شیلی برای همۀ مردم شیلی
در یک هتل

اندونزی چهارمین کشور پرجمعیت دنیا با ۲۶۰ میلیون سکنه است که از این لحاظ پس از چین، هندوستان و ایالات متحده قرار می‌گیرد. اندونزی همچنین پرجمعیت‌ترین کشور دنیا با اکثریت جمعیتی مسلمان است و حتی نسبت به پاکستان، بنگلادش یا ایران جمعیت مسلمان بیشتری دارد. شاید این ویژگی‌ها ما را به فکر بیندازد که اندونزی به‌شدت توجه روزنامه‌های آمریکایی یا اروپایی را به خود جلب می‌کند.

ولی واژۀ «مسلمان» درواقع غربی‌ها را به یاد کشورهای دیگری می‌اندازد که در ذهن مردم غرب بیشتر از اندونزی حک شده‌اند. روزنامه‌های آمریکایی و اروپایی در حال حاضر خیلی دیر به دیر از اندونزی یاد می‌کنند. معدود موقعیت‌هایی که می‌توانم عنوان صفحۀ اول روزنامه‌ها را در پانزده سال گذشته از اندونزی به‌خاطر بیاورم، دو زمین‌لرزۀ بزرگ و سقوط هواپیما در سال ۲۰۱۸ بود که انسان‌های بسیاری را به کام مرگ فرستاد؛ یا وقتی مسئولان اندونزی چند قاچاقچی مواد مخدر را که اتباع غیراندونزیایی هم در میان ایشان بود در سال ۲۰۱۵ و علی‌رغم اعتراض کشورهای دیگر اعدام کردند؛ وقتی دویست هزار نفر در سونامی ۲۰۰۴ جان باختند؛ و هنگامی که بمب‌گذاری بالی در سال ۲۰۰۲ جان قربانیان متعددی را گرفت. بی‌توجهی کلی رسانه‌ها به اندونزی در زمانۀ فعلی یک علت دارد: اندونزی واجد خصوصیاتی نیست که خوراک عناوین بین‌المللی باشد، یعنی در آن‌جا از جنگ داخلی، صدور تروریست‌ها یا توده‌های مهاجران به خارج، خیلی ثروتمند یا خیلی فقیر بودن یا ایجاد جنجال فراوان در سیاست بین‌المللی خبری نیست. آمریکایی‌ها اگر اصلاً به اندونزی فکر کنند، آن را با تصویری از یک کشور در حال توسعه، همراه با جاذبه‌های گردشگری دلپذیر، به‌ویژه چشم‌اندازها و سواحل زیبا، با معابد هندو در بالی، با غنی‌ترین صخره‌های مرجانی دنیا، بهترین غواصی با ماسک اکسیژن و شنا با لولۀ تنفس و با پارچه‌های زیبای باتیک مجسم می‌کنند.

نخستین سفر من به اندونزی در ۱۹۷۹ و با اقامت در هتلی شروع شد که تالار ورودی‌اش با نقاشی‌های حکایت‌کنندۀ تاریخ اندونزی تزئین شده بود. نمایشی مشابه با آن در ایالات متحده احتمالاً شامل نقاشی‌های انقلاب آمریکا، جنگ داخلی، هجوم طلای کالیفرنیا، راه‌آهن سراسری و موضوعات مشابه از ۱۵۰ تا ۲۵۰ سال قبل می‌شد ولی تمام نقاشی‌های تالار ورودی هتل من در اندونزی فقط وقایع ۳۵ سال پیشین را نشان می‌داد، رخدادی که موضوع اکثر نقاشی‌ها بود به شورش کمونیستی ۱۹۶۵ معروف است. نقاشی‌ها و توضیحات کتبی زیر آن‌ها به‌روشنی شرح می‌داد که کمونیست‌ها چگونه هفت ژنرال را شکنجه کرده و به‌قتل رساندند؛ و چگونه وقتی یکی از ژنرال‌هایی که کمونیست‌ها درصدد قتل او بودند، قصد داشت از بالای دیوار خانه‌اش فرار کند، گلوله‌ها به تصادف به دختر پنج‌سالۀ او اصابت کرد و چند روز بعد باعث مرگ دخترک شد. هرکس پس از تماشای آن نمایشگاه گمان می‌کرد که شکنجه و قتل آن هفت ژنرال و دختربچه، فجیع‌ترین رخداد در تاریخ اندونزی بوده است.

در آن نقاشی‌ها اشاره‌ای به اتفاق‌های پس از مرگ آن ژنرال‌ها نشده بود: قتل بیش از نیم میلیون اندونزیایی دیگر به تحریک یا تشویق نیروهای مسلح اندونزی. اشاره‌نکردن به کشتار مردم در نمایشگاه تاریخ اندونزی، نوعی حذف کاملاً تعمدی بود، زیرا در میان قتل‌عام‌های سراسر جهان پس از جنگ جهانی دوم، معدودی از آن‌ها از لحاظ تعداد کشته‌ها از اندونزی فراتر بوده‌اند. در خلال دو دهه پس از نخستین بازدیدم از اندونزی که بازدیدهای متعدد دیگر و دوره‌های طولانی اقامت در آن کشور را تجربه کردم. حتی یک‌بار نشنیدم که دوستانم در اندونزی از آن کشتارها یاد کنند تا این‌که دولت در سال ۱۹۹۸ تغییر کرد؛ گویی دولت ژنرال پینوشه ۱۰۰ برابر بیشتر از اهالی شیلی را -نسبت به آن‌چه در عمل کشت- کشته باشد ولی مردم بازمانده در شیلی از آن کشتارها حرفی نزنند و در قرائت‌های تاریخ شیلی نیز از آن‌ها سخنی گفته نشود.

در میان مباحث بحران و تغییر که باید در نظر بگیرید، یکی هم مقایسه بین شیلی و اندونزی است. هر دو کشور با شکست مصالحه، تلاش چپ‌گرایان برای به‌چنگ‌آوردن مهار دولت و با یک کودتای نظامی روبرو شدند که به آن تلاش پایان داد و زمینه‌ساز استبداد طولانی‌مدت گردید. هر دو کشور به‌خوبی جایگاه دو رهبر متوالی و نه‌فقط یک رهبر را نشان می‌دهند که شخصیت‌های متمایز ولی متضاد داشتند. اندونزی از لحاظ دستیابی به آشتی دوبارۀ ملی -پس از قتل‌عام یک گروه سیاسی به‌دست گروه مخالف- نقطۀ مقابل فنلاند بوده و شیلی بین آن‌ها جای می‌گیرد. اندونزی به‌عنوان جوان‌ترین کشور در مجموعۀ این کتاب، به‌خوبی فرایند تشکیل موفقیت‌آمیز هویت ملی را نمایش می‌دهد.

📓 آشوب: نقاط عطف برای کشورهای بحران‌زده
✍🏿 جرد دایموند
🔛 اصلان قودجانی
@Chekide_ha

اندونزی، ظهور یک کشور جدید
پیشینۀ اندونزی

برای آشنایی با رخدادهای بحران اندونزی در سال ۱۹۶۵ و پس از آن، بهتر است با پیشینۀ اندونزی آغاز کنیم. اندونزی کشور جوانی است که تا سال ۱۹۴۵ مستقل نشده بود و تا سال ۱۹۱۰ حتی به‌عنوان یک مستعمره نیز یکپارچه نبود. اندونزی حاره‌ای است، نزدیک خط استوا، بین گینۀ نو و استرالیا از شرق و آسیا از غرب قرار دارد و کوهستان‌های فراوان دارد که بسیاری از آن‌ها آتشفشان‌های فعال هستند. یکی از آن آتشفشان‌ها به نام کراکاتوا به‌خاطر فاجعه‌بارترین فوران در تاریخ اخیر جهان (۱۸۸۳) معروف است که تقریباً به کل جزایر کشور آسیب زد و به‌قدری خاکستر به هوا فرستاد که آب‌وهوای کرۀ زمین تا یک سال بعد را تغییر داد. معروف‌ترین جزایر اندونزی شامل جاوه، بالی، سوماترا و سولاوسی، به‌علاوه جزایر بورنئو و گینۀ نو است که بین اندونزی و کشورهای دیگر مشترک هستند.

اندونزی از لحاظ جغرافیایی پراکنده‌ترین کشور دنیاست و هزاران جزیرۀ مسکونی دارد که در پهنه‌ای به‌طول ۵۵۰۰ کیلومتر از شرق به غرب پخش شده‌اند. در بخش اعظم ۲۰۰۰ سال گذشته، دولت‌های بومی در بعضی جزایر اندونزی وجود داشته‌اند ولی هیچ‌یک بر اکثر مجمع‌الجزایر اندونزی تسلط نیافتند و نام یا تصوری شبیه آن‌چه امروزه از اندونزی می‌شناسیم وجود نداشته است. اندونزی از لحاظ زبان‌شناختی، متنوع‌ترین کشور دنیا با بیش از ۷۰۰ زبان مختلف است. اندونزی از لحاظ مذهبی نیز گوناگون است و هرچند اکثریت جمعیتش مسلمان هستند، اقلیت‌های بزرگ مسیحی و هندو، بودایی، کنفوسیوسی و پیروان مذاهب سنتی محلی در آن ساکن هستند. علی‌رغم خشونت و آشوب مذهبی، اندونزی از لحاظ مقیاس چنین ناملایماتی به پای آسیای جنوبی و خاورمیانه نمی‌رسد. بسیاری از اندونزیایی‌ها با مذاهب مختلف در برابر یکدیگر نسبتاً با تساهل رفتار می‌کنند. من بخش‌هایی از اندونزی را دیده‌ام که روستاهای مسلمان و مسیحی در کنار یکدیگر بودند و حتی تا هنگام دیدن یک مسجد یا کلیسا متوجه نشده بودم که مذهب آن روستاها چیست.

📓 آشوب: نقاط عطف برای کشورهای بحران‌زده
✍🏿 جرد دایموند
🔛 اصلان قودجانی
@Chekide_ha

اندونزی، ظهور یک کشور جدید
دورۀ استعماری

از سال ۱۵۱۰ ابتدا پرتغالی‌ها، سپس هلندی‌ها (از ۱۵۹۵ به بعد) و پس از آن بریتانیایی‌ها سعی کردند در جزایری که اکنون اندونزی است، مستعمره راه بیندازند. در نهایت سلطۀ بریتانیا به بخش‌هایی از بورنئو محدود شد و تنها مستعمرۀ پرتغالی که باقی ماند، نیمۀ شرقی جزیرۀ تیمور بود. هلندی‌ها موفق‌ترین استعمارگرها در آن جزایر بودند و در جزیرۀ جاوه متمرکز شدند که بیشترین جمعیت بومی را داشت (اکنون بیش از نصف جمعیت اندونزی). هلندی‌ها در دهۀ ۱۸۰۰ برای آن‌که مستعمرات ایشان بتواند مخارج خود را تأمین کرده و سودآور نیز باشد، مزارع صادراتی در جاوه و سوماترا احداث کردند. بااین‌حال هلندی‌ها از حدود ۱۹۱۰، یعنی سه قرن پس از ورود به مجمع‌الجزایر اندونزی بود که بر کل زنجیرۀ گستردۀ جزایر اندونزی مسلّط شدند. اگر بخواهیم بدانیم که آن مجمع‌الجزایر تا چه مدت طولانی برای هلندی‌ها نامکشوف مانده بود، می‌توانیم بگوییم که یک فرماندار هلندی، تازه در سال ۱۹۱۰ کشف کرد جزیرۀ شرقی فلورس و جزیرۀ نزدیک آن به نام کومودو، محل زیست بزرگ‌ترین مارمولک جهان -معروف به اژدهای کومودو- هستند. گرچه طول آن مارمولک به سه متر می‌رسد و وزنی بیش از صد کیلوگرم پیدا می‌کند، اروپایی‌ها چهار قرن از وجودش بی‌خبر بودند.

لازم است بگوییم که واژۀ اندونزی تا قبل از ۱۸۵۰ که توسط اروپایی‌ها به‌کار رفت، اصلاً وجود نداشت. هلندی‌ها مستعمرۀ خود را «هندی»، «هندِ هلند» و «هند شرقی هلند» نامیدند. ساکنان آن مجمع‌الجزایر فاقد هویت ملی مشترک، زبان ملی مشترک یا حس اتحاد برای مقابله با هلندی‌ها بودند. مثلاً سربازان جاوه به هلندی‌ها پیوستند تا دولت اصلی در جزیرۀ سوماترا را سرنگون کنند که رقیب سنتی دولت‌های جاوه‌ای محسوب می‌شد... بیشتر بخوانید

📓 آشوب: نقاط عطف برای کشورهای بحران‌زده
✍🏿 جرد دایموند
🔛 اصلان قودجانی
@Chekide_ha

اندونزی، ظهور یک کشور جدید
استقلال

وقتی ژاپن در دسامبر ۱۹۴۱ علیه ایالات متحده اعلام جنگ کرد و دامن‌گستری در اقیانوس آرام و آسیای جنوب شرقی را در پیش گرفت، بلافاصله هند شرقی هلند را تصرف کرد. میدان‌های نفتی بورنئوی هلند، در کنار کائوچو و قلع در جزایر مالزی یکی از انگیزه‌های مهم در اعلام جنگ از سوی ژاپن و حتی شاید تنها انگیزه بود، زیرا ژاپن خود فاقد نفت و به‌شدت متکی به صادرات نفت از ایالات بود که رئیس‌جمهور روزولت صدور آن را در تلافی جنگ ژاپن و اشغال «هندوچین فرانسه» قطع کرد. میدان‌های نفتی بورنئو نزدیک‌ترین منابع نفت به ژاپن بودند.

رهبران ارتش ژاپن که هند شرقی هلند را به تصرف درآوردند، در ابتدا ادعا کردند اندونزیایی‌ها و ژاپنی‌ها برادران آسیایی یکدیگر در مبارزۀ مشترک برای یک نظم جدید ضداستعماری هستند. ملی‌گرایان اندونزی ابتدا از ژاپنی‌ها حمایت و به‌دستگیری هلندی‌ها کمک کردند ولی ژاپنی‌ها در اصل به‌دنبال استخراج مواد اولیه (به‌ویژه نفت و کائوچو) از هند شرقی هلند برای ماشین جنگی خود بودند و بلافاصله حتی از هلندی‌ها سرکوبگرتر شدند. وقتی مردم اندونزی به جنگ با ژاپنی‌ها پرداختند، ژاپنی‌ها در سپتامبر ۱۹۴۴ به ایشان قول استقلال دادند ولی تاریخ استقلال را تعیین نکردند. هنگامی که ژاپن در ۱۵ آگوست ۱۹۴۵ تسلیم شد، اندونزیایی‌ها فقط دو روز بعد استقلال خود را اعلام کردند. روز بعد حتی قانون اساسی را به‌تصویب رساندند و گروه‌های شبه‌نظامی محلی به راه انداختند ولی ایشان به‌زودی دریافتند که شکست هلندی‌ها از ژاپنی‌ها، سپس وعدۀ استقلال توسط ژاپنی‌ها و درنهایت شکست ژاپنی‌ها از ایالات متحده و متفقین نمی‌تواند استقلال اندونزی را تضمین کند. در عوض سربازان استرالیا و بریتانیا در سپتامبر ۱۹۴۵ از راه رسیدند تا اندونزی را از ژاپن بگیرند و به اشغال خود درآورند. سپس سربازان هلندی با هدف احیای سلطۀ هلند بازگشتند؛ پس جنگی در گرفت که هلندی‌ها و بریتانیایی‌ها را رودروی اندونزیایی‌ها قرار داد... بیشتر بخوانید

📓 آشوب: نقاط عطف برای کشورهای بحران‌زده
✍🏿 جرد دایموند
🔛 اصلان قودجانی
@Chekide_ha

اندونزی، ظهور یک کشور جدید
سوکارنو

کشور جدید با مشکلات فلج‌کننده‌ای روبرو شد که از دورۀ پیشااستقلال به ارث برده بود و برخی از آن‌ها شدیدتر هم شدند. اندونزی مستقل، به‌عنوان مستعمرۀ سابق که مدت‌ها توسط هلندی‌ها و برای منفعت ایشان اداره شده بود، اعلام وجود خود را با توسعه‌نیافتگی شدید اقتصادی آغاز کرد. رشد جمعیت (حدود سه درصد در سال در دهۀ ۱۹۶۰) مانند دوران استعمار در دوران استقلال نیز همچنان بار سنگینی بر دوش نظام اقتصادی بود. بسیاری از مردم اندونزی هنوز فاقد حس هویت ملی بودند و همچنان خود را جاوه‌ای، مولوکان، سوماترایی یا اعضای سایر جمعیت‌های دینی و نه اهل اندونزی می‌دانستند. زبان اندونزیایی که درنهایت نتوانست در اتحاد اندونزی سهیم باشد، هنوز به‌خوبی پا نگرفته بود و به‌جای آن از ۷۰۰ زبان محلی استفاده می‌شد. کسانی که خود را اهل اندونزی می‌خواندند، نگرش‌های مختلفی دربارۀ کشورشان داشتند. برخی از رهبران مسلمانان اندونزی می‌خواستند که اندونزی یک کشور مسلمان اعلام شود. حزب کمونیست اندونزی هم کشور را کمونیست می‌خواست. برخی از غیرجاوه‌ای‌ها نیز افزایش خودمختاری منطقه‌ای را طلب کردند یا در غیر این‌صورت استقلال تمام‌عیار منطقه‌ای را می‌خواستند. ایشان شورش‌های منطقه‌ای به راه انداختند که درنهایت توسط ارتش جمهوری شکست داده شدند.

خود ارتش نیز محل اختلاف‌نظر بود و دربارۀ نقش آن حرف و حدیث وجود داشت. آیا ارتش باید همچون سایر کشورهای مردم‌سالار تحت نظر سیاستمداران غیرنظامی اداره می‌شد که نظامیان اندونزی روزبه‌روز نسبت به ایشان شکاک‌تر می‌شدند؟ یا ارتش در عوض باید آزادی عمل بیشتری می‌یافت و سیاست‌های خودش را برای اندونزی به پیش می‌برد؟ نظامیان خود را به‌مثابۀ ناجی انقلاب و نگاهبان هویت ملی قلمداد کرده، خواستار یک مجموعه از آرای پارلمان برای خود بودند. از طرفی دولت غیرنظامی می‌خواست با حذف واحدهای نظامی، کاهش اندازۀ یگان‌های افسران و اخراج سربازان از نیروهای نظامی و فهرست مزدبگیران دولت، در مخارج صرفه‌جویی کند. همچنین اختلاف‌نظرهایی بین شاخه‌های مختلف نیروهای مسلح وجود داشت که به‌ویژه نیروی هوایی را در مقابل سایر شاخه‌ها قرار داده بود. بین فرماندهان نظامی نیز به‌ویژه بین فرماندهان منطقه‌ای انقلابی و فرماندهان محاظفه‌کار مرکزی اختلاف‌هایی دیده می‌شد. رهبران نظامی به زور برای اهداف نظامی از مردم و صاحبان کسب‌وکار پول می‌گرفتند، از قاچاق و اخذ مالیات از مالکان رادیوهای محلی و مصرف برق به درآمد می‌رسیدند، و هر روز بیشتر بر خرده‌نظام‌های اقتصادی محلی سلطه می‌یافتند و به‌این‌ترتیب موجب نهادینه‌شدن فساد می‌شدند که امروزه همچنان یکی از مهم‌ترین معضلات اندونزی است... بیشتر بخوانید

📓 آشوب: نقاط عطف برای کشورهای بحران‌زده
✍🏿 جرد دایموند
🔛 اصلان قودجانی
@Chekide_ha

منطق دنیای بسته
استدلال همسویی

یکی از رایج‌ترین استدلال‌ها در گفتار سیاسی ایرانی استدلال همسویی است. گفته می‌شود: چون "الف" و "ب" هر دو مخالف "پ" هستند، همسو هستند و این همسویی یا به آن دلیل است که هر دو از یک جنس‌اند یا یکی کارگزار دیگری است. به‌عنوان‌مثال، بارها شنیده‌ایم که حکومت ایران منتقدان خود را آمریکایی می‌خواند، آن هم با این استدلال که آنان چون منتقد حکومت‌اند پس با ایالات متحده آمریکا همسویند و در اصل این همسویی است که آنان را به انتقاد از حکومت کشانده است. مضمون ثابت خطبه‌ها و خطابه‌های مقامات حکومت ایران و سرمقاله‌های روزنامه‌هایی چون کیهان و جمهوری اسلامی کشف همسویی و اتهام‌زدن و حکم صادرکردن بر این پایه است. در اپوزیسیون هم به استدلالی مشابه برمی‌خوریم: اگر بیاییم و از جریانی که خود را محور و آلترناتیو می‌داند، انتقاد کنیم، بلافاصله متهم می‌شویم که با رژیم همسو شده‌ایم. در اینجا نیز همسویی به‌معنای همدستی است.

شبه‌استدلال "همسویی" از کجا می‌آید؟ علت رواج فراوان آن در گفتار سیاسی ما چیست؟ هر استدلالی جهانی را ترسیم می‌کند. فرض می‌کنیم شکل کلّه خصلت‌های آدمی را تعیین کند و جهان انسانی، آنسان که در نمایشنامه‌ای از برتولت برشت می‌بینیم، از کله‌گردها و کله‌تیزها تشکیل شده باشد. در چنین جهانی هر چیزی در درجة اول به شکل کله برگردانده می‌شود، یعنی به این که آدمی به کدام نژاد، جبهه یا اردوگاه تعلق دارد. ممکن است پیش آید که در میان کله‌تیزها یکی حرفی در انتقاد به خودی‌ها بزند. او، در این حال، به آن متهم می‌شود که کله‌اش به اندازة کافی تیز نیست، از اصل خود دور شده، فاسد شده و با کله‌گردها همسو گشته است. ممکن است او را محاکمه و مجازات کنند و در دادگاه برای اثبات جرمش چنین استدلال کنند: او به ما انتقاد کند؛ چون به ما انتقاد کند، همسوی دشمنان ماست؛ کسی که از ماست و با ماست با دشمنان همسو نمی‌شود، پس او با ما نیست؛ ظاهرش شبیه ماست اما درواقع کارگزار اجنبی است؛ عامل دشمن است. مشخصة اصلی جهانی که خصلت حرکات در آن با همسویی و ناهمسویی تبیین می‌شود، تنگ‌بودن و بسته‌بودن آن است. هرچه جهان ما کوچک‌تر و زاویة نگاه ما بسته‌تر باشد، گرایش ما به استدلال همسویی بیشتر است.

همسویی یک شگرد استدلالی است. کار شبه‌استدلال‌هایی نظر آن کشیدن مرزهای ذهنی است. در پس آن‌ها نه منطق، بلکه زور و تهدید عمل می‌کند. گاهی از منطق چنین استدلال‌هایی سخن می‌رود، مثلاً در جایی که می‌گویند باید منطق آن‌ها را بشناسیم. در اینجا منظور آن است که دریابیم بی‌منطقی آن‌ها در کجاست. تعبیر دیگری که می‌توان داشت این است که آن‌ها را به‌راستی دارای منطق بدانیم و در جستجوی آن برآییم که بفهمیم این منطق در چه جهانی صدق می‌کند. استدلال همسویی منطق ضعیفی دارد و بعید نیست که فکر را به‌طور کامل از فهم واقعیت دور کند. درعین‌حال، همچنان که پیش‌تر ذکر شد، می‌شود گفت که این استدلال منطق خودش را دارد. این منطق، منطق محاسبات ذهنی در جهانی است بسته، جهانی که عناصر اصلی سازندة آن بسیار محدودند و به شکلی افراطی در تقابل با هم پنداشته می‌شوند.

جهان ما به زبان ما شکل می‌دهد، درعین‌حال بایستی بدانیم که جهان ما به‌توسط زبان ما شکل می‌یابد. اگر زبان خود را نقد کنیم، جهان را خود نقد کرده‌ایم و آنجایی که به انتقاد از زبان خود می‌نشینیم، داریم از جهان خود انتقاد می‌کنیم. وجه مهمی از اندیشة انتقادی، انتقاد از سخنوری‌هایی است که تهدید می‌کنند و یا تشویق می‌کنند و ترغیب می‌کنند تا ما در یک چارچوب معین درجا زنیم و سیر تصور و تفکر ذهن ما در درون مرزهایی خاص بماند، مرزهایی که توسط یک قدرت تعیین می‌شود.

📘 اندیشۀ انتقادی: گفتارهایی برای مخاطبان رادیوزمانه
✍🏻 محمدرضا نیک‌فر


📚 گروه کتابخوانی علمی
@SciBookReader

اندونزی، ظهور یک کشور جدید
کودتا

در دهۀ ۱۹۶۰ یک جنگ قدرت پیچیده، مغشوش و سه‌جانبه، بین قدرتمندترین عوامل در اندونزی رخ داد. یکی از آن عوامل، خود سوکارنو بود. یک رهبر با جاذبۀ جادویی و یک سیاستمدار کارکشته که به‌عنوان پدر استقلال اندونزی، نخستین رئیس‌جمهور و تنها رئیس‌جمهور تا آن زمان، از حمایت گستردۀ مردم برخوردار بود. عامل دوم، نیروهای مسلح بودند که انحصار نظامی را در دست داشتند. عامل سوم، حزب کمونیست اندونزی (PKI) بود که قدرت نظامی نداشت ولی با فاصلۀ زیاد به قدرتمندترین و سازمان‌یافته‌ترین حزب سیاسی کشور تبدیل شده بود.

البته هر کدام از آن سه عامل متفرق می‌شد و در جهات مختلف کشیده می‌شد، در حالی‌که مردم‌سالاری هدایت‌شده سوکارنو مبتنی بر ائتلاف بین او و نیروهای مسلح بود، سوکارنو همچنین خود را به‌طور روزافرون با PKI همسو می‌کرد تا از آن به‌عنوان یک نیروی مخالف علیه نیروهای مسلح استفاده کند. اندونزیایی‌های چینی‌تبار چنان از احساسات ضدچینی در اندونزی به هراس افتادند که بسیاری از ایشان به چین بازگشتند. بااین‌حال، اندونزی به‌طور همزمان روابط خارجی خود با چین را افزایش داد و اعلام کرد که به‌زودی با ساختن بمب اتمی از چین تقلید خواهد کرد؛ گفته‌ای که ایالات متحده و بریتانیا را به وحشت انداخت. نیروهای مسلح بین طرفداران سوکارنو، حامیان PKI و افسرانی تقسیم شده بود که می‌خواستند PKI به‌دست ارتش نابود گردد. افسران ارتش به PKI نفوذ کردند و در عوض PKI نیز به ارتش نفوذ کرد. PKI برای جبران ضعف نظامی‌اش در سال ۱۹۶۵ با پشتیبانی سوکارنو پیشنهاد مسلح‌کردن کشاورزان و کارگران را مطرح کرد تا به‌ظاهر در قالب پنجمین شاخۀ نیروهای مسلح ملی در کنار نیروهای زمینی دریایی هوایی و پلیس به کشور خدمت کنند. افسران ضدکمونیست ارتش چنان‌که گفته شده است، در واکنشی وحشت‌زده شورای ژنرال‌ها را تأسیس کردند تا اقداماتی علیه آن‌چه گمان می‌شد تهدید روزافزون کمونیست‌ها باشد به انجام برساند... بیشتر بخوانید

📓 آشوب: نقاط عطف برای کشورهای بحران‌زده
✍🏿 جرد دایموند
🔛 اصلان قودجانی
@Chekide_ha

اندونزی، ظهور یک کشور جدید
قتل‌عام

بسیاری از ابهامات دربارۀ کودتای نافرجام اکتبر تا امروز بی‌پاسخ مانده است. بااین‌حال، واضح است که کودتای مذکور حاصل تلاش مشترک دو دسته از رهبران بود: برخی از افسران دون‌پایۀ نظامی که با کمونیست‌ها همدل بودند و یک یا چند رهبر از PKI. ولی چرا افسران حرفه‌ای ارتش چنان کودتای سرهم‌بندی‌شدۀ مبتدیانه‌ای را با آن‌همه بی‌برنامگی نظامی اجرا کردند؟ چرا برای جلب حمایت مردم، کنفرانس مطبوعاتی برگزار نکردند؟ آیا مشارکت PKI در کودتا فقط به معدودی از رهبران آن حزب مربوط می‌شد؟ آیا چین کمونیستی در برنامه‌ریزی و حمایت از کودتا شرکت کرده بود؟ چرا عوامل کودتا دفاتر مرکزی کوستارد در یک‌سوی میدان مرکزی را تصرف نکردند؟ آیا رئیس‌جمهور سوکارنو از قبل دربارۀ کودتا می‌دانست؟ آیا ژنرال سوهارتو از قبل دربارۀ کودتا اطلاع داشت؟ آیا ژنرال‌های ضدکمونیست، از قبل دربارۀ کودتا می‌دانستند ولی بااین‌حال گذاشتند که کودتا رخ دهد تا بهانه‌ای برای اجرای برنامه‌های طراحی‌شدۀ خود با هدف سرکوب PKI پیدا کنند؟

سرعت واکنش نظامیان، احتمال آخر را به‌شدت تقویت می‌کند. فرماندهان نظامی در مدت سه روز یک فعالیت تبلیغاتی را در توجیه دستگیری و کشتار کمونیست‌ها و هواداران ایشان در مقیاس گسترده آغاز کردند. خود کودتا در اول اکتبر، ابتدا فقط به‌قتل ۱۲ نفر، به‌علاوۀ تعدادی اندک در سایر شهرهای جاوه در دوم اکتبر انجامید ولی آن کشته‌های کم‌تعداد، بهانه‌ای به‌دست سوهارتو و ارتش اندونزی داد تا مرتکب قتل‌عام شوند. واکنش به کودتا به‌قدری سریع، کارآمد و همه‌جانبه بود که به‌ندرت می‌شد تصور کرد واکنشی خودجوش نسبت به رخدادهای غیرمنتظره در مدت فقط چند روز باشد. برعکس آن واکنش باید نوعی برنامه‌ریزی قبلی بود که صرفاً منتظر بهانه بودند تا آن را عملی سازند و بهانه را هم تلاش ناشیانۀ کودتای اول و دوم اکتبر فراهم کرد.

انگیزه‌های نظامیان در آن قتل‌عام ناشی از شکست اندونزی در مصالحۀ سیاسی و دولت مردم‌سالار در دهۀ ۱۹۵۰ و اوایل دهۀ ۱۹۶۰ بود که منجر به جنگ قدرت سه‌جانبه بین PKI، نیروهای مسلح و رئیس‌جمهور سوکارنو گردید. به‌نظر می‌رسید که نیروهای مسلح در حال باختن آن نزاع بودند.

بزرگ‌ترین و سازمان‌یافته‌ترین حزب سیاسی اندونزی، یعنی PKI، قدرت سیاسی ارتش و درآمدهایی را تهدید می‌کرد که ارتش از محل قاچاق فساد و با زور از کسب‌وکارهای خصوصی می‌ستاند. پیشنهاد PKI در مسلح‌کردن کارگران و کشاورزان -به‌عنوان یک نیروی مسلح جداگانه- انحصار قدرت نظامی ارتش را به‌خطر می‌انداخت. رئیس‌جمهور سوکارنو، چنان‌که رخدادهای بعدی نشان داد، به‌تنهایی نمی‌توانست در برابر ارتش بایستد ولی سوکارنو به PKI به‌عنوان یک همدست بالقوه و نیروی مقابل ارتش نگاه می‌کرد. علاوه‌بر این، خود ارتش دچار تفرقه شده و هواداران کمونیست‌ها در آن وجود داشتند که کودتا را (همراه با یک یا چند تن از بزرگان PKI) سازماندهی کردند. به‌این‌ترتیب، کودتا فرصتی در اختیار افسران ضدکمونیست ارتش قرار داد تا مخالفان سیاسی خود درون ارتش را پاکسازی کنند. عجیب نیست اگر فرماندهان ارتش -که هشدارهای قدرت روزافرون PKI را دریافت می‌کردند- برنامۀ احتیاطی خود را آماده کرده و کودتا باعث راه‌اندازی آن برنامه شده باشد. هنوز معلوم نشده است که آیا خود سوهارتو قبلاً در طراحی آن برنامۀ احتیاطی شرکت کرده بود یا (مانند ژنرال پینوشه در شیلی) در آخرین لحظه به ریاست برنامۀ سلطۀ نظامی رسید که دیگران زمینه‌هایش را آماده کرده بودند... بیشتر بخوانید

📓 آشوب: نقاط عطف برای کشورهای بحران‌زده
✍🏿 جرد دایموند
🔛 اصلان قودجانی
@Chekide_ha

اندونزی، ظهور یک کشور جدید
سوهارتو

سوهارتو برخلاف سوکارنو، سیاست ضداستعماری در جهان‌سوم را پیگیری نمی‌کرد و در خارج از مجمع‌الجزایر اندونزی به‌دنبال جاه‌طلبی ارضی نبود. او در عوض به مشکلات داخلی اندونزی متمرکز شد. وی به «رویارویی» مسلحانۀ سوکارنو با مالزی بر سر بورنئو پایان داد، دوباره به سازمان ملل متحد پیوست، همسویی ایدئولوژیک سوکارنو با چین کمونیست را کنار گذاشت و در عوض به‌دلایل اقتصادی و راهبردی اندونزی را با دنیای غرب همسو کرد.

سوهارتو فاقد تحصیلات دانشگاهی و هرگونه آشنایی با نظریۀ اقتصادی بود، پس نظام اقتصادی «رسمی» اندونزی را (برخلاف نظام اقتصادی غیررسمی) به‌دست اقتصاددان‌های عالی اندونزیایی سپرد که بسیاری از ایشان در دانشگاه برکلی در کالیفرنیا تحصیل کرده بودند. به‌همین علت آن انتصاب‌ها لقب «مافیای برکلی» را بر زبان‌ها انداخت. نظام اقتصادی اندونزی در دوران سوکارنو با کسری بودجه اداره می‌شد که بدهی سنگین و تورم هنگفت پدید آورده بود. مافیای برکلی سوهارتو نیز مثل پسران شیکاگوی پینوشه در شیلی اصلاحات اقتصادی خود را با متوازن‌کردن بودجه، قطع یارانه‌ها، اتخاذ رویکرد بازار و کاهش بدهی ملی و تورم پایه‌گذاری کردند. مافیای برکلی با برخورداری از مزیت کنارگذاشتن سیاست چپ‌گرایانۀ سوکارنو که سوهارتو در پیش گرفت، سرمایه‌گذاری خارجی را تشویق کردند و برای بهره‌برداری از منابع طبیعی اندونزی -به‌ویژه نفت و مواد معدنی- کمک‌هایی از آمریکا و اروپا جذب کردند.

دیگر دستگاه که در برنامه‌ریزی اقتصادی اندونزی نقش داشت ارتش بود. سوهارتو اعلام کرد: «نیروهای مسلح به فرایند نوسازی دولت و جامعه علاقمند هستند و می‌خواهند نقش کلیدی در پیشرفت آن ایفا کنند. اگر ارتش در مواجهه با مشکلاتِ یکپارچه‌شدن با “نظم جدید" منفعلانه عمل کند، به جایگاه خود و ضرورت تاریخ پشت کرده است... ارتش دو کارکرد دارد: یکی به‌عنوان ابزار مسلح برای کشور و دیگری به‌عنوان گروهی کارآمد برای دستیابی به اهداف انقلاب». فقط تصور کنید که یک ژنرال آمریکایی در کشور ما رئیس‌جمهور شود و چنان حرف‌هایی را دربارۀ ارتش ایالات متحده به زبان بیاورد! نظامیان اندونزی در عمل یک دولت موازی با بودجۀ موازی پدید آوردند که تقریباً معادل بودجۀ رسمی دولت بود. افسران ارتش در دورۀ سوهارتو بیش از نصف شهرداران، مسئولان اجرایی محلی و فرمانداران استان‌ها را تشکیل می‌دادند. افسران محلی نظامی از قدرت دستگیری و بازداشت به‌مدت نامحدود برای تمام افرادی برخوردار بودند که ظن اقدامات «زیان‌بار برای امنیت» دربارۀ ایشان وجود داشت... بیشتر بخوانید

📓 آشوب: نقاط عطف برای کشورهای بحران‌زده
✍🏿 جرد دایموند
🔛 اصلان قودجانی
@Chekide_ha

اندونزی، ظهور یک کشور جدید
یادگارهای سوهارتو

بهتر است رژیم سوهارتو، میراث بحران ناشی از کودتای نافرجام ۱۹۶۵ و اقدامات موفق ضدکودتا را به‌طور خلاصه بررسی کنیم. یادگارهای ناخوشایند کاملاً آشکاز هستند: بدترین آن‌ها قتل‌عام نیم‌میلیون نفر اندونزیایی و زندانی‌کردن صدها هزار نفر به‌مدت بیش از یک دهه است. فساد فراگیر موجب کاهش نرخ رشد اقتصادی اندونزی به کمتر از حالتی شد که آن‌همه پول به جیب نظامیان سرازیر نمی‌شد تا ایشان دولت موازی و جیب موازی برای خود داشته باشند. جامعۀ اندونزی (حتی کارکنان خطوط هوایی) به‌شدت از آن مصداق فساد تقلید کردند. باور سوهارتو که زیردستانش را عاجز از ادارۀ خودشان می‌دانست، فرصت مردم اندونزی برای یادگیری چگونه اداره‌کردن خودشان به‌شیوۀ مردم‌سالارانه را چند دهه به تأخیر انداخت.

نیروهای مسلح اندونزی از رخدادهای ۱۹۶۵ آموختند که می‌توان با زور و با کشتن مردم به توفیق رسید و نه با حل‌کردن مشکلاتی که مردم را ناراضی می‌کند. آن سیاست سرکوب جنایتکارانۀ ارتش، در گینۀ نوی اندونزی در سوماترا و به‌ویژه در جزیرۀ تیمور شرقی بهای گزافی برای اندونزی به‌بار آورد. جزیرۀ تیمور از لحاظ سیاسی بین یک مستعمرۀ پرتغالی در شرق و یک قلمروی اندونزیایی در غرب تقسیم شده بود. وقتی پرتغال در سال ۱۹۷۴ از آخرین مستعمره‌اش دست می‌کشید، منطق جغرافیایی بی‌چون و چرا حکم می‌کرد که تیمور شرقی به یکی از استان‌های اندونزی تبدیل گردد، زیرا اندونزی قبل از آن هم استان‌های بی‌شمار با فرهنگ‌ها، زبان‌ها و تاریخ مختلف را در خود جای داده بود. البته ممکن است کسی بگوید که مرزهای ملی فقط با منطق جغرافیایی شکل نمی‌گیرند: کانادا بخشی از ایالات متحده و دانمارک بخشی از آلمان نیست. ولی تیمور شرقی شبیه دانمارک یا کانادا نیست. تیمور شرقی دقیقاً نیمۀ شرقی یک جزیرۀ کوچک در یک زنجیرۀ دراز از جزایر متعدد است که همگی به اندونزی تعلق داشته‌اند. اگر دولت و ارتش اندونزی حتی اندکی تدبیر به‌خرج می‌دادند، شاید به توافق می‌رسیدند تا تیمور شرقی را با واگذاری قدری خودمختاری به اندونزی ملحق سازند ولی ارتش اندونزی به تیمور شرقی حمله کرد و پس از قتل‌عام مردم، آن را به اندونزی ضمیمه کرد. رئیس‌جمهور حبیبی که پس از سوهارتو به ریاست‌جمهوری رسید، به‌علت فشارهای بین‌المللی و با وجود ترس از ارتش اندونزی اجازۀ برگزاری همه‌پرسی استقلال تیمور شرقی را در آگوست ۱۹۹۹ صادر کرد. معلوم بود که جمعیت تیمور شرقی یک‌صدا به استقلال رأی دادند. ارتش اندونزی پس از آن به سازمان‌دهی شبه‌نظامیان طرفدار اندونزی پرداخت تا دوباره قتل‌عام به راه اندازند. بخش اعظم جمعیت تیمور شرقی را به‌زور به تیمور غربی اندونزی برانند و اکثر ساختمان‌های آن کشور جدید را بسوزانند؛ آن اقدامات مؤثر واقع نشد، زیرا سربازان بین‌المللی دوباره نظم را برقرار کردند و تیمور شرقی در نهایت زمام خود را به‌عنوان کشور تیمور شرقی در دست گرفت. بهای آن تحولات برای مردم تیمور شرقی، کشته‌شدن حدود یک‌چهارم جمعیت و تبدیل‌شدن بازماندگان به فقیرترین کشور کوچک آسیایی در حال حاضر بوده است که درآمد سرانه‌اش یک‌ششم اندونزی است. هزینه‌ای که اندونزی برای آن بی‌تدبیری پرداخت، یک کشور مستقل در میان کشور خودشان است که منابع بالقوۀ غنی نفتی در بستر دریاهایش حاکم است و درآمد آن منابع به اندونزی سرازیر نخواهد شد... بیشتر بخوانید

📓 آشوب: نقاط عطف برای کشورهای بحران‌زده
✍🏿 جرد دایموند
🔛 اصلان قودجانی
@Chekide_ha

اندونزی، ظهور یک کشور جدید
چارچوب بحران

بحران اندونزی چگونه در چارچوب موردنظر ما -یعنی مقایسه‌کردن بحران‌های فردی با بحران‌های ملی- جای می‌گیرد؟

اندونزی بی‌تردید تغییر گزینشی و حصارسازی (عامل ۳ در جدول ۲.۱) را از خود نشان داد. درون آن حصار، حوزه‌های مهمی وجود داشت که مستعد تغییر بودند. آن حوزه‌ها شامل تعویض دولت غیرنظامی با استبداد نظامی توسط سوهارتو، تغییر معکوس توسط اخلاف او، استقبال سوهارتو از دانش‌آموختگان اقتصاد در غرب که پسروی اقتصادی را با رشد اقتصادی عوض کردند و کنارگذاشتن شوق سوکارنو برای رهبری سیاسی جهان‌سوم در دولت سوهارتو بود. از طرف دیگر مشخصه‌های مهمی از اندونزی در خارج آن حصار قرار داشت که پس از ۱۹۶۵ دست‌نخورده باقی ماند و شامل یکپارچگی قلمروی ملی، تساهل مذهبی چشمگیر و یک دولت غیرکمونیستی می‌شد. آن پیوستگی‌ها به‌جز میل سوکارنو به همسویی با کمونیست‌ها، در نظر سوکارنو، سوهارتو و جانشین‌های سوهارتو به‌مثابۀ ارزش‌های محوری مذاکره‌ناپذیر محسوب می‌شدند.

برخی عوامل موجب شدند که اندونزی به‌دشواری بتواند مشکلات خود را رفع کند. اندونزی به‌عنوان یک کشور مستعمره‌ای سابق که تازه استقلال یافته بود، کار خود را با هویت ملی ضعیف (عامل ۶) شروع کرد و از این لحاظ با فنلاند تفاوت داشت که قبل از استقلال نیز از خودمختاری چشمگیر برای ادارۀ کشورش برخوردار بود. اندونزی در جایگاه یک کشور نوپا نمی‌توانست از سابقۀ تاریخی تغییرات چشمگیر خود -جز جنگ‌های استقلال در فاصلۀ ۱۹۴۵ تا ۱۹۴۹- چیزی بیاموزد و برای اعتمادبه‌نفس از آن‌ها استفاده کند (عامل ۸). خودسنجی صادقانه و واقع‌بینانه (عامل ۷) در دورۀ سوکارنو به‌شدت مخدوش بود، چراکه او گمان می‌کرد از موهبت توانایی منحصربه‌فرد برای تفسیر خواسته‌های ناخودآگاه مردم اندونزی برخوردار است. ارزش‌های محوری اکثر یا بسیاری از افسران ارتش به‌گونه‌ای بود که حاضر بودند برای آن ارزش‌ها دست به کشتار بزنند ولی خود کشته نشوند (عامل ۱۱). آزادی عمل اندونزی نیز به‌علت محدودیت‌های داخلی، فقر و رشد جمعیت، تضعیف شده بود (عامل ۱۲)... بیشتر بخوانید

📓 آشوب: نقاط عطف برای کشورهای بحران‌زده
✍🏿 جرد دایموند
🔛 اصلان قودجانی
@Chekide_ha

اندونزی، ظهور یک کشور جدید
بازگشت به اندونزی

می‌توانم تجربۀ خودم از تغییر گزینشی در اندونزی را نیز ذکر کنم. من در عصر سوهارتو به‌مدت ۱۷ سال از ۱۹۷۹ تا ۱۹۹۶ در آن‌جا زندگی کردم. سپس تا ۲۰۱۲ (۱۴ سال پس از سقوط سوهارتو) به آن‌جا نرفتم. از آن هنگام گاه‌به‌گاه به اندونزی سر زده‌ام. هنگام بازگشت به اندونزی شگفتی‌های فراوان در انتظارم بود.

نخستین شگفتی به سفر هوایی مربوط می‌شد. عملیات خطوط هوایی اندونزی در دهه‌های ۱۹۸۰ و ۱۹۹۰ غالباً بی‌دقت و خطرناک بود. من علاوه‌بر متعجب‌شدن بابت رشوه‌ها و اخذ اضافۀ هزینۀ بار به‌صورت نقدی توسط خود کارکنان، در یک سفر شاهد بشکه‌های بزرگ سوخت بودم که بدون حفاظ در بخش مسافران قرار داشت. مهماندارها در هنگام برخاستن هواپیما ایستاده بودند و از کمربندهای ایمنی و کیسه‌های استفراغ (از جمله برای مسافری که داشت استفراغ می‌کرد) اثری دیده نمی‌شد. در سفری دیگر با یک جت بزرگ مسافری به مرکز استان جایاپورا از میان در نیمه‌باز کابین خلبان دیدم که او و کمک‌خلبان به‌قدری مشغول اختلاط با مهماندار شدند که نتوانستند تشخیص دهند با ارتفاع خیلی زیاد به باند فرودگاه نزدیک شده‌اند و سپس سعی کردند قصورت خود را با یک شیرجۀ تند جبران کنند. هنگام فرود به‌شدت ترمز کردند و توانستند هواپیما را فقط در فاصلۀ ۶ متری گودال انتهای باند متوقف کنند. بااین‌حال، خط هواپیمایی پیشتاز اندونزی در سال ۲۰۱۲ به نام گارود در زمرۀ بهترین خطوط منطقه‌ای هوایی رتبه‌بندی شد. از سال ۲۰۱۲ هرگاه که اضافه‌بار داشته‌ام، مرا به دفتر اخذ هزینه‌های اضافی گارودا فرستاده‌اند تا هزینه‌ها را با کارت اعتباری به خود گارودا بپردازم و رسید تحویل بگیرم. تا سال ۱۹۹۶ بارها از من رشوه درخواست می‌شد ولی از ۲۰۱۲ چنان چیزی ندیده‌ام.

وقتی در ۲۰۱۲ در آب‌های ساحلی اندونزی بودم، یک کشتی ظاهراً نظامی را در نزدیکی‌مان رصد کردم و از همراهان پرسیدم که چیست و درنهایت تعجب دریافتم که یک قایق گشتی دولتی برای نظارت بر قایق‌های ماهیگیری غیرمجاز است. تا سال ۱۹۹۶ عبارت «قایق گشتی دولت اندونزی» در نظرم به‌مثابۀ نوعی جمع اضداد و شبیه به «کوچولوی غول‌پیکر» جلوه می‌کرد. من در آن زمان عادت کرده بودم که گمان کنم فعالیت‌های نظامی ارتش اندونزی، علت ضرورت گشت‌زنی (علت ناامنی) و نه خود گشت‌زنی (برای ایجاد امنیت) است... بیشتر بخوانید

📓 آشوب: نقاط عطف برای کشورهای بحران‌زده
✍🏿 جرد دایموند
🔛 اصلان قودجانی
@Chekide_ha

بازسازی آلمان
آلمان در ۱۹۴۵

تسلیم‌شدن آلمان در ۷ و ۸ می ۱۹۴۵ پایان جنگ جهانی دوم در اروپا را نشان می‌داد وضعیت آلمان در آن تاریخ به‌شرح زیر بود.

رهبران نازی، یعنی هیتلر، گوبلز، هیملر و بورمن خودکشی کرده یا در آستانۀ خودکشی بودند. لشکرهای آلمان پس از فتح بخش اعظم اروپا به‌عقب رانده شده، شکست خورده بودند. حدود هفت میلیون آلمانی کشته شدند که شامل سربازان شهروندان غیرنظامی که با بمب جان دادند یا پناهندگان غیرنظامی بودند که با نزدیک‌شدن لشکریان شوروی از شرق، به‌خاطر ترس از انتقام، بابت جنایت‌های وحشتناک آلمانی‌ها در حق شهروندان شوروی هنگام فرار کشته شدند.

ده‌ها میلیون آلمانی که زنده ماندند به‌خاطر بمباران‌های شدید، آسیب‌های روحی دیدند (قاب ۱.۶). تقریباً تمام شهرهای بزرگ آلمان از آسیب بمباران و جنگ با خاک یکسان گشت، بین یک‌چهارم تا نصف خانه‌ها در شهرهای آلمان تخریب شدند.

یک‌چهارم قلمروی قبلی آلمان به لهستان و شوروی الصاق شد. آن‌چه از آلمان باقی ماند به چهار کمربند اشغال‌شده تقسیم گردید و درنهایت به دو کشور مجزا تقسیم شد... بیشتر بخوانید

📓 آشوب: نقاط عطف برای کشورهای بحران‌زده
✍🏿 جرد دایموند
🔛 اصلان قودجانی
@Chekide_ha

بازسازی آلمان
از ۱۹۴۵ تا ۱۹۶۱

متفقین که در جنگ جهانی دوم پیروز شدند، آلمان را به چهار کمربند اشغالی تقسیم کردند: آمریکایی‌ها در جنوب، فرانسه در جنوب غربی، بریتانیا در شمال غربی و شوروی در شرق. هرچند پایتخت، یعنی برلین، در کمربند شوروی قرار داشت، باز به بخش‌های اشغالی چهار قدرت مذکور تقسیم شد تا همچون یک جزیرۀ اشغال‌شدۀ غیرشوروی، درون کمربند شوروی باشد. شوروی در ۱۹۴۸ راه‌های دسترسی زمینی به درون‌بوم‌های آمریکایی‌ها، بریتانیایی‌ها و فرانسوی در برلین را محاصره کرد تا آن سه متحد غربی را وادار به ترک درون‌بوم خود کند. متحدان از طریق جابجایی هوایی به شوروی پاسخ داده، نیازهای برلین را به‌مدت حدود شش ماه از آسمان تأمین کردند، تا این‌که شوروی پا پس کشید و محاصره را در ۱۹۴۹ پایان داد.

متحدان غربی در همان سال ۱۹۴۹ کمربندهای خود را در قالب یک موجودیت واحد به‌نام جمهوری فدرال آلمان یا آلمان غربی ادغام کردند. کمربند شوروی به یک کشور جداگانه به‌نام جمهوری دموکراتیک آلمان یا آلمان شرقی (با سرواژۀ آلمانی DDR) تبدیل شد. امروزه آلمان شرقی را اغلب به‌عنوان یک حکومت استبدادی کمونیستی و شکست‌خورده محسوب می‌کنند که درنهایت فروپاشید و عملاً در آلمان غربی جذب شد. اصطلاح «جمهوری دموکراتیک آلمان» در یادها به‌مثابۀ یک دروغ بزرگ و چیزی مانند «جمهوری خلق دموکراتیک کره» است که کره شمالی در حال حاضر برای خود برگزیده است. اکنون به‌آسانی می‌توان فراموش کرد که علاوه‌بر زور وحشیانۀ شوروی، آرمان‌گرایی کمونیستی آلمان نیز در پایه‌گذاری آلمان شرقی مؤثر بود و کثیری از روشنفکران آلمانی به میل خود انتخاب کردند که از آلمان غربی یا از تبعید در کشورهای دیگر به آلمان شرقی جابجا شوند.

ولی کیفیت زندگی و آزادی در آلمان شرقی سرانجام به‌شدت نازل‌تر از آلمان غربی بود، در حالی‌که ایالات متحده کمک‌های خود را به آلمان غربی سرازیر کرده بود. شوروی بر نواحی تحت سلطه‌اش تاوان اقتصادی تحمیل کرد، کل کارخانه‌ها را اوراق کرده و برای نصب مجدد به روسیه انتقال داد و کشاورزی آلمان شرقی را از نو، در قالب مزارع اشتراکی سازمان داد. مردم آلمان شرقی در طول زندگی دو نسل بعدی تا هنگام اتحاد مجدد در سال ۱۹۹۰ هر روز بیشتر از کسب انگیزه‌های سختکوشی برای بهبود وضعیت زندگی خود ناتوان شدند؛ انگیزه‌هایی که مردم در دموکراسی‌های غربی به آن دست یافته بودند... بیشتر بخوانید

📓 آشوب: نقاط عطف برای کشورهای بحران‌زده
✍🏿 جرد دایموند
🔛 اصلان قودجانی
@Chekide_ha

بازسازی آلمان
قضاوت آلمانی‌ها دربارۀ گذشته

متفقین پس از پایان جنگ جهانی دوم ۲۴ رهبر زنده‌ماندۀ ارشد نازی را بابت جنایت جنگی در نورمبرگ محاکمه کردند. ۱۰ تن از ایشان به مرگ محکوم شدند که بلند پایه‌ترین در میان آنان، وزیر امور خارجه، یعنی یواخیم ون ریبنتروپ و نیز رئیس لوفتوافه، یعنی هرمان گورینگ، بودند (گورینگ توانست یک شب قبل از روز اعلام‌شده برای اعدام با مصرف سم خودکشی کند). هفت تن دیگر حکم حبس طولانی‌مدت یا ابد گرفتند. در دادگاه نورمبرگ، نازی‌های دون‌پایه‌تری نیز محاکمه و به حبس‌های کوتاه‌تر محکوم شدند. متفقین تعداد زیادی از آلمانی‌ها را نیز به جلسات رویگردانی از نازی کشاندند که شامل بررسی سابقۀ ایشان در حزب نازی و آموزش دوبارۀ آنان بود.

بااین‌حال، محاکمه‌های نورمبرگ و جلسات رویگردانی از نازی نتوانست یادگارهای نازیسم را برای آلمانی‌ها رفع کند. میلیون‌ها آلمانی دون‌پایه که نازی دوآتشه بوده یا از اوامر نازی اطاعت کرده بودند، محاکمه نشدند. چون محاکمه‌ها توسط متفقین -و نه خود آلمانی‌ها- انجام شد،پیگردها تنها شامل آلمانی‌هایی نشد که مسئولیت اقدامات آلمانی را قبول کردند. آن محاکمه‌ها در آلمان به‌عنوان «انتقام محضِ غالبان از مغلوبان»، ناروا دانسته شد. نظام دادگاه‌های خود آلمان غربی نیز به‌طور مستقل پیگردهایی انجام داد که مقیاس آن‌ها در ابتدا بسیار محدود بود.

یکی از مشکلات عملی برای متفقین و خود آلمانی‌ها در پدیدآوردن یک دولت آلمانی کارآمد پس از جنگ، لزوم دسترسی به کارکنان مجرب بود. بااین‌حال، اکثر قریب‌به‌اتفاق آلمانی‌هایی که در سال ۱۹۴۵ تجربۀ کار دولتی داشتند آن تجربه را در دولت نازی به‌دست آورده بودند؛ به‌عبارتی تمام مسئولان بالقوۀ آلمان در دوران پس از جنگ (از جمله قضات) در زمرۀ نازی‌های دوآتشه یا حداقل در گروه همکاران نازی قرار می‌گرفتند. تنها استثناها، آلمانی‌های تبعیدشده یا اعزام‌شده به نیروگاه‌های کار اجباری بودند که در آن‌جا نمی‌توانستند به تجربۀ ادارۀ دولت دست یابند. مثلاً نخستین صدراعظم آلمان غربی پس از جنگ جهانی دوم، کنراد آدنائر بود که یک شهروند غیرنازی محسوب می‌شد و نازی‌ها او را از مقام شهرداری کولون پایین کشیده بودند. خط مشی آدنائر در هنگام صدراعظم‌شدن، با «عفو و اتحاد» توصیف می‌شد که نوعی حُسن تعبیر برای سؤال‌نکردن از آلمانی‌ها دربارۀ کردار ایشان در عصر نازی بود. دولت در عوض تمرکز خود را بیشتر معطوف به وظایف اضطراری از قبیل تغذیه و مسکن ده‌ها میلیون آلمانی بی‌سرپناه و دچار سوءتغذیه، بازسازی شهرهای بمباران‌شدۀ آلمان و نظام اقتصادی ویران و تثبیت دوبارۀ دولت مردم‌سالار پس از ۱۲ سال حکمرانی نازی‌ها کرد... بیشتر بخوانید

📓 آشوب: نقاط عطف برای کشورهای بحران‌زده
✍🏿 جرد دایموند
🔛 اصلان قودجانی
@Chekide_ha

بازسازی آلمان
آ۱۹۶۸

در دهۀ ۱۹۶۰ شورش و اعتراض -به‌ویژه از نوع دانشجویی‌اش- در بخش اعظم دنیا رایج بود آن. اعتراض‌ها در ایالات متحده با «جنبش حقوق مدنی» اعتراض علیه جنگ ویتنام، «جنبش سخنرانی آزاد» در دانشگاه برکلی کالیفرنیا و با جنبشی آغاز شد که دانشجویان را به «جامعۀ مردم‌سالار» فرامی‌خواند. اعتراض‌های دانشجویی در فرانسه، بریتانیا، ژاپن، ایتالیا و آلمان نیز شایع بودند. اعتراض در آن کشورها نیز مانند آمریکا تا اندازه‌ای نمایانگر طغیان نسل جدید علیه نسل قدیم بود. ولی آن رویارویی نسل‌ها به‌ویژه در آلمان و به دو دلیل خشونت‌آمیز شد. نخست آن‌که مشارکت نسل مسن‌تر آلمان اقدامات نازی، باعث عمیق‌تر‌شدن شکاف بین نسل‌های جوان‌تر و مسن‌تر در در آلمان -نسبت به ایالات متحده- می‌شد، دوم این‌که نگرش خودکامۀ جامعۀ سنتی آلمان باعث شد که نسل‌های جوان و مسنّ در آن کشور به‌شدت به دیدۀ تحقیر به یکدیگر بنگرند. هرچند اعتراض‌های منجر به سهل‌گیری در دهۀ ۱۹۶۰ در آلمان قوت می‌گرفت، آن اعتراض‌ها تازه در سال ۱۹۶۸ از پرده برون افتادند. ولی چرا ۱۹۶۸؟

علاوه‌بر آلمان، در ایالات متحده نیز نسل‌های مختلف، تجربه‌های مختلف و نام‌های مختلف دارند. ما در ایالات متحده از نسل‌هایی سخن می‌گوییم که به‌طورکلی تعریف شده‌اند: نسل انفجار زادوولد، نسل X، هزاره‌ای‌ها و غیره. ولی تغییرات از یک سال تا سال دیگر در آلمان خیلی سریع‌تر و ژرف‌تر از ایالات متحده بوده است. وقتی شما می‌خواهید یک دوست آمریکایی جدید را بشناسید و شما و دوست جدیدتان می‌خواهید تاریخ زندگیتان را با یکدیگر در میان بگذارید، احتمالاً چنین شروع نمی‌کنید که: «من در سال ۱۹۴۵ متولد شدم و می‌دانم که آن واقعیت به تو کمک خواهد کرد تا بدون آن‌که برایت توضیح دهم چیزهای زیادی دربارۀ زندگی من و طرز فکرم بدانی.» ولی آلمانی‌ها خود را مثلاً با گفتن این جملات به یکدیگر معرفی می‌کنند: «سال تولد من ۱۹۴۵ است»، زیرا آلمانی‌ها می‌دانند که هم‌وطنان ایشان، بسته به زمان تولد و محل رشد‌کردن، تجربه‌های زندگی بسیار متفاوتی خواهند داشت.

مصادیق آن واقعیت را می‌توان در دوستان آلمانی من دید که هم‌سن من هستند و حوالی سال ۱۹۲۷ به‌دنیا آمده‌اند. هیچ‌کدام ایشان در شرایطی بزرگ نشده‌اند که به‌نظر ما آمریکایی‌ها یا آلمانی‌های جوان و امروزی زندگی بهنجار جلوه کند. جنگ باعث شده است که همۀ آن دوستان در کودکی رخدادهای ناگوار را تجربه کرده باشند. مثلاً از میان شش تن از صمیمی‌ترین دوستان آلمانی من که حدود سال ۱۹۳۷ متولد شده‌اند، یکی به‌علت کشته‌شدن پدر سربازش یتیم شده، دیگری از دور به‌چشم خود دیده که محل زندگی پدرش بمباران شده و البته پدر او زنده مانده است؛ یکی از یک‌سالگی تا ۱۱ سالگی از پدرش دور بوده است، زیرا پدر او از زندانیان جنگ بوده است؛ یکی برادران بزرگترش را در جنگ از دست داده است؛ یکی شب‌های دوران کودکی‌اش را خارج از خانه و زیر یک پل خوابیده است، زیرا شهر محل زندگی‌اش هرشب بمباران شده و در خانه خوابیدن ناامن بوده است؛ و یکی را مادرش هرروز برای دزدیدن زغال‌سنگ از محوطۀ راه‌آهن می‌فرستاده است تا بتوانند خانه را گرم کنند. پس دوستان آلمانی من از نسل ۱۹۳۷ به‌قدر کافی مسن بودند که از خاطرات جنگ و از آشوب و فقر جنگ یا تعطیلی مدرسه‌هایشان ضربۀ روحی بخورند ولی سن آنان به‌اندازه‌ای نبود که دیدگاه‌های نازی توسط سازمان جوانان نازی معروف به «جوانان هیتلر» به ایشان تلقین شود. اکثر آن دوستان جوان‌تر از آن بودند که به خدمت در ارتش آلمان غربی احضار شوند که در ۱۹۵۵ تأسیس گردید؛ نسل ۱۹۳۷ آخرین نسلی بود که به خدمت وظیفه در ارتش فراخوانده نشد... بیشتر بخوانید

📓 آشوب: نقاط عطف برای کشورهای بحران‌زده
✍🏿 جرد دایموند
🔛 اصلان قودجانی
@Chekide_ha

بازسازی آلمان
پس از ۱۹۶۸

شورش دانشجویی ۱۹۶۸ را گاهی به‌مثابۀ «یک شکست موفق» توصیف می‌کنند؛ یعنی هر چند افراط‌گرایان دانشجو به هدف خود برای نشاندن یک نظام اقتصادی دیگر به‌جای سرمایه‌داری و سرنگونی دولت دموکراتیک آلمان غربی نرسیدند، بااین‌حال، به‌طور غیرمستقیم به بعضی از اهداف خود دست یافتند، زیرا بخش‌هایی از دستور کار ایشان توسط دولت آلمان غربی پذیرفته شد و بسیاری از افکارشان در جریان اصلی جامعۀ آلمان تایید گردید. همچنین بعضی از افراط‌گرایان سال ۱۹۶۸ بعدها به مناصب سیاسی برتر در حزب سبزهای آلمان غربی رسیدند (مثلاً جوشکا فیشر که پس از فعالیت به‌عنوان یک افراطی پرتاب‌کنندۀ سنگ در ناآرامی‌ها به علاقه به مبلمان و شراب مرغوب دچار شد و به وزارت امور خارجه و معاونت صدراعظم آلمان غربی رسید).

جامعۀ سنتی آلمان از لحاظ سیاسی و اجتماعی استبدادگرا بوده است. خصوصیات آن جامعه که خیلی پیش از هیتلر نیز وجود داشت، در جمعیت نازی و با تاکید بر «اصل رهبر» به‌صراحت نمایان گردید. علاوه‌بر این‌که خود هیتلر به‌طور رسمی به‌عنوان «رهبر» محسوب شده و تمام آلمانی‌ها بی‌چون و چرا اطاعت سیاسی از او را سوگند می‌خوردند، اطاعت سیاسی و اجتماعی از رهبران در سایر حوزه‌ها و سایر مراتب حیات آلمانی‌ها در زمان نازی‌ها الزامی بود.

هرچند شکست خردکنندۀ آلمان در جنگ جهانی دوم حکومت استبداد از نوع آلمانی را بی‌اعتبار کرد، نخبگان مسن‌تر و تفکر ایشان پس از جنگ جهانی نیز زنده ماند. چند مثال غیرسیاسی که خودم در خلال اقامت در آلمان در ۱۹۶۱ با آن‌ها روبرو شدم از این قرار بودند: کتک‌زدن کودکان، علاوه‌بر آن‌که در آن زمان مجاز بود، نزد والدین آلمانی مرسوم هم بود. من در یک موسسۀ پژوهش‌های علمی آلمانی کار می‌کردم که مدیر مؤسسه به‌تنهایی دربارۀ وظایف ۱۲۰ دانشمند در آن موسسۀ تصمیم می‌گرفت. به‌دست‌آوردن شغل تدریس در دانشگاه‌های آلمان نیاز به مدرکی فراتر از دکترا به نام «درخواست تدریس دانشگاهی» داشت ولی مدیر من فقط اجازه می‌داد که در هر سال یک نفر از ۱۲۰ دانشمند زیردست او به درخواست تدریس دانشگاهی برسد و شخصاً چنان تصمیمی گرفته بود. هر وقت کسی به خیابان، زمین‌های چمن و ساختمان‌های خصوصی یا عمومی می‌رفت، در آن‌جا تابلوها یا علائمی می‌دید که معلوم می‌کرد چه چیزهایی قدغن است و چگونه باید یا نباید رفتار کرد. یکی از همکاران آلمانی من یک روز صبح رنگ‌پریده به‌محل کار رسید، زیرا عصر روز قبل که به خانه رفته بود، دیده بود که زمین جلوی آپارتمان محل سکونتش -زمین چمنی که محل بازی فرزندانش نیز بود- با سیم‌خاردار احاطه شده است. سیم‌خاردار در آلمان یادآور همیشگی اردوگاه‌های کار اجباری است. وقتی دوست من مدیر آپارتمان را دیده بود، آن مدیر میل به عذرخواهی نداشت و گفته بود راه‌رفتن روی چمن قدغن است، ولی آن بچه‌های لوس در هر حال روی چمن راه می‌روند. پس احساس کردم که حق دارم با کشیدن سیم‌خاردار، آنان را از لگدکردن چمن‌ها بازدارم... بیشتر بخوانید

📓 آشوب: نقاط عطف برای کشورهای بحران‌زده
✍🏿 جرد دایموند
🔛 اصلان قودجانی
@Chekide_ha

بازسازی آلمان
برانت و اتحاد دوباره

تحقق صلح‌آمیز بسیاری از اهداف شورش خشونت‌آمیز دانشجویی (۱۹۶۸) توسط دولت، در زمان صدراعظمی ویلی برانت در آلمان غربی تسریع شد. او در سال ۱۹۱۳ به‌دنیا آمده، به‌دلیل دیدگاه‌های سیاسی‌اش ناچار به فرار از دست نازی‌ها شده و سال‌های جنگ را در نروژ و سوئد گذرانده بود. او در سال ۱۹۶۹ به‌عنوان رئیس حزب SPD (حزب سوسیال-دموکرات)، نخستین صدراعظم آلمان غربی از جناح چپ شد و پس از ۲۰ سال تصدی بی‌وقفه صدراعظم‌های محافظه‌کار آلمانی که عضو حزب کنراد آدنائر یعنی CDU (حزب دموکرات-مسیحی) بودند، به آن مقام دست یافت. آلمان در دوران برانت اصلاحات اجتماعی خاصی را آغاز کرد که در آن‌ها دولت به پیگیری اهداف دانشجویان -از قبیل کاهش خودکامگی و تقویت حقوق زنان- پرداخت.

البته بزرگ‌ترین دستاوردهای برانت به روابط خارجی مربوط می‌شد. دولت آلمان غربی در هنگام رهبری قبلی توسط حزب محافظه‌کار، حتی از به‌رسمیت‌شناختن حقوقی دولت آلمان شرقی امتناع کرده و پافشاری می‌کرد که آلمان غربی تنها نمایندۀ مشروع مردم آلمان است. آلمان غربی به‌جز شوروی با هیچ‌کدام از کشورهای کمونیست در اروپای شرقی رابطۀ سیاسی نداشت و از به‌رسمیت‌شناختن کل قلمروی ازدست‌رفتۀ آلمان در شرق رودهای اوده و نایسه خودداری می‌کرد که شامل پروس شرقی تا شوروی و بقیۀ آلمان تا مرزهای لهستان می‌شد.

برانت یک خط‌مشی سیاسی جدید برای روابط خارجی برگزید که تمام آن امتناع‌ها را از بین برد. او معاهده‌ای با آلمان شرقی امضا کرد و روابط سیاسی با لهستان و سایر کشورهای مجموعۀ کمونیستی شرق اروپا را شروع کرد. او خط اوده نایسه را به‌عنوان مرز آلمان و لهستان پذیرفت و به‌این‌ترتیب، ازدست‌رفتن بازگشت‌ناپذیر خاک آلمان در شرق آن خط را قبول کرد. نواحی ازدست‌رفته شامل برخی مناطق بود که مدت‌های مدید آلمانی بوده و در هویت آلمان نقش مهمی داشتند: سیلسیا و بخش‌هایی از پروس و پومرانیا. آن چشم‌پوشی گام خطیری بود و مانند نوشیدن یک جام تلخ برای حزب محافظه‌کار دموکرات-مسیحی محسوب می‌شد که اعلام کرد اگر در انتخابات ۱۹۷۲ دوباره به قدرت برسد، موجودیت آن قلمروها در خارج از آلمان را رد خواهد کرد. ولی رأی‌دهنده‌ها نوشیدن جام زهر توسط برانت را تأیید کردند و حزب او با اکثریت بیشتری در انتخابات ۱۹۷۲ نیز برنده شد... بیشتر بخوانید

📓 آشوب: نقاط عطف برای کشورهای بحران‌زده
✍🏿 جرد دایموند
🔛 اصلان قودجانی
@Chekide_ha

بازسازی آلمان
قیود جغرافیایی

حال که تاریخ آلمان پس از جنگ جهانی دوم را در این فصل خلاصه کردیم، آیا می‌توانیم با توجه به همان چارچوبی که برای بحث دربارۀ چهار کشور در فصول ۲ تا ۵ به‌کار رفت، درس‌های مفیدی از تاریخ آلمان بیاموزیم؟ تاریخ آلمان پس از جنگ جهانی آشکارا با دیگران فرق داشت. تاریخ هر چهار کشور در فصول ۲ تا ۵ نشان از یک بحران واحد داشت که ناگهان در یک روز منفجر شده بود. رسیدن فرماندۀ ناوگان ایالات متحده (فرمانده پری) به یک بندر ژاپنی در ۸ جولای ۱۸۵۳، حملۀ شوروی به فنلاند در ۳۰ نوامبر ۱۹۳۹، کودتای پینوشه در شیلی در ۱۱ سپتامبر ۱۹۷۳ و تلاش به کودتا در اول اکتبر ۱۹۶۵ در اندونزی. در عوض در آلمان پس از جنگ هیچ انفجار واحد و کاملاً غالب وجود نداشت و آن کشور در عوض از ۱۹۴۵ تا ۱۹۹۰ با چند چالش متداخل روبرو شد که به‌تدریج شکل گرفتند. آیا گمراه‌کننده است که واژۀ ««بحران» را از موارد انفجاری به موارد تدریجی نیز تعمیم دهیم؟

درواقع هیچ تمایز محکمی بین آن دو مجموعه از کشورها وجود ندارد و تفاوت‌های بین آن‌ها صرفاً از مقولۀ «مقدار» است. آلمان در عمل به‌جای یک انفجار واحد، سه انفجار ناگهانی را تجربه کرد. ابتدا اوضاع مصیبت‌زدۀ آلمان در هنگام محاصره‌اش در ۷ و ۸ می ۱۹۴۵ موجب وخیم‌ترین بحرانی شد که یکی از کشورهای این کتاب تجربه کرده است. سپس ساختن دیوار برلین در ۱۳ اگوست ۱۹۶۱ و شورش‌های دانشجویی که در چند‌ماهۀ ۱۹۶۸ به اوج رسید، دو بحران دیگر بودند که از راه رسیدند. برعکس رسیدن پری به ژاپن و کودتای پینوشه در شیلی عملاً رخدادهای مجزای غیرمنتظرۀ یک روز واحد نبودند، بلکه نتایج تحولاتی بودند که در چند دهۀ قبل شکل گرفتند و هر دوی آن ویژگی‌ها در مورد تاریخ آلمان پس از جنگ نیز صدق می‌کنند... بیشتر بخوانید

📓 آشوب: نقاط عطف برای کشورهای بحران‌زده
✍🏿 جرد دایموند
🔛 اصلان قودجانی
@Chekide_ha

بازسازی آلمان
ترحم‌به‌نفس

مورد دیگری که آلمان را در کشورهای این کتاب به یک مثال افراطی تبدیل می‌کند، ترحم‌به‌نفس و حس قربانی‌بودن است. این موضوع به‌ویژه در بحث ما بسیار روشنگر است، زیرا آلمان عملاً دو نوع واکنش متباین به جنگ‌های جهانی اول و دوم نشان داد که در دو سر افراطی طیف و نه یک سر آن قرار داشتند.

در اکتبر ۱۹۱۸، یعنی اندکی قبل از پایان جنگ جهانی اول آخرین استحکامات دفاعی نظامی آلمان در جبهۀ غربی در هم شکسته، متفقین در حال پیشروی بوده و قدرت آنان با یک میلیون سرباز تازه‌نفس آمریکایی رو به تقویت بود. شکست آلمان امری حتمی بود که فقط زمان آن مشخص نبود. بااین‌حال، آلمانی‌ها در حال عقب‌نشینی منظم بوده و متفقین هنوز به مرزهای آلمان نرسیده بودند. مذاکرات آتش‌بس با سرپیچی پیاده‌نظام آلمان و با شروع قیام مسلحانه در آلمان، به‌سرعت به نتیجه رسید. به‌این‌ترتیب، آشوبگرهای آلمانی در دوران پس از جنگ -به‌ویژه آدولف هیتلر- توانستند ادعا کنند که ارتش آلمان از لحاظ نظامی شکست نخورده، بلکه با خنجری از پشت از سوی سیاستمداران غیرنظامی خائن روبرو شده است. شرایط پیمان ورسای که توسط متفقین پیروز بر آلمان تحمیل گردید و شامل «بند ناخوشایندی برای شناسایی مقصر جنگ» بود که آلمان را آغازگر و مسئول جنگ می‌دانست به افزایش نارضایتی آلمانی‌ها دامن زد. به‌این‌ترتیب، هرچند بسیاری از مورخان آلمانی پس از جنگ، خود به تحلیل اشتباهات فاحش سیاسی کشورشان در دوران قبل از جنگ پرداختند که آلمان را به ورطۀ شوم جنگ در اوضاع نامساعد انداخت، نگرش غالب در دورۀ پس از جنگ جهانی اول از این قرار بود که آلمان یک قربانی است و رهبرانش مسئول نگون‌بختی کشور نیستند.

حال تفاوت این حس قربانی‌شدگی آلمان پس از جنگ جهانی اول را با نگرش آلمانی‌ها پس از جنگ جهانی دوم مقایسه کنید. لشکریان آلمان در می ۱۹۴۵ در تمام جبهه‌ها شکست خورده، تمام آلمان زیرپای سربازان متفقین بود و آن کشور بی‌قید و شرط تسلیم شده بود. هیچ فرد آلمانی یا غیرآلمانی پیدا نمی‌شد که انکار کند جنگ جهانی دوم در اروپا صرفاً از خواست هیتلر در گرفت. آلمانی‌ها به‌تدریج با وحشیگری‌های بی‌سابقۀ سیاست دولت آلمان در اردوگاه‌های کار اجباری و با سبعیت نظامیان آلمان در جبهۀ شرقی آشنا شدند. غیرنظامیان آلمانی نیز به‌شدت آسیب دیدند: به‌ویژه در بمباران‌های هامبورگ، درسدن و سایر شهرهای آلمان، در فرار شهروندان آلمانی قبل از رسیدن سربازان شوروی و در اخراج تمام اقوام آلمانی از اروپای شرقی و قلمروی سابق آلمان شرقی توسط لهستانی‌ها، چک‌ها و سایر دولت‌های اروپای شرقی که بلافاصله پس از پایان جنگ رخ داد. پیشروی شوروی و اخراج آلمانی‌ها طبق تخمین‌ها بیش از ۱۲ میلیون غیرنظامی آلمانی را به فراری‌های پناهنده تبدیل کرد، دو میلیون از ایشان را به کام مرگ فرستاد و حدود یک میلیون زن آلمانی را قربانی تجاوز جنسی کرد.

آن مصائب غیرنظامی‌های آلمانی در آلمان پس از جنگ مورد توجه قرار گرفت ولی ترحم‌به‌نفس و حس قربانی‌شدگی نتوانست مانند جنگ جهانی اول بر دیدگاه آلمانی‌های پس از جنگ جهانی دوم غلبه یابد. بخشی از علت را می‌توان در بازشدن چشم آلمانی‌ها دانست که در یافتند وحشت و رنج تحمیل‌شده به غیرنظامیان آلمانی توسط روس‌ها، لهستانی‌ها و چک‌ها، محصول رنجی است که آلمانی‌ها در همان چند سال بر کشورهای مذکور روا داشته بودند. بااین‌حال، نمی‌توان نپذیرفتن جایگاه قربانی توسط آلمانی‌ها و پذیرش شرمندگی و تقصیر پس از جنگ جهانی دوم را در مردم آن کشور حتمی دانست، زیرا چنان چیزی در تضاد با پذیرش نقش قربانی در ذهن آلمانی‌ها پس از جنگ جهانی اول و در ژاپنی‌ها پس از جنگ جهانی دوم است. نتیجۀ این برآورد دردناک دربارۀ گذشته مزیتی است که امروزه آلمانی‌ها در قالب امنیت بسیار بهتر و روابط بهتر با دشمنان سابق -نسبت به اوضاع آلمان پس از جنگ جهانی اول یا ژاپن امروز- به‌دست آورده‌اند.

📓 آشوب: نقاط عطف برای کشورهای بحران‌زده
✍🏿 جرد دایموند
🔛 اصلان قودجانی
@Chekide_ha