این حیوان یک پرنده است؟ یک خزنده است؟ برای کسی مهم است؟

پرندگان از خزندگانی که از قبل پردار بودند و روی پاهای عقبی‌شان می‌دویدند فرگشت یافتند. اجداد آن‌ها دایناسورهایی بودند که با تیرانوسوروس ترسناک معروف خویشاوند بودند. همان‌طور که در شترمرغ‌های امروزی می‌بینیم، دویدن روی دو پا می‌تواند بسیار سریع باشد. حال، هنگامی‌که باسرعت روی پاهای عقبی خود بدوید اندام‌های جلویی برخلاف پستانداران مستقیماً درگیر نیستند. اما شاید بتوانند از راه دیگری کمک کنند. ورزشکاران هنگام دویدن بازوهای خود را به‌شدت به جلو و عقب تکان می‌دهند. شترمرغ‌ها که از جانوران خشک‌زی سریع هستند از «بازو»ی خود (یا می‌توانید آن‌ها را بال‌های کوتاه بنامید، زیرا هنوز همــان بال‌هایی هستند که از اجداد پرنده‌شان به ارث رسیده‌اند) برای تعادل استفاده می‌کنند؛ مخصوصاً هنگام چرخش.

شاید خزندگانی که با سرعت روی پاهای عقب خود می‌دویدند، می‌توانستند با جهش‌های متقاطع در حین دویدن، مثل پرنده‌ماهی در آب، کارآمدتر بدوند. پرها که در اصل برای عایق حرارتی بودن فرگشت یافته بودند، می‌توانستند به همان روشی که برای دم پرپشت سنجاب‌ها گفتم به جهش کمک کنند. مخصوصاً پرهای روی دم و بازوها، پرش را به همان روش بال‌پوست در حال رشد، طولانی می‌کرند. بازوهایی که با هدف تعادل دراز شده بودند، به‌ویژه در این‌جا مفید بودند و می‌توانستند به بال‌هایی ابتدایی تبدیل شوند که هنوز پرواز واقعی را امکان پذیر نمی‌کردند اما باعث طولانی‌تر‌شدن جهش‌ها می‌شدند. این استدلال مشابه استدلال دامنه‌ی پیوسته‌ی فواصل شاخه‌های درختان است. هر چقدر هم که خزنده بتواند بدون بازوهای پردار بپرد، می‌تواند با باز‌کردن آن‌ها کمی جلوتر بپرد. همان‌طور که قبلاً دیدیم طاووس‌ها و قرقاول‌ها پرنده‌های خوبی نیستند. آن‌ها معمولاً بلافاصله پس از برخاستن از زمین به زمین بازمی‌گردند. پروازهای طاووس چیزی بیش‌تر از پرش‌های طولانی‌مدت اســت که می‌تواند آن‌ها را از خطر نجات دهد. مانند‌زمانی که یک پرنده‌ماهی به‌طور موقت به هوا می‌رود تا از ماهی تن تعقیب‌کننده‌اش فرار کند. با گذشت نسل‌ها همواره جهش‌های فرار طولانی‌تری وجود می‌داشت که از سطحی همواره بزرگ‌تر از بازوی پردار استفاده می‌کرد و در پروازهای واقعی با طول نامحدود به اوج می‌رسید... بیشتر بخوانید

📓 بلندپروازی‌های خیال: سرپیچی از جاذبه باکمک طراحی و فرگشت
✍🏿 ریچارد داوکینز
🔛 ع. کاظمی

@Chekide_ha

میل به جهان بیرون: فراتر از پرواز

من کتاب را با این سؤال شروع کردم که آیا -مثل من- تابه‌حال رویای پرواز مثل یک پرنده را داشتی یا خیر. اما اکنون در پایان این سوال را دارم که آیا رویای ترک زمین و پرواز تا مریخ را در سر می‌پرورانی؟ یا شاید یکی از قمرهای مشتری؟ یا زحل؟ وقتی جوان بودم آن رویا متعلق به داستان‌های علمی-تخیلی بود. من عاشق شخصیت کامیک استریپی به نام «خلبان بی‌باک» بودم. او خلبانی از آینده بود. او و دیگبی، دستیارش در لانکاشر وارد فضاپیمای خود می‌شدند، جوی‌استیک را می‌گرفتند و به‌سمت مشتری پرواز می‌کردند.

امروزه می‌دانیم که سفر به مشتری به این سادگی‌ها هم نیست. چندین سال طول می‌کشد تا به آن‌جا برسیم و پروژه‌ای عظیم و مشارکتی شامل صدها مهندس و دانشمند است. مدارها از قبل محاسبه می‌شوند و برنامه‌ای پیچیده از تیرکمان‌های گرانشی در اطراف سیارات دیگر در طول مسیر برنامه‌ریزی می‌شود. حتی سفر به مریخ ماه‌ها طول می‌کشد. اما این یک احتمال واقعی است. فضاپیماهای بدون سرنشین قبلاً این کار را انجام داده‌اند. ایلان ماسک نه‌تنها می‌خواهد موشک‌های خود را به مریخ بفرستد، بلکه می‌خواهد در آن‌جا یک مستعمره ایجاد کند و دلیل مهمی هم برای این کار دارد... بیشتر بخوانید

📓 بلندپروازی‌های خیال: سرپیچی از جاذبه باکمک طراحی و فرگشت
✍🏿 ریچارد داوکینز
🔛 ع. کاظمی

🔚

@Chekide_ha

انسان‌ها چی هستن؟

‌بزرگ‌شدن کار سختیه. نه‌تنها برای تو و دوست‌هات، بلکه برای همه، از جمله حیوون‌ها. توله‌شیر‌ها برای بزرگ‌شدن نیاز دارن که یاد بگیرن چطور بدوئن و گورخر‌ها رو شکار کنن. بچه‌دلفین باید یاد بگیره چطور شنا کنه و ماهی بگیره. بچه‌عقاب نیاز داره یاد بگیره چطور پرواز کنه و لونه بسازه؛ و هیچ‌کدوم از این کار‌ها آسون نیستن.

ولی بزرگ‌شدن برای انسان‌‌ها حتی سخت‌تر هم هست. چون ما نمی‌دونیم نیاز داریم چی رو یاد بگیریم. شیر‌ها می‌دوئن و گورخر شکار می‌کنن، دلفین‌‌ها شنا می‌کنن و ماهی شکار می‌کنن، عقاب‌‌ها پرواز می‌کنن و لونه می‌سازن –انسان‌‌ها چی‌کار می‌کنن؟

وقتی بزرگ شدی، شاید بتونی یه ماشین مسابقه‌ای رو سریع‌تر از سرعت شیر برونی. شاید ناخدای کشتی‌ای بشی که می‌تونه بیشتر از مسیر شنای هر دلفینی بتونه بره. ممکنه خلبان هواپیمایی بشی که می‌تونه بالاتر از هر عقابی پرواز کنه. شاید میلیون‌‌ها کار دیگه رو انجام بدی که حیوون‌‌ها به‌سختی می‌تونن حتی تصورشون کنن. مثل اختراع بازی کامپیوتری، کشف دارویی جدید، هدایت یه سفر اکتشافی به مریخ یا تموم روز رو تو خونه نشستن و تلویزیون دیدن. انسان‌‌ها گزینه‌های زیادی دارن! به همین دلیل هم انسان‌بودن گیج‌کننده‌ست.

ولی مهم نیست که آخرش چه کاری رو انجام می‌دی، خوبه که بدونی اصلاً چرا انسان‌‌ها این‌همه گزینه دارن. به‌خاطر این‌که ما تو سیاره‌ی زمین حکمرانی می‌کنیم.

زمانی سیاره‌ی زمین رو حیوون‌‌های زیاد دیگه‌ای اداره می‌کردن. شیرها، خرس‌‌ها و فیل‌‌ها تو خشکی حکمرانی می‌کردن. دلفین‌ها، وال‌‌ها و کوسه‌‌ها حاکمان دریا بودن. عقاب‌ها، جغد‌ها و کرکرس‌ها پادشاهان آسمون بودن. ولی حالا ما انسان‌‌ها همه‌چیز رو اداره می‌کنیم: امپراتور خشکی، دریا و آسمونیم. هر جایی که با ماشین‌هامون، کشتی‌هامون و هواپیما‌هامون می‌ریم، شیرها، دلفین‌‌ها و عقاب‌‌ها باید بکشن کنار –خیلی زود! حیوون‌‌ها نمی‌تونن ما رو از ساختن جاده تو جنگل‌هاشون متوقف کنن. اون‌ها نمی‌تونن ما رو از ساختن سد روی رودخونه‌هاشون و از آلوده‌کردن اقیانوس‌ها و آسمون متوقف کنن.

درواقع، حالا ما انسان‌‌ها انقدر قدرتمندیم که سرنوشت تمام حیوون‌‌های دیگه به ما بستگی داره. تنها دلیلی که شیرها، دلفین‌‌ها و عقاب‌‌ها هنوز وجود دارن به‌خاطر اینه که ما این اجازه رو به‌شون دادیم. اگر انسان‌‌ها بخوان از دست همه‌ی شیرها، دلفین‌‌ها و عقاب‌‌های دنیا خلاص بشن، تا سال دیگه می‌تونیم انجامش بدیم.

این قدرت خیلی زیادیه و می‌تونه تو راه‌های درست یا غلط استفاده بشه. برای انسان خوب بودن، نیاز داری بفهمی که چه قدرتی داری و باهاش چی‌کار کنی.

و برای این کار، نیاز داری که بدونی اصلاً چطوری این قدرت رو کسب کردیم.

ما انسان‌‌ها مثل شیر‌ها قوی نیستیم. مثل دلفین‌‌ها نمی‌تونیم شنا کنیم و قطعاً هم بال نداریم! پس چطوری به حکمرانی سیاره‌ی زمین رسیدیم؟ جواب این سوال یکی از عجیب‌ترین داستان‌هاییه که قراره تو عمرت بشنوی.

و این یه داستان واقعیه.

📓 ما توقف‌ناپذیرها: چطور انسان‌ها کره‌ی زمین رو تصرف کردن؟
✍🏿 یووال نوح هراری
🔛 ع. کاظمی
@Chekide_ha

ما یه زمانی سرکش بودیم

داستان ما تو میلیون‌‌ها سال پیش شروع می‌شه. اون‌موقع انسان‌‌ها فقط یه حیوون عادی بودن. مردم تو خونه‌ها زندگی نمی‌کردن؛ به مدرسه یا سرکار نمی‌رفتن. ماشین، کامپیوتر یا سوپرمارکت هم نداشتن. اون‌‌ها تو طبیعت زندگی می‌کردن. از درخت‌‌ها بالا می‌رفتن که میوه بچینن. بو می‌کشیدن و دنبال قارچ می‌گشتن و مار، قورباغه و کرم می‌خوردن.

حیوون‌‌های دیگه -مثل زرافه‌ها، گورخر‌ها و بابون‌ها- از انسان‌‌ها نمی‌ترسیدن و به‌شون زیاد توجه نمی‌کردن. هیچ‌کسی تصور نمی‌کرد که روزی انسان‌‌ها به ماه برن، بمب اتم بسازن و کتاب بنویسن؛ مثل همینی که الان داری می‌خونی.

اولش انسان‌‌ها حتی نمی‌دونستن چطوری ابزار درست کنن. گاهی از سنگ برای شکستن گردو استفاده می‌کردن ولی تیر و کمون، نیزه یا چاقویی نداشتن. انسان‌ها حیوون‌‌های نسبتاً ضعیفی بودن و موقعی که یه شیر یا خرسی می‌اومد، انسان‌‌ها باید فرار می‌کردن –خیلی زود!... بیشتر بخونین

📓 ما توقف‌ناپذیرها: چطور انسان‌ها کره‌ی زمین رو تصرف کردن؟
✍🏿 یووال نوح هراری
🔛 ع. کاظمی
@Chekide_ha

غذا‌های پختنی مغز‌های بزرگ دارن

انقدر انسان‌‌ها آتیش رو دیدن تا تونستن بفهمنش. اون‌‌ها متوجه شدن با این‌که آتیش بی‌رحم و رام‌نشدنیه ولی از یه سری قوانین تبعیت می‌کنه. اون‌‌ها می‌تونستن با آتیش فراتر از یه دوست باشن. چوب درازی رو به‌سمت درختی که می‌سوخت بردن و وقتی نوک چوب آتیش گرفت دوباره برگردوندنش عقب. حالا اون‌‌ها روی چوبشون آتیش داشتن. آتیش نمی‌سوزوندتشون ولی اون‌‌ها می‌تونستن هر چیزی رو که با چوبشون لمس می‌کنن رو به آتیش بکشن. این خیلی مفید بود! اون‌‌ها می‌تونستن آتیش رو از جایی به جای دیگه ببرن تا گرم بمونن و شیر‌ها رو بترسونن.

ولی هنوز یه مشکل بزرگ وجود داشت: مردم نمی‌دونستن چطور آتیش روشن کنن.

منتظر رعدوبرق موندن می‌تونست خیلی خسته‌کننده باشه. می‌تونستی یه سال نزدیک یه درختی بشینی –ولی رعدوبرق به درخت نزنه و اگر یه شیر دنبالت می‌کرد نمی‌تونستی حتی دو ثانیه کنار درخت منتظر بمونی.

همین الان آتیش لازم داری!

بالاخره انسان‌‌ها فهمیدن که چطور این مشکل رو حل کنن. یه راه برای درست‌کردن آتیش این بود که یه سنگ چخماق رو بزنن به یه سنگ دیگه به اسم سنگ آتش‌زنه بزنن. اگر سنگ آتش‌زنه رو خیلی محکم می‌زدی جرقه تولید می‌کرد و اگر جرقه رو به‌سمت برگ‌های خشک می‌گرفتی، گاهی اوقات آتیش می‌گرفتن و می‌سوختن.

یه راه دیگه این بود که یه قسمت بزرگی از چوب خشک رو پیدا کنی، یه حفره داخلش ایجاد کنی و برگ‌های خشک رو داخل حفره بریزی. بعدش یه طرف شاخه‌ی کوچیکی رو تیز کنی و داخل حفره قرار بدی و برای دو دقیقه خیلی سریع بین دست‌هات بچرخونیش... بیشتر بخونین

📓 ما توقف‌ناپذیرها: چطور انسان‌ها کره‌ی زمین رو تصرف کردن؟
✍🏿 یووال نوح هراری
🔛 ع. کاظمی
@Chekide_ha

گونه‌های مختلف انسان

امروز مردم تو سرتاسر دنیا شاید متفاوت به‌نظر بیان و با زبون‌‌های مختلف صحبت کنن، ولی ما درواقع همه یه‌جوریم. چه به چین بری یا ایتالیا، به گرینلند یا آفریقای جنوبی، یه گونه از انسان‌‌ها رو همه‌جا می‌بینی.

البته تفاوت‌هایی تو رنگ پوست و رنگ مو بین –مثلاً– چینی‌ها، ایتالیایی‌ها، گرینلندی‌‌ها و مردم آفریقای جنوبی وجود دارده ولی زیر پوستمون همه‌ی ما بدن‌های مشابه، مغز‌های مشابه و توانایی‌‌های مشابهی داریم. چینی‌‌ها می‌تونن ایتالیایی یاد بگیرن، گرینلندی‌‌ها می‌تونن با مردم آفریقای جنوبی فوتبال بازی کنن و همه می‌تونن با هم‌دیگه فضاپیما درست کنن.

خیلی عجیبه که تنها یه گونه از انسان روی کره‌ی زمین هست. بالاخره تو هر کشوری گونه‌های مختلفی از مورچه‌ها، مارها، یا خرس‌‌ها وجود دارن. تو گرینلند یخی خرس‌‌های قطبی زندگی می‌کنن؛ تو کوه‌های کانادا خرس‌‌های گریزلی؛ تو جنگل‌های رومانی خرس‌‌های قهو‌ه‌ای و تو جنگل‌‌های بامبوی چین خرس‌‌های پاندا. پس چرا فقط یه گونه‌ی انسان تو این مکان‌‌ها زندگی می‌کنه؟

خب برای مدت خیلی زیادی سیاره‌ی ما درواقع خونه‌ی گونه‌های زیادی از انسان بود. تو جا‌های مختلف زمین، انسان‌‌ها مجبور بودن با حیوون‌ها، گیاه‌‌ها و اقلیم‌های مختلفی سروکار داشته باشن. بعضی از انسان‌‌ها تو کوه‌های بلند با برف زیاد زندگی می‌کردن و بعضی تو سواحل استوایی با آفتاب زیاد. بعضی‌‌ها تو کویر ساکن شدن و بعضی تو باتلاق‌‌ها و برای بیشتر از یه میلیون سال، با سازگارشدن با شرایط خاص هر منطقه، به‌تدریج تفاوتشون بیشتر و بیشتر شد –درست مثل خرس‌ها.

پس چرا الان همه‌ی انسان‌‌ها از یه گونه هستن؟ چه اتفاقی برای بقیه افتاد؟ فاجعه‌ی وحشتناکی اون‌‌ها رو کشت و فقط گونه‌ی ما انسان‌‌ها باقی موند. این فاجعه چی بود؟ این راز بزرگیه که مردم دوست ندارن درباره‌ش حرف بزنن. خیلی زود درباره‌ش حرف می‌زنیم ولی اول بیا چند تا از گونه‌های دیگه‌ی انسان رو که زمانی تو قسمت‌‌های مختلف زمین زندگی می‌کردن بشناسیم.

📓 ما توقف‌ناپذیرها: چطور انسان‌ها کره‌ی زمین رو تصرف کردن؟
✍🏿 یووال نوح هراری
🔛 ع. کاظمی
@Chekide_ha

جزیره‌ی انسان‌‌های کوچیک

بیا تور خانوادگی‌مون رو از جزیره‌ی کوچیک فلورس تو اندونزی امروزی شروع کنیم. حدود یه میلیون سال پیش، سطح آب دریا تو جزیره‌ی فلورس پایین بود. خیلی از جاهایی که امروز از آب پوشیده شده اون‌موقع خشکی بود. پس فلورس خیلی به سرزمین اصلی نزدیک بود. بعضی از انسان‌‌های کنجکاو و بعضی از حیوون‌‌ها مثل فیل، فهمیدن که رفتن به جزیره براشون راحته. ولی وقتی سطح دریا بالا اومد نمی‌تونستن به سرزمین اصلی برگردن و توی جزیره‌ی فلورس گیر افتادن.

فلورس جزیره‌ی کوچیکیه، پس چیز زیادی برای خوردن تو اونجا وجود نداشت. بزرگ‌ترین انسان‌‌ها و بزرگ‌ترین فیل‌‌ها که به غذای زیادی نیاز داشتن زودتر مردن. کوچیک‌تر‌ها که غذای کم‌تری نیاز داشتن زنده موندن. وقتی زن کوچیکی با مرد کوچیکی بچه‌دار می‌شدن، بچه‌های کوچیک‌تر از خودشون داشتن. البته همه‌ی بچه‌ها دقیقاً هم‌اندازه‌ی هم‌دیگه نبودن – بعضی‌‌ها کوچیک بودن بعضی‌‌ها حتی کوچیک‌تر. چون هنوز غذای زیادی وجود نداشت، بازهم اون‌هایی که کوچیک‌تر بودن زنده موندن و این‌طوری شد که نسل‌به‌نسل، هم انسان‌‌ها و هم فیل‌های جزیره‌ی فلورس کوچیک‌تر و کوچیک‌تر شدن. فلورسین‌های بزرگسال، بلندتر از یه متر نبودن و وزنشون حدود بیست‌وپنج کیلو بود. ولی بلد بودن که چطور از ابزار استفاده کنن و حتی فیل‌های کوچیک رو شکار کنن... بیشتر بخونین

📓 ما توقف‌ناپذیرها: چطور انسان‌ها کره‌ی زمین رو تصرف کردن؟
✍🏿 یووال نوح هراری
🔛 ع. کاظمی
@Chekide_ha

خانواده‌ی انسان

در حالی‌که انسان‌‌های ساکن جزیره‌ی فلورس کوچیک می‌شدن، گونه‌ی دیگه‌ای از انسان تو اروپا و قسمت‌‌های زیادی از آسیا داشت فرگشت پیدا می‌کرد. اون بخش‌‌ها خیلی سرد بودن و اون انسان‌‌ها با اقلیم سرد سازگار شدن. دانشمند‌ها به‌شون می‌گن انسان‌‌های دره‌ی نئاندرتال، یا نئاندرتال‌ها، چون اولین شواهد وجودداشتن اون‌‌ها تو یه غار تو دره‌ی نئاندر آلمان کشف شد. نئاندرتال‌ها تقریباً هم‌قد ما بودن، ولی سنگین‌تر و خیلی قوی‌تر از ما بودن. مغزهاشون هم از مغز‌های ما بزرگ‌تر بود.

نئاندرتال‌‌ها با مغز‌های بزرگشون چیکار کردن؟ اون‌‌ها ماشین یا هواپیما نساختن، کتاب هم ننوشتن. ولی ابزار و جواهرات و احتمالاً خیلی چیز‌های دیگه ساختن. شاید حتی از ما بهتر صدای پرنده‌‌ها رو می‌شناختن یا حیوون‌‌ها رو ردیابی می‌کردن –یا می‌رقصیدن و رویاپردازی می‌کردن. شاید... و شاید هم نه. ما نمی‌دونیم.

چیز‌های زیادی هستن که درباره‌ی گذشته نمی‌دونیم و اگر چیزی رو نمی‌دونیم، همیشه بهترین چیز اینه که بگیم: «من نمی‌دونم». گفتن: «من نمی‌دونم» خیلی مهم هستش. و اولین قدمه، چون فقط بعد از این‌که به ندونستن چیزی اعتراف کردی می‌تونی برای رسیدن به جواب تحقیق کنی. اگر ادعا کنی که همه‌چیز رو می‌دونی، چرا به خودت زحمت بدی؟

تو سال ۲۰۰۸ باستان‌شناس‌ها کشف غیرمنتظره‌ی دیگه‌ای داشتن. درحال کاوش غار دنیسووا تو سیبری، اون‌‌ها یه بخشی از استخوون انگشت انسان باستانی رو پیدا کردن که متعلق به انگشت‌کوچیکه‌ی یه دختر جوون بود که حدود ۵۰٬۰۰۰ سال پیش زندگی می‌کرد.

وقتی باستان‌شناس‌ها استخوون رو از نزدیک بررسی و آزمایش کردن، فهمیدن که اون دختر متعلق به یکی از گونه‌های ناشناخته‌ی انسانی بود که قبلاً زندگی می‌کردن. اون یه نئاندرتال یا یه فلورنسین کوچیک نبود و از ما هم متفاوت‌تر بود. باستان‌شناس‌ها اسم اون دختر و بستگانش رو دنیسووایی‌ها گذاشتن، به اسم غاری که استخوون انگشت اونجا پیدا شده بود... بیشتر بخونین

📓 ما توقف‌ناپذیرها: چطور انسان‌ها کره‌ی زمین رو تصرف کردن؟
✍🏿 یووال نوح هراری
🔛 ع. کاظمی
@Chekide_ha

تو کدوم گونه از انسان هستی؟

ولی یه گونه از انسان باستانی بود که ما خیلی در موردش می‌دونیم. اون‌‌ها نیاکان ما بودن که هزاران سال قبل زندگی می‌کردن. زمانی که انسان‌‌های کوچیک تو جزیره‌ی فلورس بودن؛ نئاندرتال‌‌ها تو اروپا زندگی می‌کردن و دنیسووایی‌ها دوروبر غارهای سیبری بودن، نیاکان ما اغلب تو آفریقا زندگی می‌کردن.

دانشمند‌ها به نیاکان ما می‌گن انسان خردمند یا Homo Sapiens و به‌طور خلاصه خردمند. به‌خاطر این‌که اون‌‌ها تو جزیره‌ی خردمند زندگی می‌کردن؟ نه اصلاً! کلمه‌های «هومو Homo» و «سِیپیِنز Sapiens» لاتین هستن. لاتین یه زبان قدیمیه که افراد کمی امروز باهاش صحبت می‌کنن و چون زبان قدیمی و پیچید‌ه‌ای هستش تقریباً مثل جادو به‌نظر می‌آد. پس وقتی دانشمند‌ها می‌خوان چیزی رو خیلی مهم جلوه بدن، یه اسم لاتین براش انتخاب می‌کنن. اون‌‌ها برای بیماری‌ها، داروها، گیاهان و حیوون‌ها هم اسم لاتین انتخاب می‌کنن.

مثلاً دانشمندی که می‌خواد درباره‌ی گربه‌‌ها حرف بزنه و خیلی جدی باشه، نمی‌تونه بگه گربه؛ می‌گه «فلیس کاتوس Felis Catus»، که تو زبان لاتین به‌معنی گربه‌ی حیله‌گر هستش. و به موش می‌گه «موس موسکولوس Mus Musculus» که تو زبان لاتین به‌معنی «موش موشی» هستش. اگر تو یه کتاب بخونی که «گربه‌ی حیله‌گر موش موشی شکار می‌کند.» شاید فکر کنی که داستان بچه‌کوچولوهاست. ولی اگر تو یه کتابی بخونی که «فلیس کاتوس، موس موکولوس شکار می‌کند.» به‌احتمال زیاد فکر می‌کنی که کتاب علمی مهمی باشه.

تمام گونه‌های مختلف انسان هم اسم‌‌های شیک لاتین خودشون رو دارن. وقتی دانشمند‌ها درباره‌ی نئاندرتال‌‌ها صحبت می‌کنن و می‌خوان جدی باشن، نمی‌گن نئاندرتال‌ها، می‌گن «هومو نئاندرتالنسیس Homo Neanderthalensis» تو زبان لاتین «هومو Homo» یعنی «انسان» و «نئاندرتالنسیس Neanderthalensis» یعنی «از دره‌ی نئاندر»، پس کنار هم معنی «انسان‌‌های دره‌ی نئاندر» رو می‌دن. وقتی که دانشمند‌ها درباره‌ی انسان‌‌های کوچیک فلورس حرف می‌زنن، قطعاً به‌شون انسان‌‌های کوچیک نمی‌گن. این‌طوری خیلی ساده می‌شه! به‌جاش، به اون‌‌ها می‌گن «هومو فلورسیِنسیس Homo Floresiensis» که به‌معنی «انسان‌‌های جزیره‌ی فلورس» هستش.

وقتی دانشمند‌ها داشتن برای گونه‌ی ما اسم انتخاب می‌کردن معلومه که به ما اسم لاتین خوب و قابل احترامی دادن - Homo Sapiens. ولی معنی این کلمه چیه؟ خب، تو زبان لاتین، کلمه‌ی «Sapiens» یعنی خردمند (یا دقیق‌تر بخوایم بگیم می‌شه: خردورز «مترجم»)؛ پس «Sapiens Homo» یعنی «انسان خردمند».

ما تصمیم گرفتیم اسم خودمون رو بذاریم «انسان‌‌های خردمند» که خیلی هم متواضعانه نیست. مخصوصاً از اونجایی‌که واضح نیست ما انسان‌‌های خردمند از بقیه‌ی انسان‌‌ها خردمندتر بودیم یا نه. ولی همینه دیگه، خردمند اسم ماست. تو یه انسان خردمندی و همه‌ی دوست‌هات و آشناهات و فامیل‌هاتون هم انسان خردمندن. تمام انسان‌هایی که امروز روی کره‌ی زمین زندگی می‌کنن انسان خردمند هستن –آلمانی‌‌ها خردمندن، نیجریه‌ای‌ها خردمندن، کره‌ای‌ها و برزیلی‌‌ها هم خردمندن.

📓 ما توقف‌ناپذیرها: چطور انسان‌ها کره‌ی زمین رو تصرف کردن؟
✍🏿 یووال نوح هراری
🔛 ع. کاظمی
@Chekide_ha

ایستگاه بعد: ابرانسان خردمند

حدود ۱۰۰٬۰۰۰ سال پیش نیاکان خردمند ما بیشتر تو آفریقا زندگی می‌کردن. اگر به‌شون یه مدل موی خوب، شلوار جین و تی‌شرت به جای پوست حیوون‌‌ها می‌دادی، دقیقاً شبیه مردم امروزی می‌شدن. ولی این انسان‌‌های خردمند باستانی تفاوت‌های زیادی با ما داشتن.

مثل بقیه‌ی انسان‌ها، انسان‌‌های خردمند هم آتیش و ابزار داشتن. پس می‌تونستن شیر‌ها رو بترسونن و حتی بعضی از حیوون‌‌های بزرگ رو هم شکار کنن. ولی نمی‌دونستن که چطوری گندم بکارن یا اسب‌سواری کنن. نمی‌دونستن که چطوری قطار یا کشتی بسازن و هیچ روستایی هم نداشتن، چه برسه به شهر‌های بزرگ. تعدادشون هم خیلی کم بود. تو تمام آفریقا شاید کمتر از ۱۰۰٬۰۰۰ انسان خردمند وجود داشت. می‌تونستی همه‌شون رو تو یه استادیوم بزرگ فوتبال جا بدی. اون‌موقع‌ها مهم‌ترین حیوون‌‌های کره‌ی زمین انسان‌‌های خردمند نبودن –البته هنوز. شاید وال‌‌ها بودن... یا مورچه‌ها.

و بعد حدود ۵۰٬۰۰۰ سال پیش همه‌چی تغییر کرد. فاجعه‌ی بزرگی رو کره‌ی زمین اتفاق افتاد و فلورسی‌های کوچیک، نئاندرتال‌ها، دنیسووایی‌ها و همه‌ی گونه‌های دیگه‌ی انسان رو کشت –به‌جز انسان خردمند. این فاجعه چی بود؟ شهاب‌سنگی از فضا نبود. فوران آتشفشان عظیمی نبود. زلزله هم نبود. نه... این فاجعه نیاکان خود ما بودن.

همون موقع‌‌ها یه چیز خیلی عجیبی برای نیاکان‌مون اتفاق افتاد که خیلی قدرتمندشون کرد. برات سوال شده که اون اتفاق چی بود؟ اتفاقاً خیلی هم جذاب و کنجکاوکننده‌ست. ولی بعداً درباره‌ش توضیح می‌دیم –تو یه داستان کارآگاهی باحال. باید به خوندن این کتاب ادامه بدی تا به انتهای این راز برسی! فعلاً این رو می‌گیم که این اتفاق تاثیر شگفت‌آوری داشت: انسان‌‌های خردمند تو سراسر دنیا پخش شدن و هر موقع به دره یا جزیر‌ه‌ای می‌رسیدن، تمام گونه‌های دیگه‌ی انسانی که اونجاها زندگی می‌کردن به‌سرعت ناپدید می‌شدن.

مثلاً وقتی ابرانسان‌‌های خردمند به اروپا رسیدن؛ همه‌ی گلابی‌‌ها رو چیدن، همه‌ی توت‌‌ها رو خوردن و همه‌ی گوزن‌‌ها رو شکار کردن. نئاندرتال‌‌ها چیزی برای خوردن براشون باقی نموند، پس از گرسنگی مردن؛ و اگر هر نئاندرتالی جلوی خردمند‌ها رو می‌گرفت تا نذاره همه‌ی غذا‌ها رو بخورن، احتمالاً خردمند‌ها می‌کشتنش.

بعدش نیاکان ما به سیبری رفتن و همه‌ی غذا‌ها رو از دنیسووایی‌ها گرفتن و به فلورس رفتن و... چیزی که می‌دونی، به زودی هیچ انسان کوچیک و فیل کوچیکی زنده نبود. وقتی همه‌ی انسان‌‌های دیگه از بین رفتن نیاکان‌مون باز راضی نشده بودن. با این‌که حالا خیلی قدرتمند شده بودن، اون‌‌ها حتی قدرت بیشتر و غذای بیشتری می‌خواستن، پس گاهی اوقات با هم‌دیگه می‌جنگیدن.

📓 ما توقف‌ناپذیرها: چطور انسان‌ها کره‌ی زمین رو تصرف کردن؟
✍🏿 یووال نوح هراری
🔛 ع. کاظمی
@Chekide_ha

چی می‌شد اگر...؟

تصورش شگفت‌انگیزه که اگر نیاکان ما برخورد بهتری داشتن و اجازه می‌دادن که نئاندرتال‌‌ها و فلورسی‌ها به زندگی‌شون ادامه بدن و پیشرفت کنن، جهان چه شکلی می‌شد. اگر این انسان‌‌ها امروز بین ما زندگی می‌کردن چی می‌شد؟

شاید بعضی از بچه‌های نئاندرتال‌‌ها تو تیم دو و میدانی مدرسه بودن. شاید همسایه‌ی کناری‌تون مهاجر‌های کوچیک فلورس بودن. سیاست و دین چطور؟ دنیسووایی‌ها می‌تونستن رای بدن؟ روحانیون ازدواج یه نئاندرتال با یه خردمند رو ثبت می‌کردن؟ یه نئاندرتال می‌تونست کشیش، اسقف، خاخام یا امام بشه؟
دوست داشتی یه دوست نئاندرتال داشتی؟

اگر انسان‌‌های دیگه‌ای با ما زنده می‌موندن شاید حتی طوری که خودمون رو می‌بینم هم تغییر می‌کرد. امروز بیشتر انسان‌‌ها فکر می‌کنن که ما موجودات خیلی خاصی هستیم. اگر سعی کنی به‌شون بگی که انسان‌‌ها حیوون هستن، بیشترشون عصبانی می‌شن چون فکر می‌کنن ما کاملاً از حیوون‌‌ها متفاوتیم.

مردم احتمالاً به‌خاطر این‌که زمانی تمام گونه‌های دیگه‌ی انسان ناپدید شدن فکر می‌کنن هیچ چیزی شبیه به ما روی زمین نبوده. تصور این‌که ما انسان‌‌های خردمند مثل بقیه‌ی حیوون‌‌ها نیستیم راحته. ولی اگر نئاندرتال‌‌ها یا فلورسی‌ها زنده می‌موندن؛ برای ما خیلی سخت‌تر می‌شد که فکر کنیم خاصیم. شاید به همین دلیل نیاکان ما از دست بقیه‌ی انسان‌‌ها خلاص شدن.

ولی نیاکان ما چطور تونستن به بقیه‌ی انسان‌‌ها غلبه کنن؟ نئاندرتال‌‌ها از اون‌ها قوی‌تر بودن. دنیسووایی‌ها با مکان‌‌های سرد سازگارتر بودن و انسان‌‌های کوچیک فلورس برای زنده‌موندن به غذای کمتری احتیاج داشتن... ولی باز نیاکان ما تونستن سیاره‌ی زمین رو فتح کنن. قدرت فوق‌العاده‌شون چی بود؟

📓 ما توقف‌ناپذیرها: چطور انسان‌ها کره‌ی زمین رو تصرف کردن؟
✍🏿 یووال نوح هراری
🔛 ع. کاظمی
@Chekide_ha

ماجراجویی‌های موزگونه

خب چی فکر می‌کنی؟ ۵۰٬۰۰۰ سال پیش چه اتفاقی افتاد؟ انسان‌‌های خردمند چه قدرت فوق‌العاده‌ای کسب کردن که به‌شون اجازه داد الان امپراتور‌های سیاره باشن؟ جواب مشخص نیست. سوپرمن، مردعنکبوتی، واندروومن و همه‌ی ابرقهرمان‌‌های کامیک‌ها چون قوی و سریع و شجاع‌ان قدرتمند هستن. ولی خردمند‌ها از نئاندرتال‌‌ها قوی‌تر و سریع‌تر و شجاع‌تر نبودن – یا حتی از خیلی از حیوون‌ها. تو دعوا با یه گرگ، کروکدیل یا یه شامپانزه، یه خردمند شانس خیلی کمی برای برنده‌شدن داره. حتی یه مادربزرگ پیر شامپانزه می‌تونه قهرمان بوکس جهان رو شکست بده.

تنها دلیلی که ما می‌تونیم گرگ‌‌ها رو بترسونیم و شامپانزه‌‌ها رو تو باغ‌وحش زندانی کنیم اینه که ما تو تعداد خیلی زیاد با هم همکاری می‌کنیم. یه انسان نمی‌تونه یه شامپانزه رو شکست بده، ولی هزاران انسان می‌تونن دستاورد‌های خارق‌العاده‌ای داشته باشن که حتی شامپانزه‌‌ها نمی‌تونن تصورشون کنن. و این به لطف قدرت پنهان و فوق‌العاده‌ی ماست؛ این‌که می‌تونیم بهتر از هر حیوون دیگه‌ای همکاری کنیم. ما حتی می‌تونیم با غریبه‌‌ها هم همکاری کنیم.

مثلاً آخرین میو‌های که خوردی رو درنظر بگیر. شاید موز بوده. اون موز از کجا اومده بود؟ اگر شامپانزه بودی باید می‌رفتی جنگل و خودت موز رو می‌چیدی. ولی چون انسانی، معمولاً رو کمک غریبه‌‌ها حساب می‌کنی. افراد خیلی کمی خودشون موزهاشون رو می‌چینن ولی اکثراً کسی که هیچ‌وقت ندیدیش و نمی‌بینیش، این موز رو هزاران کیلومتر دورتر از تو پرورش داده. بعدش غریبه‌های دیگه‌ای اون رو توی کامیون، کشتی یا قطار گذاشتن و تا مغازه‌ی محله‌تون حمل کردن. بعد تو رفتی تو اون مغازه، موزت رو انتخاب کردی، بردی صندوق و به صندوق‌دار پولش رو دادی. تو این‌طوری موزت رو خریدی.

قبل از این‌که اون موز به دستت برسه چند نفر به‌ش دست زدن؟ چند نفرشون رو شخصاً می‌شناسی؟ شاید هیچ‌کدوم‌شون رو نمی‌شناسی... ولی اون‌‌ها به تو کمک کردن که بتونی موز داشته باشی... بیشتر بخونین

📓 ما توقف‌ناپذیرها: چطور انسان‌ها کره‌ی زمین رو تصرف کردن؟
✍🏿 یووال نوح هراری
🔛 ع. کاظمی
@Chekide_ha

چرا مورچه‌‌ها ملکه دارن ولی وکیل ندارن

فقط یه گونه‌ی حیوونی دیگه هست که می‌تونه تو تعداد خیلی زیاد همکاری کنه: حشرات اجتماعی‌ای مثل مورچه‌ها، زنبور‌ها و موریانه‌ها. همون‌طور که ما تو شهرها زندگی می‌کنیم، مورچه‌‌ها و زنبور‌ها هم تو کلونی‌‌ها و کندو‌ها زندگی می‌کنن که گاهی اوقات هزاران عضو دارن. هزاران مورچه برای به‌دست‌آوردن غذا، نگهداری از بچه‌ها، ساختن پل‌‌ها و حتی تو جنگ‌ها با هم همکاری می‌کنن.

بااین‌حال، فرق بزرگی بین مورچه‌‌ها و انسان‌‌ها هست: مورچه‌ها فقط بلد هستن که به یه روش خودشون رو سازماندهی کنن. مثلاً یه گونه‌ی مورچه وجود داره به اسم مورچه‌ی کشاورز. اگر به یه گونه از این مورچه‌های کشاورز نگاه کنی می‌فهمی که همه‌ی کلونی‌‌ها دقیقاً شبیه به هم سازماندهی شدن. تو هر کلونی مورچه‌‌ها خودشون رو به پنج دسته تقسیم می‌کنن: خوراک‌جوها، کارگرها، جنگجوها، پرستار‌ها و ملکه‌ها.

خوراک‌جو‌ها دنبال برداشت غلات و شکار حشرات کوچیک می‌رن که به‌عنوان غذا برای کندو ببرن. مورچه‌های کارگر تونل حفاری می‌کنن و کلونی می‌سازن. جنگجو‌ها از کلونی محافظت می‌کنن و با بقیه‌ی حیوون‌‌ها می‌جنگن. پرستار‌ها از بچه‌مورچه‌ها نگهداری می‌کنن و ملکه حکمران کلونی هست و تخم‌گذاری می‌کنه تا بچه‌مورچه‌های بیشتری به‌دنیا بیاره.

این تنها روشیه که این مورچه‌‌ها بلدن که خودشون رو سازماندهی کنن. یه کلونی هیچ‌وقت علیه ملکه شورش نمی‌کنه و برای انتخاب مورچه‌های رئیس‌جمهور انتخابات برگزار نمی‌کنه. خوراک‌جو‌ها و کارگر‌ها هیچ‌موقع برای حقوق بیشتر اعتصاب نمی‌کنن. جنگجو‌ها هیچ‌وقت تصمیم نمی‌گیرن که با کلونی همسایه پیمان صلح امضا کنن. پرستار‌ها هیچ‌وقت از شغلشون استعفا نمی‌دن تا وکیل، مجسمه‌ساز یا خواننده‌ی اوپرا بشن. مورچه‌‌ها هیچ‌وقت غذای جدید، اسلحه‌ی جدید یا بازی جدیدی مثل تنیس ابداع نمی‌کنن. مورچه‌های کشاورز امروزی دقیقاً همون‌طوری زندگی می‌کنن که هزاران سال قبل زندگی می‌کردن.

برعکس مورچه‌ها، ما انسان‌‌ها همیشه درحال تغییر نوع همکاری‌مون با هم‌دیگه هستیم.

ما بازی‌‌های جدید ابداع می‌کنیم، لباس‌‌های جدید طراحی می‌کنیم، شغل‌های جدید ایجاد می‌کنیم و انقلاب‌‌های سیاسی داریم. سیصد سال پیش مردم با تیر و کمون بازی می‌کردن تا هدف رو بزنن. امروز ما با کامپیوتر بازی می‌کنیم تا امتیاز بالایی بگیریم. سیصد سال پیش بیشتر مردم کشاورز بودن، امروز ما به‌عنوان راننده‌ی اتوبوس، آرایشگر سگ، برنامه‌نویس کامپیوتر و مربی شخصی کار می‌کنیم. سیصد سال پیش بیشتر کشور‌ها توسط پادشاه‌‌ها و ملکه‌‌ها اداره می‌شدن. امروز بیشتر کشورها توسط پارلمان‌‌ها و رئیس‌جمهور‌ها اداره می‌شن.

پس ما انسان‌‌های خردمند جهان رو فتح کردیم چون تو تعداد خیلی زیاد می‌تونیم همکاری کنیم، مثل مورچه‌‌ها و مدام روش همکاری‌مون رو تغییر بدیم که بهمون کمک می‌کنه چیز‌های جدید اختراع کنیم. این قدرت فوق‌العاده‌ی ماست؟ خب نه. برای فهمیدن قدرت فوق‌العاده‌ی ما خردمندها، به پرسیدن سوال آخر نیاز داریم. این‌که نیاکان ما چطور یاد گرفتن که تو تعداد بالا همکاری کنن؟ و چطور ما همیشه درحال تغییر رفتارمون هستیم؟ جواب این سوال قدرت فوق‌العاده‌ی واقعی ماست. فکر می‌کنی جواب سوال چیه؟

📓 ما توقف‌ناپذیرها: چطور انسان‌ها کره‌ی زمین رو تصرف کردن؟
✍🏿 یووال نوح هراری
🔛 ع. کاظمی
@Chekide_ha

زامبی‌ها، خوناشام‌ها و افسانه‌ها

واقعیت اینه که شاید جواب برات کمی ناامیدکننده باشه چون وقتی کلمه‌ی «قدرت فوق‌العاده‌» رو خوندی شاید انتظار چیزی مثل خوندن فکر، دیدن آینده یا نامرئی‌شدن رو داشتی. ولی می‌دونی که انسان‌‌ها نمی‌تونن فکر رو بخونن، آینده رو ببینن یا نامرئی بشن. قدرت فوق‌العاده‌ی ما باید چیزی باشه که همه داریم، درسته؟

درواقع قدرت فوق‌العاده‌ی ما چیزیه که همیشه ازش استفاده می‌کنیم. ولی به‌عنوان قدرت فوق‌العاده‌ درباره‌ش فکر نمی‌کنیم. خیلی از مردم حتی به‌عنوان نقطه‌ضعف به‌ش فکر می‌کنن. جواب –درامز لطفاً!– توانایی ما تو رویاپردازی در مورد چیزهایی که واقعاً وجود ندارن و تعریف‌کردن همه‌جور داستان و روایت هستش. ما تنها حیوون‌هایی هستیم که می‌تونیم افسانه‌ها، داستان پریان و اسطوره‌ها رو ابداع کنیم و باورشون کنیم.

البته که بقیه‌ی حیوون‌‌ها می‌تونن با هم ارتباط برقرار کنن. وقتی یه شامپانزه نزدیک‌شدن یه شیر رو می‌بینه، داد می‌زنه که (به زبان شامپانزه‌ای): «مراقب باشین یه شیر داره می‌آد» و تموم شامپانزه‌‌ها فرا می‌کنن و اگر یه شامپانزه موزی رو ببینه، می‌تونه بگه: « ببین یه موز اونجاست، بیا بریم برداریمش.» ولی شامپانزه‌‌ها نمی‌تونن چیزی رو اختراع کنن که هیچ‌موقع ندیدن، یا مزه نکردن، یا لمس نکردن مثل اسب شاخ‌دار یا زامبی.

ما خردمند‌ها هم درست مثل شامپانزه‌‌ها می‌تونیم چیزی رو که دیدیم، لمس یا مزه کردیم رو تعریف کنیم ولی می‌تونیم داستان‌‌هایی رو هم ابداع کنیم که وجود ندارن؛ مثل جن‌‌ها یا خوناشام‌ها. شامپانزه‌‌ها این کار رو نمی‌تونن انجام بدن. حتی نئاندرتال‌‌ها هم نمی‌تونستن.

چطور انسان‌‌های خردمند به این توانایی عجیب رسیدن؟ ما مطمئن نیستیم. یه توضیح اینه که یه چیزی تو کتاب دستورالعمل دی‌ان‌ای انسان خردمند اشتبا‌هاً تغییر کرد. شاید دو بخش مغز که قبلاً کاملاً جدا بودن به‌هم وصل شدن. شاید این اشتباه باعث شد که خردمند‌ها داستان‌‌های واقعاً عجیبی رو بسازن. اشتباهات گاهی می‌تونن چیز‌های شگفت‌انگیز جدیدی بسازن. این اشتباه تو کتاب دستورالعمل نئاندرتال‌‌ها اتفاق نیفتاد پس نمی‌تونستن داستان بسازن و به‌ش باور داشته باشن.

شاید... شاید هم نه. ما واقعاً نمی‌دونیم. دانشمند‌ها هنوز دارن روی این سوال تحقیق می‌کنن.

ولی سوال اصلی این نیست که خردمند‌ها چطوری به این توانایی داستان گفتن رسیدن، اینه که داستان‌گفتن برای چی خوبه. و چرا به‌ش قدرت فوق‌العاده‌ بگیم؟ خب چی می‌شه اگر خردمند‌ها بتونن داستان‌‌های افسانه‌ای بگن ولی نئاندرتال‌ها نتونن؟ داستان‌‌های افسانه‌ای چطوری بهت تو جنگب وحشی کمک می‌کنن؟ اگر یه پَری از یه بطری بیاد بیرون و بهت پیشنهاد یه قدرت فوق‌العاده‌ بده، قدرت نامرئی‌بودن رو انتخاب می‌کنی یا داستان‌ساختن درباره‌ی پری‌‌ها رو؟

شاید فکر کنی که اعتقاد به داستان‌‌های افسانه‌ای می‌تونه یه مشکل باشه. اگر خردمند‌ها به جنگل می‌رفتن و دنبال پری‌‌های افسان‌های، اسب‌‌های شاخ‌دار و روح‌ها می‌گشتن و نئاندرتال‌‌ها دنبال گوزن و غلات و قارچ‌‌های واقعی می‌گشتن، نباید نئاندرتال‌‌ها بهتر بقا پیدا می‌کردن؟

خب مفیدترین چیز درباره‌ی داستان‌‌ها اینه که مهم نیست چقدر مسخره هستن، به تعداد زیادی از مردم کمک می‌کنن که باهم همکاری کنن. اگر هزاران نفر به یه داستان باور داشته باشن از یه قانون پیروی می‌کنن که یعنی اون‌‌ها می‌تونن همکاری موثری داشته باشن؛ حتی با غریبه‌ها. به لطف داستان‌هاست که خردمند‌ها خیلی بهتر از نئاندرتال‌‌ها یا شامپانزه‌‌ها همکاری می‌کنن.

📓 ما توقف‌ناپذیرها: چطور انسان‌ها کره‌ی زمین رو تصرف کردن؟
✍🏿 یووال نوح هراری
🔛 ع. کاظمی
@Chekide_ha

روح شیر کبیر

بیا فرض کنیم که یه انسان خردمند این داستان رو به همه می‌گه: «یه روح شیر کبیر هست که بالای ابر‌ها زندگی می‌کنه. اگر از روح شیر کبیر پیروی کنی، وقتی که مردی به سرزمین روح‌‌ها می‌ری و هر چقدر که موز خواستی بخوری اونجا هست. ولی اگر از روح شیر کبیر اطاعت نکنی یه شیر بزرگ می‌آد و می‌خورتت.»

البته این داستان اصلاً حقیقت نداره ولی اگر هزار نفر به‌ش اعتقاد داشه باشن، هر کاری که داستان گفته رو انجام می‌دن. اون هزار نفر به‌راحتی می‌تونن با هم همکار ی کنن حتی اگر هم‌دیگه رو نشناسن.

اگر بگی: «روح شیر کبیر می‌خواد که همه روی یه پاشون وایستن» هزار نفر رو یه پاشون وایمیستن!

اگر بگی: «روح شیر کبیر می‌خواد که همه یه پوست نارگیل خالی روی سرشون بذارن»، هزار نفر نارگیل خالی می‌ذارن روی سرشون! (که خیلی هم مفید هستش چون، راحت می‌شه فهمید که کی به روح شیر کبیر اعتقاد داره، کی اعتقاد نداره.)

اگر بگی که روح شیر کبیر از همه می‌خواد که برای جنگیدن با نئاندرتال‌ها یا ساخت یه معبد آماده بشن، هزار نفر برای جنگیدن با نئاندرتال‌‌ها یا ساخت یه معبد جمع می‌شن.

اگر بگی که: «روح شیر کبیر می‌خواد که همه به روحانی داخل معبد یه موز بدن و به‌جاش، وقتی مردن، موز‌های خیلی خیلی زیادی تو سرزمین روح‌‌ها به‌شون می‌دن.» هزار نفر به اون روحانی موز می‌دن و روحانی یه کوه موزی خواهد داشت!... بیشتر بخونین

📓 ما توقف‌ناپذیرها: چطور انسان‌ها کره‌ی زمین رو تصرف کردن؟
✍🏿 یووال نوح هراری
🔛 ع. کاظمی
@Chekide_ha

داستان‌هایی که بزرگسال‌ها به‌شون اعتقاد دارن

تا حالا شده پارک رفته باشی و با چند تا از بچه‌هایی که تابه‌حال ندیده بودی آشنا شده باشی و چند دقیقه بعدش همه باهم فوتبال بازی کرده باشین؟ وقتی بقیه‌ی بچه‌‌ها رو نمی‌شناختی چطوری این کار رو انجام دادی؟ آخه، فوتبال یه بازی پیچیده‌ایه و قوانین زیادی داره.

ممکنه هر بچه‌ای رو یه قانونی اصرار کنه. شاید یکی از بچه‌‌ها بگه که فوتبال یعنی این‌که بتونی با دو پا بری روی توپ بدون این‌که بیفتی. هر کسی که بتونه بیشتر روی توپ وایسته بدون این‌که بیفته، برنده‌ی بازی هستش. یه بچه‌ی دیگه شاید توپ رو قایم کنه و بگه اولین نفری که توپ رو پیدا کنه برنده‌ست. دو تا بچه‌ی دیگه شاید توپ رو بردارن و به هم‌دیگه پاس بدن و بگن که این‌طوری فوتبال بازی می‌کنن و بازی اصلاً برنده نداره. چرا هر بازی باید برای برنده‌شدن باشه اصلاً؟

اگر هر کسی قوانین خاصی رو دنبال می‌کرد، چطوری می‌تونستین با هم‌دیگه بازی کنین؟

خوشبختانه بیشتر مواقع این مشکلات رو ندارین، چون بیشتر بچه‌‌ها به داستان مشترکی درباره‌ی فوتبال باور دارن. همه قبول دارن که فوتبال رو برای ﮔﻞ‌زدن بازی می‌کنن. همه قبول کردن که فقط با پا می‌تونن به توپ ضربه بزنن، هیچ موقع نباید تو بازی دستشون به توپ بخوره مگه این‌که دروازه‌بان باشن. همه قبول دارن که نمی‌تونن بازیکن دیگه‌ای رو بزنن. همه قبول دارن که زمین فوتبال اندازه‌ی معینی داره و وقتی توپ از خط رد بشه، اوت شده و باید توپ دست تیم روبه‌رو بیفته.

ولی چرا همه‌ی بچه‌‌ها این قوانین رو قبول می‌کنن؟ خب، چون والدین و معلم‌هاشون داستان فوتبال رو براشون تعریف کردن. احتمالاً دیدن که خواهر‌ها و برادر‌های بزرگ‌ترشون فوتبال بازی کردن و حتی احتمالاً فوتبال بازی کردن افراد معروفی مثل لیونل مسی و مگان راپینو رو تو تلویزیون دیدن.

دقیقاً همین‌طوری بزرگسال‌‌ها می‌تونن بازی‌‌های خیلی پیچید‌ه‌ای رو بازی کنن چون همه‌شون به یه داستان باور دارن و از قوانین یکسان پیروی می‌کنن. یکی از جالب‌ترین بازی‌هایی که بزرگسال‌‌ها بازی می‌کنن اسمش «شرکت» هستش. خیلی هم پیچیده‌تر از فوتبال هستش... بیشتر بخونین

📓 ما توقف‌ناپذیرها: چطور انسان‌ها کره‌ی زمین رو تصرف کردن؟
✍🏿 یووال نوح هراری
🔛 ع. کاظمی
@Chekide_ha

چطور داستان‌ها کمک می‌کنن

شاید نیاکان ما زمانی باور داشتن که یه روح شیر کبیر که بالای ابر‌ها زندگی می‌کرده، و می‌تونسته به‌شون کمک کنه موز پیدا کنن، زرافه شکار کنن و ماهی بگیرن. دقیقًا الان هم بزرگسال‌‌ها به این اعتقاد دارن که یه روح کبیر به اسم مک‌دونالدز هستش که می‌تونه رستوران باز کنه، به کارکنانش حقوق بده و پول زیادی به‌دست بیاره.

چرا مردم داستان عجیبی درباره‌ی یه روح به اسم مک‌دونالدز ابداع کردن؟ چون درواقع داستان خیلی مفیدی هستش. تو بیشتر طول تاریخ، مردم واقعی فقط می‌تونستن رستوران باز کنن، به کارکنانشون حقوق بدن و پول دربیارن. ولی این یعنی اگر اشتباهی پیش می‌اومد، کسی که صاحب رستوران بود تو دردسر بزرگی می‌افتاد.

مثلاً اگر تو پول قرض می‌کردی تا یه رستوران باز کنی ولی کسی به رستورانت نمی‌اومد و نمی‌تونستی قرضت رو بدی چه اتفاقی می‌افتاد؟ مجبور بودی خونه‌ت، کفش‌هات و حتی جوراب‌هات رو بفروشی تا پولی رو که قرض گرفته بودی پس بدی. شاید به‌جایی می‌رسید که بدون لباس تو خیابون بخوابی! همین‌طور اگر یه نفر تو رستورانت غذا می‌خورد و مسموم می‌شد، تو مقصر بودی و احتمال داشت به زندان بیفتی. پس مردم می‌ترسیدن که رستوران باز کنن، یا هر نوع کسب‌وکاری رو شروع کنن. با خودشون می‌گفتن چرا ریسکی به این بزرگی انجام بدم؟

به‌همین دلیل، یه سری از افراد خیلی خلاق داستان شرکت‌‌ها به ذهنشون رسید. اگر می‌خوای یه رستوران باز کنی ولی نمی‌خوای روی از دست‌دادن جورابت ریسک کنی یا به زندان بیفتی، یه شرکت ثبت می‌کنی و بعدش شرکت همه کار می‌کنه و ریسک‌ها رو انجام می‌ده... بیشتر بخونین

📓 ما توقف‌ناپذیرها: چطور انسان‌ها کره‌ی زمین رو تصرف کردن؟
✍🏿 یووال نوح هراری
🔛 ع. کاظمی
@Chekide_ha

قدرت یه تیکه کاغذ

امروز، حدود ۲۰۰٬۰۰۰ نفر برای شرکت مک‌دونالدز کار می‌کنن و این شرکت تقریباً ۶ میلیارد دلار درآمد داره. این پول خیلی زیادیه! و همه‌ی کارکنان روی کاری که مک‌دونالدز می‌گه انجام بدن حساسیت دارن، چون شرکت یه قسمت از پولش رو به اون‌ها می‌ده.

خب این پولی که مک‌دونالدز و گوﮔﻞ و بقیه‌ی شرکت‌ها به کارکنانشون می‌دن چیه؟ این پول چی هستش که همه می‌خوان داشته باشن؟ خب، پول هم یه داستان تخیلی دیگه‌ست که بزرگسال‌‌ها به‌ش باور دارن. یه نگاهی به پول بنداز. یه اسکناس دلار، روپیه یا پنج یورویی. پول چی هست؟ فقط یه تیکه کاغذه که نه می‌تونی بخوری‌ش، نه بپوشی‌ش یا بنوشی‌ش.

ولی یه سری از داستان‌گویان ماهر به اسم بانک‌‌ها و سیاستمدار‌ها هستن که از وکیل‌‌ها هم قدرتمندتر هستن. بزرگسال‌‌ها اعتقاد زیادی به بانک‌‌ها و سیاستمدارها دارن و تقریباً هر داستانی که اون‌‌ها می‌گن رو باور می‌کنن. اون‌ها داستان‌هایی مثل «این تیکه کاغذ به اندازه‌ی ده تا موز ارزش داره. می‌تونی این تیکه کاغذ رو ببری مغازه و به یه غریبه بدی و غریبه بهت موز واقعی بده؛ موزی که می‌شه خورد» رو تعریف می‌کنن.

البته که می‌تونی با اون تیکه کاغذ چیز‌های دیگه‌ای هم بخری. می‌تونی نارگیل یا کتاب یا هر چیزی که می‌خوای بخری. مثلاً می‌تونی بری مک‌دونالدز و یه برگر بخری.

این چیزیه که شامپانزه‌‌ها نمی‌تونن انجام بدن. شامپانزه‌‌ها چیز‌های مختلفی مثل گوشت و موز به هم می‌دن. شامپانزه‌‌ها حتی گاهی به هم‌دیگه لطف می‌کنن. شاید یه شامپانزه تو خاروندن پشت یه شامپانزه‌ی دیگه به‌ش کمک کنه و شامپانزه‌ی دوم هم کک‌‌ها و خار‌های پشتش رو براش برداره. پشت من رو بخارونی، پشتت رو می‌خارونم. ولی اگر یه شامپانزه به شامپانزه‌ی دیگه‌ای یه دلار بده و انتظار داشته باشه به‌جاش یه موز خوشمزه و بزرگ بگیره، همه‌ی شامپانزه‌‌ها رو گیج می‌کنه. شامپانزه‌‌ها به پول اعتقاد ندارن، قطعاً هم به شرکت‌‌ها باور ندارن.

پس این‌طوری هستش که داستان‌ها همکاری هزاران غریبه با هم‌دیگه رو ممکن می‌کنن. بدون داستان فوتبال، قوانین بازی رو نخواهی دونست. می‌تونی با بچه‌های دیگه با توپ‌بازی کنی، ولی نمی‌تونی فوتبال بازی کنی. بدون داستان پول و شرکت‌ها هم نمی‌تونی به مک‌دونالدز بری و برگر بخری.

📓 ما توقف‌ناپذیرها: چطور انسان‌ها کره‌ی زمین رو تصرف کردن؟
✍🏿 یووال نوح هراری
🔛 ع. کاظمی
@Chekide_ha

یه بطری روغن کوچیک ولی قدرتمند

پس یه چیزی که قدرت فوق‌العاده‌ی داستان‌گویی به ما می‌ده توانایی همکاری‌کردن ما تو تعداد خیلی بالاست. ولی تنها این توانایی نیست. قدرت فوق‌العاده‌مون به ما اجازه می‌ده که روش همکاری‌مون رو هم تغییر بدیم، به‌سرعت هم تغییر بدیم. همون‌طور که قبل‌تر خوندیم، مورچه‌‌ها حتی بدون این‌که داستانی اختراع کنن هم می‌تونن تو تعداد زیادی با هم همکاری کنن ولی مورچه‌‌ها تقریباً هیچ‌وقت روش‌هاشون رو تغییر نمی‌دن. برای هزاران سال تمام مورچه‌‌ها دقیقاً کار‌های یکسانی رو انجام دادن –مثل خدمت‌کردن به مورچه‌ی ملکه. ولی برعکس، انسان‌‌ها می‌تونن سریع روش‌هاشون رو تغییر بدن؛ فقط با تغییردادن داستان‌هایی که به‌شون اعتقاد دارن.

مثلاً فرانسه برای سال‌های زیادی توسط یه پادشاه اداره می‌شد. چون مردم باور داشتن که یه خدای بزرگی که بالای ابرهاست گفته که فرانسه باید توسط یه پادشاه اداره بشه و همه‌ی مردم فرانسه باید دستوراتی که پادشاه می‌ده رو اطاعت کنن. آیا واقعاً یه خدایی این حرف رو زده؟ به‌احتمال خیلی زیاد نه. این فقط یه داستان من‌درآوردی بوده. ولی تا زمانی که مردم فرانسه این داستان رو باور داشتن، از پادشاه اطاعت می‌کردن. پادشاه هم از این اطاعت خیلی لذت می‌برد.

ولی مردم از کجا می‌فهمیدن که کی باید پادشاه باشه؟ خب، درباره‌ی اون هم یه داستانی تعریف شده بود که داستان واقعاً عجیبی هم هستش. این داستان می‌گه که وقتی خدای بزرگ بالای ابر‌ها جنگجوی شجاعی رو انتخاب کرد که پادشاه فرانسه بشه، یه معجزه‌ی شگفت‌انگیزی کرد تا انتخابش رو به مردم نشون بده.

خدا یه کبوتر با بطری شیشه‌ای خاصی رو از بهشت فرستاده. هیچ‌کس ندیده که این اتفاق افتاده. ولی یه کشیش به مردم بطری شیشه‌ای رو نشون داده و گفته که از آسمون اومده. مردم هم یه‌جورایی باور کردن. موقع تاج‌گذاری پادشاه جدید، کشیش اون روغن آسمونی رو روی سر پادشاه ریخته.

و از اون‌موقع به بعد، وقتی یه پادشاه می‌مرد و مردم می‌اومدن که پسرش رو به‌عنوان پادشاه جدید تاج‌گذاری کنن، کمی از اون روغن خاص رو روی سرش می‌ریختن. اگر روغن نمی‌ریختن، پادشاهی در کار نبود. بطری روغن هم تو یه جای امنی نگهداری می‌شد.

📓 ما توقف‌ناپذیرها: چطور انسان‌ها کره‌ی زمین رو تصرف کردن؟
✍🏿 یووال نوح هراری
🔛 ع. کاظمی
@Chekide_ha

فقط پسرها

داستان روغن آسمونی به متقاعدکردن فرانسوی‌‌ها درباره‌ی این‌که پادشاه‌شون توسط خدای بزرگ بالای ابر‌ها فرستاده شده کمک کرد. برای همین هر موقع پادشاه به مردم دستور می‌داد که به‌ش غذا بدن، اون‌‌ها غذای زیادی به‌ش می‌دادن. و با این‌که خیلی از مردمش گرسنه بودن، پادشاه کوه‌هایی از نون باگت و سیب و پنیر‌های خوش‌بو به‌دست می‌آورد. وقتی به‌شون می‌گفت که براش قصر بسازن، مردم براش یه قصر بزرگ می‌ساختن با این‌که خیلی از اون‌‌ها تو خونه‌های کوچیکی زندگی می‌کردن. و وقتی به‌شون می‌گفت برن با ارتش‌‌های پادشاه‌های دیگه بجنگن، مردم شمشیر‌ها و سپرهاشون رو برمی‌داشتن و به جنگ می‌رفتن و خیلی‌هاشون تو جنگ کشته می‌شدن.

اگر هم کسی دستورات پادشاه رو اجرا نمی‌کرد، مردم می‌گفتن: «ولی روی سرش روغن آسمونی داره! باید ازش اطاعت کنیم!».

شاید یه سوالی هست که داری از خودت می‌پرسی. بطری شیشه‌ای خیلی کوچیک بود و روغن زیادی نداشت. پس بعد از تاج‌گذاری چند تا پادشاه، روغن تموم می‌شده. و یادته که اگر روغن نمی‌ریختن، پادشاهی در کار نبود. چطور می‌شد روغن آسمونی بیشتری به دست آورد؟

اگر پرنس بودی و برای شاه‌شدن به بطری روغن نیاز داشتی، چی‌کار می‌کردی؟ اید‌ه‌ای داری؟ خب احتمالاً پادشاه‌های فرانسه هم دقیقاً همون ایده رو داشتن.

هر بار که مردم برای تاج‌گذاری پادشاه جدید می‌رفتن، می‌فهمیدن که یه بطری شیشه‌ای کوچیک با روغن کافی داره. فرانسوی‌‌ها اعتقاد داشتن که این یه مجزه‌ی دیگه‌ست که اثبات می‌کنه خدای بزرگ بالای ابر‌ها واقعاً پادشاه جدید رو دوست داره.

ولی یه روزی دختر پادشاه گفت که می‌خواد روغن آسمونی رو بریزه روی سرش و ملکه‌ی فرانسه بشه. همه هم به‌ش خندیدن... بیشتر بخونین

📓 ما توقف‌ناپذیرها: چطور انسان‌ها کره‌ی زمین رو تصرف کردن؟
✍🏿 یووال نوح هراری
🔛 ع. کاظمی
@Chekide_ha