامده، بلکه آمده است تا زندگیِ بشر را بر اساس قواعد و اصول فضیلت و تقوا تنظیم کند.

هر آن‌کس که بخواهد خود را در سلک طریقت عیسی قرار دهد، در وهلۀ اول و پیش از هر چیز باید با شهوات و رذایل خود مبارزه کند. کاری است بس عبث که فردی نام مسیحی را به تکلف بر خود نهد بی‌آنکه زندگیِ خود را تقدس بخشد و اخلاص در عمل داشته باشد و شفقت و فروتنی پیدا کند. من وجدان آنانی را که انسان‌های دیگر را به بهانۀ عقیده مجازات می‌کنند، عذاب می‌دهند، نابود می‌کنند و می‌کشند، به قضاوت می‌طلبم. من مطمئنم که آن‌ها این اعمال را از سر خیرخواهی انجام می‌دهند، مگر آن‌که خلاف آن بر من ثابت شود. اگر همۀ این اعمال آن‌گونه که شکنجه‌گران وانمود می‌کنند ناشی از تمایل به خیرخواهی و عشق به ارواح انسان‌هاست، پس چرا این افراد خود تن به فحشا، فریب، کینه‌توزی و شرارت‌های این‌چنینی می‌دهند؟

این‌ها و چیزهایی از این قبیل قطعاً با عظمت دین و همچنین با سعادت بشر بیشتر مغایرت دارد تا مخالفت وجدان فرد با تصمیمات کلیسا یا کناره‌گیری او از عبادت‌های دسته‌جمعی در حالی که به شرارت‌ها و ناپاکی‌های زندگی نیز آلوده نشده است. چرا این تعصب شدید و آتشین به سعادت آدمیان که به نظر من در واقع با آتش و هیزم برافروخته و مشتعل است، نسبت به این فسادهای اخلاقی و رذالت‌ها که به تصدیق همۀ انسان‌ها کاملاً مغایر با اصول دین است، بدون هیچ توبیخ و ملامتی بی‌اعتناست و تمام هم خود را مصروف برگزاری مراسم یا تثبیت نظرات خود می‌نماید؟

نظرات اغلب دربارۀ مطالب دقیق و بغرنجی است که بسیار فراتر از ظرفیت درک انسان عادی است. در نهایت وقتی علت اختلاف گروه‌های متخاصم مورد داوری و ارزیابی قرار گیرد، روشن خواهد شد کدام‌یک بر حق‌اند و کدام‌یک مسبب اختلاف. کسی که از سر یقین پیرو مسیح است، عقاید او را قبول دارد و تسلیم فرامین اوست، اگرچه عقاید پدر و مادر را رها کند و از مجامع عمومی جدا گردد و در مراسم موطن خود شرکت نجوید، چنین کسی نباید محکوم به ارتداد شود.


📘 نامه‌ای در باب تساهل
✍🏻 جان لاک
↔️ شیرزاد گلشاهی کریم
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

مرزهای قدرت دولت و آزادیِ فردی

دولت اجتماعی از انسان‌هاست که فقط برای تأمین، حفظ و پیشبرد منافع مدنی تشکیل شده است. منافع مدنی را زندگی، آزادی، تندرستی و آسایش تن و تملک اشیاء خارجی همچون پول، زمین، مسکن، اثاثیه و لوازم زندگی و امثال آن می‌دانم. وظیفۀ حاکم مدنی است که با اجرای عادلانۀ قوانینی برابر برای همۀ مردم به طور عام و برای هر فردی که تحت سیادت اوست به طور خاص، از مالکیت مشروع آنان نسبت به چیزهایی که متعلق به زندگیِ دنیویِ آنان است، حراست کند.

اگر کسی خیال تجاوز به قوانین مربوط به عدالت اجتماعی و مساوات را که برای تأمین زندگیِ دنیوی و حراست از آن به وجود آمده است در سر بپروراند، می‌بایست با تهدید او به مجازات، یعنی محرومیت از منافع و مواهب مدنی، از این عمل او جلوگیری کرد. اما هیچ کس با میل و رغبت به مجازات‌هایی که او را از برخی مواهب زندگی محروم کند، تن در نمی‌دهد، چه رسد به مجازاتی که آزادی یا حیات او را سلب کند.

به همین دلیل باید حاکمی وجود داشته باشد که از قدرت و توان همۀ کارگزارانش بهره‌مند باشد تا بتواند تمام کسانی را که به حقوق افراد دیگر تجاوز می‌کنند، مجازات نماید. بنابراین، کل حوزۀ اقتدار فرمانروا فقط به امور مدنی مربوط می‌شود. به عبارت دیگر، قدرت مدنی، حق مدنی و حکومت مدنی همگی صرفاً به مراقبت برای بسط این‌گونه امور محدود و منحصر هستند.

قلمرو قدرت حاکم به هیچ وجه من‌الوجوه نمی‌تواند و نباید به امور مربوط به عقاید و وجدان افراد تعمیم داده شود. مراقبت از ارواح انسان‌ها به هیچ حاکم مدنی واگذار نشده است، چه رسد به اینکه به دیگران اعطا شده باشد. خداوند مراقبت از ارواح انسان‌ها را به حاکم مدنی واگذار نکرده است، برای اینکه به نظر نمی‌رسد خداوند هرگز چنین قدرتی را به کسی داده باشد تا بر دیگران تسلط یابد و آنان را مجبور به پذیرش عقیدۀ او نماید.

چنین قدرتی با رضایت مردم نیز نمی‌تواند به حاکم مدنی تفویض شود، چرا که هیچ انسانی نمی‌تواند تا آن حد نسبت به مراقبت از عقاید خود بی‌اعتنا باشد که آن را کورکورانه به اختیار دیگران، خواه پادشاه یا اعوان و کارگزاران او، واگذارد تا برای او تجویز کنند که باید چه ایمان یا عبادتی را بپذیرد. هیچ انسانی، حتی اگر هم خواهد، نمی‌تواند ایمان خود را تابع اوامر دیگران کند.

همۀ حیات و قدرت عقیدۀ راستین در ترغیب کامل و باطنی ذهن خلاصه می‌شود و ایمان بدون اعتقاد درونی، ایمان نیست. هر آنچه ما بدان معتقدیم و هر عبادت ظاهری‌ای که انجام می‌دهیم، اگر در ذهن خود کاملاً قانع نشده باشیم که این شهادت بر حق است و این عبادت مورد قبول است، چنان اعتقادی از هر نوع تعالی و علوی بسیار دور است و در واقع عمده مانع برای سعادت ماست.


📘 نامه‌ای در باب تساهل
✍🏻 جان لاک
↔️ شیرزاد گلشاهی کریم
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

آزادیِ وجدان، حق طبیعیِ انسان

مراقبت از ارواح انسان‌ها ربطی به فرمانروای مدنی ندارد، چرا که قدرت او صرفاً قدرتی ظاهری است. اما عقیدۀ راستین و سعادت‌بخش عبارت است از ترغیب درونی ذهن که بدون آن هیچ عملی مقبول قرار نمی‌گیرد. طبیعت درک و فهم آدمی چنان است که با قدرت ظاهری نمی‌توان او را مجبور کرد به چیزی اعتقاد پیدا کند.

مصادرۀ اموال، زندان، شکنجه و اعمالی از این قبیل نمی‌تواند هیچ تأثیری در تغییر حکم درونی انسان‌ها در اموری که خود به آن رسیده‌اند و اعتقاد پیدا کرده‌اند، داشته باشد. ممکن است گفته شود فرمانروای مدنی می‌تواند با به‌کارگیری براهین و ادله، افراد گمراه را به راه راست هدایت نماید و به این وسیله سعادت آن‌ها را تأمین کند. این گفته درست است، اما باید در نظر داشت که در این امر، حاکم مدنی هم با دیگران مساوی است.

حاکم مدنی با استفاده از عقل و استدلال قطعاً می‌تواند آنچه را که در امر آموزش، تعلیم و تربیت و تصحیح خطاهای دیگران زیبندۀ هر انسان نیکوکار و خوبی است، انجام دهد. مسند حکومت، فرمانروایان را وادار به دست شستن از انسانیت‌شان نمی‌کند. اما ترغیب کردن امری است و فرمان راندن امری دیگر. اتکا بر استدلال و برهان امری است و اتکا بر کیفر و مجازات امری دیگر.

تنها قدرت مدنی است که حق مجازات دارد، اما در امور متکی به برهان و استدلال، فقط حسن نیت شرط معتبر است. هر انسانی وظیفه دارد تا دیگران را نسبت به خطاهایشان نصیحت کند، پند و اندرز دهد و متقاعد سازد و با دلیل و برهان، آنان را به حقیقت و راه راست بکشاند. اما وضع قوانین، فرمان‌برداری خواستن از دیگران، مجبور کردن آنان به زور شمشیر، از آن هیچ کس جز فرمانروای مدنی نیست.

بر این اساس، قدرت فرمانروا تا بدان‌جا نمی‌رسد که بتواند با استفاده از نیروی قوانین خود، احکام ایمان یا اشکال عبادت را معین کند. قانون بدون کیفر و مجازات هیچ قدرتی ندارد و چون مجازات و کیفر برای متقاعد کردن ذهن آدمیان وسیلۀ مناسبی نیست، لذا استفاده از آن در امور ایمانی و عبادی کاملاً بی‌مورد است.

نه شهادت به امور ایمانی و نه تقلید و پیروی از اشکال ظاهری عبادت نمی‌توانند سعادت انسان‌ها را تأمین کنند، مگر اینکه کسانی که شهادت به ایمان می‌دهند و عبادت به‌جا می‌آورند، به حقانیت ایمان‌شان و مقبولیت عبادت‌شان اعتقاد داشته باشند. اما با مجازات به هیچ وجه قادر نیستند چنین اعتقادی را به وجود آورند.


📘 نامه‌ای در باب تساهل
✍🏻 جان لاک
↔️ شیرزاد گلشاهی کریم
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

جوامع داوطلبانه و حق انتخاب آزاد

کلیسا، جامعه‌ای آزاد و داوطلبانه است. هیچ کس به طور مادرزادی عضو هیچ کلیسایی نیست، والا می‌بایست به واسطۀ همان حق وراثتی که دارایی‌های دنیویِ والدین به فرزندان منتقل می‌گردد، عقیدۀ والدین نیز به فرزندان منتقل شود. هیچ چیز نامعقول‌تر از این نیست که فردی بخواهد ایمانش را از طریق همان حق مالکیتی که بر زمین‌هایش دارد، به دست آورد.

بر این اساس، هیچ انسانی فطرتاً و به طور مادرزادی به کلیسا یا فرقۀ خاصی تعلق ندارد، بلکه هر فرد داوطلبانه به کلیسایی می‌پیوندد که معتقد است آن عمل و عبادتی را که حقیقتاً مقبول است، در آن کلیسا یافته است. امید به سعادت تنها علت ورود او به کلیسا است، همچنان که این امید تنها دلیل ماندن او در این کلیسا نیز هست.

لذا اگر بعدها خطایی در اعتقادات یا اعوجاجی در شیوۀ عبادت آن کلیسایی که بنا به خواست خود به آن پیوسته است، بیابد، چرا نباید همان آزادی‌ای را که هنگام پیوستن به آن کلیسا داشت، به هنگام گسستن یا خروج از آن نیز داشته باشد؟ هیچ عضوی از کلیسا را جز از طریق امید قطعی به سعادت نمی‌توان مقید به ماندن نمود.

بنابراین، کلیسا، جامعه‌ای است متشکل از افرادی که داوطلبانه به منظور دست‌یابی به سعادت به هم پیوسته‌اند. هیچ اجتماعی، هر قدر هم که آزاد باشد یا در هر موقعیتی که به وجود آمده باشد، خواه متشکل از فیلسوفان که به دنبال تعلیم و تعلم هستند یا تاجران که در پی تجارت‌اند یا انسان‌های فارغ‌البال و مرفهی که در پی مصاحبت و گفت‌وگو هستند، نمی‌تواند به حیات خود ادامه دهد و انسجام خود را حفظ کند، مگر اینکه آن جامعه به وسیلۀ پاره‌ای قوانین انتظام یابد و همۀ اعضا توافق کنند که نظمی را رعایت کنند.

در غیر این صورت، آن جامعه به سرعت مضمحل شده، از بین می‌رود. مکان و زمان گردهم‌آیی می‌بایست مورد توافق باشد، می‌بایست ضوابطی برای پذیرش و طرد اعضا تدوین شود، سلسله‌مراتب مسئولان باید مشخص شود و همۀ امور در طریقی منظم انجام شود. از آنجا که همایش و پیوند اعضا در کلیسا کاملاً آزاد و داوطلبانه است، ضرورتاً نتیجه گرفته می‌شود که حق قانون‌گذاری نیز فقط از آن خود این کلیسا یا دست‌کم از آن کسانی است که این کلیسا با توافق عمومی به آنان اجازۀ قانون‌گذاری داده است.


📘 نامه‌ای در باب تساهل
✍🏻 جان لاک
↔️ شیرزاد گلشاهی کریم
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

خطر تعصب و ضرورت همزیستیِ مسالمت‌آمیز

آزادیِ مطلق، آزادیِ حقیقی و درست، آزادیِ بی‌طرفانه و برابر، چیزی است که ما بدان محتاجیم. اگر چه در باب این امور بسیار سخن گفته شده است، اما شک دارم که کاملاً درک شده باشد و مطمئنم که هیچ‌گاه به این‌گونه امور عمل نشده است، نه از سوی فرمانروایان‌مان نسبت به مردمان‌شان و نه از سوی فرقه‌های مختلف‌العقیده نسبت به یکدیگر.

این مباحث، هر چند که به اختصار مطرح می‌شوند، اما امیدوارم بیش از آنچه انتظار داریم، بتوانند تساویِ حقوق و عمل به آن را به اثبات برسانند و فرصت و موقعیت مناسبی باشند برای همۀ انسان‌هایی که به قدر کافی ارواح بزرگ دارند تا منافع واقعیِ مردم را بر منافع گروهیِ خاص ترجیح دهند.

اگر کسی معتقد باشد که آدمیان می‌بایست با آتش و شمشیر مجبور به پذیرش برخی عقاید گردند و بدون اینکه روحیات آنان مد نظر گرفته شود، می‌باید از این یا آن شیوۀ خاص پیروی کنند، یا اگر کسی سعی کند آن‌هایی که در باورشان به خطا رفته‌اند را با مجبور ساختن‌شان به پذیرش چیزی که به آن معتقد نیستند به راه آورد، بدون شک چنین شخصی فقط خواهان جمعیت‌های پر ازدحامی است که در امور ظاهری با او مشترک و هم‌دل باشند.

تساهل و مدارا با آنانی که از لحاظ عقیده با دیگران اختلاف دارند، چنان مورد تأیید عقل سلیم بشر است که برای افراد بشر، هیچ چیز شگفت‌آورتر از آن نیست که بدان حد کوردل باشند که با وجود صراحت و روشنی بسیارش، نتوانند ضرورت و فایدۀ آن را درک کنند. غرور و جاه‌طلبی برخی یا اغراض نفسانی و تعصب بی‌رحمانۀ دیگران، عیوبی هستند که اعمال بشری به ندرت توانسته است کاملاً خود را از آن‌ها آزاد سازد.

با وجود این، هیچ کس تحمل نمی‌کند که چنین صفات مذمومی آشکارا به او نسبت داده شود، مگر آنکه به این صفات رنگ و لعاب دروغین بدهد و در ظاهر چنان وانمود کند که قابل تحسین‌اند. هیچ دسته‌ای حق ندارد روحیۀ ستمگری و ظلم و بیداد غیرانسانیِ خود را با تظاهر به حفظ و حراست از سعادت ملت یا تظاهر به مراقبت و پاسداری از قوانین، رنگ و لعاب دهد.

‎پایان


📘 نامه‌ای در باب تساهل
✍🏻 جان لاک
↔️ شیرزاد گلشاهی کریم
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

رد اقتدار مطلقه و دفاع از آزادی طبیعی انسان‌ها

بردگی (slavery) چنان وضعیت پست و رقت‌انگیزی برای انسان است و چنان در تضاد با روحیه‌ی والا و شجاعت ملت ماست که به‌سختی می‌توان تصور کرد یک انگلیسی، چه رسد به یک جنتلمن، از آن دفاع کند. حقیقتاً من کتاب «پاتریارکا»ی سر رابرت فیلمر را، که می‌کوشد همه‌ی انسان‌ها را متقاعد کند که برده‌اند و باید چنین باشند، صرفاً تمرینی در طنازی می‌دانستم، مانند نوشته‌ای در ستایش نرون، و نه گفتاری جدی، اگر جدیت عنوان و مقدمه‌ی کتاب، تصویر روی جلد، و تحسین‌هایی که پس از انتشارش به دنبال آمد، مرا وادار نمی‌کرد که باور کنم نویسنده و ناشر هر دو در این کار جدی بوده‌اند. ازاین‌رو، این کتاب را با انتظارات بسیار و با دقت شایسته‌ی اثری که در زمان انتشارش چنین سر و صدایی به پا کرد، به دست گرفتم و خواندم، و باید اعتراف کنم که بسیار شگفت‌زده شدم که در کتابی که قرار بود برای همه‌ی بشریت زنجیر فراهم کند، جز طنابی از شن نیافتم؛ شاید برای کسانی که مهارت و هدفشان غبارآلود کردن فضا و گمراه کردن مردم است مفید باشد، اما در حقیقت هیچ نیرویی برای به بند کشیدن کسانی که چشمانشان باز است و آن‌قدر عقل دارند که بدانند زنجیرها، هرچند با دقت صیقل داده شده باشند، پوشیدنی نامناسب‌اند.

اگر کسی گمان کند که من در سخن گفتن آزادانه درباره‌ی مردی که قهرمان بزرگ قدرت مطلقه (absolute power) و بت‌پرستیده‌ی طرفداران آن است، بیش از حد جسارت می‌کنم، از او می‌خواهم این بار به کسی که حتی پس از خواندن کتاب سر رابرت، خود را، چنان‌که قوانین اجازه می‌دهند، انسان آزاد (freeman) می‌داند، این مقدار گذشت نشان دهد. نمی‌دانم این کار خطاست، مگر آنکه کسی که از سرنوشت این موضوع آگاه‌تر از من است، به او وحی شده باشد که این رساله، که مدت‌ها خفته بود، وقتی در جهان ظاهر شد، قرار بود با قدرت استدلال‌هایش، همه‌ی آزادی (liberty) را از میان ببرد و از آن پس مدل مختصر نویسنده‌ی ما، الگویی در اوج و معیار کامل سیاست برای آینده باشد. نظام او در محدوده‌ای کوچک خلاصه می‌شود: «همه‌ی حکومت‌ها، پادشاهی مطلقه (absolute monarchy) هستند.» و پایه‌ای که او بر آن بنا می‌کند این است: «هیچ انسانی آزاد به دنیا نمی‌آید.»

در این عصر اخیر، نسلی از مردمان در میان ما برخاسته‌اند که به شاهزادگان چاپلوسی می‌کنند و این باور را ترویج می‌دهند که آنها حق الهی برای قدرت مطلقه (absolute power) دارند، صرف‌نظر از قوانینی که آنها را تشکیل داده و باید بر اساس آن‌ها حکومت کنند، یا شرایطی که تحت آن‌ها قدرت را به دست می‌گیرند، یا تعهداتی که با سوگندها و وعده‌های رسمی برای رعایت آن‌ها داده‌اند. برای هموار کردن راه این آموزه، آنها حق انسان‌ها به آزادی طبیعی (natural freedom) را انکار کرده‌اند؛ بدین ترتیب، نه‌تنها تا جایی که در توانشان بوده، همه‌ی رعایا را در معرض بدبختی نهایی ستم و استبداد (tyranny and oppression) قرار داده‌اند، بلکه عناوین و تخت‌های شاهزادگان را نیز متزلزل کرده‌اند: زیرا طبق نظام این افراد، جز یک نفر، همه‌ی شاهزادگان نیز برده به دنیا آمده‌اند و به‌واسطه‌ی حق الهی، تابع وارث راستین آدام هستند؛ گویی آنها قصد داشته‌اند علیه همه‌ی حکومت‌ها جنگ به راه اندازند و بنیادهای جامعه‌ی انسانی را برای منافع مقطعی خود واژگون کنند.

اینکه این آموزه از کجا سرچشمه گرفت و چگونه در میان ما مد شد و چه اثرات تأسف‌باری به دنبال داشت، به مورخان یا خاطرات کسانی که هم‌عصر سیب‌ثورپ و منورینگ بودند واگذار می‌کنم. کار من در حال حاضر تنها بررسی آن چیزی است که سر رابرت فیلمر، که گمان می‌رود این استدلال را به دورترین نقطه برده و به کمال رسانده، در این باره گفته است؛ زیرا هر کس که می‌خواهد به اندازه‌ی مد دربار فرانسه شیک باشد، این نظام مختصر سیاسی را آموخته و با خود برده است: «انسان‌ها آزاد به دنیا نمی‌آیند و بنابراین هرگز نمی‌توانند آزادی انتخاب حاکمان یا شکل‌های حکومت را داشته باشند.» شاهزادگان قدرت مطلقه (absolute power) دارند و این قدرت از حق الهی (divine right) ناشی می‌شود؛ زیرا بردگان هرگز نمی‌توانند حقی برای قرارداد یا رضایت داشته باشند. آدام پادشاهی مطلقه بود، و همه‌ی شاهزادگان از آن زمان به بعد نیز چنین‌اند.


📘 دو رساله درباره‌ی حکومت
✍🏻 جان لاک
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader