تجمع دوباره

سلول‌ها برای ساختن بدن، پروتئین‌های خاصی می‌سازند، بنابراین با مطالعه‌ی سرچشمه‌ی این مولکول، می‌توان سرنخ‌هایی درباره‌ی بدن جانداران به‌دست آورد. اکنون پاسخ در ژنوم جانداران نهفته است، چراکه توالی ژنوم قیفی‌ها، باکتری‌ها و میکروب‌های مختلف، برای کاوش در دسترس ما قرار دارد. دانشمندان با استفاده از پایگاه‌های داده‌ای کامپیوتری، می‌توانند ژنوم یک موجود را بررسی کنند و دقیقاً مشخص کنند که چه پروتئین‌هایی می‌تواند بسازد.

زمانی که ژنوم قیفی‌ها توالی‌یابی شد، حقیقتی باورنکردنی را آشکار کرد. بسیاری از پروتئین‌هایی که در ساخت بدن جانداران به‌کار می‌رود، در این جاندار تک‌سلولی نیز وجود دارد. این‌ها با استفاده از این پروتئین‌ها رُزِت‌ها را می‌سازند تا طعمه را پیدا کنند و مصرف نمایند. این مشاهده، کینگ و دیگران را بر آن داشت که جست‌وجوی بزرگ‌تری انجام دهند و ژنوم میکروب‌های مختلف را بررسی کنند.

کینگ و همکارانش کشف کردند که نمونه‌هایی از پروتئین‌هایی که در ساخت بدن جانداران از آن‌ها استفاده می‌شود، از قبیل کلاژن‌ها کادهرین‌ها و خیلی‌های دیگر، در انواع مختلفی از جانداران تک‌سلولی یافت می‌شود، از باکتری‌ها گرفته تا انواع پیچیده‌تری که اندامک نیز دارند. آن‌ها که بدن نمی‌سازند، با این پروتئین‌ها چکار می‌کنند؟ از آن‌ها برای متصل‌شدن به طعمه یا به بخش‌هایی از محیط استفاده می‌کنند. از آن‌ها برای فرار از دست شکارچی‌ها بهره می‌گیرند. هم‌چنین، جانداران تک‌سلولی می‌توانند با استفاده از علامت‌های شیمیایی، با یکدیگر ارتباط برقرار کنند. میکروب‌ها در سازگاری با محیط خود پیش‌سازهایی شیمیایی را پدید آوردند که جانوران از آن‌ها برای ساختن بدن خود استفاده می‌کنند. تنها دلیل اینکه حیاتِ چندسلولی امکان‌پذیر شده است، این است که ترکیبات جدیدی از مولکول‌ها، از کارکرد اولیه‌ای که در حیات تک‌سلولی داشتند، تغییر کاربری داده‌اند. اختراعات بزرگی که امکان ساختن بدن جانداران را فراهم کرده‌اند، از نظر قدمت به قبل از پیدایش خود اندام‌ها برمی‌گردند... بیشتر بخوانید

📓 دگرگونی‌های بزرگ: رمزگشایی چهار میلیارد سال حیات، از فسیل‌های باستانی
✍🏿 نیل شوبین
🔛 قاسم کیانی‌مقدم

@Chekide_ha

مجموع قطعات

سازمان‌دهی بدن، درست مانند عروسک‌های روسی است: بدن دارای اعضایی است که متشکل از بافت‌هایی هستند که از سلول‌هایی تشکیل شده‌اند که اندامک دارند، و همه‌ی این‌ها در درون خود دارای ژن‌هایی هستند. در طول میلیاردها سال تکامل قطعات مختلف، اساساً فردیت خود را کنار گذاشتند تا جزئی از کل بزرگ‌تر شوند. میکروب‌های مستقل ترکیب شدند تا نوع جدیدی از سلول را بسازند. این سلول جدید، خواص ویژه‌ای داشت که بازترکیب جدیدی، یعنی بدن چندسلولی را امکان‌پذیر ساخت. انواع مرتباً پیچیده‌تر فرد، به‌طور پیاپی از قطعات هرچه ظریف‌تری پدید آمده‌اند.

بدن‌ها و سلول‌ها تا حد زیادی متکی بر رفتار کنترلشده‌ی اجزای تشکیل‌دهنده‌ی خود هستند ولی در زیر این نظم، هیاهویی در جریان است. برای هماهنگ‌سازی اجزای بدن، باید علایق متضاد سلول‌های مختلف و اجزای ژنوم تحت کنترل قرار گیرد. ژن‌ها، اندامک‌ها و سلول‌های مختلف درون بدن مرتب تکثیر می‌شوند. اگر کنترلی در کار نباشد، ممکن است یکی از اجزا همه‌جا را تصرف کند. نزاع بین اجزایی که خودخواهانه رفتار می‌کنند و سعی می‌کنند بدون کنترل تکثیر شوند، و نیازهای بدن، داستانی است که به سلامتی بیماری و تکامل مربوط می‌شود. پیامد آن ممکن است سرچشمه‌ی اختراع یا مسیری به‌سوی فاجعه باشد.

سلولی را در نظر بگیرید که مستقل رفتار می‌کند و بدون توجه به دیگران صرفاً تقسیم و تکثیر می‌شود و یا برعکس، در زمان یا مکان لازم نمی‌میرد. چنین سلول‌هایی، بدن را در اختیار می‌گیرند و آن را از بین می‌برند. درواقع، این دقیقاً کاری است که سرطان انجام می‌دهد: سلول‌های سرطانی قوانین را زیر پا می‌گذارند و خودخواهانه رفتار می‌کنند. به‌طوری‌که نه تولیدمثل و نه مرگ خود را با نیازهای فردی که در آن سکونت دارند، هماهنگ نمی‌کنند.

سرطان تنشی اساسی را بین اجزا و کل -یعنی در این مورد، بین اجزای تشکیل‌دهنده‌ی بدن و خود بدن- آشکار می‌کند. اگر اجزا فقط اساس منافع کوتاه‌مدت خود عمل کنند و بدون مهار تقسیم شوند، می‌توانند منجر به نابودی بدن شوند. سرطان نوعی بیماری ناشی از جهش‌های ژنتیکی است که بر روی هم انباشته می‌شوند و سبب می‌شوند که سلول‌ها با سرعت تکثیر شوند یا در زمان لازم نمیرند. در پاسخ به آن بدن پاسخ‌های ایمنی ایجاد کرده است که سلول‌های خلافکار را به دام می‌اندازد. وقتی که این کنترل‌ها و دفاع‌ها نهایتاً با شکست مواجه شود و رفتار سلول‌ها غيرقابل کنترل شود، سرطان کشنده می‌شود.

در درون ژنوم نیز نزاع مشابهی رخ می‌دهد. ژن‌های پرش‌کننده‌ی باربارا مک‌کلینتاک نیز، درست مانند یک سلول سرطانی از خودشان کپی تهیه می‌کنند. این نبرد درونی بین عناصر خودخواه خودسری که می‌خواهند آزادانه تکثیر شوند و ارگانیسم فرد در جریان است. با توجه به ژن‌هایی که تلاش می‌کنند عناصر خودخواه را کنترل کنند، ویروس‌ها که مدام هجوم می‌آورند، و تریلیون‌ها سلول که باهم همکاری می‌کنند تا کارکرد بدن را حفظ کنند، می‌توان گفت که بدن جانداران چندسلولی ائتلافی از اجزا است که در زمان‌ها و گاه در مکان‌های متفاوت ایجاد شده‌اند. این اجزا که بعضاً در نزاع و همواره در تغییرند، هیزمی برای آتش تکامل هستند. بدن جانداران به‌علت تنوع اجزا و نحوه‌ی تعامل آن‌ها، تکامل پیدا می‌کنند و به روش‌های جدید تغییر می‌نمایند.

📓 دگرگونی‌های بزرگ: رمزگشایی چهار میلیارد سال حیات، از فسیل‌های باستانی
✍🏿 نیل شوبین
🔛 قاسم کیانی‌مقدم

@Chekide_ha

آمیزه‌شناسی

چرخ شش هزار سال است که در دنیا وجود دارد. چمدان هم چند قرن است که در دسترس ما است. اما چمدان چرخ‌دار همین چند دهه‌ی پیش اختراع شد و زندگی بسیاری از افرادی را که سفر می‌کنند دگرگون کرد. هر بار که من به فرودگاه می‌روم، احساس شگفتی می‌کنم که این اختراع انقلابی با پیداکردن یک ترکیب جدید محقق شده است.

اندامک‌های مارگولیس، قدرت ترکیب را به‌عنوان منبعی برای اختراع در جهان طبیعی نشان داد. حال آیا ممکن است که یک رده خودش چیزی را اختراع نکند، بلکه یک ویژگی را که در گونه‌ی دیگری بروز کرده است، بگیرد؟ میتوکندری‌ها که انرژی سلول را تأمین می‌کنند، در اثر تغییرات ژنوم خود ما، در زمانی که نیاکان ما جانداران تک‌سلولی بودند، اختراع نشدند. بلکه در جای دیگری اختراع شدند، و سپس با ادغام آن باکتری باستانی و رده‌ی ما، وارد سلول ما شده و مورد استفاده‌ی مجدد قرار گرفتند. به‌همین ترتیب، ویروس‌ها طی میلیون‌ها سال آلوده‌کردن ژنوم‌ها، قابلیت ساخت پروتئین‌های جدید را به آن‌ها دادند. با تغییر کاربری این ویروس‌ها، مولکول‌های جدیدی برای کمک به بارداری و حافظه به‌وجود آمدند.

گاه صفتی در یک گونه ظاهر می‌شود، بعد گونه‌ی دیگری آن را وام می‌گیرد، می‌دزدد و برای کاربردهای جدیدی تغییر می‌دهد. گاه میزبان‌ها اختراعی را به ارث می‌برند، به‌جای اینکه مجبور باشند آن را خودشان بسازند. ترکیب قطعات و انواع جدید افراد که از آن‌ها پدید می‌آیند، می‌توانند فرصت‌های تکاملی جدیدی را ایجاد کنند.

میلیاردها سال حیات به‌صورت تک‌سلولی بود و نوآفرینی‌هایی در نحوه‌ی متابولیسم انرژی و مواد شیمیایی در جانداران صورت می‌گرفت. با ظهور افراد هرچه پیچیده‌تر، روش‌های جدیدی برای ساختن پروتئین‌ها، حرکت‌کردن و تأمين غذا ایجاد شد. جانداران دارای بدن -جانوران، گیاهان و قارچ‌ها- در روی زمین نسبتاً تازه‌واردند، و همگی از سلول‌هایی ساخته شده‌اند که از ادغام افراد متفاوت حاصل شده‌اند. پیدایش بدن، زمینه را برای روش جدیدی از تکامل مهیا کرد. جاندارانی که از سلول‌های متعدد ساخته شده بودند، که هر کدام انرژی خود را از اندامک‌ها تأمین می‌کردند، توانستند بزرگ‌تر شوند، و بافت‌ها و اعضای جدیدی ایجاد کنند. نتیجه‌ی آن تنوع بافت‌ها و اعضا است که به جانوران کمک می‌کند تا ارتفاعات بالا پرواز کنند، به قعر اقیانوس‌ها شنا کنند، و ماهواره‌هایی بسازند تا بتوانند دورترین نقاط منظومه‌ی شمسی را کاوش نمایند.

📓 دگرگونی‌های بزرگ: رمزگشایی چهار میلیارد سال حیات، از فسیل‌های باستانی
✍🏿 نیل شوبین
🔛 قاسم کیانی‌مقدم

@Chekide_ha

در اختیارگرفتن آینده

ترکیب‌کردن، وام‌گرفتن و تغییر کاربری دادن فناوری‌ها و نوآفرینی‌های گونه‌های دیگر، تاریخ چندمیلیون ساله‌ی ما بوده است. اما بخشی از آینده‌ی ما نیز هست.

در سال ۱۹۹۳، میکروب‌شناس اسپانیایی، فرانسیسكو موخيكا، مشغول مطالعه‌ی شوره‌زارهای باتلاقی در کوستا بلانکا در جنوب اسپانیا بود. هدفش فهمیدن این بود که چگونه باکتری‌ها برای زندگی در یک زیستگاه بسیار شور تکامل یافته‌اند. در ژنوم آن‌ها چیزی بود که باعث مقاومت آن‌ها نسبت به محیطی می‌شد که برای اکثر گونه‌ها کشنده است. او در طول یک دهه تحقیق و اکتشاف، ژنوم آن‌ها را توالی‌یابی کرد و ویژگی حیرت‌انگیزی را برملا کرد. اکثر DNA آن‌ها از توالی باکتریایی استاندارد با حروف متفاوت تشکیل شده بود. ولی در جاهای معدودی توالی کوتاهی وجود داشت که یک واروخوانه تشکیل می داد که از هر دو طرف یک چیز خوانده می‌شد، مانند کلمه ی Hannah، ولی البته با حروف A، T، G، و C. به‌علاوه قطعه‌های کوتاه واروخوانه با فاصله‌ی یکنواخت از یکدیگر قرار گرفته بودند، به‌طوری‌که یک الگوی تکراری تشکیل می‌دادند: واروخوانه، فاصله‌ی دارای توالی‌های دیگر، واروخوانه و باز فاصله‌ی دارای توالی‌های دیگر. درواقع حدوداً یک دهه قبل از آن نیز آزمایشگاهی ژاپنی این توالی‌های واروخوانه‌ای را کشف کرده بود که خود نمونه‌ای از چندگانه‌ها در علم است.

موخیکا که فکر نمی‌کرد این پیشامدی تصادفی باشد، باکتری‌های دیگر را نیز از نظر این الگوی عجیب جست‌وجو کرد. و واقعاً هم مشاهده کرد که این الگو در آن‌ها بسیار شایع است و در بیش از بیست گونه یافت می‌شود. چنین الگوی ژنومی شایع و مشخصی باید کارکردی داشته باشد، ولی چه کارکردی می‌توانست باشد؟... بیشتر بخوانید

📓 دگرگونی‌های بزرگ: رمزگشایی چهار میلیارد سال حیات، از فسیل‌های باستانی
✍🏿 نیل شوبین
🔛 قاسم کیانی‌مقدم

🔚

@Chekide_ha

تصور کنید که یکی از مباحثِ تاریخیِ متأخر را درس می‌دهید و گروهی از انکارکنندگانِ هولوکاست، که از سازماندهی و پشتیبانیِ مالیِ قوی و قدرتِ سیاسی بالایی برخوردارند، دروسِ قرنِ بیستمِ اروپایِ شما را تحریم می‌کنند، به سخره می‌گیرند، یا هر طور شده چوب لایِ چرخِ آن می‌گذارند. درست است که انکارکنندگانِ روم، که در مثالِ خود آوردم، صرفاً فرضی بودند، اما انکارکنندگانِ هولوکاست (Holocaust) واقعاً وجود دارند. این افراد از ابرازِ عقیده‌ی خود هیچ ابایی ندارند، در ظاهر بسیار هم معقول تشریف دارند، و در اینکه خود را افرادی کتابخوان و فاضل هم جا بزنند یدِ طولایی دارند. دستِ‌کم رئیس‌جمهورِ یکی از کشورهایِ قدرتمندِ کنونی و یکی از اسقف‌های کلیسایِ کاتولیکِ رُم (the Roman Catholic Church) حامیِ این دیدگاه هستند. تصور کنید هنگامِ تدریسِ تاریخِ اروپا، عده‌ای مدام شما را به بادِ انتقاد بگیرند و با طلبکاری ازتان بخواهند که «جدل‌هایِ طرفِ مخالف را هم درس دهید» و «زمانِ برابری» را به «نظریه‌ی جایگزین»ی اختصاص دهید که می‌گوید هولوکاست هرگز رخ نداده است و یک مشت صهیونیست آن را از خودشان درآورده‌اند. روشن‌فکرانِ نسبی‌گرا هم، که این روزها تویِ بورس هستند، نخودِ آش می‌شوند و اصرار می‌کنند که هیچ حقیقتِ مطلقی وجود ندارد: پذیرش یا عدمِ پذیرشِ هولوکاست تصمیمی فردی است؛ همۀ دیدگاه‌ها به یک اندازه معتبرند و باید به یک اندازه «محترم شمرده شوند».

بسیاری از معلمان و اساتیدِ علوم نیز این روزها حال و روزِ بهتری ندارند. هر گاه که به شرحِ اصلِ محوری و راهنمایِ زیست‌شناسی همت می‌ورزند؛ هر گاه که صادقانه حیات را در بافتِ تاریخی‌اش (یعنی فرگشت) قرار می‌دهند؛ هر گاه که جوهرۀ حیات را وا می‌کاوند یا شرح می‌دهند؛ عده‌ای به آن‌ها می‌تازند، چوب لایِ چرخشان می‌گذارند، آزارشان می‌دهند، به‌شان زور می‌گویند، و حتی تهدیدشان می‌کنند که از کار بیکارشان می‌کنند. کمترین ضررش این است که وقت این اساتید رویِ این آدم‌ها تلف می‌شود. ممکن است والدینِ دانش‌آموزان نامه‌هایِ تهدیدکننده به آن‌ها بنویسند و مجبور باشند پوزخندها و سرسختی‌هایِ بچه‌هایی را تحمل کنند که شست‌وشویِ مغزی شده‌اند. از سویِ دولت، کتاب‌هایِ درسی‌ای به آن‌ها داده می‌شود که یا به طورِ نظام‌مند واژۀ «فرگشت» از آن‌ها حذف شده است و یا به جایِ آن عبارتِ «تغییرِ تدریجی» به کار رفته است. در گذشته شاید ساده از کنارِ چنین موضوعی می‌گذشتیم و آن را پدیده‌ای تلقی می‌کردیم که فقط در آمریکا ممکن است رخ دهد. اما امروزه معلمانِ بریتانیایی و اروپایی هم با چنین مشکلاتی دست و پنجه نرم می‌کنند. این امر تا اندازه‌ای پیامدِ تأثیرِ آمریکاست، اما عاملِ مهم‌تر افزایشِ تعدادِ دانش‌آموزانِ مسلمان در کلاس‌هایِ درس است (تعهدِ رسمی برایِ «چند-فرهنگی (multiculturalism)»کردنِ جامعه و ترس از نژادپرست خوانده شدن هم بدین معضل دامن زده است).

📓 باشکوه‌ترین نمایش روی زمین: شواهد فرگشت
✍🏿 ریچارد داوکینز

@Chekide_ha

اگر فرض کنیم که انکارکنندگانِ تاریخ، که امرِ واقعیِ فرگشت را رد می‌کنند، غافل از زیست‌شناسی هستند، آن‌گاه کسانی که خیال می‌کنند که جهان کمتر از ده هزار سالِ پیش به وجود آمده است از غافل هم بدترند؛ آن‌ها به حدِ ناامیدکننده‌ای متوهم‌اند. آن‌ها نه فقط حقایقِ زیست‌شناسی، بلکه حقایقِ فیزیک، زمین‌شناسی، کیهان‌شناسی، باستان‌شناسی، تاریخ، و شیمی را هم انکار می‌کنند.

📓 باشکوه‌ترین نمایش روی زمین: شواهد فرگشت
✍🏿 ریچارد داوکینز

@Chekide_ha

داروین و همچنین والاس، که هم‌زمان انتخابِ طبیعی را کشف کرد، به ارکیدۀ خاصی در ماداگاسکار، آنگراکوم سِسکوپیدال (Angraecum sesquipedale)، اشاره می‌کنند (تصویرِ زیر) و هر دو نفر پیش‌بینیِ یکسان و خارق‌العاده‌ای می‌کنند. این پیش‌بینی بعداً به اثبات می‌رسد. این گلِ ارکیده نکتاریزِ (nectary) لوله‌ای‌شکل دارد که، مطابقِ خط‌کشِ داروین، تا بیش از ۱۱ اینچ پایین می‌روند (که چیزی معادلِ ۳۰ سانتی‌متر است). یکی از گونه‌هایِ مرتبط، آنگراکوم لوگیکالکار (Angraecum longicalcar)، نوش‌جای‌هایی (مهمیزهایی) حاویِ شهد دارد که حتی از آن هم بلندترند و به ۴۰ سانتی‌متر هم می‌رسند (بیش از ۱۵ اینچ). داروین، تنها بر اساسِ وجودِ آنگراکوم سِسکوپیدال در ماداگاسکار، در کتابش دربارۀ ارکیده‌ها در سالِ ۱۸۶۲، پیش‌بینی می‌کند که باید «شاپرک‌هایی وجود داشته باشند که خرطوم‌شان بینِ ۲۵ تا ۲۸ سانتی‌متر باشد». پنج سال بعد، والاس از چند گونه شاپرک سخن به میان می‌آورد که خرطوم‌هایش تقریباً به اندازه‌ای بلند بوده‌اند که با پیش‌بینیِ داروین جور در بیایند (مشخص نیست که والاس کتابِ داروین را خوانده بوده است یا نه).

"من خرطومِ گونه‌ای را، به نامِ ماکروسیلا کِلوئِنتیوس (Macrosila morganii)، متعلق به آمریکایِ جنوبی در موزۀ بریتانیا، به دقت اندازه گرفتم و طولِ آن ۲۳.۴۹ سانتی‌متر بود! طولِ خرطومِ یکی از گونه‌هایِ مناطقِ گرمسیریِ آفریقا (ماکروسیلا مورگانی) ۱۹ سانتی‌متر بود. گونه‌ای شاپرک، که خرطومش ۵ تا ۷ سانتی‌متر بزرگتر باشد، می‌تواند شهدِ آنگراکوم سِسکوپِدالِه‌ای را که نوش‌جایِ آن از ۲۵ تا ۳۵ سانتی‌متر طول داشته باشد بمکد. با اطمینان می‌توان وجودِ چنین شاپرکی را در ماداگاسکار پیش‌بینی کرد. طبیعت‌شناسانی که در آن جزیره مطالعه می‌کنند باید، با همان اطمینانی که اخترشناسان در هنگامِ جست‌وجو به دنبالِ سیارۀ نپتون داشتند، به دنبالِ چنین گونه‌ای بگردند و به همان میزان هم موفق خواهند بود!"

در سالِ ۱۹۰۳، پس از مرگِ داروین اما در زمانِ حیاتِ طولانیِ والاس، شاپرکی ناشناخته کشف شد و مشخص شد که مطابقِ پیش‌بینیِ داروین-والاس است. بر این زیرگونه، به حق، نامِ پِرائدیکتا (praedicta) نهاده شد. اما حتی زانتوپان مورگانی پِرائدیکتا، «شاپرکِ شاهینیِ داروین» هم تواناییِ گرده‌افشانیِ آنگراکوم لوگیکالکار را ندارد. ولی وجودِ این گل باعث می‌شود کشفِ شاپرک‌هایی دارایِ پوزه‌هایی درازتر را پیش‌بینی کنیم و می‌توانیم، به قولِ والاس، به همان اندازه که دربارۀ درستیِ پیش‌بینیِ کشفِ سیارۀ نپتون مطمئن بودیم، به درستیِ پیش‌بینی‌مان اطمینان داشته باشیم. در ضمن، این مثالِ کوچک دروغین بودنِ این مدعا را که فرگشت، به دلیلِ سر و کار داشتن با گذشته، تواناییِ پیش‌بینی ندارد، هویدا می‌کند. پیش‌بینیِ داروین-والاس پیش‌بینیِ کاملاً معتبری بود، با این که، بی‌شک، زیرگونۀ پِرائدیکتا پیش از بیانِ این پیش‌بینی وجود داشته است. آن‌ها پیش‌بینی کردند که در آینده یک نفر شاپرکی را کشف می‌کند که دهانش آن‌قدر بزرگ است که به شهدِ موجود در آنگراکوم سِسکوپِدالِه برسد.

📓 باشکوه‌ترین نمایش روی زمین: شواهد فرگشت
✍🏿 ریچارد داوکینز

@Chekide_ha

برایِ گل، گرده‌افشانی با حشره، نسبت به گرده‌افشانیِ اسراف‌کارانه و نادقیق با باد، پیشرفتی بزرگ در اقتصاد است. حتی اگر یک زنبورِ عسل به صورتِ تصادفی به گل‌هایِ مختلف سر بزند، و بی‌بند-و-بارانه با آلاله، گلِ گندم، شقایق، و مامیران هم‌آغوش شود، یک دانه گرده‌ای که به شکمِ پرزدارش نشسته است شانسِ بیشتری برایِ برخورد با هدفِ درست (گلِ دیگریِ از گونه‌ای یکسان) دارد تا زمانی که باد آن را پراکنده باشد. کمی بهتر از آن زنبورِ عسلی است که به رنگی خاص، مثلاً آبی، علاقۀ بیشتری دارد. یا زنبوری که به رنگِ بخصوصی علاقه ندارد لیکن تمایل به ایجادِ عاداتِ رنگی دارد، به گونه‌ای که هر بار یک رنگ را انتخاب می‌کند. از این بهتر حشره‌ای است که فقط به گل‌هایِ یک گونه سر می‌زند. و گل‌هایی هستند، مثلِ ارکیدۀ ماداگاسکار که الهام‌بخشِ پیش‌بینیِ داروین-والاس بودند، گل‌هایی که شهدشان تنها برایِ حشراتی در دسترس است که به طورِ تخصصی رویِ آن گیاه کار می‌کنند و آن گل در انحصارِ مطلقِ آن‌هاست. آن شاپرک‌هایِ ماداگاسکار گلولۀ جادوییِ از نوعِ اعلایش هستند.

از دیدِ شاپرک‌ها، گل‌هایی که تولیدِ شهدشان ردخور ندار د مانندِ گاوهایِ شیریِ پربار و مطیع هستند. از دیدِ گل‌ها، شاپرک‌هایی که بی‌برو-برگرد گرده‌شان را به دیگر گل‌هایِ هم‌گونۀ خود منتقل می‌کنند مانندِ سرویسِ فِدِرال اِکسپرسِ گران‌قیمت یا کبوترهایِ جَلد هستند. می‌توان گفت که هر کدام از دو طرفِ ماجرا یکدیگر را اهلی کرده و به صورتِ انتخابی پرورش داده‌اند تا کارشان را بهتر از گذشته انجام دهند. می‌توان گفت انسان‌هایی هم که گل‌هایِ رُزِ ارزشمند را پرورش می‌دهند همان کاری را با گل‌ها کرده‌اند که حشرات کرده‌اند، حال با پیازداغِ بیشتر. حشرات گل‌ها را به گونه‌ای پرورش داده‌اند که بَرّاق باشند و به چشم بیایند. باغبانان آن‌ها را از آن‌چه که بودند هم بَرّاق‌تر و چشمگیرتر کردند. حشرات عطری خوش به گل‌هایِ رُز دادند. ما هم واردِ عرصه شدیم و آن‌ها را بیش از پیش خوشبو کردیم. این که عطری که زنبورانِ عسل و پروانه‌ها دوست دارند به مشامِ ما هم خوش می‌آید رخدادی اتفاقی و نیکوست. گل‌هایی چون تریلیومِ قرمز (بنیامینِ بوگندو)، تریلیوم اِرِکتوم، یا گلِ جسد، آمورفوفالوس تیتانوم، که از مگسِ گوشت یا سوسک‌هایِ مردارخوار برایِ گرده‌افشانی استفاده می‌کنند، معمولاً حالمان را به هم می‌زنند؛ چرا که بویِ گوشتِ فاسد را تقلید می‌کنند. به نظرم، چنین گل‌هایی برای بهبودِ بویِ خود از انسان‌هایِ اهلی‌ساز بهره نگرفته‌اند.

البته رابطۀ میانِ حشرات و گیاهان رابطه‌ای دوطرفه است و نباید از در نظر گرفتنِ هر دو سویِ رابطه غافل بمانیم. حشرات شاید گلها را به نحوی «اصلاحِ نژاد» کنند که زیباتر شوند، اما به این خاطر نیست که عاشقِ جمال هستند. بلکه به این خاطر است که گل‌ها از این که حشرات آن‌ها را جذاب دریابند سود می‌برند. حشرات، با انتخابِ زیباترین گل برایِ ملاقات، ناخواسته، گل‌ها را به منظورِ زیباتر کردنشان «اصلاحِ نژاد» می‌کنند. در عینِ حال، گل‌ها هم حشرات را برایِ گرده‌افشانی اصلاحِ نژاد می‌کنند. در اینجا هم به صورتِ ضمنی اشاره کردم که حشرات گل‌ها را برایِ رسیدن به شهدِ بیشتر اصلاحِ نژاد می‌کنند، همان‌طور که دام‌داران گاوهایِ فریسی را اصلاحِ نژاد کرده‌اند که پستان‌هایِ بزرگی دارند. اما این به نفعِ گل است که شهدش را جیره‌بندی کند. اگر حشره‌ای را سیر کنند، دیگر آن حشره برایِ ادامۀ راه و سر زدن به گیاهِ دوم انگیزه‌ای نخواهد داشت. این اتفاقِ نامیمونی برایِ گلِ اول است؛ چرا که اساساً به سببِ بازدیدِ دوم، یا بازدیدِ گرده‌افشانی، است که این همه خود را به آب و آتش زده است. از دیدِ گل، باید تعادلِ ظریفی میانِ ارائۀ شهدِ بیش-از-حد (عدمِ دیدار حشره با گلِ دوم) و شهدِ کمتر-از-حدِ-نصاب (عدمِ انگیزۀ حشره برایِ دیدار از گلِ اول) رعایت شود.

حشرات گل‌ها را برایِ شهدشان دوشیده‌اند و آن‌ها را برایِ بهره‌برداریِ بیشتر پرورش داده‌اند (و احتمالاً، همان‌گونه که الآن اشاره کردیم، با مقاومتی از جانبِ گل‌ها روبرو شده‌اند). آیا زنبورداران (یا باغبانانی که منافعِ زنبورداران را مدِ نظر دارند)، مانندِ کشاورزانی که گاوهایِ فریسی و جِرسی را اصلاحِ نژاد کرده‌اند، گل‌ها را به گونه‌ای اصلاحِ نژاد کرده‌اند که شهدِ بیشتریِ تولید کنند؟ کنجکاوم که پاسخِ این معمّا را بیابم. ولی شکی نیست که شباهتِ بسیار زیادی بینِ باغبانان، به عنوانِ پرورش‌دهندگانِ گل‌هایِ معطر و زیبا، و زنبورانِ عسل، پروانه‌ها، مرغانِ مگس، و شهدخوارانی، که همان کار را انجام می‌دهند، وجود دارد.

📓 باشکوه‌ترین نمایش روی زمین: شواهد فرگشت
✍🏿 ریچارد داوکینز

@Chekide_ha

این شایعۀ دروغ و معروف که هیتلر از داروین الهام گرفته بود تا اندازه‌ای از این حقیقت نشأت گرفته است که داروین و هیتلر، هر دو، مجذوبِ چیزی بودند که قرن‌ها بود همه از آن باخبر بوده‌اند: این که می‌توان، برایِ دستیابی به ویژگی‌هایِ مطلوب، حیوانات را اصلاحِ نژاد کرد. هیتلر بر آن بود که چیزی را که همه از آن مطلع بودند رویِ انسان‌ها پیاده کند. داروین چنین نبود.

ایده‌ای که داشت او را در جهتِ جالب‌تر و بکرتری سوق داده بود. بینشِ بزرگی که داروین به آن دست یافته بود این بود که نیاز به هیچ‌گونه عاملِ پرورش‌دهنده‌ای نیست: طبیعت، صرفِ بقا یا تفاوت در توفیق به تولیدِ مثل، می‌تواند نقشِ پرورش‌دهنده را ایفا کند. دربارۀ «داروینیسمِ اجتماعیِ (social Darwinism)» هیتلر باید گفت که باورِ وی به نزاعِ بینِ نژادهایِ مختلف، در واقع، ایده‌ای بسیار ضدِداروینی است. از نگاهِ داروین، تنازع برایِ بقاء تنازعی میانِ افرادِ یک گونه بود، نه بینِ گونه‌ها، نژادها، یا دیگر گروه‌ها. نگذارید که زیرعنوانِ بد-انتخاب-شده و بد-انجامِ کتابِ بزرگِ داروین، حفظِ نژادهایِ برگزیده در نزاع برایِ بقاء (The Preservation of favoured races in the struggle for life)، شما را گمراه کند. از متنِ کتاب به روشنی پیداست که «نژاد (race)» از منظرِ داروین «گروهی از انسان‌ها، حیوانات، یا گیاهانی که خاستگاهِ مشترکی دارند» (فرهنگِ واژگانِ آکسفورد، تعریفِ 6.I) انبوده است. بلکه منظورشِ بیشتر تعریفِ 6.II فرهنگِ واژگانِ آکسفورد بوده است: «گروه یا دسته‌ای از انسان‌ها، حیوانات، یا چیزهایی که با هم ویژگی یا ویژگی‌هایِ مشترکی دارند» مثالی برایِ معنیِ 6.II چنین خواهد بود: «تمامِ کسانی که، فارغ از نژادِ جغرافیایی‌شان، چشمانِ آبی دارند» در قالبِ واژگانِ تخصصی علمِ ژنتیکِ نوین، که داروین به آن دسترسی نداشته است، معنیِ «نژاد» در زیرعنوانِ کتابش را چنین می‌توان تعبیر کرد: «تمامِ افرادی که دگره (آللِ) (allele) خاصی دارند». متأسفانه، بدفهمیِ تنازع برایِ بقاءِ داروین به صورتِ تنازعی میانِ گروهی از افراد (که به مغالطۀ انتخابِ گروهی (group selection fallacy) معروف است) منحصر به نژادپرستیِ هیتلری نیست. این تفسیرِ نادرست از داروینیسم مدام در میانِ مبتدیان مطرح می‌شود. حتی زیست‌شناسانِ خبره هم، که انتظارِ بیشتری ازشان می‌رود، مرتکبِ چنین خطایی می‌شوند.

📓 باشکوه‌ترین نمایش روی زمین: شواهد فرگشت
✍🏿 ریچارد داوکینز

@Chekide_ha

حلقه‌هایِ درختی

ساعتِ مبتنی-بر-حلقۀ-درختی می‌تواند عمرِ تکه‌ای چوب را، مثلاً ستونی را که در یک خانۀ عهد تودور به کار رفته است، با دقتی باورنکردنی -تا حدِ سال- تخمین بزند. شیوۀ کارش این‌گونه است: نخست، همان‌گونه که بیشترِ افراد می‌دانند، سنِ درختی را که تازه قطع شده است می‌توان از رویِ حلقه‌هایِ کنده‌اش تخمین زد (با فرضِ اینکه بیرونی‌ترین حلقه نشان‌دهندۀ زمانِ حال است).

حلقه‌هایِ درخت نشان‌دهندۀ رشدِ متفاوت در فصل‌هایِ مختلفِ سال (زمستان یا تابستان، فصلِ خشک یا فصلِ تر) هستند. در ارتفاعاتِ بالا، که اختلافِ فصول شدیدتر است، این خطوط نیز مشخص‌تراند. خوش‌بختانه، لازم نیست که برایِ تعیینِ سنِ درخت آن را قطع کنید. می‌توانید بدونِ «کشتنِ» آن، نیم نگاهی به حلقه‌هایِ آن بیاندازید. برایِ این کار می‌توان وسطِ درخت حفره‌ای ایجاد کرد و نمونه‌ای را از مرکزِ آن استخراج کرد. اما صرفِ شمردنِ حلقه‌ها مشخص نمی‌کند که ستونِ خانه یا دکلِ کشتیِ جنگیِ وایکینگ‌هایی که در اختیار دارید در چه قرنی زنده بوده است. اگر بخواهید سنِ دقیقِ چوبی قدیمی را، که مدت‌ها مرده است، محاسبه کنید، باید ظریف‌تر عمل کنید. شمردنِ حلقه‌ها کافی نیست. بلکه باید به الگوهایِ ضخیم و باریکِ حلقه‌ها هم توجه کرد.

همان‌گونه که وجودِ حلقه‌ها نشان‌دهندۀ دوره‌هایِ فصلیِ رشدِ کم و زیاد است، بعضی سال‌ها هم بهتر از سایرِ سال‌ها هستند؛ چرا که آب و هوا فصل-به-فصل تغییر می‌کند. گاه خشکسالی است که رشد را کند می‌کند و گاه پرآبی است که رشد را تسریع می‌کند. بعضی سال‌ها سرد و بعضی دیگر گرم هستند. حتی سال‌هایی هستند که در آن‌ها فجایعِ اِل نینیو یا کراکاتوآ رخ می‌دهد. سال‌هایی که برایِ درخت مساعداند حلقه‌هایِ عریض‌تری را، نسبت به سال‌هایِ نامساعد، ایجاد می‌کنند. الگوهایِ ضخیم و باریکِ هر منطقه، که حاصلِ توالیِ خاصی از سال‌هایِ خوب و بد هستند، به اندازۀ کافی ویژه و مشابه هستند. در واقع، همچون اثرِ انگشتی هستند که سالِ دقیقِ تشکیلِ یک حلقه را، که برایِ هر درخت متفاوت است، مشخص می‌کنند... بیشتر بخوانید

📓 باشکوه‌ترین نمایش روی زمین: شواهد فرگشت
✍🏿 ریچارد داوکینز

@Chekide_ha

قبلاً، به طورِ مفصل، به انفجارِ کامبِریَن پرداخته‌ام، مخصوصاً در کتابِ دیگرم شکافتنِ رنگین‌کمان (Unweaving the Rainbow). در این جا، با آوردنِ مثال از پهن‌کِرم‌تباران (flatworms; Platyhelminthes)، به ذکرِ نکته‌ای جدید اکتفا می‌کنم. این شاخۀ بزرگ از کرم‌ها کَپَلَک‌هایِ انگلی (parasitic flukes) و کرم‌هایِ نواری (tapeworms) را در بر می‌گیرد که، در پزشکی، اهمیتِ ویژه‌ای دارند. اما کرم‌هایِ آزادزیِ (free-living) توربلاریا (turbellarian)، که بیش از چهار هزار گونه را شامل می‌شود (این تعداد تقریباً با تعدادِ همۀ گونه‌هایِ پستاندار برابری می‌کند)، کرم‌هایِ موردِ علاقۀ من‌اند. همان گونه که دو تصویری که در کنارِ هم، در شکل زیر، آمده‌اند نشان می‌دهند، کرم‌هایِ توربلاریا زیباییِ خارق‌العاده‌ای دارند. آن‌ها، هم در آب و هم رویِ خشکی، به طورِ معمول، یافت می‌شوند و گمان می‌رود که خیلی وقت است که در این محیط‌ها رایج هستند. پس، حتماً انتظار دارید که سابقۀ فسیلیِ غنی‌ای را به جا گذاشته باشند. متأسفانه، تقریباً هیچ فسیلی از آن‌ها نمانده است. جز مشتی فسیلِ ردِپاییِ مبهم، حتی یک فسیل هم از کِرم‌هایِ پهن یافت نشده است. از دیدِ کرم‌ها، پهن‌کِرم‌تباران «در همان اولین ظهورشان، فرگشتِ پیچیده‌ای را پشتِ سر گذاشته‌اند. چنان که گویی این فسیل‌ها، بدونِ هیچ سابقۀ فرگشتی، همین جور در آن صخره‌ها قرار داده شده‌اند». اما، در این مورد «همان اولین ظهورشان» دورۀ کامبِریَن نیست، بلکه دورۀ معاصر است. متوجه هستید که معنیِ این اتفاق چیست یا، دستِ‌کم، از دیدِ آفرینش‌باوران باید چه معنایی داشته باشد؟ آفرینش‌باوران باور دارند که کِرم‌هایِ پهن (flatworms) همراه با سایرِ موجودات در یک هفتۀ واحد آفریده شده‌اند. پس، زمانی که برایِ فسیل‌شدن داشته‌اند دقیقاً با زمانِ سایرِ حیوانات برابر بوده است. همۀ آن سده‌هایی که حیواناتِ صدف‌دار و استخوان‌دار داشته‌اند هزارتا هزارتا فسیل پس می‌انداختند، این کرم‌هایِ پهن هم داشته‌اند به خوبی و خوشی در کنارشان زندگی می‌کرده‌اند، اما بدونِ این که ردِپایِ قابلِ‌توجهی از خودشان، در سنگ‌ها، به جای بگذارند. پس، حال، با توجه به این که گذشتۀ کرم‌هایِ پهن یک «خلاءِ بزرگ» محسوب می‌شود و با این که، بنا به گفتۀ خودِ آفرینش‌باوران، کرم‌هایِ پهن هم به مدت‌زمانی یکسان با سایر جانداران زندگی می‌کرده‌اند، چه نکتۀ خاصی در موردِ سابقۀ حیواناتی که از خو د فسیل به جا می‌گذارند وجود دارد؟ اگر قرار است بگوییم که خلاءِ پیش از انفجارِ کامبِریَن شاهدی است بر به وجود آمدنِ ناگهانیِ عمدۀ حیوانات در آن دوره، با همین «منطق» باید بتوان ثابت کرد که کرم‌هایِ پهن همین دیروز به وجود آمده‌اند. اما چنین چیزی با این باورِ آفرینش‌باوران، اینکه کرم‌هایِ پهن در هفته‌ای یکسان با دیگر مخلوقات به وجود آمده‌اند، در تناقض است. نمی‌شود هم خدا را خواست و هم خرما را. این استدلال، در چشم‌به‌هم‌زدنی، ادعایِ آفرینش‌باوران را که -خلاءِ پیش‌کامبِریَن در فسیل‌هایِ به‌جامانده شواهدِ مبنی بر درستیِ فرگشت را تضعیف می‌کند از- اعتبار ساقط می‌کند.

📓 باشکوه‌ترین نمایش روی زمین: شواهد فرگشت
✍🏿 ریچارد داوکینز

@Chekide_ha

میراثِ مخربِ زنجیرۀ بزرگِ هستی

اساسِ مطالبۀ نادرستِ «حلقه‌هایِ گم‌شده» عمدتاً به اسطوره‌ای قرونِ وسطایی بازمی‌گردد که تا عصرِ داروین ذهنِ مردان را به خود مشغول کرده بود و، پس از آن نیز، سرسختانه، دست از گمراه‌کردنِ آن‌ها برنمی‌داشت. این اسطوره اسطورۀ زنجیرۀ بزرگِ هستی نام دارد. بر اساسِ آن، هر چیزی که در جهان وجود دارد، رویِ پله‌هایِ یک نردبان، صاحبِ جایگاه است. در رأسِ این نردبان خدا، سپس فرشتگانِ مقرب، بعد فرشتگانی که مراتبِ پایین‌تری دارند، سپس انسان، بعد حیوان‌ها، سپس گیاهان، و بعد سنگ و دیگر مخلوقاتِ بی‌جان قرار دارند. با توجه به این که قدمتِ آن به زمانی برمی‌گردد که نژادپرستی عادی تلقی می‌شد، تقریباً نیازی هم نیست بگویم که همۀ انسان‌ها هم هم‌مرتبه نبودند. اما راستی، باید به این نکته اشاره کنم که ذکور یک پلۀ کامل از اِناثِ هم‌نوع‌شان بالاتر بودند (به همین دلیل هم به خودم این اجازه را دادم که در جملۀ نخستِ این بخش بگویم «ذهنِ» مردان را به خود مشغول کرده بود)، اما وقتی که ایدۀ فرگشت ظهور پیدا کرد، این سلسله‌مراتبِ ادعاییِ موجود در قلمروِ حیوانات بود که بیشترین ظرفیت را برایِ گمراه‌کردنِ مردم داشت. به نظر طبیعی می‌آمد که فرض کنیم حیواناتِ «دون‌مرتبه» به حیواناتِ «والامرتبه‌تر» فرگشت یابند. اگر چنین می‌بود، باید انتظار می‌داشتیم که «حلقه‌هایی ارتباطی» را میانِ همۀ موجوداتِ سراسرِ نردبان پیدا کنیم. نردبانی که پله‌هایی از آن مفقود بودند نمی‌توانست برایِ کسی قانع‌کننده باشد. تصویرِ این نردبانِ بی‌پله سرچشمۀ بیشترِ شک‌هایی بود که دربارۀ «حلقه‌هایِ گم‌شده» مطرح می‌شد. اما، همان گونه که اکنون نشان خواهم داد، کلِ اسطورۀ نردبانِ <هستی> تصوری اشتباه و غیرِ فرگشتی است.

آن قدر ساده عباراتِ «حیواناتِ والامرتبه» و «حیواناتِ دون‌مرتبه» از دهان‌مان خارج می‌شود که وقتی می‌فهمیم که -بر خلافِ چیزی که ممکن است تصور شود- این مفاهیم نه‌تنها هیچ گونه جایگاهی در تفکرِ فرگشتی ندارند، بلکه کاملاً متضادِ آن بوده‌اند و هستند. تصور می‌کنیم که شامپانزه‌ها حیواناتی والامرتبه و کرم‌هایِ خاکی حیواناتی دون‌مرتبه هستند. فرض می‌کنیم که همیشه معنیِ ضمنیِ این مفهوم را می‌دانسته‌ایم و فرگشت هم به روشن‌تر شدنش کمک می‌کند. اما چنین نیست. حتی، به هیچ وجه، نمی‌شود معنایِ روشنی را هم برایِ آن متصور شد. یا اگر معنایی هم برایِ آن متصور شویم، آن قدر برداشت‌هایِ متفاوتی از آن ممکن است که این ایده را گمراه‌کننده، و حتی مهلک، می‌کند... بیشتر بخوانید

📓 باشکوه‌ترین نمایش روی زمین: شواهد فرگشت
✍🏿 ریچارد داوکینز

@Chekide_ha

آیا زمین جابجا شده است؟

همۀ هم‌عصرانِ داروین فکر می‌کردند که نقشۀ زمین، <در طولِ اعصار>، ثابت بوده است. بعضی از هم‌دوره‌هایِ داروین این احتمال را پذیرفته بودند که شاید پل‌هایِ سرزمینیِ بزرگی که به زیرِ آب رفته بودند توجیه‌گرِ، برایِ نمونه، شباهت‌هایِ میانِ گیاگانِ قاره‌هایِ آمریکایِ جنوبی و آفریقا باشند. داروین به شخصه علاقۀ خاصی به ایدۀ پل‌هایِ سرزمینی نداشت، اما مطمئناً اگر با شواهدِ مبنی بر حرکتِ تمامِ قاره‌ها بر رویِ زمین، که امروزه به آن‌ها دسترسی داریم، روبرو می‌شد، شیفته و دلباخته‌شان می‌شد. این امر، تا کنون، بهترین توجیه برایِ حقایقی مهم دربارۀ پراکندگیِ حیوانات و گیاهان، به‌ویژه فسیل‌هاشان، است. مثلاً، شباهت‌هایی میانِ فسیل‌هایِ آمریکایِ جنوبی، آفریقا، جنوبگان، ماداگاسکار، هند، و استرالیا وجود دارد. امروزه این شباهت‌ها را با استناد به قارۀ جنوبیِ گوندوانا، که زمانی برایِ خود عظمتی داشت و همۀ خشکی‌هایِ امروزی را به هم متصل می‌کرد، توجیه می‌کنیم. در اینجا نیز، کارآگاهِ داستانِ ما، که دیر بر سرِ صحنۀ قتل رسیده است، ناگزیر به این نتیجه می‌رسد که فرگشت یک واقعیت است.

آلفرد وِگنِر، اقلیم‌شناسِ آلمانی (۱۸۸۰-۱۹۳۰)، اولین هوادارِ شاخص و برجستۀ نظریۀ «رانشِ قاره‌ها» (Gondwana) (چنان که در گذشته بدین نام خوانده می‌شد) بود. وگنر اولین کسی نبود که با نگاه به نقشۀ جهان متوجهِ این امر شده بود که شکلِ یک قاره یا جزیره معمولاً با ساحلِ خشکیِ کنارِ خود تطابق دارد. چنان که گویی این دو قطعۀ خشکی تکه‌هایی از یک پازل هستند، حتی زمانی که خطوطِ ساحلیِ آن دو فاصلۀ زیادی از هم دارد. من به مثال‌هایی که در انگلیس یافت می‌شوند -مانندِ جزیرۀ وایت که کناره‌هایش کاملاً با ساحلِ همپشایِر تطابق دارد؛ چنان که گویی اصلاً تنگۀ سولِنتی در کار نیست- کاری ندارم. چیزی که وِگنِر و پیشینیانش متوجهِ آن شده بودند این بود که چیزی شبیه به این امر در موردِ جانب‌هایِ مقابلِ قارههایِ غول‌پیکرِ آفریقا و آمریکا نیز صدق می‌کند. ساحلِ برزیل با برآمدگیِ غربِ آفریقا کاملاً جفت-و-جور است. همچنین، برآمدگیِ قسمتِ شمالیِ آفریقا با ساحلِ آمریکایِ شمالی، که از ایالتِ فلوریدا تا کانادا امتداد دارد، به زیبایی تطابقِ دارد. مسئله به تطابقِ تقریبیِ شکلِ قاره‌ها ختم نمی‌شود. وگنر به این نکته نیز اشاره کرده بود که ساختارِ زمین‌شناختیِ بالایی و پایینیِ شرقِ آمریکایِ جنوبی و قسمت‌هایِ متناظر آن، در بخشِ غربیِ آفریقا، با هم شباهت دارند. چیزی که به این روشنی نیست این است که ساحلِ غربیِ ماداگاسکار تطابقِ خوبی با ساحلِ شرقی آفریقا دارد؛ البته نه با ساحلِ آفریقایِ جنوبی که امروزه مقابلِ آن قرار دارد، بلکه با ساحلِ تانزانیا و کنیا که شمالی‌تراند. همچنین، خطِ بلند و صافِ کنارۀ شرقیِ ماداگاسکار به کنارۀ غربیِ هند شباهت دارد. افزون بر این، وگنر به این نکته نیز اشاره کرده بود که فسیل‌هایِ باستانی، که در قاره‌هایِ آفریقا و آمریکایِ جنوبی کشف می‌شوند، شباهت‌شان به یکدیگر بیش از آن چیزی است که، در صورتِ یکسان‌بودنِ نقشۀ جهان در طولِ اعصار، انتظار می‌رود. با توجه به عرضِ اقیانوسِ اطلسِ جنوبی، چگونه چنین چیزی ممکن است؟ آیا زمانی این دو قاره فاصلۀ کمتری از یکدیگر داشته‌اند و یا حتی به یکدیگر متصل بوده‌اند؟ ایده‌ای وسوسه‌برانگیز و دور از ذهن اما بسیار جلوتر از زمانِ خود بود. علاوه بر این، وگنر به تطابقِ بینِ فسیل‌هایِ ماداگاسکار و هند نیز پی برده بود. شباهت‌هایِ بسیار آشکاری نیز میانِ فسیل‌هایِ شمالِ آمریکایِ شمالی و اروپا وجود دارد... بیشتر بخوانید

📓 باشکوه‌ترین نمایش روی زمین: شواهد فرگشت
✍🏿 ریچارد داوکینز

@Chekide_ha

آفرینش‌باوران طوری رفتار می‌کنند که گویی فسیل‌ها یگانه‌شواهدِ ثابت‌کنندۀ فرگشت هستند. بی‌شک، شواهدِ فسیلی قوی هستند. از زمانِ داروین تا کنون، خروار-خروار فسیل کشف شده است و همۀ این شواهد یا مستقیماً در حمایتِ از فرگشت هستند یا با آن هم‌خوانی دارند. مدرک از این محکم‌تر این که حتی یک عدد فسیل هم، در تعارضِ با فرگشت، یافت نشده است. با وجودِ این، باز هم باید تأکید کنم که شواهدِ فسیلی، با همۀ قوّت‌شان، قوی‌ترین مدرکِ موجود در اثباتِ فرگشت نیستند. حتی اگر یک عدد فسیل هم کشف نشده بود، شواهدِ حاصل از حیواناتِ به-جا-مانده آن‌قدر قوی است که ناگزیر به این نتیجه منتهی می‌شوند که داروین درست می‌گفته است. کارآگاهِ ما، که پس از وقوعِ جرم بر سرِ صحنه آمده است، همچنان آن‌قدر سرنخ در اختیار دارد که از شواهدِ فسیلی هم بی‌چون-و-چراتر هستند.

📓 باشکوه‌ترین نمایش روی زمین: شواهد فرگشت
✍🏿 ریچارد داوکینز

@Chekide_ha

حلقۀ گم‌‌شده؟ عبارت «گم‌شده» یعنی چه؟

آفرینش‌باوران به مجموعه فسیل‌هایِ به‌جامانده علاقۀ خاصی دارند؛ چرا که، مدام، خودشان در گوشِ یک‌دیگر خوانده‌اند که، <در مواجهه با آن‌ها>، مدام این «ذکر» را تکرار کنند که این مجموعه پر از «خلاء» است. مثلاً می‌گویند «فسیل‌هایِ میانجی را نشانم بده!». آن‌ها با شوق-و-ذوق، آن هم شوق-و-ذوقی وافر، گمان می‌کنند که این «خلاء»ها مایۀ شرم‌ساریِ فرگشت‌گرایان است. در واقع، بخت با ما یار بوده است که اساساً فسیل در اختیار داریم، چه رسد به این مجموعۀ انبوهی که امروزه در دست‌مان است و، به کمک‌شان، تاریخِ فرگشت را ثبت می‌کنیم. آن قدر فسیل در اختیار داریم که، هر جور حسابش را بکنید، شاملِ میانجی‌هایِ بسیار خوبی است. برایِ اثباتِ درستیِ فرگشت، نیازی به فسیل نداریم. حتی اگر یک دانه لاشه هم تبدیل به فسیل نشده بود، خدشه‌ای به شواهدِ موجود برایِ فرگشت وارد نمی‌شد. در واقع، این که به گنجینۀ ارزشمندی، برایِ استخراجِ فسیل، دسترسی داریم و، هر روزه، فسیل‌هایِ بیشتری کشف می‌شوند، چیزی اضافه-بر-سازمان است. شواهدِ فسیلی، برایِ نشان‌دادنِ فرگشتِ بسیاری از حیواناتِ مهم، به طرزِ خارق‌العاده‌ای نیرومند است. با وجودِ این، بدونِ شک، خلاءهایی وجود دارند و آفرینش‌باوران هم، به طرزِ بیمارگونه‌ای عقل و جان به این خلاءها باخته‌اند... بیشتر بخوانید

📓 باشکوه‌ترین نمایش روی زمین: شواهد فرگشت
✍🏿 ریچارد داوکینز

@Chekide_ha

چه شواهدی برایِ <وجودِ> امپراتوریِ روم و زبانِ لاتین وجود دارد؟

من در بریتانیا زندگی می‌کنم و، همچون دیگر کشورهایِ اروپایی، روم بر جای-جایِ کشورم از خود ردِ خود را به جا گذاشته، نقشِ آن بر مکان‌هایِ مهمِ کشورم به جا مانده، و زبان و تاریخِ آن با زبان و ادبیاتِ ما آمیخته است. اگر گذرتان به دیوارِ هادْریان بخورد، خواهید دید که مردمِ محلی همچنان نامِ «دیوارِ رومی» را برایِ آن ترجیح می‌دهند. من <و هم‌کلاسی‌هایم>، هر یکشنبه دوشادوشِ هم، از مدرسۀ شبانه‌روزی‌مان، واقع در سالزبریِ (تقریباً) جدید، تا قلعۀ سنگیِ رومیِ اُلد ساروم، پیاده می‌رفتیم. شما هم در آن منطقه قدم بزنید و به نجوایِ خیالیِ روحِ سربازانِ مردۀ سپاهِ روم گوش دهید. به یکی از نقشه‌هایِ اُرْدِنانس سِروِیِ انگلیس نگاه کنید. تقریباً در کنارِ هر مسیرِ روستاییِ طویل و متروکه، مخصوصاً آن جاده‌هایِ کالسکه‌رو که انگار با خط‌کش کشیده شده‌اند و سرزمین‌هایِ سبز آن‌ها را از هم جدا کرده است، نامی رومی را خواهید دید. آثارِ به‌جامانده از امپراتوریِ روم ما را احاطه کرده‌اند.

سرگذشتِ موجوداتِ زنده نیز بر سراسرِ بدن‌شان نقش بسته است. دی.ان.ایِ موجوداتِ زنده آکنده است از معادل‌هایِ زیست‌شناختیِ راه‌ها، دیوارها، بناها، ظروفِ سفالی، و حتی سنگ‌نوشته‌هایِ کهن، که آماده‌اند که دانشوران آن‌ها را تفسیر کنند.

آکنده از این نمونه‌ها هستند؟ بله، در معنایِ واقعی. وقتی که سردتان می‌شود، می‌ترسید، یا غزلی بی‌مانند از شکسپیر لرزه بر اندام‌تان می‌اندازد، مو بر تن‌تان سیخ می‌شود. چرا؟ به این خاطر که نیاکانِ ما پستاندارانی معمولی بوده‌اند که همۀ بدن‌شان مو داشته است و این موها به فرمانِ دماپایی (ترموستاتی) حساس در بدن سیخ یا صاف می‌شده‌اند. هنگامِ سرما، موها سیخ می‌شده‌اند و لایه‌ای عایق، متشکل از هوایِ محبوس، را تشکیل می‌داده‌اند. اما هنگامِ گرما، موهایِ بدن می‌خوابیده است و اجازه می‌داده که گرما راحت‌تر از بدن خارج شود. در مراحلِ بعدیِ فرگشت، این سامانۀ سیخ‌کردنِ مو تغییرِ کاربری داد و در بیانِ احساسات به کار گرفته شد. داروین یکی از نخستین کسانی بود که به اهمیتِ این موضوع پی برده بود و در کتابی، به نامِ بیانِ احساسات، از آن سخن گفته بود. دلم نمی‌آید چند جمله از کتاب را -که نمونه‌ای عالی از نبوغِ سرشارِ داروین است- برای‌تان نقل نکنم:

"آقایِ ساتِن، مراقبِ باهوشِ باغ‌هایِ جانورشناسی، شامپانزه‌ها و اورانگوتان‌ها را برایِ من به‌دقت زیرِ نظر گرفته بود. طبقِ گفتۀ او، وقتی که چیزی ناگهانی، همچون رعد و طوفان، آن‌ها را می‌ترساند یا وقتی که سر به سرشان می‌گذاریم و خشمگین می‌شوند، موهایِ بدن‌شان سیخ می‌شود. یک بار شامپانزه‌ای را دیدم که، با دیدنِ هیزم‌کشی زغال‌آلود، ترسیده بود و مویِ سراسرِ بدنش سیخ شده بود… یک بار ماری مصنوعی را واردِ قفسِ میمون‌ها کردم و موهایِ چندین گونه از آن‌ها سریعاً سیخ شد… وقتی که ماری مصنوعی را به یک گرازِ بدبو نشان دادم، موهایِ پشتش، به طرزِ شگفت‌انگیزی، سیخ شد. گرازِ وحشی هم، وقتی که خشمگین می‌شود، چنین واکنشی را از خود نشان می‌دهد."... بیشتر بخوانید

📓 باشکوه‌ترین نمایش روی زمین: شواهد فرگشت
✍🏿 ریچارد داوکینز

@Chekide_ha

طراحیِ غیرِهوشمند

این الگویِ تکرارشونده از خطا در طراحی، که مجموعه‌ای از اصلاحاتِ بعدی آن را جبران می‌کنند، دقیقاً همان چیزی است که اگر واقعاً پایِ یک طراح در میان بود، نباید انتظارِ وقوع‌شان را می‌داشتیم. شاید بروزِ خطاهایی تأسف‌آور، همچون ابیراهیِ کرویِ آینۀ تلسکوپِ هابل، دور از انتظار نباشد. اما انتظارِ حماقتِ محض، همچون برعکس نصب‌شدنِ قرینه، را نداریم. چنین خبط‌هایی نه از طراحیِ بد بلکه ناشی از پیشینه است.

یکی از نمونه‌هایِ <این گونه خبط‌ها>، عصبِ حنجره‌ایِ منحرف است که از زمانی که پرفسور جِی. دی. کاری، طیِ دورۀ کارشناسی‌ام، آن را به من معرفی کرده، مثالِ موردِ علاقه‌ام شده است. این عصب یکی از انشعاباتِ اعصابِ جمجمه‌ای (اعصابی که مستقیماً از مغز خارج می‌شوند، نه از نخاع) است. یکی از اعصابِ جمجمه‌ای «واگوس» نام دارد. («واگوس» به معنایِ «ول‌گرد» است و عجب نامِ بامسمّایی هم است!). واگوس به چند شاخه منشعب می‌شود: دو تایِ آن‌ها به قلب منتهی می‌شود و دو تایِ آن‌ها در هر یک از طرفینِ حنجره (جعبۀ صداسازیِ پستان‌داران) قرار دارند. یکی از شاخه‌هایِ عصبِ حنجره‌ای، در هر سمتِ گردن، از مسیری مستقیم، یک‌راست به حنجره منتهی می‌شود؛ همان‌طور که از یک طراح برمی‌آید. اما شاخۀ دیگر، پس از طیِ یک مسیرِ انحرافیِ دور-و-دراز، نهایتاً به حنجره منتهی می‌شود. نخست، به سمتِ پایین، به قفسۀ سینه می‌رود، سپس، از کنارِ یکی از سرخرگ‌هایِ اصلی، که از قلب خارج می‌شود، رد می‌شود (از کنارِ سرخ‌رگِ متفاوتی در سمتِ چپ و راستِ قلب رد می‌شود، اما فرقی در اصلِ ماجرا ایجاد نمی‌کند)، بعد، به سمتِ بالا برمی‌گردد، و، به گردن، مقصدِ نهایی‌اش، می‌رسد.

اگر کسی تصور می‌کند که چنین چیزی حاصلِ طراحی است، عصبِ حنجره‌ایِ منحرف لکۀ ننگی برایِ این طراحی محسوب می‌شود... بیشتر بخوانید

📓 باشکوه‌ترین نمایش روی زمین: شواهد فرگشت
✍🏿 ریچارد داوکینز

@Chekide_ha

اقتصادِ خورشیدی

انرژیِ اقتصادِ طبیعی را خورشید تأمین می‌کند. فوتون‌هایِ خورشیدی بر تمامِ سطوحِ این سیاره، که در روز به سر می‌برد، می‌تابد. تنها کارِ مفیدی که از عمدۀ فوتون‌ها برمی‌آید گرم‌کردنِ سنگ‌ها و شن‌زارهایِ ساحلی است. تعدادِ اندکی از آن‌ها به چشم‌ها -چشمِ من و شما، چشمِ مرکبِ میگو، یا چشمِ بازتابۀ سهمیِ گوش‌ماهی- برخورد می‌کنند. بعضی از آن‌ها ممکن است بر رویِ صفحه‌هایِ خورشیدی فرود آیند؛ چه آن‌هایی که ساختۀ انسان هستند، مانندِ آن چیزی که، به شوقِ حفاظت از محیطِ زیست، برایِ گرم‌کردنِ آبِ حمام بر بامِ خانه‌ام نصب کرده‌ام یا برگ‌هایِ سبز که صفحه‌هایِ خورشیدیِ طبیعت‌اند. گیاهان برایِ پیشبردِ سنتزهایِ شیمیاییِ «سربالایی» (تولیدِ سوخت‌هایِ ارگانیک که عمدتاً انواعِ مختلفِ قند هستند) از انرژیِ خورشیدی استفاده می‌کنند. منظور از «سربالایی» بودنِ این است که سنتزِ قند، برایِ پیش رفتن، به انرژی نیاز دارد. به همین منوال، قند بعداً می‌تواند، طیِ واکنشی «سرپایینی» «بسوزد» و (کسری از) آن انرژی را دوباره برایِ انجامِ کاری مفید، مثلاً انجامِ کارِ عضلانی یا ساختِ تنۀ درختی تنومند، آزاد کند. سرپایین‌بودنِ این واکنش‌ها را می‌توان با آبی مقایسه کرد که از بلندی از مخزنی سرازیر می‌شود و چرخ‌هایِ آبی را، برایِ انجامِ کارِ مفید، به حرکت در می‌آورد. سربالابودنِ واکنش‌ها را نیز می‌توان با پمپاژِ آب به سمتِ بالا و ذخیرۀ آن در مخزنی، برایِ استفادۀ بعدی در به حرکت در آوردنِ چرخ‌ها، هنگامِ جاری‌شدن به سمتِ پایین، مقایسه کرد. در هر مرحله از اقتصادِ انرژی، چه سربالایی و چه سرپایین، مقداری انرژی از دست می‌رود (هیچ تراکنشِ انرژی‌ای بازدهِ صد در صد ندارد). به همین خاطر است که دفاترِ ثبتِ اختراع به طرحِ ماشین‌هاییِ که <ادعا می‌شود> همیشه در حرکت باقی می‌مانند حتی نگاه هم نمی‌کنند: طراحیِ چنین ماشینی ناممکن است، بی‌برو-برگرد و برای همیشه. نمی‌توان از انرژیِ چرخِ آبی، که از جریانِ رو-به-پایینِ آب حاصل شده است، برایِ پمپاژِ همان مقدار آب به بالا، برایِ دوباره به حرکت در آوردنِ چرخِ آبی، استفاده کرد. همیشه باید، از بیرون، انرژی‌ای برایِ جبرانِ انرژیِ اتلاف‌شده به سامانه تزریق شود و در اینجاست که خورشید واردِ عمل می‌شود.

قسمتِ عمده‌ای از سطحِ کرۀ زمین را برگ‌هایِ سبز پوشانده است و این برگ‌ها همچون «آبگیر»هایی چندلایه برایِ گرفتنِ فوتون عمل می‌کنند. اگر برگی نتواند فوتونی را گیر بیاندازد، برگِ پایینی‌اش، به احتمالِ زیاد، آن را می‌گیرد. در بیشه‌زارهایِ انبوه، فوتون‌هایِ چندانی نمی‌توانند از دستِ برگ‌ها قسر در بروند و دقیقاً به همین خاطر است که بیشه‌زارانِ پرپشت و انبوه این چنین تاریک‌اند... بیشتر بخوانید

📓 باشکوه‌ترین نمایش روی زمین: شواهد فرگشت
✍🏿 ریچارد داوکینز

@Chekide_ha

دویدن برایِ ماندن بر سرِ جایِ خود

محضِ رضایِ خدا، یکی بگوید این طراح طرفِ کیست؟ وقتی عضلاتِ محکم و ستونِ فقراتِ منعطفِ یوزپلنگ را در نظر بگیریم، نتیجه می‌گیریم که هدفِ طراح برنده‌شدنِ یوزپلنگ بوده است. اما وقتی هم دویدنِ سریع، تغییرِ جهتِ ناگهانی، و جاخالی‌دادنِ آهویِ کوهی را می‌بینید، به نتیجه‌ای دقیقاً متضادِ نتیجۀ قبل می‌رسید. آیا دستِ راستِ این طراح از دستِ چپش خبردار نبوده است؟ آیا سادیستی است که از تماشایِ مسابقۀ آن‌ها لذت می‌برد و پیوسته مهارت‌هایِ دو طرفِ نبرد را بهبود می‌بخشد که هیجانِ تعقیب-و-گریزشان بیشتر شود؟ آیا او که بره را آفرید تو را نیز آفرید؟ آیا واقعاً این امر جزئی از طرحِ خدایی است که پلنگ را در کنارِ بچه نگه می‌دارد و شیر را، هم‌چون گاو، به خوردنِ کاه وامی‌دارد؟ در این صورت، پس آیا دندان‌هایِ گوشت‌خای و چنگال‌هایِ کُشندۀ شیر و پلنگ به عبث آفریده شده‌اند؟ پس سرعتِ نفس‌گیر و گریزِ ماهرانه و چابکِ شاخ‌درازان و گورخر از برایِ چیست؟ بدیهی است که اگر قضایا را از منظرِ فرگشت تفسیر کنیم، با چنین تضادهایی روبرو نخواهیم شد. هر طرفِ نزاع می‌کوشد که هوشمندانه‌تر از طرفِ دیگر عمل کند. از هر دو طرف، آن افرادی که پیروز می‌شوند، خود-به-خود، ژن‌هایی را که در پیروزی‌شان دخیل بوده‌اند به نسل‌هایِ بعدی منتقل می‌کنند. مفاهیمی چون«بیهودگی» و «اسراف» این خاطر به ذهن‌مان متبادر می‌شود که انسانیم و می‌توانیم رفاهِ بوم‌سازگان را، به‌طورِ کلی، در نظر بگیریم. انتخابِ طبیعی تنها دغدغه‌اش بقا و تولیدِ مثلِ ژن‌هایِ منفرد است... بیشتر بخوانید

📓 باشکوه‌ترین نمایش روی زمین: شواهد فرگشت
✍🏿 ریچارد داوکینز

@Chekide_ha

از منظرِ فرگشتی، خاستگاهِ درد کجاست؟

مسئلۀ رنج و شرّ از دغدغه‌هایِ عمدۀ دین‌شناسان است، به حدی که حتی واژه‌ای را هم برایِ آن ساخته‌اند: «تئودیسه». (به معنیِ تحت‌اللفظیِ «عدلِ خداوندی»). هدفِ <این شاخه> تلاش برایِ ایجادِ سازگاری میانِ رنج و ویژگیِ خیرخواهی است که برایِ خدا، از پیش، متصور می‌شوند. اما زیست‌شناسانِ فرگشتی به چنین مشکلی بر نمی‌خورند؛ چرا که شرّ و رنج، به هیچ نمط، در محاسباتِ بقایِ ژن در نظر گرفته نمی‌شود. با وجودِ این، باید مسئلۀ درد را در نظر بگیریم.

فرضِ ما بر این است که درد، مانندِ هر جزءِ دیگری از حیات، ابزاری داروینی است که کارکردِ آن بهبودِ بقایِ فردِ رنج‌کشنده است. مغز یک قاعدۀ کلی دارد: «اگر دردی احساس کردی، از ادامۀ کاری که داری می‌کنی دست بکش و هیچ وقتِ دیگر هم آن را تکرار نکن». حالا این که چه لزومی دارد این تجربه این همه دردناک باشد خود می‌تواند موضوعِ بحثی جالب باشد. ممکن است که فکر کنید، از لحاظِ نظری، این امکان وجود دارد که وقتی یک حیوان کارِ آسیب‌زننده‌ای (مثلِ بلندکردنِ یک زغالِ داغ) را انجام داد، «علامتِ خطری» بدونِ درد، به جایِ درد، در مغز ایجاد شود. تذکری آمرانه همچون«دیگر این کار را نکن!» یا تغییری بدونِ درد در «نقشۀ سیم‌کشیِ» مغز، به گونه‌ای که آن حیوان دیگر آن کار را تکرار نکند، ظاهراً، می‌تواند کافی باشد. دیگر این همه دردِ سوزناک -که ممکن است حتی چند روز هم به جا بماند و هیچ وقت هم از ذهنمان پاک نمی‌شود- برایِ چیست؟ شاید دست-و-پنجه نرم‌کردن با این مسئله را بتوان تئودیسۀ نظریۀ فرگشت تلقی کرد. این همه درد برایِ چیست؟ مگر یک «علامتِ خطرِ» کوچک چه ایرادی دارد؟ بیشتر بخوانید

📓 باشکوه‌ترین نمایش روی زمین: شواهد فرگشت
✍🏿 ریچارد داوکینز

🔚

@Chekide_ha