شرایط مقاومت و حدود آن

در پاسخ به این می‌گویم که زور تنها باید در برابر زور ناعادلانه و غیرقانونی (unjust and unlawful force) مقاومت کند؛ هر کس در هر مورد دیگری مقاومت کند، خود را مستحق محکومیت عادلانه از سوی خدا و انسان می‌کند؛ و بنابراین هیچ خطر یا آشوبی، چنان‌که اغلب پیشنهاد می‌شود، به دنبال نخواهد آمد.

اما اگر اقدامات غیرقانونی انجام‌شده توسط حاکم (magistrate) با قدرتی که به دست آورده حفظ شود و راه‌حل قانونی که باید ارائه شود توسط همان قدرت مسدود گردد؛ با این حال، حق مقاومت، حتی در چنین اعمال آشکار استبداد (tyranny)، به‌سرعت یا به دلایل جزئی دولت را مختل نمی‌کند: زیرا اگر این امر تنها به موارد برخی افراد خصوصی محدود شود، هرچند آن‌ها حق دارند از خود دفاع کنند و آنچه با زور غیرقانونی از آن‌ها گرفته شده با زور بازپس گیرند، اما این حق به‌آسانی آن‌ها را به رقابتی که در آن مطمئناً نابود می‌شوند وارد نمی‌کند؛ زیرا همان‌گونه که یک دیوانه‌ی پرهیاهو یا ناراضی سرسخت نمی‌تواند یک دولت مستقر را سرنگون کند، برای یک یا چند فرد ستم‌دیده نیز مختل کردن دولت، در جایی که بدنه‌ی مردم خود را درگیر آن نمی‌دانند، غیرممکن است.

دوم، در پاسخ می‌گویم، چنین انقلاب‌هایی (revolutions) با هر اشتباه کوچک در اداره‌ی امور عمومی رخ نمی‌دهند. اشتباهات بزرگ در بخش حاکم، قوانین نادرست و نامناسب متعدد، و همه‌ی لغزش‌های ضعف انسانی، بدون شورش یا اعتراض توسط مردم تحمل می‌شود. اما اگر زنجیره‌ی طولانی از سوءاستفاده‌ها، تخلفات و حیله‌ها، همه در یک جهت، طراحی را برای مردم آشکار کند و آن‌ها نتوانند آنچه را که زیر آن قرار دارند احساس نکنند و نبینند که به کجا می‌روند؛ جای شگفتی نیست که آن‌گاه خود را برانگیزند و بکوشند حاکمیت را به دستانی بسپارند که اهداف اولیه‌ی تأسیس دولت را برایشان تضمین کند.

سوم، در پاسخ می‌گویم، این آموزه‌ی قدرت مردم برای تأمین امنیت خود، از نو، با یک قوه‌ی مقننه‌ی جدید (new legislative)، هنگامی که قانون‌گذارانشان برخلاف امانت (trust) خود با تجاوز به مالکیت (property) آن‌ها عمل کرده‌اند، بهترین حصار در برابر شورش (rebellion) و محتمل‌ترین وسیله برای جلوگیری از آن است: زیرا شورش (rebellion) مخالفت با اشخاص نیست، بلکه با اقتدار (authority) است، که تنها در قانون اساسی و قوانین دولت ریشه دارد؛ کسانی که، هر که باشند، با زور از آن تخطی کنند و با زور نقض آن‌ها را توجیه کنند، به‌راستی و به‌درستی شورشی (rebels) هستند.


📘 دو رساله درباره‌ی حکومت
✍🏻 جان لاک
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

کیستی قاضی در برابر استبداد؟

در اینجا، احتمالاً پرسش رایج مطرح می‌شود: چه کسی باید قضاوت کند که آیا پادشاه یا قوه‌ی مقننه (legislative) برخلاف امانت (trust) خود عمل کرده‌اند؟ شاید افراد بدخواه و تفرقه‌افکن این را میان مردم پخش کنند، هنگامی که پادشاه تنها از اختیارات ویژه‌ی (prerogative) مشروع خود استفاده می‌کند. در پاسخ می‌گویم، مردم باید قاضی باشند؛ زیرا چه کسی باید قضاوت کند که آیا امانت‌دار یا نماینده‌اش به‌خوبی و طبق امانتی که به او سپرده شده عمل کرده است، جز کسی که او را منصوب کرده و باید، با منصوب کردن او، همچنان قدرتی برای کنار گذاشتن او هنگامی که در امانت خود کوتاهی می‌کند داشته باشد؟

اما علاوه بر این، این پرسش (چه کسی باید قاضی باشد؟) نمی‌تواند به این معنا باشد که اصلاً قاضی‌ای وجود ندارد: زیرا جایی که هیچ دادگاهی روی زمین برای حل‌وفصل اختلافات میان انسان‌ها وجود ندارد، خداوند در آسمان قاضی است. او تنها، به‌راستی، قاضی حق است. اما هر انسان برای خودش قاضی است، همان‌گونه که در همه‌ی موارد دیگر، در این مورد نیز، آیا دیگری خود را در حالت جنگ (state of war) با او قرار داده و آیا باید به قاضی اعظم، چنان‌که یفتاح کرد، توسل جوید.

اگر اختلافی بین پادشاه و برخی از مردم در موضوعی که قانون در آن ساکت یا مبهم است و موضوع از اهمیت بالایی برخوردار باشد، فکر می‌کنم داور مناسب در چنین موردی باید بدنه‌ی مردم (body of the people) باشد: زیرا در مواردی که پادشاه امانتی (trust) به او سپرده شده و از قواعد معمولی قانون معاف است؛ اگر برخی افراد خود را متضرر ببینند و فکر کنند که پادشاه برخلاف یا فراتر از آن امانت عمل کرده، چه کسی شایسته‌تر از بدنه‌ی مردم، که در ابتدا آن امانت را به او سپردند، برای قضاوت درباره‌ی این‌که تا کجا قصد داشتند آن امانت گسترش یابد؟


📘 دو رساله درباره‌ی حکومت
✍🏻 جان لاک
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

آزادی طبیعی و برابری در وضعیت طبیعی

برای درک درست قدرت سیاسی (political power) و استخراج آن از خاستگاهش، باید بررسی کنیم که انسان‌ها به‌طور طبیعی در چه وضعیتی هستند، و آن وضعیتِ آزادی کامل (perfect freedom) است برای تنظیم اعمالشان و تصرف در دارایی‌ها و اشخاصشان، آن‌گونه که مناسب می‌دانند، در چارچوب قانون طبیعت (law of nature)، بدون نیاز به کسب اجازه یا وابستگی به اراده‌ی دیگری. همچنین، این وضعیتِ برابری (equality) است، که در آن همه‌ی قدرت و صلاحیت متقابل است، هیچ‌کس بیش از دیگری ندارد؛ زیرا هیچ‌چیز آشکارتر از این نیست که مخلوقاتی از یک گونه و رتبه، که به‌صورت یکسان به همه‌ی مزایای طبیعت و استفاده از توانایی‌های یکسان زاده شده‌اند، باید میان خود برابر باشند بدون تبعیت یا فرمان‌برداری، مگر اینکه господ و ارباب همه‌ی آن‌ها، با اعلام آشکار اراده‌اش، یکی را بر دیگری برتر نهد و با انتصابی آشکار و واضح، حقی تردیدناپذیر به سلطه و حاکمیت (dominion and sovereignty) به او اعطا کند.

این برابری انسان‌ها به‌طور طبیعی، چنان‌که هوکرِ فرزانه آن را چنان بدیهی و بی‌چون‌وچرا می‌داند، پایه‌ی وظیفه‌ی محبت متقابل میان انسان‌هاست، که بر آن وظایفشان نسبت به یکدیگر بنا می‌شود و از آن قواعد بزرگ عدالت (justice) و خیرخواهی (charity) استخراج می‌گردد. به گفته‌ی او: «انگیزه‌ی طبیعی مشابه، انسان‌ها را به این آگاهی رسانده که وظیفه‌ی آن‌ها در دوست داشتن دیگران کمتر از دوست داشتن خودشان نیست؛ زیرا با دیدن چیزهایی که برابرند، باید همه یک معیار داشته باشند؛ اگر نمی‌توانم جز این بخواهم که از دست هر انسانی به همان اندازه خیر دریافت کنم که هر کس برای روح خود آرزو می‌کند، چگونه می‌توانم انتظار داشته باشم که بخشی از خواسته‌ام در این مورد برآورده شود، مگر اینکه خود مراقب باشم تا خواسته‌ی مشابهی را که بی‌تردید در دیگر انسان‌ها، که از یک طبیعت‌اند، برآورده کنم؟ عرضه‌ی چیزی برخلاف این خواسته، به هر جهت آن‌ها را به همان اندازه که مرا آزار می‌دهد، رنج می‌دهد؛ بنابراین اگر زیانی برسانم، باید انتظار داشته باشم که رنج بکشم، زیرا دلیلی وجود ندارد که دیگران محبت بیشتری به من نشان دهند تا آنچه من به آن‌ها نشان داده‌ام؛ ازاین‌رو، خواسته‌ام برای مورد محبت قرار گرفتن از سوی برابرهایم در طبیعت، تا حد ممکن، وظیفه‌ای طبیعی بر من تحمیل می‌کند که به‌سوی آن‌ها محبت مشابهی داشته باشم؛ از این رابطه‌ی برابری میان خودمان و کسانی که مانند ما هستند، عقل طبیعی قواعد و اصول متعددی برای هدایت زندگی استخراج کرده که هیچ انسانی از آن‌ها ناآگاه نیست.»

اما اگرچه این وضعیتِ آزادی (liberty) است، بااین‌حال وضعیتِ بی‌بندوباری (license) نیست: هرچند انسان در این وضعیت آزادیِ مهارناپذیری برای تصرف در شخص یا دارایی‌هایش دارد، اما آزادی برای نابود کردن خود یا حتی مخلوقی در اختیارش ندارد، مگر جایی که استفاده‌ای والاتر از صرف حفظ آن اقتضا کند. وضعیت طبیعی قانونی طبیعی (law of nature) برای اداره‌ی خود دارد، که همه را ملزم می‌کند: و عقل، که آن قانون است، به همه‌ی انسان‌هایی که به آن رجوع کنند می‌آموزد که چون همه برابر و مستقل‌اند، هیچ‌کس نباید به زندگی، سلامت، آزادی (liberty) یا دارایی‌های (possessions) دیگری آسیب رساند. زیرا انسان‌ها همه ساخته‌ی یک خالق قادر و بی‌نهایت حکیم‌اند؛ همه خدمتگزاران یک ارباب یگانه‌اند، که به فرمان او و برای انجام کار او به جهان فرستاده شده‌اند؛ آن‌ها مال او هستند، ساخته‌ی او، که برای دوام به خواست او، نه لذت یکدیگر، آفریده شده‌اند.


📘 دو رساله درباره‌ی حکومت
✍🏻 جان لاک
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

بردگی و نقض آزادی طبیعی

آزادی طبیعی (natural liberty) انسان این است که از هر قدرت برتری (superior power) روی زمین آزاد باشد، و نه تحت اراده یا اقتدار قانون‌گذاری (legislative authority) انسان دیگری، بلکه تنها قانون طبیعت (law of nature) را به‌عنوان معیار خود داشته باشد. آزادی انسان در جامعه، این است که تحت هیچ اقتدار قانون‌گذاری دیگری نباشد، جز آنچه با توافق (consent) در جامعه‌ی سیاسی (commonwealth) برقرار شده است؛ و نه تحت سلطه‌ی اراده یا محدودیت قانونی، جز آنچه قوه‌ی مقننه (legislative) طبق امانتی (trust) که به آن سپرده شده وضع کند. پس آزادی آن‌گونه که سر رابرت فیلمر می‌گوید نیست، که «آزادی‌ای برای هر کس که هرچه می‌خواهد انجام دهد، آن‌گونه که خوشش می‌آید زندگی کند، و به هیچ قانونی مقید نباشد»؛ بلکه آزادی انسان‌ها تحت حکومت، داشتن قاعده‌ای ثابت برای زندگی است، مشترک برای همه‌ی آن جامعه، و ساخته‌شده توسط اقتدار قانون‌گذاری‌ای که در آن برپا شده؛ آزادی‌ای برای پیروی از اراده‌ی خودم در همه‌چیز، جایی که قاعده منع نکرده باشد؛ و نه تابع اراده‌ی متغیر، نامطمئن، ناشناخته و خودسرانه‌ی (arbitrary) دیگری بودن.

این آزادی از قدرت مطلق و خودسرانه (absolute, arbitrary power) چنان برای حفظ انسان ضروری و به آن پیوسته است که او نمی‌تواند از آن دست بکشد، مگر با چیزی که حفظ و زندگی‌اش را با هم سلب کند. زیرا انسان، که بر زندگی خود قدرتی ندارد، نمی‌تواند با قرارداد یا رضایت خود، خود را به بردگی (enslave) کسی درآورد یا خود را تحت قدرت مطلق و خودسرانه‌ی دیگری قرار دهد تا هرگاه خواست زندگی‌اش را بگیرد. هیچ‌کس نمی‌تواند قدرتی بیش از آنچه خود دارد بدهد؛ و کسی که نمی‌تواند زندگی خود را بگیرد، نمی‌تواند قدرت بر آن را به دیگری بدهد. البته، اگر به دلیل خطایش زندگی خود را با عملی که مستحق مرگ است سلب کرده باشد، کسی که زندگی او به او واگذار شده می‌تواند (وقتی او را در اختیار دارد) گرفتن آن را به تأخیر اندازد و از او برای خدمت خود استفاده کند، و این به او زیانی نمی‌رساند: زیرا هرگاه سختی بردگی‌اش بر ارزش زندگی‌اش بچربد، در قدرت اوست که با مقاومت در برابر اراده‌ی اربابش، مرگی را که می‌خواهد بر خود بیاورد.

این وضعیت کامل بردگی (slavery) است، که چیزی جز ادامه‌ی وضعیت جنگ (state of war) میان یک فاتح مشروع و یک اسیر نیست: زیرا اگر قراردادی بین آن‌ها برقرار شود و توافقی برای قدرت محدود در یک طرف و اطاعت در طرف دیگر صورت گیرد، وضعیت جنگ و بردگی تا زمانی که قرارداد پابرجاست پایان می‌یابد: زیرا، همان‌گونه که گفته شد، هیچ انسانی نمی‌تواند با توافق چیزی را به دیگری واگذار کند که خود ندارد، یعنی قدرت بر زندگی خود.


📘 دو رساله درباره‌ی حکومت
✍🏻 جان لاک
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

هدف جامعه‌ی سیاسی: حفاظت از آزادی و دارایی

اگر انسان در وضعیت طبیعی (state of nature) چنان آزاد باشد که گفته شد؛ اگر او ارباب مطلق شخص و دارایی‌هایش باشد، برابر با بزرگ‌ترین‌ها و تابع هیچ‌کس، چرا از آزادی‌اش (freedom) دست می‌کشد؟ چرا این امپراتوری را رها می‌کند و خود را تحت سلطه و کنترل قدرت دیگری قرار می‌دهد؟ پاسخ آشکار است که هرچند در وضعیت طبیعی او چنین حقی دارد، اما برخورداری از آن بسیار نامطمئن است و پیوسته در معرض تجاوز دیگران قرار دارد: زیرا همه به‌اندازه‌ی او پادشاه‌اند، هر انسانی برابر اوست، و بیشتر آن‌ها سخت پایبند عدالت (justice) و انصاف (equity) نیستند، برخورداری از دارایی (property) که او در این وضعیت دارد بسیار ناامن و ناپایدار است. این باعث می‌شود او مشتاقانه وضعیتی را که هرچند آزاد است، پر از ترس و خطرهای مداوم است، ترک کند: و نه بدون دلیل، او به‌دنبال پیوستن به جامعه‌ای با دیگران است که یا متحد شده‌اند یا قصد اتحاد دارند، برای حفظ متقابل زندگی، آزادی‌ها (liberties) و اموالشان، که من آن را به‌نام کلی دارایی (property) می‌نامم.

هدف بزرگ و اصلی اتحاد انسان‌ها در جوامع سیاسی (commonwealths) و قرار گرفتن تحت حکومت، حفظ دارایی‌هایشان (property) است. در وضعیت طبیعی، چیزهای زیادی کم است. نخست، فقدان قانونی ثابت، شناخته‌شده و مورد توافق همگانی که معیار درست و نادرست باشد و معیاری مشترک برای حل‌وفصل همه‌ی اختلافات میان آن‌ها. دوم، در وضعیت طبیعی، فقدان قاضی‌ای شناخته‌شده و بی‌طرف با اقتدار برای تعیین همه‌ی تفاوت‌ها طبق قانون ثابت. سوم، در وضعیت طبیعی، اغلب فقدان قدرتی برای پشتیبانی و اجرای حکم درست وجود دارد.

اما هرچند انسان‌ها، وقتی وارد جامعه می‌شوند، برابری (equality)، آزادی (liberty) و قدرت اجرایی (executive power) که در وضعیت طبیعی داشتند را به دست جامعه می‌سپارند، تا آن‌گونه که خیر جامعه اقتضا کند توسط قوه‌ی مقننه (legislative) اداره شود؛ اما این تنها با این نیت است که هر کس بهتر خود، آزادی و دارایی‌اش (property) را حفظ کند؛ (زیرا هیچ مخلوق عاقلی فرض نمی‌شود که وضعیت خود را با نیت بدتر شدن تغییر دهد) قدرت جامعه یا قوه‌ی مقننه‌ای که توسط آن‌ها تشکیل شده، هرگز فرض نمی‌شود که فراتر از خیر عمومی (common good) گسترش یابد؛ بلکه موظف است دارایی هر کس را با رفع سه نقص ذکرشده که وضعیت طبیعی را چنان ناامن و ناآرام کرده بود، تأمین کند. و بنابراین، هر که اقتدار قانون‌گذاری یا قدرت برتر هر جامعه‌ی سیاسی‌ای را داشته باشد، موظف است با قوانین ثابت و شناخته‌شده‌ای که به مردم اعلام شده و نه با فرامین موقتی، اداره کند؛ با قضات بی‌طرف و درست‌کار که اختلافات را طبق آن قوانین حل کنند؛ و نیروی جامعه را در داخل تنها برای اجرای چنین قوانینی، یا در خارج برای جلوگیری یا جبران آسیب‌های خارجی و تأمین جامعه از تهاجم و تجاوز به کار گیرد. و همه‌ی این‌ها به هیچ هدفی جز صلح، ایمنی و خیر عمومی (public good) مردم هدایت نشود.

‎پایان

📘 دو رساله درباره‌ی حکومت
✍🏻 جان لاک
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

تعادل طبقاتی و نقش تریبون‌ها در حفظ آزادی

همه کسانی که درباره‌ی سیاست مطالبی نوشته‌اند ثابت کرده‌اند و تاریخ نیز با مثال‌های فراوان سخن ایشان را تأیید کرده است که کسی که می‌خواهد برای شهری قوانینی وضع کند و نظامی سیاسی به آن بدهد باید کار خود را با این فرض آغاز کند که همه‌ی آدمیان بدند و هر وقت که فرصتی به‌دست آورند از تمایلات به خود پیروی می‌کنند و طبیعت شریر خود را به معرض نمایش می‌نهند و اگر بدی کسی زمانی نهفته بماند این امر ناشی از علتی ناشناخته است و این علت را تنها هنگامی می‌توان شناخت که شرارت او به منصه‌ی ظهور رسیده باشد. آنگاه زمان که می‌گویند ما در همه‌ی حقایق است از علت پنهان پرده برمی‌افکند. در روم پیش از تبعید شاهان تارکوئینی به‌ظاهر میان مردم و سنا هماهنگی و وحدت کامل برقرار بود و چنین می‌نمود که اشراف از گستاخی دست برداشته‌اند و با همه‌ی مردمان و حتی حقیرترین آنان به مهربانی رفتار می‌کنند. ولی این جز ظاهرسازی نبود و علتش تا هنگامی که شاهان تارکوئینی مهار قدرت را به‌دست داشتند نهفته بود. واقع امر این است که اشراف از شاه می‌ترسیدند و نگران بودند که مردمان اگر از ایشان بدرفتاری ببینند با شاه همدست گردند.

پس از تارکوئینی‌ها اشراف چون دیگر ترسی نداشتند همه‌ی زهری را که تا آن زمان در سینه‌ی خویش انباشته بودند بر سر مردم خالی کردند و از هیچ‌گونه اهانت و تحقیر ایشان دریغ نورزیدند و این خود دلیل روشنی است بر درستی ادعای من که می‌گویم آدمیان را تنها نیاز و ضرورت مجبور می‌سازد که کاری نیک به‌جا آورند. مردمان همین که آزاد شوند و بتوانند هر کار که می‌خواهند بکنند، بی‌درنگ همه‌جا را آشفته می‌سازند و هرج و مرج جای نظم و انضباط را می‌گیرد از این‌روست که می‌گویند آدمیان به سبب قانون خوب می‌شوند و به سبب گرسنگی و فقر ساعی. آنجا که مردمان بدون قانون کار خوب می‌کنند قانون لازم نیست ولی همین که عادت نیکوکاری از میان می‌رود وجود قانون ضرورت می‌یابد.

پس از مرگ شاهان تارکوئینی چون بیم و نگرانی بر اشراف روم لگام نمی‌زد رومیان ناچار شدند نهادی نو پدید آورند تا همان اثری را ببخشد که قدرت شاهان می‌بخشید. پس از شورش‌های پیاپی و مبارزات خطرناک و تعدی‌ها و تجاوزهایی که چه از سوی اشراف و چه به‌دست توده‌ی مردم به‌عمل آمد سرانجام تریبون‌ها را انتخاب کردند تا مراقب ایمنی مردم باشند و آنان را با چنان اختیاراتی مجهز ساختند که از آن پس سدی میان طبقه‌ی اشراف و توده‌ی مردم شدند و مردم را از دست‌درازی اشراف مصون نگاه داشتند.


📘 گفتارها
✍🏻 نیکولو ماکیاولی
↔️ محمدحسن لطفی
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

کشمکش‌های سیاسی و آزادی در جمهوری روم

من بر آنم که نویسندگانی که کشمکش‌های میان مردم و اشراف را سرزنش می‌کنند در حقیقت علل اصلی آزادی روم را محکوم می‌سازند. کسی که تنها به هیاهوی این‌گونه مبارزات حزبی توجه می‌کند و به نتایج سودمند آن‌ها بی‌اعتنا می‌ماند غافل است از اینکه در هر جامعه دو قشر وجود دارد که یکی قشر اشراف است و دیگری قشر توده‌ی مردم و این دو دارای دو شیوه‌ی فکر مختلفند و همه‌ی قوانینی که برای پاسداری از آزادی (liberty) پدید می‌آیند حاصل کشمکش‌های این دو قشرند و این واقعیت را در مثال جمهوری روم (republic) به‌روشنی تمام می‌توان دید. زیرا که از دوره‌ی تارکوئینی‌ها تا زمان گراکوس‌ها یعنی در طی سیصد سال آشوب‌های روم فقط به تبعید چند تن انجامیدند و خونریزی در آنجا سخت بندرت روی داد.

در تمامی این مدت به سبب کشمکش‌های سیاسی تنها هشت یا ده تن از شهر تبعید شدند و عده‌ای انگشت‌شمار به قتل رسیدند و کسانی هم که به پرداخت جریمه محکوم شدند زیاد نبودند. پس این‌گونه کشمکش‌ها را نه می‌توان زیان‌بار نامید و نه دلیل از هم‌پاشیدگی دولت. چنین جامعه‌ای را بی‌نظم هم نمی‌توان نامید چه اگر بی‌نظم بود امکان نداشت آن‌همه بزرگمردانی را که نمونه‌ی فضیلت و کمال و مردانگی بودند بار آورد. نمونه‌های خوب حاصل تربیت نیکند و تربیت نیک از قوانین نیکو نشأت می‌گیرد و قوانین نیکو بر اثر مبارزات حزبی که مردمان بی‌فکر نکوهشش می‌کنند پدید می‌آیند.

در روم همیشه رسم بر این بود که مردم وقتی که می‌خواستند دولت را به قبول قانونی ملزم سازند یا به روش‌هایی که تشریح کردم دست می‌یازیدند و یا از خدمت سربازی خودداری می‌کردند تا سنا مجبور می‌شد دست‌کم قسمتی از تقاضاهای ایشان را برآورد. از این گذشته تقاضاهای مردمان آزاد بندرت برای آزادی (liberty) ایشان زیان‌بارند زیرا آن تقاضاها یا نتیجه‌ی ظلم و فشاری است که بر ایشان وارد می‌آید یا از ترس ظلم و فشار. مردمان چنانکه سیسرون می‌گوید نادانند ولی قدر حقیقت را می‌دانند و هنگامی که مردی شایان اعتماد حقیقت را بر آنان بازنماید تسلیم می‌شوند.


📘 گفتارها
✍🏻 نیکولو ماکیاولی
↔️ محمدحسن لطفی
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

چالش‌های آزادی در جوامع فاسد و نقش قانون‌گذار

تأسیس یک جمهوری (republic) نو یا تغییر کامل قوانین و نهادهای آن باید به‌دست یک تن تنها به‌عمل آید. این قانون کلی را باید بپذیریم که یک جمهوری یا کشور پادشاهی هرگز ممکن نیست یا بندرت ممکن است که از آغاز دارای نظامی نیکو شود یا قوانین و نهادهای پیشینش به‌کلی دگرگون گردند مگر به‌دست یک تن تنها. این یک تن باید مهار قدرت را در دست داشته باشد و به‌تنهایی همه‌ی قوانین و نهادهای دولت را معین کند. قانون‌گذار خردمند که خیر عموم را در نظر دارد نه خیر شخصی خود را باید بکوشد تا قدرت بی‌حد و مرز به‌چنگ آورد. هیچ مرد عاقلی کسی را به سبب عمل فوق‌العاده‌ای که برای بنیادگذاری دولتی پادشاهی یا جمهوری انجام داده است سرزنش نخواهد کرد.

از این گذشته گرچه بنیادگذاری دولت باید به‌دست یک تن تنها صورت گیرد ولی دولت مدتی دراز دوام نمی‌یابد اگر بار اداره‌اش به دوش یک تن تنها باشد. شرط دوام دولت این است که وظیفه‌ی پاسداری از آن را عده‌ی متعدد به‌عهده گیرند. افراد متعدد نمی‌توانند دولتی منظم به‌وجود آورند چون عقایدشان گوناگون است و هر کدام می‌خواهد نظر خود را از پیش ببرد و اختلاف عقیده نمی‌گذارد در انتخاب بهترین راه‌ها برای بنیادگذاری دولت به توافق برسند.

همان‌گونه که برای نگاهداری اخلاق نیک قانون خوب لازم است برای رعایت قوانین نیز اخلاق نیک ضروری است. قوانین و نهادهایی که هنگام بنیادگذاری دولت یعنی وقتی که آدمیان هنوز خوب بودند به‌وجود آمده بودند برای دورانی که آدمیان فاسد شده‌اند مناسب نیستند. در روم مقامات دولتی به‌واسطه‌ی شکل حکومت یا به سخن بهتر به‌واسطه‌ی نظام سیاسی کشور و قوانین شهروندان را در حال اطاعت از دولت نگاه می‌داشتند. در مورد انتصاب اشخاص به مقامات دولتی مردم روم مقام کنسولی و سایر مناصب مهم دولتی را تنها به کسانی واگذار می‌کردند که خود داوطلب کسب آن مقام‌ها می‌شدند. این رسم در آغاز خوب بود چون تنها شهروندانی داوطلب می‌شدند که خود را لایق آن مناصب می‌دانستند. بعدها وقتی که فساد در جامعه رخنه یافت این رسم بسیار زیان‌بار گردید زیرا کسانی داوطلب احراز مقامات دولتی شدند که قدرت بیشتر داشتند نه لیاقت بیشتر و مردان بی‌قدرت اگر هم دارای لیاقت بودند از ترس قدرتمندان از مقامات دولتی کناره گرفتند.


📘 گفتارها
✍🏻 نیکولو ماکیاولی
↔️ محمدحسن لطفی
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

انواع حکومت و کمال نظام سیاسی روم از طریق تعادل نهادها

بعضی از کسانی که درباره‌ی سیاست مطالبی نوشته‌اند به وجود سه نوع حکومت قائلند: حکومت یک تن (monarchy)، حکومت اشراف (aristocracy) و حکومت مردم (democracy) و معتقدند کسی که می‌خواهد شهری را بنیاد نهد باید یکی از آن اشکال را که مناسب‌تر از همه می‌داند انتخاب کند. عده‌ای دیگر از نویسندگان که خردمندتر از گروه نخستین به‌شمار می‌روند بر آنند که شش نوع حکومت وجود دارد که سه تا از آن‌ها بسیار بدند و سه تای دیگر به ذات خویش نیکند ولی چنان در معرض انحطاط قرار دارند که ممکن است مطلقاً مایه‌ی بدبختی شوند. انواع خوب حکومت، همان سه نوعی است که پیشتر برشمردم و انواع بد حکومت‌هایی هستند که در نتیجه‌ی انحطاط انواع خوب پدید می‌آیند. منارشی به‌سهولت به حکومت استبدادی مبدل می‌گردد و آریستوکراسی به الیگارشی و دموکراسی به آنارشی.

انواع مختلف حکومت بر حسب اتفاق پدید آمده‌اند. در آغاز تنها عده‌ای اندک از آدمیان در جهان زندگی می‌کردند و مانند جانوران وحشی جدا از هم به‌سر می‌بردند. بعدها چون نسل آدمی فزونی گرفت مردمان گرد هم آمدند و برای اینکه بهتر بتوانند از خود دفاع کنند از میان خود قوی‌ترین و دلیرترین فرد را به رهبری برگزیدند و تصمیم گرفتند که به فرمان او گردن بنهند. بدین‌سان مفهوم نیک و درستکار و در برابر آن مفهوم بد و شریر به‌وجود آمد. مردمان وقتی که دیدند کسی به ولی‌نعمت خود بدی می‌کند احساس نفرت نسبت به شخص ناسپاس و احساس محبت نسبت به ولی‌نعمت در دل ایشان پدید آمد. بدین سبب مردمان تصمیم گرفتند قوانینی بنهند و برای کسانی که از حکم قانون سربتابند کیفرهایی پیش‌بینی کنند. از اینجا مفهوم عدالت پیدا شد.

ولی بعدها مردمان بر آن شدند که حکمرانی ارثی را جانشین زمامداری انتخابی کنند، اما وارثان حکومت زود به انحطاط گراییدند و گمان بردند که حکمران هیچ وظیفه‌ای ندارد جز اینکه در شکوه و جلال و لگام‌گسیختگی و هوسرانی بر دیگران پیشی گیرد. در نتیجه حکمرانان منفور مردم گردیدند و بالطبع به ترس افتادند و ترس مجبورشان کرد که به زور پناه ببرند و بدین‌سان حکومت استبدادی پدید آمد. قانون‌گذاران خردمند هیچ‌یک از اشکال خوب را به‌تنهایی نپذیرفته‌اند و شکلی مختلط از هر سه نوع را برگزیده و فقط این شکل مختلط را استوار و دوام‌پذیر دانسته‌اند زیرا که در چنین حکومتی شهریار و اشراف و توده‌ی مردم ناظر رفتار یکدیگرند و اختیارات همدیگر را محدود می‌سازند.

روم قانون‌گذاری چون لوکورگوس نداشت تا در آغاز تأسیسش نظامی در آن مستقر سازد که آزادی‌ی شهر را برای زمانی دراز تأمین کند ولی به سبب تنازعی که میان توده‌ی مردم و مجلس سنای شهر وجود داشت چنان وقایع فوق‌العاده‌ای در آنجا روی داد که اتفاقات گوناگون غفلت‌های قانون‌گذار را جبران کردند. بدین‌سان نهاد تریبون به‌وجود آمد و از این طریق تعادل بهتری در دولت پیدا شد چون در نتیجه‌ی ایجاد نهاد تریبون شیوه‌ی حکومت روم مخلوطی از سه نوع خوب حکومت گردید.


📘 گفتارها
✍🏻 نیکولو ماکیاولی
↔️ محمدحسن لطفی
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

اهمیت دین و چالش‌های حفظ آزادی در جوامع غیرآزاد

جمهوری‌ها و کشورهای پادشاهی که می‌خواهند از فساد برکنار بمانند باید رسوم و آداب دینی را پاک نگاه دارند و همیشه محترم به‌شمارند زیرا که بدترین نشانه‌ی سقوط و تباهی یک کشور بی‌حرمتی به تشریفات دینی است. دین مشرکان بر اراکل و تطیر و تفال مبتنی بود و همه‌ی آداب و رسوم و تشریفات دینی و قربانی ایشان با این عوامل ارتباط داشتند. ولی بعدها چون سخنگویان اراکل‌ها شروع کردند به اینکه از زبان خدا موافق میل قدرتمندان سخن بگویند و مردمان به این نیرنگ پی بردند دینداری از میان برخاست و همه‌چیز روی به آشفتگی نهاد.

از این‌رو زمام‌داران جمهوری‌ها و دولت‌های پادشاهی باید از پایه‌های دین مردمان کشور خود پاسداری کنند زیرا تنها از این طریق می‌توانند مردمان را در حال خداترسی و اتحاد نگاه دارند. باید همه‌ی عوامل سودمند برای دین را حتی اگر خود به درستی آن‌ها معتقد نباشند تقویت کنند. در روم بارها معجزه روی داده است. هنگامی که سربازان رومی شهر ویی را غارت می‌کردند چند تن از آنان بدون هیاهو و با کمال احترام وارد پرستشگاه یونو شدند و در برابر پیکر ایستادند و از او پرسیدند می‌خواهی به رم بیایی؟ یکی از سربازان چنین پنداشت که پیکر با جنباندن سر پاسخ مثبت داد و دیگری کلمه‌ی آری را از دهان پیکر شنید. کامیلوس و دیگر زمام‌داران روم این دینداری و زودباوری سربازان را به نیکوترین وجه تقویت کردند.

جریان تحول جمهوری‌ی روم به‌روشنی نشان می‌دهد که پیش‌بینی همه‌ی قوانین لازم برای حفظ آزادی (liberty) در هنگام تأسیس کشوری آزاد چقدر دشوار است. اگر در کشورهایی که مانند روم از آغاز آزاد بوده و اختیار اداره‌ی خویش را خود به‌دست داشته‌اند ابداع قوانین خوب برای حفظ آزادی آن‌مایه دشوار است پس نباید تعجب کرد که جوامعی که از آغاز بی‌بهره از آزادی بوده‌اند به‌دشواری بتوانند یا هرگز نتوانند امور خود را چنان سامان ببخشند که در آزادی و آرامش زندگی بگذرانند. مثال چنین جامعه‌ای شهر فلورانس است که در دوره‌ی امپراتوری روم تأسیس شده و همیشه تحت حکومت بیگانه به‌سر برده است.


📘 گفتارها
✍🏻 نیکولو ماکیاولی
↔️ محمدحسن لطفی
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

کشمکش‌های سیاسی و آزادی در جمهوری روم

من بر آنم که نویسندگانی که کشمکش‌های میان مردم و اشراف را سرزنش می‌کنند در حقیقت علل اصلی آزادی (liberty) روم را محکوم می‌سازند. کسی که تنها به هیاهوی این‌گونه مبارزات حزبی توجه می‌کند و به نتایج سودمند آن‌ها بی‌اعتنا می‌ماند غافل است از اینکه در هر جامعه دو قشر وجود دارد که یکی قشر اشراف است و دیگری قشر توده‌ی مردم و این دو دارای دو شیوه‌ی فکر مختلفند و همه‌ی قوانینی که برای پاسداری از آزادی پدید می‌آیند حاصل کشمکش‌های این دو قشرند و این واقعیت را در مثال جمهوری (republic) روم به‌روشنی تمام می‌توان دید. زیرا که از دوره‌ی تارکوئینی‌ها تا زمان گراکوس‌ها یعنی در طی سیصد سال آشوب‌های روم فقط به تبعید چند تن انجامیدند و خونریزی در آنجا سخت بندرت روی داد. در تمامی این مدت به سبب کشمکش‌های سیاسی تنها هشت یا ده تن از شهر تبعید شدند و عده‌ای انگشت‌شمار به قتل رسیدند و کسانی هم که به پرداخت جریمه محکوم شدند زیاد نبودند. پس این‌گونه کشمکش‌ها را نه می‌توان زیان‌بار نامید و نه دلیل از هم‌پاشیدگی دولت. چنین جامعه‌ای را بی‌نظم هم نمی‌توان نامید چه اگر بی‌نظم بود امکان نداشت آن‌همه بزرگمردانی را که نمونه‌ی فضیلت و کمال و مردانگی بودند بار آورد. نمونه‌های خوب حاصل تربیت نیکند و تربیت نیک از قوانین نیکو نشأت می‌گیرد و قوانین نیکو بر اثر مبارزات حزبی که مردمان بی‌فکر نکوهشش می‌کنند پدید می‌آیند.

کسی که نتایج آن کشمکش‌ها را بررسی می‌کند می‌بیند که به دنبال آن‌ها هرگز یک تبعید یا یک قتل که برای خیر عموم زیان‌بار بوده باشد صورت نگرفت ولی قوانین و نهادهای متعدد برای تأمین آزادی‌ی مردمان به‌وجود آمد. ممکن است مخالفان بگویند مردم و سنا در اثنای مبارزات به روش‌های خشن توسل جستند و فریاد و هیاهوی مردم خشمگین و اعضای مجلس سنا بر ضد یکدیگر شهر را پر کرده بود. دکان‌ها بسته شده بودند و گروهی انبوه از شهر می‌گریختند و وقایعی دیگر از این قبیل روی می‌دادند که وقتی که شرحشان را در کتاب‌ها می‌خوانیم دچار وحشت می‌شویم. در پاسخ ایشان می‌گویم هر دولتی باید طرق و وسایلی داشته باشد برای اینکه مردم بتوانند غلیان جاه‌طلبی خود را فرونشانند مخصوصاً دولت‌هایی که می‌خواهند در امور مهم از وجود مردم استفاده کنند.

در روم همیشه رسم بر این بود که مردم وقتی که می‌خواستند دولت را به قبول قانونی ملزم سازند یا به روش‌هایی که تشریح کردم دست می‌یازیدند و یا از خدمت سربازی خودداری می‌کردند تا سنا مجبور می‌شد دست‌کم قسمتی از تقاضاهای ایشان را برآورد. از این گذشته تقاضاهای مردمان آزاد bandرت برای آزادی‌ی ایشان زیان‌بارند زیرا آن تقاضاها یا نتیجه‌ی ظلم و فشاری است که بر ایشان وارد می‌آید یا از ترس ظلم و فشار. مردمان چنانکه سیسرون می‌گوید نادانند ولی قدر حقیقت را می‌دانند و هنگامی که مردی شایان اعتماد حقیقت را بر آنان بازنماید تسلیم می‌شوند.


📘 گفتارها
✍🏻 نیکولو ماکیاولی
↔️ محمدحسن لطفی
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

درستکاری مردم و تأثیر آن بر نظم سیاسی

گرچه در جوامع فاسد به چه چیز می‌توان امیدوار بود و از چه چیز باید ترسید، بی‌جا نمی‌دانم یکی از تصمیم‌های سنای روم را درباره‌ی نذر کامیلوس به واگذاری یک‌دهم غنایم شهر ویی به پرستشگاه آپولون مورد بحث قرار دهم. غنایم به‌دست مردم روم افتاده بود و امکان تعیین مقدار دقیق آن وجود نداشت از این‌رو سنا چاره‌ای ندید جز اینکه به‌وسیله‌ی فرمانی از مردم بخواهد که هر کس یک‌دهم غنیمتی را که برده است به خزانه‌ی شهر تسلیم کند. گرچه آن فرمان اجرا نشد و سنا برای خرسند ساختن آپولون و مردم شهر راهی دیگر یافت ولی آن فرمان نشان می‌دهد که سنا به درستکاری مردم اطمینان کامل داشت و تردید نمی‌کرد که هر کس آن مقداری را که به‌موجب فرمان مقرر شده است به خزانه تحویل خواهد داد.

مردم آلمان هنوز بسیار دیندار و درستکارند و از این‌رو در آنجا شهرهای آزاد بسیاری هستند که قوانین خود را محترم می‌دارند و هیچ دشمن خارجی یا داخلی نمی‌تواند به استقلال آن‌ها آسیب برساند. برای نشان دادن اینکه در آنجا هنوز درستکاری هست مثالی می‌آورم که با مثال سنا و مردم روم شباهت دارد. وقتی که یکی از آن شهرهای آزاد احتیاج به پول پیدا کند مقامات صلاحیت‌دار یا شورای شهر به همه‌ی شهروندان دستور می‌دهد که مبلغی به میزان یک یا دو درصد دارایی خود را به خزانه‌ی شهر بپردازد. اگر آن دستور موافق قانون اساسی باشد هر شهروندی به نزد مأمور مالیات می‌رود و سوگند یاد می‌کند که آماده است مبلغی را که به عهده‌ی اوست بپردازد و آن‌گاه آن مبلغ را به صندوقی که بدین منظور آماده کرده‌اند می‌ریزد، در حالی که بر درستی مبلغی که باید پرداخته شود گواهی جز خود او وجود ندارد. از اینجا می‌توان دید که آن مردمان هنوز تا چه پایه دیندار و درستکارند.

این درستکاری در زمان ما از آن‌رو شایان تحسین است که سخت کمیاب شده است و تنها در نزد آلمانی‌ها یافت می‌شود. این امر دو علت دارد: یکی این است که آنان با اقوام همسایه‌ی خود بندرت ارتباط می‌یابند. غذاهای سرزمین خود را مصرف می‌کنند و جامه‌ی خویش را از پشمی آماده می‌سازند که در وطن‌شان به‌دست می‌آید. از این‌رو نیازی به رفت‌وآمد با همسایگان ندارند و فساد اخلاق فرانسه و ایتالیا و اسپانیا بدان‌جا سرایت نکرده است. علت دوم این است که آن شهرها هنوز نظام سیاسی آزادی (liberty) دارند که فاسد نشده است. وجود اشراف را در میان شهروندان خود تحمل نمی‌کنند و به هیچ شهروندی اجازه نمی‌دهند که مانند اشراف زندگی کند؛ و در داخله‌ی خود مساوات کامل دارند و دشمنان سخت‌گیر عالی‌جنابان کشور خویشند.

برای اینکه مفهوم عالی‌جنابان روشن شود می‌گویم کسانی با این عنوان خوانده می‌شوند که زندگی را به بطالت می‌گذرانند، کشاورزی نمی‌کنند و به هیچ کاری که برای تأمین معاش ضروری است دست نمی‌زنند و با درآمد املاک وسیع‌شان به تبذیر و اسراف زندگی می‌کنند. این‌گونه کسان در هر جامعه‌ی آزاد و به‌طور کلی در هر کشوری مایه‌ی فسادند.


📘 گفتارها
✍🏻 نیکولو ماکیاولی
↔️ محمدحسن لطفی
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

خردمندی ملت در برابر فرمانروایان خودکامه

تیتوس لیویوس و دیگر تاریخ‌نویسان ادعا می‌کنند که هیچ‌چیز بی‌ثبات‌تر و ناپایدارتر از توده‌ی مردم نیست و بارها در تاریخ می‌خوانیم که مردمان کسی را به مرگ محکوم می‌کنند و اندکی بعد بر مرگ او می‌گریند و حتی گاهی بازگشت او را آرزو می‌کنند. من می‌خواهم از عقیده‌ای دفاع کنم که همه‌ی نویسندگان بی‌پایه‌اش می‌شمارند. این عیب را که نویسندگان خاص توده‌ی مردم می‌دانند در همه‌ی آدمیان و مخصوصاً در فرمانروایان می‌توان یافت. هر مردی که قانون مهارش نزند مرتکب همان اشتباه‌هایی می‌شود که از توده‌ی بی‌لگام سر می‌زند. ملتی که نظام سیاسی خوبی دارد اگر مهار حکومت بر خویشتن را به‌دست داشته باشد مانند یک پادشاه حتی بهتر از شاهی که به خردمندی شهره است پایدار و خردمند و سپاس‌گزار می‌شود.

ملت روم تا هنگامی که فساد در جمهوری‌ی روم رخنه نیافته بود نه بنده‌وار خدمت می‌کرد و نه با گستاخی فرمان‌روایی بلکه با شرافتمندی و افتخار از آزادی و قوانین و نهادهای خود محافظت می‌نمود. روزی که طغیان بر فرمان‌روایی مقتدر ضرورت می‌یافت طغیان می‌کرد همچنان‌که بر مانلیوس و شورای ده‌نفری طغیان کرد و اگر خیر عموم اقتضا می‌کرد که از دیکتاتورها و کنسول‌ها اطاعت کند اطاعت می‌کرد. اگر مردم روم پس از کشته شدن مانلیوس حسرت بازگشت او را در دل می‌پروراندند جای شگفتی نیست. مردم حسرت لیاقت و دلیری او را می‌خوردند و لیاقت و دلیری او چنان بزرگ بود که یادش مردمان را به دلسوزی برمی‌انگیخت.

سخنی که تاریخ‌نویس ما تیتوس لیویوس درباره‌ی طبیعت توده‌ها می‌گوید با مللی ارتباط ندارد که مانند مردم روم قانون را محترم می‌دارند بلکه درباره‌ی توده‌های بی‌لگام صادق است که دست به همان جنایاتی زدند که افراد بی‌بندوبار و لگام‌گسیخته مرتکب شدند. بنا بر این طبیعت توده‌های مردم را نباید بدتر از طبیعت فرمان‌روایان قدرتمند انگاشت. هر دو اگر بتوانند و از قانون نترسند در دام همان اشتباهات می‌افتند.

اکنون می‌رسیم به داوری درست. بندرت اتفاق می‌افتد که مردم وقتی که گفتار دو سخنور ماهر را از دو حزب مختلف می‌شنوند حقیقت را در نیابند و به پیشنهاد بهتر رأی ندهند؛ و اگر مردم گاهی اشتباه می‌کنند و به پیشنهادی که به‌ظاهر سودمندتر می‌نماید گرایش می‌یابند، فرمان‌روایان خودکامه که اسیر هوس‌ها و هیجانات خویشند بیش از توده‌ی مردم در دام اشتباه می‌افتند. از این گذشته می‌بینیم که تشخیص مردمان در انتخاب اشخاص برای مقامات دولتی بهتر از تشخیص فرمان‌روایان خودکامه است. بی‌سبب نیست که می‌گویند صدای مردم صدای خداست زیرا که افکار عمومی آنچه را روی خواهد داد چنان پیامبرانه پیش‌گویی می‌کند که گویی به یاری نیرویی پنهانی نیک و بد آینده را از پیش به‌روشنی می‌بیند.


📘 گفتارها
✍🏻 نیکولو ماکیاولی
↔️ محمدحسن لطفی
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

ارزش بنیادگذاری نظام‌های سیاسی و تفاوت میان جمهوری و استبداد

در میان نامدارترین مردان، بنیادگذاران ادیان بیش از دیگران ستوده می‌شوند و پس از آنان بنیادگذاران جمهوری‌ها (republics) و دولت‌های پادشاهی. در درجه‌ی سوم سردارانی مورد ستایش قرار می‌گیرند که قلمرو وطن خود را گسترش بخشیده‌اند؛ و سپس نویسندگان بر حسب نوع آثار و درجه‌ی کمال نوشته‌هایشان. در برابر اینان، تباه‌کنندگان دین و علم و هنرهای سودمند و افتخارآفرین همه رسوا و منفورند. مرادم مردمان بی‌دین و زورگو و نادان و فرومایه و بی‌کار و بزدلند. تقریباً همه‌ی مردمان چنان فریفته‌ی شکوه و جلال ظاهرند که خواسته یا نخواسته به دنبال کسانی می‌افتند که بیشتر شایسته‌ی نکوهشند تا درخور ستایش. این کسان در حالی که می‌توانند از طریق بنیادگذاری دولتی جمهوری یا کشوری پادشاهی نام نیک جاویدان بیابند، فرمان‌روای مستبد و زورگو می‌گردند و در نمی‌یابند که چه نام و آوازه و اعتبار و چه افتخار و امنیت و آرامش و خرسندی درونی را از دست می‌دهند و چه ننگ و حقارت و خطر و اضطراب برای خود آماده می‌سازند.

اگر مردانی که به‌صورت شهروندان ساده در کشوری آزاد زندگی می‌کنند و در پرتو بخت نیک (fortuna) یا شایستگی و فضیلت (virtù) شخصی به مقام زمام‌داری آن کشور می‌رسند، تاریخ می‌خواندند و از وقایع گذشته آگاهی می‌یافتند، در مقام شهروندی زندگی اسکیپیو را بر زندگی سزار و در مقام زمام‌داری زندگی آگسیلائوس و تیمولئون و دیون را بر زندگی نابیس و فالاریس و دیونوسیوس برتری می‌نهادند. چون از تاریخ می‌آموختند که اینان همیشه منفور بوده‌اند و آنان همیشه محبوب و مورد ستایش. می‌دیدند که تیمولئون و مردان مانند او در وطن خود قدرتی کمتر از اقتدار دیونوسیوس و فالاریس نداشتند و در عین حال از امنیت و آسایش بیشتر برخوردار بوده‌اند.

نام و آوازه‌ی سزار و تجلیلی که نویسندگان از او کرده‌اند نباید هیچ‌کس را بفریبد. آنان که او را ستوده‌اند از یک سو فریب بخت نیک (fortuna) او را خورده‌اند و از سوی دیگر به سبب اعمال دهشت‌ناکی که سالیان دراز به نام او انجام می‌گرفت به ترس افتاده بودند. در دوران فرمان‌روایی او نویسندگان حق نداشتند آنچه را از او می‌دانستند آزادانه بنویسند. اگر کسی بخواهد بداند که نویسندگان اگر آزاد بودند درباره‌ی او چه می‌نوشتند، نوشته‌های ایشان را درباره‌ی کاتیلینا بخوانند. ولی سزار بیش از او درخور نکوهش است زیرا آنکه عمل خلاف حق مرتکب می‌شود بیشتر از کسی شایان نفرین است که فقط نیت ارتکاب چنان عملی را داشته است.

کسی که در کشوری به مقام زمام‌داری رسیده است باید بداند که از میان امپراتوران روم، آنان که موافق قوانین فرمان رانده‌اند به‌مراتب بیش از امپراتورانی ستوده شده‌اند که بر خلاف ایشان بوده‌اند. تیتوس و نروا و ترایان و هادریان و آنتونیوس و مارکوس اورلیوس برای دفاع از جان خود به پاسدار و سرباز نیاز نداشتند، در حالی که سپاه شرق و غرب برای حفظ جان امپراتورانی از قبیل کالیگولا و نرون و ویتلیوس کفایت نمی‌کرد زیرا اینان با رفتار خلاف قانون و زندگی ننگین خویش گروهی بزرگ را دشمن خود ساخته بودند.

زمام‌دار با خواندن تاریخ روم خواهد دید که در کشوری که به‌خوبی اداره می‌شود، حکم‌ران کشور در میان شهروندان شایان اعتمادش در کمال ایمنی به‌سر می‌برد و صلح و عدالت بر جهان حکم‌فرمایی می‌کند. خواهد دید که در چنان کشوری مجلس ملی مورد احترام است و کارگزاران از حرمتی که شایسته‌ی ایشان است برخوردارند. توان‌گران از ثروت خود بهره‌مند می‌شوند و اشرافیت و فضیلت (virtù) محترم داشته می‌شود و در همه‌جا آرامش و رفاه حکم می‌راند. نه از نفاق و نزاع اثری هست و نه از لگام‌گسیختگی و رشوه و جاه‌طلبی. هر کس می‌تواند عقیده‌ی شخصی خود را داشته باشد و به زبان بیاورد.


📘 گفتارها
✍🏻 نیکولو ماکیاولی
↔️ محمدحسن لطفی
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

ضرورت تجدید حیات نظام‌ها و انطباق با مقتضیات زمان

برای وجود هر چیزی در این جهان مرزی هست ولی فقط چیزهایی راهی را که تقدیر برای آن‌ها معین کرده است به پایان می‌برند که تن خود را تباه نمی‌سازند بلکه آن را چنان منظم نگاه می‌دارند که دگرگونی در آن راه نمی‌یابد. چون از بدن‌های مرکب مانند دولت‌ها و جوامع دینی سخن می‌گویم، ادعا می‌کنم که فقط تغییراتی برای آن‌ها سودمند و نجات‌بخشند که سبب شوند آن‌ها به اصول اولیه‌ی خود بازگردند. تنها جوامع دینی و دولت‌هایی به بهترین وجه سامان یافته‌اند و درازترین عمر را به‌سر می‌برند که در درون خود وسایلی ذاتی برای تجدید قوا دارند یا به سبب اتفاقی بیرونی به تجدید قوا نایل می‌شوند.

راه تجدید قوای آن‌ها چنانکه گفته شد، برگرداندن‌شان به اصول اولیه‌ی آن‌هاست؛ زیرا که همه‌ی ادیان و جوامع جمهوری و دولت‌های پادشاهی به‌ضرورت باید در آغاز در درون خویش نیکی‌ای داشته باشند که منشأ نخستین رویش و اعتبار و اثر بخشی آن‌ها بوده است؛ ولی چون آن نیکی با گذشت زمان به فساد می‌گراید، بدن‌ها به‌ناچار تباه می‌شوند مگر آنکه چیزی روی بنماید که آن نیکی را به حال آغازینش بازگرداند. بازگشت دولت‌ها و جامعه‌ها به مبدأشان یا به سبب حادثه‌ای بیرونی روی می‌دهد یا به سائقه‌ی محرکی درونی.

مثالی برای شق اول، تسلط گل‌ها به روم است. غلبه‌ی گل‌ها به رومیان ضروری بود برای اینکه روم دوباره برپای خیزد و زندگی را از سر بگیرد و لیاقت و استعداد خود را بازیابد و دین و عدالت را که در شرف زوال بودند دوباره زنده کند. رومیان هنگام فراخوانی لشکر برای مقابله با گل‌ها و انتخاب تریبون‌های نظامی، تشریفات دینی را دیگر رعایت نکردند. همچنین سه تن از اعضای خانواده‌ی فابیوس را که به حقوق بین‌الملل بی‌اعتنايی کرده و با گل‌ها جنگیده بودند به کیفر نرساندند. از اینجا می‌توان احتمال داد که رومیان نهادهای سودمند دیگری را هم که رومولوس و دیگر فرمان‌روایان به‌وجود آورده بودند، کمتر از آن محترم می‌داشتند که برای نگاه‌داری آزادی (liberty) ضروری بود.

آن ضربه‌ی بزرگ از بیرون به روم وارد آمد و سبب شد که همه‌ی نهادها دوباره برقرار گردند و به رومیان نشان داد که نه تنها پاسداری از دین و عدالت ضرورت دارد، بلکه لازم است که شهروندان خوب و خردمند محترم داشته شوند و فضایل (virtù) ایشان پرارج‌تر از منافعی تلقی گردد که بدون اعمال ایشان به‌دست نمی‌آمد. رومیان بی‌فاصله بعد از بازپس گرفتن شهر رم از گل‌ها، نهادهای دینی قدیم را دوباره زنده کردند، اعضای خانواده‌ی فابیوس را که به حقوق بین‌الملل بی‌اعتنايی کرده بودند به کیفر رساندند و رشادت و مردانگی کامیلوس را چنان ارج نهادند که سناتورها و دیگران بی‌آنکه به او رشک ببرند، تمامی قدرت دولت را به او سپردند.

لازم است آدمیانی که در جامعه‌ای با هم زندگی می‌کنند، بارها به خویشتن بازگردانده شوند و نیروی تازه بیابند. رویداد درونی یا ناشی از قانونی است که آدمیانی را که به جامعه‌ای واحد تعلق دارند، هر بار از نو بر آن می‌دارد که درباره‌ی رفتار خود حساب پس بدهند یا اثر بخشی بزرگ‌مردی واقعی است که از میان خود آنان برمی‌خیزد و با رفتار خود سرمشقی به‌وجود می‌آورد. کسی کمتر به راه خطا می‌رود و بیشتر کامیاب می‌گردد که اعمال خود را با مقتضیات زمان سازگار می‌کند.


📘 گفتارها
✍🏻 نیکولو ماکیاولی
↔️ محمدحسن لطفی
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

نقش دین در نظم و رفاه جامعه‌ی روم

نوما پومپیلیوس دین (religion) را ضروری‌ترین ستون تمدن دانست و پایه‌های آن را در روم چنان استوار ساخت که در طی قرون و اعصار طولانی خداپرستی در هیچ کشوری به اندازه‌ی روم پایدار نبود. اعمال بیشمار مردم روم و یکایک رومیان نشان می‌دهد که شهروندان آن کشور از سوگندشکنی به‌مراتب بیشتر از قانون‌شکنی می‌ترسیدند چون قدرت خدا را بالاتر از قدرت آدمیان می‌دانستند. رفتار اسکیپیو و مانلیوس تورکواتوس روشن‌ترین دلیل این سخن است. پس از شکست رومیان از هانیبال در کانای، بسیاری از شهروندان روم که از میهن‌شان نومید شده بودند خواستند ایتالیا را ترک گویند و رهسپار سیسیل شوند. اسکیپیو با شمشیر برهنه در برابر ایشان ایستاد و مجبورشان کرد سوگند بخورند که بر وطن پشت نخواهند کرد. همچنین تیتوس مانلیوس به نزد مارکوس پومپونیوس رفت و تهدیدش کرد که اگر سوگند نخورد که دعوی خود را پس خواهد گرفت، او را خواهد کشت. پومپونیوس از بیم جان سوگند خورد و دعوی را پس گرفت. مردم روم که عشق وطن و قوانینش نتوانسته بود به ماندن در ایتالیا وادارشان سازد، با اینکه از سر اضطرار سوگند خورده بودند از مهاجرت چشم پوشیدند.

کسی که تاریخ روم را به‌دقت بخواند خواهد دید که دین چه نقش بزرگی در انضباط سپاه و اتحاد مردم و تقویت نیکان و شرمنده ساختن بدکاران داشته است. اگر بخواهیم حکم کنیم که آیا روم به رومولوس وام بیشتری دارد یا به نوما پومپیلیوس، بی‌هیچ تردید نوما را بر رومولوس برتری خواهیم نهاد چون در آنجا که ایمان دینی هست، به‌آسانی می‌توان سپاهی منظم به‌وجود آورد، ولی نگاه‌داری سپاهی بی‌دین سخت دشوار است. رومولوس برای تأسیس مجلس سنا و دیگر نهادهای مدنی (civic institutions) خود را نیازمند قدرت الهی نمی‌دانست، ولی نوما خود را نیازمند آن می‌دید و ادعا می‌کرد که با یکی از پریان ارتباط دارد و کارهایی که می‌کند به صلاح‌دید اوست.

در واقع هیچ قانون‌گذار بزرگی در میان قومی پیدا نشده است که به قدرت الهی استناد نکرده باشد وگرنه قوانینش پذیرفته نمی‌شدند. بسی چیزهای خوب هست که خردمندان به‌زودی درمی‌یابند، ولی آن چیزها چنان علائم آشکاری ندارند که دیگران را هم بتوان بر سودمندی آن‌ها معتقد ساخت. لوکورگوس و سولون و قانون‌گذاران دیگر که همان هدف را در پیش چشم داشتند، همین راه را در پیش گرفته‌اند. اهالی روم، نیکی و خردمندی نوما را به چشم تحسین و اعجاب می‌نگریستند و از همه‌ی توصیه‌های او پیروی می‌کردند.

دینی که نوما در روم رایج ساخت، یکی از مهم‌ترین علل آبادی و رفاه آن کشور بود چون از دین قوانین خوب نشأت می‌گیرند و قوانین خوب نیک‌بختی به‌بار می‌آورند. همچنان‌که رعایت تشریفات دینی مایه‌ی بزرگی یک قوم است، حقیر شمردن دین سبب تباهی آن می‌شود. آنجا که خداترسی وجود ندارد، کشور در سراشیب سقوط می‌افتد مگر آنکه ترس از فرمان‌روایی قدرتمند جای دین را بگیرد و کشور را پیوسته به‌هم نگاه دارد.


📘 گفتارها
✍🏻 نیکولو ماکیاولی
↔️ محمدحسن لطفی
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

استفاده‌ی استراتژیک از دین برای مدیریت جامعه و جنگ

رومیان چگونه از دین (religion) برای منظم نگاه داشتن جامعه و پیشبرد کارهای بزرگ استفاده می‌کردند. یک سال مردم روم تریبون‌هایی با اختیارات کنسولی انتخاب کردند و همه‌ی آنان را به استثنای یک تن از میان توده‌ی مردم برگزیدند. در همان سال شهر دچار قحطی و بیماری طاعون شد و علاماتی خارق‌العاده روی نمود. اشراف شهر به فکر استفاده از این وقایع افتادند و گفتند چون مردم روم به عظمت امپراتوری بی‌حرمتی کرده‌اند، خدایان به‌خشم آمده‌اند و یگانه وسیله‌ی فرونشاندن خشم ایشان این است که در انتخاب تریبون‌ها از قاعده‌ی قدیم پیروی شود. مردم به شنیدن این سخن چنان وحشت‌زده شدند که تریبون‌ها را از میان اشراف انتخاب کردند.

در اثنای محاصره‌ی شهر ویی نیز سرداران سپاه روم برای برقرار ساختن نظم در میان سربازان به دین توسل جستند. آب دریاچه‌ی آلبانو بالا آمده و از کناره‌ها تجاوز کرده بود و سربازان که از محاصره خسته شده بودند، می‌خواستند به خانه‌های خود بازگردند. فرماندهان ادعا نمودند که آپولون و چند اراکل دیگر پیش‌گویی کرده‌اند که شهر ویی در سالی به‌دست رومیان خواهد افتاد که آب دریاچه‌ی آلبانو از کناره‌های خود تجاوز کند. سربازان به تصرف شهر امیدوار گردیدند و مشقات محاصره را تحمل کردند تا کامیلوس شهر را متصرف شد.

نظام تطیر و تفال نه تنها پایه‌ی بخش اصلی دین مشرکان قدیم، بلکه یکی از اسباب رفاه و آبادی جمهوری (republic) روم بود. رومیان برای آن اهمیت فراوان قائل بودند و هنگام انتخاب کنسول‌ها و آغاز لشکر کشی و پیش از شروع نبرد و دیگر امور مهم کشوری و لشکری از آن نظام استفاده می‌کردند. مثلاً هرگز اقدام به لشکر کشی نمی‌نمودند پیش از آنکه به سربازان خبر داده باشند که خدایان پیروزی ایشان را پیش‌گویی کرده‌اند. فال‌گیرانی همراه سپاه بودند که پولاریی نامیده می‌شدند و هرگاه که سپاه قصد حمله به دشمن می‌کرد، نخست فال‌گیران اقدام به تطیر می‌نمودند. اگر ماکیان‌ها دانه می‌خوردند، این امر به معنی پیش‌گویی پیروزی سپاه بود و اگر دانه نمی‌خوردند، از حمله خودداری می‌شد. هرگاه انجام دادن عملی به حکم عقل ضروری می‌نمود، رومیان حتی در صورتی که نتیجه‌ی تطیر مساعد نبود، آن عمل را به‌جا می‌آوردند، ولی نتیجه‌ی فال را چنان زیرکانه تفسیر می‌کردند که چنین می‌نمود که عمل مخالف حکم دین انجام نگرفته است.

کنسول پاپیریوس هنگام شروع به جنگ با ساکنان منطقه‌ی سامنیوم به چنین نیرنگی متوسل گردید. چون مطمئن بود که در نبرد پیروز خواهد شد، به فال‌گیران دستور داد فال بگیرند. ماکیان‌ها از دانه چیدن خودداری کردند، ولی رئیس فال‌گیران به فرمانده خبر داد که نتیجه‌ی فال مساعد است. پاپیریوس فال‌گیران را در صف اول سپاه جای داد و هنگامی که رئیس فال‌گیران با نیزه‌ی یکی از سربازان رومی از پای درآمد، کنسول گفت خدایان حمایت خود را از ما نشان دادند چون با مرگ دروغ‌گو خشم‌شان فرونشست. رومیان از نظام تفال هدفی نداشتند جز اینکه سربازان را با اطمینان به پیروزی به میدان جنگ بفرستند.


📘 گفتارها
✍🏻 نیکولو ماکیاولی
↔️ محمدحسن لطفی
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

نقش دلیری و خردمندی در عظمت امپراتوری روم

من این عقیده را به هیچ روی نمی‌توانم پذیرفت که مایه‌ی اصلی عظمت امپراتوری روم (Roman Empire) بخت نیک بوده است نه دلیری و لیاقت رومیان. بسیاری از نویسندگان از آن جمله پلوتارک بر این عقیده‌اند که خود رومیان همه‌ی پیروزی‌های خویش را هدیه‌ی بخت تلقی کرده‌اند و به همین جهت برای فورتونا خدای بخت بیش از همه‌ی خدایان دیگر پرستشگاه ساخته‌اند. تیتوس لیویوس نیز پیرو همین عقیده است زیرا در نوشته‌ی او هیچ مرد رومی سخن از دلیری نمی‌گوید بی‌آنکه به یاری بخت اشاره‌ای بکند.

علت اینکه هیچ دولتی نتوانسته است به آن همه پیروزی که رومیان دست یافتند نایل آید این است که هرگز دولتی وجود نداشته است که شرایط پیروزی بر کشورهای دیگر را به اندازه‌ی دولت روم حایز باشد. دولت روم در پرتو دلیری سربازانش به آن همه پیروزی دست یافت و به سبب هنر کشورداری خردمندانه و نظام سیاسی‌یی که نخستین قانون‌گذارش به آن بخشیده بود توانست همه‌ی آنچه را به تصرف خود درآورد نگاه دارد. رومیان هرگز در آن واحد گرفتار دو جنگ مهم نبوده‌اند و همیشه چنین می‌نماید که هنگام آغاز یک جنگ، جنگ دیگر به پایان می‌رسید. مثلاً جنگ با قوم لاتین آغاز نشد مگر پس از آنکه رومیان ساکنان منطقه‌ی سامنیوم را چنان ضعیف ساخته بودند که حتی مجبور شده بودند به زور اسلحه از آنان حمایت کنند.

وقتی که ترتیب زمانی این جنگ‌ها و رفتار رومیان و پیروزی‌های ایشان را در نظر می‌آوریم می‌بینیم که همیشه بخت نیک با دلیری و خردمندی فوق‌العاده‌ی رومیان دست در دست هم داشته است. کسی که می‌خواهد بداند که بخت نیک از کجا می‌آید در یافتن مطلوب به دشواری نخواهد افتاد و بدین نکته‌ی مسلم خواهد رسید که وقتی که دولتی، پادشاهی یا جمهوری (republic)، چنان قدرت و اعتباری بیابد که همسایگانش از او بترسند و هیچ همسایه‌ای بدون یاری گرفتن از دیگران جرات حمله به او را نداشته باشد سخت بندرت آماج حمله قرار می‌گیرد. چنان دولتی تقریباً همیشه خود به‌تنهایی تصمیم می‌گیرد که با کدام همسایه بجنگد چون می‌تواند همسایگان دیگر را با زیرکی و هشیاری آرام نگاه دارد.

رومیان همیشه می‌کوشیدند در شهرهای بیگانه دوستی بیابند که راه را برای ایشان بگشاید و سپس آنجا را به یاری او در تصرف خود نگاه دارند. چنانکه به یاری اهالی کاپوآ وارد منطقه‌ی سامنیوم شدند و با استفاده از دوستی مردمان کامرتیوم به اتروریا راه یافتند و به یاری اهالی شهر مامرتیوم در سیسیل و به یاری ساکنان شهر ساگونتوم در اسپانیا و به یاری ماسینیسا در آفریقا و به یاری مردم اتولی در یونان و به یاری اومنس و شاهان دیگر در آسیا و به یاری اقوام ماسیلی و ادو در قلمرو گل‌ها نفوذ کردند.


📘 گفتارها
✍🏻 نیکولو ماکیاولی
↔️ محمدحسن لطفی
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

اهمیت آزادی در پیشرفت جوامع

منشأ عشق اقوام و ملل را به آزادی (liberty) به‌سهولت می‌توان شناخت. تجربه نشان داده است که جوامع و دولت‌ها تا هنگامی که آزاد بودند به ثروت خود افزوده و قلمرو خود را توسعه داده‌اند. آتن پس از آنکه خود را از استبداد خاندان پسیستراتوس رها ساخت در طی صد سال به عظمتی اعجاب‌آور دست یافت و اعجاب‌آورتر از آن عظمتی است که روم پس از آزادی از قید شاهان به آن نایل گردید. علت آن امر روشن است: مایه‌ی عظمت شهرها رفاه فرد نیست بلکه خیر عموم است و خیر عموم فقط در دولت‌های جمهوری (republics) واجد اهمیت دانسته می‌شود. زیرا آن‌گونه دولت‌ها هر کار را فقط برای تأمین خیر عموم به‌جا می‌آورند حتی اگر برای این یا آن فرد زیان‌بار باشد.

در جامعه‌ای که حکومت استبدادی جای آزادی را می‌گیرد کوچک‌ترین شرّی که از این جابجایی پدید می‌آید این است که آن جامعه دیگر پیشرفت نمی‌کند، نه ثروتش افزایش می‌یابد و نه قدرتش، و در بیشتر موارد جامعه در سراشیب زوال می‌افتد. اگر بخت نیک، شاه قدرتمندی را یاری کند و او با دلیری و زور بازو قلمرو خود را وسعت بخشد از این امر تنها خودش سود می‌برد نه جامعه. همچنین نمی‌تواند شهرهایی را که مسخر ساخته است تابع و باج‌گزار کشوری کند که او فرمان‌روای مستبد آن است، چون قوی ساختن این کشور به نفع او نیست.

وقتی که می‌اندیشم چرا مردمان روزگاران باستان آزادی را به‌مراتب بیش از امروزیان دوست می‌داشته‌اند بر من چنین می‌نماید که علت آن اختلاف تربیت است که از اختلاف دین امروزی ما با دین مردمان دوره‌ی باستان نشأت می‌گیرد. دین ما که راه حقیقت و نجات را بر ما می‌نماید ما را بر آن می‌دارد که به مال و جاه و افتخارات این جهانی بی‌اعتنا شویم، در حالی که گذشتگان این جهان را بسیار ارج می‌نهادند و همه‌ی آن چیزها را والاترین مواهب می‌شمردند. دین ما انسان‌های فروتن و غرق در نظر و تأمل را به مردان سخت‌کوش و فعال برتری می‌نهد و ایثار و تحقیر امور این جهانی را بزرگ‌ترین مواهب می‌شمارد. دین مردمان دوران باستان دلیری و نیروی بدنی و قدرت روحی و به‌طور کلی همه‌ی چیزهایی را که بر شهامت و دلیری آدمی می‌افزایند بزرگ می‌داشت.


📘 گفتارها
✍🏻 نیکولو ماکیاولی
↔️ محمدحسن لطفی
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

برتری پیاده‌نظام بر سوارنظام در جنگ

دلایل متعدد وجود دارد و واقعیات نیز آن دلایل را تأیید می‌کنند که رومیان در همه‌ی عملیات نظامی برای پیاده‌نظام (infantry) ارجی به‌مراتب بیش از سوارنظام (cavalry) قائل بودند. مثال‌های فراوان درستی این سخن را گواهی می‌دهند. در جنگی که در کنار دریاچه‌ی رگیلوس میان رومیان و لاتینیان جریان داشت همین که سپاه روم دچار تزلزل شد، رومیان به بخشی از سربازان سوار فرمان دادند که پیاده شوند و به یاری پیاده‌نظام بشتابند؛ آن‌گاه جنگ را ادامه دادند و پیروز شدند. این واقعه ثابت می‌کند که رومیان به پیاده‌نظام بیش از سوارنظام اعتماد داشتند.

سرباز پیاده می‌تواند در بسیاری از جاها حرکت کند و پیش برود که حرکت در آنها برای سرباز سوار ناممکن است. سربازان پیاده را می‌توان چنان تربیت کرد که مقید به نظم باشند و هر جا که نظم آشفته شود آن را دوباره برقرار سازند، حال آنکه نگاه‌داری نظم برای سوارنظام دشوار است و اگر نظمش آشفته شود برقرار ساختن دوباره‌ی آن ممکن نیست. پیاده‌نظام منظم به‌آسانی بر سوارنظام چیره می‌شود، ولی عکس این حالت به‌ندرت پیش می‌آید.

هنگامی که رومیان شهر کوچک سورا را محاصره کرده بودند، گروهی از سواران دشمن از شهر بیرون آمدند و به لشکرگاه رومیان حمله کردند. فرمانده‌ی سوارنظام رومی به مقابله شتافت و بر حسب اتفاق در نخستین تلاقی طرفین، فرماندهان هر دو طرف کشته شدند و سربازان که بی‌فرمانده مانده بودند نبرد را ادامه دادند. رومیان برای اینکه آسان‌تر بتوانند از خود دفاع کنند پیاده شدند و با این عمل سواران دشمن را نیز مجبور به پیاده شدن ساختند و بر حریفان پیروز گردیدند. برای اثبات برتری پیاده‌نظام بر سوارنظام مثالی بهتر از این نمی‌توان یافت.

ما خود دیدیم که نه هزار سویسی در جوار شهر نووارا بر ده هزار سوار و همین تعداد سرباز پیاده حمله کردند و پیروز شدند. سواران نتوانستند در برابر ایشان کاری از پیش ببرند و پیادگان که بیشترشان اهل گاسکونی و به‌کلی بی‌نظم بودند تنها احساس تحقیر در سویسیان برانگیختند. اندکی بعد دیدیم که بیست و شش هزار سویسی در مارینیان، نزدیکی میلان، به فرانس اول، شاه فرانسه، که بیست هزار سوار و چهل هزار پیاده و صد دستگاه توپ در زیر فرمان داشت حمله کردند و هر چند در این نبرد پیروز نگردیدند، ولی دو روز متوالی نبرد را با دلیری ادامه دادند.


📘 گفتارها
✍🏻 نیکولو ماکیاولی
↔️ محمدحسن لطفی
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader