ظهور حوزه‌ی عمومی مدرن و نقش مطبوعات
همزمان با ظهور سرمایه‌داری تجاری اولیه، بنیان‌های گونه‌ای نظم اجتماعی نوین شکل گرفت. مبادله‌ی کالاها و خبرها به‌عنوان رکن اصلی سرمایه‌داری تجاری اولیه، در مرحله‌ی سوداگری قدرت انقلابی خود را بروز داد. شکل‌گیری جامعه‌ی مدنی (civil society) نتیجه‌ی طبیعی غیرشخصی کردن دستگاه دولت بود. روابط و مناسباتی که تاکنون در چارچوب اقتصاد خانگی شکل می‌گرفت، به‌تدریج به حوزه‌ی عمومی گرایش یافت. فعالیت اقتصادی خصوصی‌شده ناچار بود در راستای بازار کالاها انجام گیرد، بازاری که تحت نظارت عمومی بود. شرایط اقتصادی برای نخستین بار در راستای نفع همگان بود. جامعه جایی است که روابط متقابل به‌خاطر نفس زندگی اهمیت عمومی پیدا می‌کند و فعالیت‌های حیاتی بشر در ملاعام صورت می‌گیرد.
مبادله‌ی خبرها همزمان با مبادله‌ی کالاها گسترش یافت. شهرهای بزرگ تجاری به مراکز بزرگ مبادله‌ی خبرها تبدیل شدند. ژورنال‌های سیاسی (political journals) ابتدا به‌صورت هفتگی و از اواسط قرن هفدهم به‌صورت روزانه منتشر شدند. بازرگانان گیرندگان اصلی این گزارش‌ها بودند و مایل نبودند آن‌ها را عمومی سازند. خبرهای خارجی، درباری و اقتصادی از صافی کنترل غیررسمی بازرگانان و رسمی دولت عبور می‌کرد. مبادله‌ی خبرها تابع قوانین بازار بود. ژورنال‌های چاپی اغلب از دل دفاتر خبری‌ای بیرون آمدند که کاغذهای اخبار را پخش می‌کردند.
دولت مدرن اساساً دولتی مبتنی بر مالیات بود و بوروکراسی مالی هسته‌ی اصلی آن بود. روند جدایی ثروت شخصی پادشاه از دارایی‌های دولت، سلطه‌ی فردی را نابود کرد. حوزه‌ی اقتدار دولت (state authority) در ادارات دائمی و ارتش دائمی عینیت یافت و در نقطه‌ی مقابل حکومت‌شوندگان قرار گرفت. عمومی به معنای هر آن‌چه با دولت مرتبط می‌شد، به دستگاه کارآمدی اشاره داشت که دارای حوزه‌های قضایی منظم و حق انحصاری استفاده از زور مشروع بود. اقتدار فئودالی ارباب جای خود را به اقتدار دولت داد. افراد خصوصی که تحت حاکمیت این دولت بودند، بانی اصلی پدیده‌ی عموم (public) بودند.
مطبوعات در راستای منافع دستگاه دولت درآمدند. یکی از فرامین دولت پروس در سال ۱۷۶۹ نمونه‌ی بارز این امر است. مقامات دولتی موظف بودند فرامین و قواعد را هر هفته آماده کنند و در اختیار سردبیران مطبوعات بگذارند. رابطه‌ی بین حاکمان و مردم در نتیجه‌ی سیاست‌های مرکانتیلیستی (mercantilism) به شکل عجیبی درآمد. هدف این سیاست‌ها حفظ تعادل در عرصه‌ی تجارت بود. بدین ترتیب، رابطه‌ی بین مقامات دولتی و حکومت‌شوندگان به‌صورت معجونی از برنامه‌ریزی دولتی و خلاقیت شخصی درآمد.
📘 دگرگونی ساختاری حوزه عمومی
✍🏻 یورگن هابرماس
↔️ جمال محمدی
📚 گروه کتابخوانی علمی
@SciBookReader
همزمان با ظهور سرمایه‌داری تجاری اولیه، بنیان‌های گونه‌ای نظم اجتماعی نوین شکل گرفت. مبادله‌ی کالاها و خبرها به‌عنوان رکن اصلی سرمایه‌داری تجاری اولیه، در مرحله‌ی سوداگری قدرت انقلابی خود را بروز داد. شکل‌گیری جامعه‌ی مدنی (civil society) نتیجه‌ی طبیعی غیرشخصی کردن دستگاه دولت بود. روابط و مناسباتی که تاکنون در چارچوب اقتصاد خانگی شکل می‌گرفت، به‌تدریج به حوزه‌ی عمومی گرایش یافت. فعالیت اقتصادی خصوصی‌شده ناچار بود در راستای بازار کالاها انجام گیرد، بازاری که تحت نظارت عمومی بود. شرایط اقتصادی برای نخستین بار در راستای نفع همگان بود. جامعه جایی است که روابط متقابل به‌خاطر نفس زندگی اهمیت عمومی پیدا می‌کند و فعالیت‌های حیاتی بشر در ملاعام صورت می‌گیرد.
مبادله‌ی خبرها همزمان با مبادله‌ی کالاها گسترش یافت. شهرهای بزرگ تجاری به مراکز بزرگ مبادله‌ی خبرها تبدیل شدند. ژورنال‌های سیاسی (political journals) ابتدا به‌صورت هفتگی و از اواسط قرن هفدهم به‌صورت روزانه منتشر شدند. بازرگانان گیرندگان اصلی این گزارش‌ها بودند و مایل نبودند آن‌ها را عمومی سازند. خبرهای خارجی، درباری و اقتصادی از صافی کنترل غیررسمی بازرگانان و رسمی دولت عبور می‌کرد. مبادله‌ی خبرها تابع قوانین بازار بود. ژورنال‌های چاپی اغلب از دل دفاتر خبری‌ای بیرون آمدند که کاغذهای اخبار را پخش می‌کردند.
دولت مدرن اساساً دولتی مبتنی بر مالیات بود و بوروکراسی مالی هسته‌ی اصلی آن بود. روند جدایی ثروت شخصی پادشاه از دارایی‌های دولت، سلطه‌ی فردی را نابود کرد. حوزه‌ی اقتدار دولت (state authority) در ادارات دائمی و ارتش دائمی عینیت یافت و در نقطه‌ی مقابل حکومت‌شوندگان قرار گرفت. عمومی به معنای هر آن‌چه با دولت مرتبط می‌شد، به دستگاه کارآمدی اشاره داشت که دارای حوزه‌های قضایی منظم و حق انحصاری استفاده از زور مشروع بود. اقتدار فئودالی ارباب جای خود را به اقتدار دولت داد. افراد خصوصی که تحت حاکمیت این دولت بودند، بانی اصلی پدیده‌ی عموم (public) بودند.
مطبوعات در راستای منافع دستگاه دولت درآمدند. یکی از فرامین دولت پروس در سال ۱۷۶۹ نمونه‌ی بارز این امر است. مقامات دولتی موظف بودند فرامین و قواعد را هر هفته آماده کنند و در اختیار سردبیران مطبوعات بگذارند. رابطه‌ی بین حاکمان و مردم در نتیجه‌ی سیاست‌های مرکانتیلیستی (mercantilism) به شکل عجیبی درآمد. هدف این سیاست‌ها حفظ تعادل در عرصه‌ی تجارت بود. بدین ترتیب، رابطه‌ی بین مقامات دولتی و حکومت‌شوندگان به‌صورت معجونی از برنامه‌ریزی دولتی و خلاقیت شخصی درآمد.
📘 دگرگونی ساختاری حوزه عمومی
✍🏻 یورگن هابرماس
↔️ جمال محمدی
📚 گروه کتابخوانی علمی
@SciBookReader
نقش نهادهای فرهنگی در شکل‌گیری حوزه‌ی عمومی بورژوایی
حوزه‌ی عمومی بورژوایی (Bourgeois Public Sphere) قلمرویی است مابین جامعه‌ی مدنی (Civil Society) و دولت که در آن بحث عمومی انتقادی (Critical Public Debate) درباره‌ی مسائل و موضوعات مورد علاقه‌ی عموم نهادینه شد. این حوزه در متن شرایط تاریخی خاصی از توسعه‌ی اقتصاد بازار شکل گرفت. بورژوازی نوظهور در مبارزه‌اش با عملکردهای بوروکراتیک و غیرشفاف دولت مطلقه به‌تدریج موفق شد شکل قدیمی حوزه‌ی عمومی را، که در آن قدرت شخص حاکم صرفاً در حضور مردم بازنمایی می‌شد، از میان بردارد و حوزه‌ی عمومی جدیدی جایگزین آن کند. در این حوزه‌ی جدید، مردم با دامن زدن به گفت‌وگوهای آگاهانه و انتقادی بر قدرت حکومت نظارت و کنترل داشتند.
ظهور ژورنالیسم ادبی (Literary Journalism) و محافل کتابخوانی، سالن‌ها و قهوه‌خانه‌ها به‌عنوان نهادهای کلیدی در شکل‌گیری حوزه‌ی عمومی نقش داشتند. این نهادهای فرهنگی فضاهایی را فراهم کردند که در آن‌ها افراد خصوصی از طریق به‌کارگیری خرد به مباحثه و نقد می‌پرداختند. مطبوعات (Press) در اواخر قرن هجدهم با انتشار منظم خبرها و اطلاعات عمومی، به ابزاری برای آگاهی‌بخشی به تجار و مردم عادی تبدیل شدند و نقش مهمی در عمومیت یافتن اطلاعات ایفا کردند. این نشریات شامل آگهی‌های مربوط به سیاست، اقتصاد، قیمت محصولات بازاری، میزان مالیات و بهای محصولات داخلی و وارداتی بودند. بدین‌ترتیب، فرد عادی از دستورات پادشاه آگاه می‌شد و می‌توانست اجناسش را به قیمت بهتری بفروشد.
جامعه‌ی مدنی نتیجه‌ی طبیعی غیرشخصی کردن دستگاه دولت بود. روابطی که تاکنون در چارچوب اقتصاد خانگی شکل می‌گرفت، به‌تدریج به حوزه‌ی عمومی گرایش پیدا کرد. فعالیت اقتصادی خصوصی‌شده ناچار بود در راستای بازار کالاها انجام گیرد که تحت نظارت عمومی بود. جامعه جایی است که روابط متقابل به‌خاطر نفس زندگی اهمیت عمومی پیدا می‌کند و فعالیت‌های حیاتی بشر در ملأعام صورت می‌گیرد. این تحولات به ظهور حوزه‌ی عمومی ادبی کمک کرد که در آن افراد از طریق ادبیات و گفت‌وگوهای انتقادی، هویت جمعی خود را شکل می‌دادند.
تحلیل فرهنگی-جامعه‌شناختی پیدایش حوزه‌ی عمومی ادبی و کارکرد آن درون کل جامعه مورد استقبال منتقدان و نظریه‌پردازانی قرار گرفته است که از رویکردهای متنی صرف ناراضی‌اند. جامعه‌شناسان تاریخی-تطبیقی با مطالعه‌ای درخشان آشنا می‌شوند که می‌کوشد تحلیل کلان تحولات ساختاری را با تفسیر ژرف معانی سیالی که کنشگران در زندگی روزمره به‌کار می‌برند تلفیق کند.
📘 دگرگونی ساختاری حوزه عمومی
✍🏻 یورگن هابرماس
↔️ جمال محمدی
📚 گروه کتابخوانی علمی
@SciBookReader
حوزه‌ی عمومی بورژوایی (Bourgeois Public Sphere) قلمرویی است مابین جامعه‌ی مدنی (Civil Society) و دولت که در آن بحث عمومی انتقادی (Critical Public Debate) درباره‌ی مسائل و موضوعات مورد علاقه‌ی عموم نهادینه شد. این حوزه در متن شرایط تاریخی خاصی از توسعه‌ی اقتصاد بازار شکل گرفت. بورژوازی نوظهور در مبارزه‌اش با عملکردهای بوروکراتیک و غیرشفاف دولت مطلقه به‌تدریج موفق شد شکل قدیمی حوزه‌ی عمومی را، که در آن قدرت شخص حاکم صرفاً در حضور مردم بازنمایی می‌شد، از میان بردارد و حوزه‌ی عمومی جدیدی جایگزین آن کند. در این حوزه‌ی جدید، مردم با دامن زدن به گفت‌وگوهای آگاهانه و انتقادی بر قدرت حکومت نظارت و کنترل داشتند.
ظهور ژورنالیسم ادبی (Literary Journalism) و محافل کتابخوانی، سالن‌ها و قهوه‌خانه‌ها به‌عنوان نهادهای کلیدی در شکل‌گیری حوزه‌ی عمومی نقش داشتند. این نهادهای فرهنگی فضاهایی را فراهم کردند که در آن‌ها افراد خصوصی از طریق به‌کارگیری خرد به مباحثه و نقد می‌پرداختند. مطبوعات (Press) در اواخر قرن هجدهم با انتشار منظم خبرها و اطلاعات عمومی، به ابزاری برای آگاهی‌بخشی به تجار و مردم عادی تبدیل شدند و نقش مهمی در عمومیت یافتن اطلاعات ایفا کردند. این نشریات شامل آگهی‌های مربوط به سیاست، اقتصاد، قیمت محصولات بازاری، میزان مالیات و بهای محصولات داخلی و وارداتی بودند. بدین‌ترتیب، فرد عادی از دستورات پادشاه آگاه می‌شد و می‌توانست اجناسش را به قیمت بهتری بفروشد.
جامعه‌ی مدنی نتیجه‌ی طبیعی غیرشخصی کردن دستگاه دولت بود. روابطی که تاکنون در چارچوب اقتصاد خانگی شکل می‌گرفت، به‌تدریج به حوزه‌ی عمومی گرایش پیدا کرد. فعالیت اقتصادی خصوصی‌شده ناچار بود در راستای بازار کالاها انجام گیرد که تحت نظارت عمومی بود. جامعه جایی است که روابط متقابل به‌خاطر نفس زندگی اهمیت عمومی پیدا می‌کند و فعالیت‌های حیاتی بشر در ملأعام صورت می‌گیرد. این تحولات به ظهور حوزه‌ی عمومی ادبی کمک کرد که در آن افراد از طریق ادبیات و گفت‌وگوهای انتقادی، هویت جمعی خود را شکل می‌دادند.
تحلیل فرهنگی-جامعه‌شناختی پیدایش حوزه‌ی عمومی ادبی و کارکرد آن درون کل جامعه مورد استقبال منتقدان و نظریه‌پردازانی قرار گرفته است که از رویکردهای متنی صرف ناراضی‌اند. جامعه‌شناسان تاریخی-تطبیقی با مطالعه‌ای درخشان آشنا می‌شوند که می‌کوشد تحلیل کلان تحولات ساختاری را با تفسیر ژرف معانی سیالی که کنشگران در زندگی روزمره به‌کار می‌برند تلفیق کند.
📘 دگرگونی ساختاری حوزه عمومی
✍🏻 یورگن هابرماس
↔️ جمال محمدی
📚 گروه کتابخوانی علمی
@SciBookReader
دگرگونی رسانه‌ها و زوال حوزه‌ی عمومی
رسانه‌های توده‌ای (Mass Media) در جوامع مصرفی مدرن به‌جای تقویت بحث عمومی انتقادی، به ابزاری برای مدیریت وفاق و ترویج فرهنگ مصرف تبدیل شدند. در حالی که حوزه‌ی عمومی سیاسی (Political Public Sphere) بدون سیطره‌ی افکار عمومی (Public Opinion) فاقد مضمون و محتواست، این رسانه‌ها با رواج دیدگاه‌های عامه‌پسند و عقاید مشوش، شکل‌گیری افکار عمومی را دشوارتر کرده‌اند. هدف لیبرالیسم حفظ جماعت منتقدی است که به بحث عمومی عقلانی می‌پردازد، اما در قلب حوزه‌ی عمومی در حال زوال، این روند ارتباطی به‌سختی زنده نگه داشته می‌شود.
افکار عمومی یگانه منبع مقبول مشروعیت‌بخشی به قدرت سیاسی در دولت‌های دموکراتیک رفاه اجتماعی است. نهادهای قانونی این دولت‌ها به افکار عمومی دست‌نخورده امید بسته‌اند، زیرا حاکمیت مردم (Popular Sovereignty) اساس حقانیت آن‌هاست. با وجود ناپایداری افکار عمومی، که تحت تأثیر عوامل و رخدادهای ویژه به این‌سو و آن‌سو می‌رود، این مفهوم همچنان در نظریه‌ی سیاسی اهمیت دارد. اما رسانه‌های توده‌ای با عمومیت نمایشی و فریب‌کارانه (Manipulative Publicity)، ذهنیت مطیع و عامیانه‌ای را در عموم پرورش می‌دهند که با بحث انتقادی فاصله دارد.
تحقیقات تجربی علوم اجتماعی با کیفیت پوزیتیویستی، سویه‌های نهادی افکار عمومی را نادیده می‌گیرند و به تحلیل اجتماعی-روان‌شناختی آن می‌پردازند. افکار عمومی به نگرش‌های اعضای یک گروه اجتماعی درباره‌ی موضوع خاص گفته می‌شود. این تعریف، عموم را ابتدا مترادف توده و سپس معادل گروه می‌کند. چارچوب اجتماعی-روانی ارتباط به روابط بین دو یا چند نفر تقلیل می‌یابد و شیوه‌های نهادی که در دوره‌ی لیبرال به بحث‌های عمومی-انتقادی منجر می‌شد، تداعی نمی‌شود. افکار گروهی زمانی صیغه‌ی عمومی پیدا می‌کند که به‌لحاظ ذهنی در مقام افکار مسلط چیرگی یابد.
رسانه‌های توده‌ای از طریق تأثیر مستقیم و همچنین از طریق رهبران فکری، که گاهی تفکرات ژرف خود را از مباحثه‌ی عقلانی و ادبی کسب کرده‌اند، بر فرایندهای ارتباطی گروهی اثر می‌گذارند. اما این افکار، تا زمانی که در شبکه‌ی ارتباطی جماعت منتقد شکل نگیرند، همچنان بخشی از افکار غیرعمومی محسوب می‌شوند. تبدیل شدن فکر به عمل در کنترل قدرتمندانی است که کانال‌های عمل و فعالیت را سازمان‌دهی می‌کنند.
📘 دگرگونی ساختاری حوزه عمومی
✍🏻 یورگن هابرماس
↔️ جمال محمدی
📚 گروه کتابخوانی علمی
@SciBookReader
رسانه‌های توده‌ای (Mass Media) در جوامع مصرفی مدرن به‌جای تقویت بحث عمومی انتقادی، به ابزاری برای مدیریت وفاق و ترویج فرهنگ مصرف تبدیل شدند. در حالی که حوزه‌ی عمومی سیاسی (Political Public Sphere) بدون سیطره‌ی افکار عمومی (Public Opinion) فاقد مضمون و محتواست، این رسانه‌ها با رواج دیدگاه‌های عامه‌پسند و عقاید مشوش، شکل‌گیری افکار عمومی را دشوارتر کرده‌اند. هدف لیبرالیسم حفظ جماعت منتقدی است که به بحث عمومی عقلانی می‌پردازد، اما در قلب حوزه‌ی عمومی در حال زوال، این روند ارتباطی به‌سختی زنده نگه داشته می‌شود.
افکار عمومی یگانه منبع مقبول مشروعیت‌بخشی به قدرت سیاسی در دولت‌های دموکراتیک رفاه اجتماعی است. نهادهای قانونی این دولت‌ها به افکار عمومی دست‌نخورده امید بسته‌اند، زیرا حاکمیت مردم (Popular Sovereignty) اساس حقانیت آن‌هاست. با وجود ناپایداری افکار عمومی، که تحت تأثیر عوامل و رخدادهای ویژه به این‌سو و آن‌سو می‌رود، این مفهوم همچنان در نظریه‌ی سیاسی اهمیت دارد. اما رسانه‌های توده‌ای با عمومیت نمایشی و فریب‌کارانه (Manipulative Publicity)، ذهنیت مطیع و عامیانه‌ای را در عموم پرورش می‌دهند که با بحث انتقادی فاصله دارد.
تحقیقات تجربی علوم اجتماعی با کیفیت پوزیتیویستی، سویه‌های نهادی افکار عمومی را نادیده می‌گیرند و به تحلیل اجتماعی-روان‌شناختی آن می‌پردازند. افکار عمومی به نگرش‌های اعضای یک گروه اجتماعی درباره‌ی موضوع خاص گفته می‌شود. این تعریف، عموم را ابتدا مترادف توده و سپس معادل گروه می‌کند. چارچوب اجتماعی-روانی ارتباط به روابط بین دو یا چند نفر تقلیل می‌یابد و شیوه‌های نهادی که در دوره‌ی لیبرال به بحث‌های عمومی-انتقادی منجر می‌شد، تداعی نمی‌شود. افکار گروهی زمانی صیغه‌ی عمومی پیدا می‌کند که به‌لحاظ ذهنی در مقام افکار مسلط چیرگی یابد.
رسانه‌های توده‌ای از طریق تأثیر مستقیم و همچنین از طریق رهبران فکری، که گاهی تفکرات ژرف خود را از مباحثه‌ی عقلانی و ادبی کسب کرده‌اند، بر فرایندهای ارتباطی گروهی اثر می‌گذارند. اما این افکار، تا زمانی که در شبکه‌ی ارتباطی جماعت منتقد شکل نگیرند، همچنان بخشی از افکار غیرعمومی محسوب می‌شوند. تبدیل شدن فکر به عمل در کنترل قدرتمندانی است که کانال‌های عمل و فعالیت را سازمان‌دهی می‌کنند.
📘 دگرگونی ساختاری حوزه عمومی
✍🏻 یورگن هابرماس
↔️ جمال محمدی
📚 گروه کتابخوانی علمی
@SciBookReader