دموکراسی، آزادی و اخلاق: دلایل و مزایای آزادی
۳- نقص و خطای انسان مستلزم آزادی بیان است

نقص و خطای انسان از مسلمات است و برای اصلاح نقص و رفع خطا، آزادی بیان ضرورت دارد. باید نظرات و راه‌حل‌های مختلف برای اصلاح و رفع خطا آزادانه بیان شوند تا امکان مقایسه و بررسی فکری فراهم شود. اگر آزادی بیان وجود نداشته باشد، جامعه از تکامل و رشد باز می‌ماند و خطاها و نقصان‌ها پایدار می‌شوند. برای مثال، در اروپای قرون وسطی، تحت فشار کلیسا آزادی بیان وجود نداشت. در نتیجه باورها و نظرات کلیسا حتی در مورد امور طبیعی مثل گردش زمین مورد نقد قرار نمی‌گرفت و نظریات جایگزین ارائه نمی‌شد. قطعاً در این قرون متمادی، اندیشمندانی به خطا بودن این نظرات پی برده بودند اما با حاکمیت ترس و سلب آزادی بیان امکان رفع خطا وجود نداشت. در نتیجه این باورهای غلط قرن‌ها دوام آوردند.

اگر آزادی بیان وجود نداشته باشد، فرصت ارائه و آزمودن هیچ نظری فراهم نمی‌شود و طبعاً صحت ادعای هیچ نظری هم قابل اعتماد نیست. این امر در مورد نظرات علمی محض نیز صادق است، حتی در مورد مطمئن‌ترین علم یعنی ریاضی چه‌بسا اتفاق افتاده است که قضیه‌ای ریاضی را کسی اثبات کرده و دانشمند دیگری نقص آن را کشف کرده است، چه‌رسد به مسائل سیاسی-اجتماعی.

📘 دموکراسی: آزادی، عدالت، اخلاق
✍🏻 دکتر سُها
📚 گروه کتابخوانی علمی
@SciBookReader

دموکراسی، آزادی و اخلاق: دلایل و مزایای آزادی
٤- آزادی بیان زمینه‌ساز خردورزی، خلاقیت و پیشرفت است

اگر انسان آزاد نباشد چگونه می‌تواند خرد خویش را به‌کار گیرد؟ خردورزی دیدن و شنیدن و درک است و به‌دنبال آن اندیشیدن و سنجیدن و سپس ارائه‌ی نتیجه‌ی اندیشه. در تمام این مراحل، آزادی ضرورت دارد. آن‌چه فهمیدنی و دیدنی و شنیدنی است باید آزادی ارائه داشته باشد و افراد آزاد باشند تا ببینند و بشنوند. سپس فرد آزاد باشد که بیندیشد. گرچه این مرحله به‌ظاهر شخصی است، اما با عدم آزادی ارائه‌ی اندیشه‌ها، زمینه و محرک اندیشیدن در افراد ایجاد نمی‌شود و همچنین فشار و ترس موجب می‌شود که انسان‌ها از اندیشه و اندیشیدن هم هراس داشته باشند.

در مواردی فرد متفکر، وجوه یا راه‌حل‌های ارائه شده را کافی نمی‌یابد و راه‌حل یا ایده‌ی جدیدی را خلق می‌کند. این خلاقیت موجب گسترش حوزه‌ی دانش و فن، یعنی تکامل، می‌شود. بدیهی است که اگر آزادی نقد و آزادی ارائه‌ی ایده‌ی جدید وجود نداشته باشد، خلاقیت و پیشرفتی حاصل نمی‌شود.

نبوغ و خلاقیت و هنر در محیط آزاد ظهور پیدا می‌کند. این یکی از دلایل مهمی است که عالی‌ترین سطح خردورزی در دموکراسی‌های نوین حاصل شده است. به قول آبراهام لینکلن "در جایی که آزادی نباشد چیزی به نام فرزانگی ظهور پیدا نمی‌کند." نبوغ و خلاقیت و هنر نیاز به زمینه‌ی پرورشی مناسب دارد. کودکی که استعداد برجسته‌ای دارد، در صورت حضور در مدرسه‌ای که به او تفکر را بیاموزد رشد خواهد کرد. اگر در محیط آموزشی آزادی بحث و انتقاد و ارائه‌ی نظر باشد، دانش‌آموز نظر می‌دهد و آن نظر در بحث و تبادل نظر با دیگر دانش‌آموزان و معلم اصلاح و پخته می‌شود. به همین ترتیب، با پیشرفت تحصیلی، نبوغ و خلاقیت فرد رشد و تعالی پیدا می‌کند و نهایتاً توانایی وی در جامعه‌ی آزاد به ظهور می‌رسد. نبودن آزادی بیان در محیط‌های تربیتی و در اجتماع موجب نابود کردن خلاقیت و نبوغ می‌شود. به قول کوهن فصل (١٠) "عدم آزادی موجب از دست رفتن متفکران مبتکر و دلیری می‌شود که از بیم متهم‌شدن به بدعت‌گذاری و یا از ترس، زور رشد فکریشان متوقف و خردشان ترسان می‌شود و به این صورت کل اجتماع بشری آسیب می‌بیند. برای پیشرفت‌های ارزنده‌ی فکری، آدمیان باید آزاد باشند که بی‌وحشت از مجازات یا انتقام، از عقل خود که راهنمای آنان است پیروی کنند." عدم آزادی موجب ویرانی محیط فکری می‌شود که در آن افراد هوشمند و پژوهشگر و خلاق می‌توانند پرورش یابند. نه تنها اندیشمندان بلکه افراد متوسط نیز بر اثر سرکوب و تهدید، موقعیت‌های رشد خود را از دست می‌دهند. به قول جان استوارت میل "هر جا که بحث درباره‌ی اصول را نهی کنند، جایی که بحث در مورد بزرگ‌ترین مسائلی که ذهن بشر را به خود مشغول می‌کند، مسدود تلقی شود، نمی‌توان امیدوار بود که فعالیت فکری به سطح بالایی برسد." و این یکی از دلایل مهمی است که جامعه‌ی ما قرن‌هاست از زادن متفکران بزرگ عقیم است. به این دلیل نیست که ما استعداد برجسته در بین کودکانمان نداریم بلکه به این دلیل است که این استعدادها مجال رشد و بروز پیدا نمی‌کنند و خفه می‌شوند. پیشرفت بشریت در هر زمینه‌ای مستقیماً با میزان آزادی در آن زمینه تناسب دارد. برای مثال، در قرون وسطی در محیط اسلامی دانش ستاره‌شناسی و فلسفه و طب آزادتر از محیط اروپا بود و در نتیجه رشد این دانش‌ها در محیط اسلامی بیشتر بود. در نقطه‌ی مقابل، مجسمه‌سازی، نقاشی و موسیقی در اسلام حرام بود و طبعاً در این زمینه‌ها فرهنگ اسلامی از اکثر تمدن‌های دیگر عقب‌تر است، در حالی‌که در اروپا در این زمینه‌های هنری پیشرفت شگرفی وجود داشته است. مثال دیگر جوامع کمونیستی قرن بیستم است. در این جوامع، مثلاً در شوروی سابق، در حیطه‌ی علوم تجربی آزادی وجود داشت، در نتیجه پیشرفت قابل ملاحظه‌ای در علوم تجربی و فنی حاصل شد، اما علوم انسانی مثل اقتصاد، جامعه‌شناسی، تاریخ، ادبیات و فلسفه تحت سیطره‌ی دگم‌های مارکسیستی فلج شدند و از رشد باز ایستادند.

📘 دموکراسی: آزادی، عدالت، اخلاق
✍🏻 دکتر سُها
📚 گروه کتابخوانی علمی
@SciBookReader

دموکراسی، آزادی و اخلاق: دلایل و مزایای آزادی
۵- آزادی شرط قطعی دموکراسی است

بعضی آزادی‌ها برای دموکراسی ضروری‌اند، یعنی شرط دموکراسی محسوب می‌شوند و دموکراسی بدون این آزادی‌ها تحقق نمی‌یابد مثل آزادی رأی‌دادن، آزادی کاندید شدن، آزادی بیان، آزادی تشکیل اجتماعات و تظاهرات، آزادی تشکیل و مشارکت در احزاب و آزادی دسترسی به اطلاعات دولتی. این آزادی‌ها همگی برای فرایند مشارکت در اداره‌ی اجتماع ضروری‌اند. در مقابل، بعضی آزادی‌ها مثل آزادی انجام اعمال دینی و یا آزادی پرداختن به کارهای اقتصادی خصوصی، گرچه توسط دموکراسی پشتیبانی می‌شود ولی شرط دموکراسی نیستند.

حکومت‌های استبدادی نیز ممکن است بعضی آزادی‌ها را برای مردم قائل شوند ولی مسلماً شامل آزادی‌های سیاسی نمی‌شود. آزادی‌های این حکومت‌ها، شامل آزادی‌های بی‌دردسر و سطحی است که به ارکان حکومت خودکامه کاری نداشته باشد؛ مثل آزادی بیان در مسائل ورزشی و یا آزادی انتقاد از مقامات پایین حکومتی که مردم‌فریبانه است. بدین نحو که انتقاد از مقامات پایین حکومتی این تصور را در مردم ایجاد می‌کند که آزادی وجود دارد در حالی‌که این‌گونه انتقادات موجب تطهیر و حفاظت ارکان و مقامات اصلی حکومت از انتقاد می‌شود. به هر روی، آن آزادی‌هایی را که دموکراسی لازم دارد، استبداد قدغن می‌کند.

در دموکراسی، آزادی بیان موجب رشد ذهنی و توانایی‌های شهروندان برای مشارکت در زندگی اجتماعی و سیاسی می‌شود. در مقابل، در حکومت‌های خودکامه، عدم آزادی مشارکت و عدم آزادی بیان موجب می‌شود که افراد جامعه در اداره‌ی جامعه‌ی خویش ناتوان باشند و به همین دلیل است که هرگاه حکومت خودکامه‌ای فرو می‌ریزد، به‌جای آن هرج‌ومرج ایجاد می‌شود و مردم با اشتیاق به دنبال خودکامه‌ی دیگری می‌گردند و سر به اطاعت او می‌نهند... بیشتر بخوانید

📘 دموکراسی: آزادی، عدالت، اخلاق
✍🏻 دکتر سُها
📚 گروه کتابخوانی علمی
@SciBookReader

مزایای دموکراسی
۱- دموکراسی خردمندانه‌ترین نوع حکومت است

در میان همه‌ی شکل‌های حکومت، دموکراسی تنها شکلی است که بیش از همه احتمال می‌رود که در درازمدت به خط‌مشی خردمندانه بینجامد. این سخن به این معنی نیست که در دموکراسی مردم دچار اشتباه نمی‌شوند اما مهم این است که در چه حکومتی بهتر و بیشتر می‌توان از خطاهای بزرگ اجتناب کرد و بهتر و راحت‌تر می‌توان خطاهای گذشته را اصلاح کرد؟ آیا زمانی که خط‌مشی جامعه در دست یک یا چند نفر است (دیکتاتوری) و یا زمانی که خط‌مشی جامعه را اکثریت مردم (دموکراسی) تعیین می‌کنند؟

وجود فرد مستبدی که فوق‌العاده خردمند باشد، فوق‌العاده اخلاقی باشد، میل به قدرت نداشته باشد، بهترین افراد را به‌عنوان مسئولین انتخاب کند و عالی‌ترین قوانین را وضع و اجرا کند و عدالت را در غایت خردمندی به اجرا درآورد آرمانی است محال، چون چنین انسانی وجود خارجی ندارد. به قول استوارت میل "این آرمان تصوری است یکسره باطل که در عمل از هر غول بی‌شاخ‌ودمی بی‌شعورتر و خطرناک‌تر درخواهد آمد". لازمه‌ی چنین موجودی استعدادها و توانایی‌های فوق بشری است که در افسانه‌ها به شاهزادگان خیالی نسبت داده می‌شود. نگاهی به تاریخ بشری نشان می‌دهد که به قول میل "در برابر هر یک فرد مستبد که گه‌گاه خرابی‌ای را اصلاح می‌کند، نود و نه مستبد دیگر قرار دارند که کاری جز خراب کردن ندارند." درجه‌ای از اعتبار یا بیشتر در مورد حکومت استبدادی گروهی کوچک نیز صادق است. احتمال وجود گروهی از رهبران فوق‌العاده خردمند و عمیقاً خیراندیش، از یافتن یک فرد با چنین مشخصاتی کمتر است.

اما دموکراسی خردمندانه است: چون اول، در دموکراسی از خرد و توانمندی‌های جمعی استفاده می‌شود. دموکراسی امکان می‌بخشد و بر این کار توفیق یافته است که در جامعه خردی جمعی به وجود آورد که بر خرد افراد معدود برتری دارد. چون هرچه افراد بیشتری در یک تصمیم‌گیری دخالت کنند احتمال خطا کمتر می‌شود. برتری دموکراسی ناشی از آن است که از طریق مباحثه و مشاوره‌ی اجتماعی می‌توان به قضاوت‌های جمعی و موشکافانه رسید. در حقیقت گرد آمدن داوری‌های مردم موجب تعالی داوری آنان می‌شود.

دوم: دموکراسی بهترین زمینه‌ساز مدیریت علمی است. مدیریت علمی، مدیریتی است که در آن تصمیم‌ها بر اساس تحقیقات و بررسی‌های علمی اتخاذ می‌شود. چون دموکراسی تصمیم‌گیری بر اساس قدرت و زور را حذف می‌کند، امکان تبادل آزاد اطلاعات و گفتگو و نقد فراگیر را فراهم می‌کند و طبعاً بهترین شرایط را برای اظهار نظر و مشارکت متخصصان تأمین می‌کند. مثلاً در کشورهای دموکراتیک غربی، تدوین قوانین معمولاً مراحل زیر را می‌گذراند: در مورد موضوع، بحث آزاد و طولانی در رادیو، تلویزیون و مطبوعات با مشارکت مردم و متخصصان انجام می‌گیرد. متخصصین دستگاه‌های اجرایی با در نظر گرفتن نتایج مباحثات قبلی در جامعه، قوانین اجرایی را تنظیم و پیشنهاد می‌کنند. سپس پیشنهادات دستگاه‌های اجرایی توسط کمیته‌های علمی - تخصصی پارلمان مورد بررسی دقیق قرار می‌گیرد و نتیجه‌ی همه‌ی این بررسی‌ها توسط اعضای پارلمان مورد بررسی و تصویب قرار می‌گیرد.

سوم: دموکراسی با پدیده‌ی انتخابات منجر به انتخاب افراد خردمند و توانا می‌شود. یعنی دموکراسی منجر به شایسته‌سالاری می‌شود. چون مردم به‌طور طبیعی سعی می‌کنند بهترین‌ها را انتخاب کنند و نمایندگان مجلس و اعضای دولت هم تلاش می‌کنند که چهره‌ی مطلوب‌تری از خود در مقابل مردم نشان دهند.

چهارم: در حکومت‌های دموکراتیک، اصلاح خطاها بسیار سهل است و اساساً دموکراسی در جهت نقد و اصلاح مستمر گام برمی‌دارد. در حالی‌که مستبدان حاضر به قبول خطاهای خود نیستند و این امر منجر به تکرار خطاها در اداره‌ی کشور و زیان‌های جبران‌ناپذیر می‌شود. در صورتی که در دموکراسی چون مدیریت جمعی است و تصمیم‌گیری‌ها شورایی است و آزادی کامل جریان اطلاعات وجود دارد، خطاها آشکار و پذیرفته و اصلاح می‌شوند. حتی اگر یک حزب یا رئیس‌جمهور منتخب، متوجه خطاهایش نشود و یا به آن‌ها بی‌توجه باشد، رئیس‌جمهور یا حزب منتخب بعدی سعی می‌کند خطاهای حاکمان قبلی را پیدا کند و اعلام و اصلاح کند. در نتیجه دموکراسی در نقد مستمر است و این نقد دائمی موجب رفع خطاها و تکامل جامعه می‌شود. بنابراین دموکراسی دینامیک‌ترین و متکامل‌ترین نوع حکومت است.

📘 دموکراسی: آزادی، عدالت، اخلاق
✍🏻 دکتر سُها
📚 گروه کتابخوانی علمی
@SciBookReader

مزایای دموکراسی
۲- دموکراسی، فساد سیاسی را به حداقل می‌رساند

جاه‌طلبی، قدرت‌پرستی و منفعت‌طلبی موجب فساد حکومتی می‌شوند. یعنی موجب سوء استفاده از قدرت، سوء مدیریت، زورگویی و ظلم و تصاحب حقوق ملت می‌شوند. قدرت آنقدر دلپذیر است که بخش عظیمی از جنگ‌های تاریخ برای کسب و حفظ قدرت بوده است. استبداد میدان وسیع و بدون مزاحمی برای این تمایلات فسادانگیز فراهم می‌کند. دیکتاتوری منجر به افسارگسیختگی اخلاقی فرد قدرتمند می‌شود، زیرا مانعی در راه انجام خواسته‌هایش نمی‌بیند، چون نگرانی از عدم انتخاب مجدد ندارد، آزادی بیان وجود ندارد که او را مورد نقد قرار دهند، نمایندگان واقعی مردم نیز وجود ندارند تا او را مورد پرسش قرار دهند و دستگاه قضائی هم اسیر فرد مستبد است. بنابراین هرگونه دخل و تصرف دلبخواهی در قدرت و اموال عمومی می‌تواند اتفاق بیفتد. استبداد ذاتاً فسادآور است چون قدرت مطلق موجب فساد مطلق می‌شود. بعلاوه حتی اگر فرد مستبد آدم فوق‌العاده صالحی باشد (که پیدا نمی‌شود)، افرادی که زیر نظر او اجزای حکومت را تشکیل می‌دهند بشدت به فساد آلوده می‌شوند. به‌قول انیشتین: "استبداد افراد رذل را دور خود جمع می‌کند." حکومت استبدادی مملو از بی‌لیاقتی، ظلم، سوءاستفاده، چپاول، مداحی مستبد، ذلت مردم و زیردستان و فردپرستی است.

دموکراسی مدعی نیست که برای حکومت، فرشتگان را به‌کار می‌گیرد، بلکه با وجود همه‌ی این تمایلات فسادانگیز در حاکمان، دموکراسی قادر است فساد سیاسی را به حداقل برساند. به‌قول پوپر: "دموکراسی است که موجب می‌شود حتی حاکمان شریر نیز نتوانند فساد یا سوءاستفاده‌ی جدی مرتکب شوند." زیرا در دموکراسی، اولاً حاکمان توسط مردم انتخاب می‌شوند و مردم سعی می‌کنند افراد درستکارتر را انتخاب کنند. ثانیاً: اگر یک مسئول سیاسی یا نماینده‌ی مردم مرتکب فساد شود او را از کار برکنار می‌کنند و بار دیگر او را انتخاب نمی‌کنند. بنابراین، مسئولین در حکومت دموکراتیک پیوسته نگران حذف شدن توسط مردم‌اند و در نتیجه سعی می‌کنند دچار فساد نشوند. سوم: در دموکراسی، قدرت پراکنده است و در دست یک نفر نیست که موجب می‌شود سوءاستفاده کمتر شود. چهارم: در دموکراسی، دوره‌ی زمانی قدرت محدود است که کنترل بهتر مردم را بر حاکمان امکان‌پذیر می‌کند. پنجم: قوای سه‌گانه‌ی مستقل در دموکراسی بر یکدیگر نظارت دارند. مخصوصاً قدرت حکومتی تحت کنترل و نظارت مجلس و دستگاه قضائی است. ششم: آزادی در حکومت دموکراتیک موجب نظارت دائمی دستگاه‌های خبری و مطبوعات و مردم بر صاحبان قدرت می‌شود.

📘 دموکراسی: آزادی، عدالت، اخلاق
✍🏻 دکتر سُها
📚 گروه کتابخوانی علمی
@SciBookReader

مزایای دموکراسی
٣- دموکراسی عادلانه‌ترین نظام حکومتی است

در میان همه‌ی نظام‌های حکومتی احتمال بیشتری می‌رود که حکومت دموکراتیک به رفتار درست و عادلانه با افراد جامعه منجر شود. منظور از عدالت رسیدن حق هر کس به خود اوست. اگر همه یا اکثریت اعضای جامعه در فرایند تصمیم‌گیری‌ها مشارکت کنند، مجموعاً تصمیم‌های عادلانه‌تری گرفته خواهد شد نسبت به زمانی‌که یک یا چند تن تصمیم بگیرند.

چون در دموکراسی خود مردم اعضای حکومت را برمی‌گزینند، دموکراسی بیش از هر نظام دیگری منافع و خواست‌های مردم را در نظر می‌گیرد. چون مردم عادی بهترین قاضی برای تشخیص عادلانه بودن خدمات دولتی هستند و همان‌ها هستند که دولت را برمی‌گزینند یا برکنار می‌کنند، می‌توانند کسانی را به نمایندگی خویش برگزینند که خط‌مشی عادلانه‌تری دارند. سرشت دموکراسی چون منبعث از مردم است، گرایش به توزیع عادلانه‌ی کالاها و خدمات دارد. یعنی سعی می‌کند امکانات، خدمات و منافع را با خواسته‌های عموم مردم تطبیق دهد. گرایش طبیعی دموکراسی به تأمین عدالت برای مردم، هیچ جا آشکارتر از قلمرو اقتصادی نیست. بی‌عدالتی اقتصادی دو شکل عمده دارد. یکی فقیر شدن توده‌ها یا شکاف شدید اقتصادی بین ثروتمندان و توده‌ی مردم، دوم توزیع غیر عادلانه‌ی کالاهای اقتصادی. واضح است که توده‌ی مردم به هیچ‌کدام از این دو نوع بی‌عدالتی اقتصادی راضی نیستند و به‌طور طبیعی افرادی را به حکومت می‌گمارند که با این بی‌عدالتی‌ها مبارزه کنند. ظهور بی‌عدالتی‌های فوق در حکومت استبدادی بسیار محتمل‌تر است و برطرف کردن این بی‌عدالتی‌ها در حکومت دموکراتیک خیلی محتمل‌تر است. عدالت قضائی واقعی فقط در دموکراسی ممکن است. چون تنها در حکومت دموکراتیک است که دستگاه قضائی آزاد، مستقل و بی‌طرف است و می‌تواند بدون تطمیع و تهدید قضاوت کند. در حکومت‌های غیر دموکراتیک محال است که دستگاه قضائی زیر فشار مستبدان، نظامیان و نیروهای امنیتی نباشد. در مجموع هیچ نظامی به‌غیر از دموکراسی قادر نیست که جهت‌گیری مثبت و عادلانه هم در سیاست و هم در اقتصاد و هم در قضاوت داشته باشد.

📘 دموکراسی: آزادی، عدالت، اخلاق
✍🏻 دکتر سُها
📚 گروه کتابخوانی علمی
@SciBookReader

مزایای دموکراسی
۴- دموکراسی موجب حل آشتی‌جویانه‌ی جدال‌ها می‌شود

دموکراسی بیش از هر نظام دیگری زمینه‌ی خشونت و نیاز به خشونت را از بین می‌برد. نگاهی به تاریخ به‌خوبی نشان می‌دهد که دموکراسی موفق‌ترین نظام در حل مسالمت‌آمیز جدال‌ها بوده است، چون:

اولاً: در دموکراسی توافق عمومی وجود دارد که مردم خواسته‌ها و اختلافات خود را از طریق مباحثه و گفتگو حل کنند. هر کس می‌داند که رأی او اهمیت دارد و شنیده می‌شود و اگر بتواند دیگران را با استدلال قانع کند، می‌تواند نظر خود را به تصویب برساند و به اجرا درآورد؛ بنابراین دلیلی یا نیازی به خشونت نمی‌بیند.

دوم: در دموکراسی مردم به این بلوغ عقلی می‌رسند که اگر در رأی‌گیری در اقلیت قرار گرفتند، به رأی اکثریت احترام بگذارند و اگر در اکثریت قرار گرفتند به حقوق و آزادی‌ها و خواسته‌های اقلیت احترام بگذارند و موجب رنجش آنان نشوند تا زمینه‌ی خشونت فراهم نشود. اکثریت حاکم می‌فهمد که اگر می‌خواهد باز هم در انتخابات برنده شود باید با همه‌ی مردم به‌طور انسانی رفتار کند و خشم و نفرت آنان را برنینگیزد، به‌همین دلیل سعی می‌کند تصمیم‌های افراطی و خشونت‌برانگیز نگیرد.

سوم: در دموکراسی راه‌های قانونی برای اقلیت باز است تا خواسته‌هایش را به‌طور مسالمت‌آمیز دنبال کند. لازم نیست که اقلیت خشم خود را فروخورد و خاموش شود. اقلیت از تمام آزادی‌های لازم، مثل آزادی تشکیل حزب، آزادی تجمع و تظاهرات، آزادی بیان، آزادی داشتن مطبوعات و حتی آزادی داشتن رادیو و تلویزیون برخوردار است تا به‌طور انسانی بتواند خواسته‌هایش را تبلیغ و دنبال کند.

چهارم: مردم در دموکراسی می‌فهمند که راه رسیدن به خواسته‌ها، اطلاع‌رسانی، استدلال و اقناع دیگر شهروندان است. بدین طریق گروه‌های سیاسی می‌توانند به افزایش جمعیت طرفداران خود بپردازند و به قدرت برسند و یا خواسته‌هایشان را به تحقق برسانند. همچنین مردم در دموکراسی فهمیده‌اند که اقدام خشونت‌بار موجب نفرت دیگر شهروندان از آنان و موجب از دست دادن طرفدارانشان می‌شود. یعنی با اقدام خشونت‌بار احتمال رسیدن به خواسته‌هایشان کاسته می‌شود.

پنجم: تغییرپذیری دموکراسی و آرام بودن تغییرات در دموکراسی، زمینه‌ی خشونت را از بین می‌برد. دموکراسی بیش از هر نظام دیگری آماده پذیرش تغییرات ضروری است؛ به بیان دیگر دموکراسی در مقابل تغییرات لازم مقاومت نمی‌کند تا به خشونت بینجامد. چون مردمی که نیاز به تغییر در زمینه‌ای را احساس می‌کنند کسانی را انتخاب می‌کنند که آن تغییرات را انجام دهند، بنابراین نیازی نیست که تغییر از طریق خشونت تحقق پیدا کند. از طرف دیگر تغییرات در دموکراسی آرام و معقول است. چون تغییرات با مدت‌ها بحث و گفتگو و با بررسی‌های مفصل انجام می‌گیرد، منجر به زیان‌های فاحش غیر قابل تحمل برای شهروندان نمی‌شود که منجر به خشونت شود. در صورتی‌که در استبداد یک نفر یا چند نفر بدون بررسی‌های آزاد دست به ایجاد تغییرات فاحش می‌زنند که معمولاً منجر به مقاومت توده‌ها یا اقشار زیان‌دیده می‌شود. نمونه‌ی این‌گونه تغییرات در تمام کشورهای کمونیستی اتفاق افتاد.

📘 دموکراسی: آزادی، عدالت، اخلاق
✍🏻 دکتر سُها
📚 گروه کتابخوانی علمی
@SciBookReader

مزایای دموکراسی
۵- دموکراسی وفاداری و تعهد ملی را افزایش می‌دهد و قومیت‌گرایی افراطی را می‌کاهد

دموکراسی بیش از هر نظام دیگری وفاداری عاقلانه را نسبت به کشور تقویت می‌کند و از تجزیه‌طلبی قومی جلوگیری می‌کند. چون:

اولاً: برخلاف دیکتاتوری، دموکراسی یک قالب زبانی یا فرهنگی یا قومی را به همگان تحمیل نمی‌کند و هیچ قومیت و یا زبان خاصی را به زور سرکوب نمی‌کند. بنابراین در دموکراسی، قومیت‌ها و فرهنگ‌ها و ادیان و عقاید مختلف همگی فرصت ظهور و پرورش دارند که موجب می‌شود از طرفی وفاداری و علاقه‌ی عاقلانه و آگاهانه‌ی شهروندان به ملت و کشوری که چنین امکاناتی را برایشان فراهم کرده افزایش یابد و از طرف دیگر، نیاز به تجزیه‌طلبی را از بین ببرد. چون بسیاری از تجزیه‌طلبی‌ها با این دلیل ایجاد می‌شود که یک قوم نمی‌تواند فرهنگ و زبان و عادات خود را حفظ کند و حقوقش تأمین نمی‌شود. بنابراین راه را در جدایی از کشور می‌یابد، ولی در دموکراسی هیچ‌یک از این عوامل جدایی وجود ندارند و بنابراین دلیل معقولی برای تجزیه‌طلبی وجود ندارد.

دوم: در دموکراسی، هر فرد کشور و حکومت را از خود می‌داند نه بیگانه، چون می‌داند که این حکومت تنها از خواست تک‌تک مردم نشأت گرفته و در این کشور او و نظر او به‌عنوان یک شهروند محترم است. و می‌داند که اگر در اقلیت هم قرار بگیرد، باز هم مورد احترام اکثریت است و حقوقش ضایع نمی‌شود و امید آن وجود دارد که با تلاش وی و همفکرانش بتوانند رأی بیشتری بیاورند و نقش بیشتری در حکومت ایفا کنند. بنابراین نوعی وابستگی عمیق بین هر شهروند و ملیت ایجاد می‌شود.

سوم: در دیکتاتوری‌ها وفاداری و عشق به فرد خاص، یعنی رهبر، به مردم تحمیل می‌شود که طبیعتاً این وفاداری صوری و ناپایدار است. در حالی‌که در دموکراسی، وفاداری ملی وفاداری به ملت و کشور و قانون است، نه وفاداری به فرد خاص که بسیار معقول‌تر و پایدارتر است. به دلایل فوق است که کشورهای دموکراتیک پایدارترین ملیت‌ها و کشورهای تاریخ را تشکیل داده‌اند. نگاه کنید به آمریکا، این کشور عظیم و گسترده با ۵۲ ایالت که هر کدام در حد کشور کوچکی هستند، اما هیچ‌کدام تقاضای تجزیه ندارند و همگی افتخار می‌کنند که عضو چنین جامعه‌ی قدرتمند و آزادی هستند. نگاه کنید به اروپا، که پس از پیدایش دموکراسی در آن نه تنها تجزیه‌ای صورت نگرفته بلکه با تشکیل اتحادیه‌ی اروپا، بیش از ۲۵ کشور اروپایی هر روز به هم نزدیک‌تر می‌شوند. اما نگاه کنید به شوروی سابق و کشورهای اروپای شرقی کمونیستی، به‌محضی‌که زور از سرشان برداشته شد، به‌سرعت دچار فروپاشی و تکه‌تکه شدند. این نشان می‌دهد که وفاداری معقول ملی در دموکراسی بهتر رشد می‌کند تا هر نظام دیگری و افراطی‌گری قومی نیز در دموکراسی به وجود نمی‌آید که منجر به تجزیه‌ی کشور شود.

نگاه کنید به آمریکا، این کشور عظیم و گسترده با ۵۲ ایالت که هر کدام در حد کشور کوچکی هستند، اما هیچ‌کدام تقاضای تجزیه ندارند و همگی افتخار می‌کنند که عضو چنین جامعۀ قدرتمند و آزادی هستند. نگاه کنید به اروپا، که پس از پیدایش دموکراسی در آن، نه تنها تجزیه‌ای صورت نگرفته بلکه با تشکیل اتحادیۀ اروپا بیش از ۲۵ کشور اروپایی هر روز به هم نزدیک‌تر می‌شوند. اما نگاه کنید به شوروی سابق و کشورهای اروپای شرقی کمونیستی، به‌محض این‌که زور از سرشان برداشته شد به‌سرعت دچار فروپاشی و تکه‌تکه شدند. این نشان می‌دهد که وفاداری معقول ملی در دموکراسی بهتر رشد می‌کند تا هر نظام دیگری و افراطی‌گری قومی نیز در دموکراسی بوجود نمی‌آید که منجر به تجزیۀ کشور شود.

📘 دموکراسی: آزادی، عدالت، اخلاق
✍🏻 دکتر سُها
📚 گروه کتابخوانی علمی
@SciBookReader

مزایای دموکراسی
۶- دموکراسی پایدارترین نوع حکومت است

ما با چشم می‌بینیم که عملاً حکومت‌های دموکراتیک پایدارترین نوع حکومتند. مثلاً نگاه کنید به کشورهای دموکراتیک اروپایی که اکثر قریب به اتفاق آنان چند صد سال است که حکومت پایدار بدون کودتا و بدون انقلاب و بدون تزلزل جدی داشته‌اند، چون:

اول: اصل تعریف دموکراسی تضمین‌کننده‌ی پایداری آن است. دموکراسی یعنی حکومت مردم بر خودشان؛ یعنی هر شهروند حق حکومت بر خودش دارد. کدام انسان عاقلی است که این کرامت و حق بزرگ را نپذیرد و حاضر باشد سر به بردگی دیکتاتور بسپارد؟

دوم: در دموکراسی، وفاداری ملی، وفاداری به ملت و کشور و قانون است نه وفاداری به فرد خاص که بسیار معقول و پایدار است. وفاداری و عشق به یک فرد، مثلاً رهبر، نه پایدار است و نه فراگیر؛ بنابراین حکومت استبدادی به‌شدت متزلزل است. اما شهروند دموکراسی سر پیش کسی خم نمی‌کند و فرد و گروه خاصی را نمی‌پرستد، بلکه به خواست و قانون ملت وفادار است و احترام می‌گذارد که عیناً احترام به خودش است و کدام عاقلی است که بر علیه خود بشورد؟ در دموکراسی افراد می‌روند و می‌آیند ولی نظام دموکراتیک پیوسته برجاست.

سوم: یکی از علل ناپایداری حکومت‌های استبدادی این است که مستبد حاضر نیست از قدرت کنار برود و می‌خواهد به هر قیمتی حکومت را حفظ کند. در چنین شرایطی مخالفان دیکتاتور مجبور به براندازی و تخریب حکومت می‌شوند، اما در دموکراسی حاکمان با خواست مردم می‌آیند و بدون هیچ زحمتی با خواست مردم می‌روند و ساختار حکومتی و قانون به‌طور استوار باقی می‌ماند. عمل تحویل‌دادن قدرت حکومتی به رقیبان به تبعیت از ارادۀ توده‌های رأی‌دهنده از جمله شریف‌ترین جلوه‌ها و استوارترین نشانه‌های دموکراسی است.

چهارم: علت دیگر ناپایداری حکومت‌ها، بی‌توجهی به خواست و حقوق مردم است که مردم را از حکومت متنفر می‌کند و بر علیه حکومت می‌شوراند. اما در دموکراسی خود مردمند که به دنبال تأمین خواست خودند و حاکمانی را برمی‌گزینند که به خواست و حقوق آنان توجه بیش‌تری داشته باشند.

📘 دموکراسی: آزادی، عدالت، اخلاق
✍🏻 دکتر سُها
📚 گروه کتابخوانی علمی
@SciBookReader

مزایای دموکراسی
۷- دموکراسی آزادی بیان را ارتقاء می‌دهد

آزادی، از جمله آزادی بیان از پیش‌شرط‌های دموکراسی است. یعنی بدون این آزادی‌ها دموکراسی تحقق نمی‌یابد. به‌کارگیری و پشتیبانی آزادی بیان در دموکراسی موجب رشد و تعمیق آزادی بیان هم می‌شود. البته این بشرطی است که شهروندان و دولت‌های دموکراتیک به‌اندازه‌ی کافی عاقل باشند که آزادی بیان را با بی‌بندوباری اخلاقی یکسان نگیرند. آزادی مورد دفاع دموکراسی، آزادی خرد است نه آزادی شهوت و بی‌اخلاقی. آزادی شهوت درست برعکس، موجب تضعیف و سطحی کردن آزادی بیان می‌شود و مشارکت و استفادۀ عموم را از آزادی خرد می‌کاهد. در این مورد در فصل "دموکراسی، آزادی و اخلاق" به‌طور مبسوط سخن گفتیم.

📘 دموکراسی: آزادی، عدالت، اخلاق
✍🏻 دکتر سُها
📚 گروه کتابخوانی علمی
@SciBookReader

مزایای دموکراسی
۸- دموکراسی رشد فکری را می‌افزاید

استبداد برای دوام خود، نیاز به بی‌خبر نگاه داشتن مردم و ناتوان کردن فکری آنان دارد. در حکومت‌های استبدادی جریان اطلاعات و نوع اطلاعاتی که در اختیار مردم قرار می‌گیرد به خواست حاکمان است و پیوسته تلاش می‌شود که مردم از نحوۀ اجرای امور مملکت و امور سیاسی بی‌اطلاع باقی بمانند تا برای حکومت دردسر ایجاد نکنند. حکومت استبدادی تنها بخش‌های سطحی از اطلاعات را آن‌هم به‌صورت دست‌چین‌شده و تحریف‌شده در اختیار مردم می‌گذارد به‌نحوی‌که آن اطلاعات به نفع دستگاه حاکمه باشد و مردم را نسبت به مستبد خوش‌بین کند. محدودیت و انحرافی بودن شدید اطلاعات در استبداد طبعاً موجب بی‌خبری و جلوگیری از رشد فکری مردم می‌شود. این یکی از دلائلی است که مردم در حکومت استبدادی، ناتوان و کودک‌اندیشه بار می‌آیند و خود را لایق ادارۀ امور خویش نمی‌بینند و برای ادارۀ امور اجتماع، به‌دنبال از ما بهتران که همان مستبدان باشند، می‌گردند. در مقابل، دموکراسی برای حفظ و دوام خود نیاز به آگاه کردن مردم و رشد فکری آنان دارد. جریان اطلاعات در دموکراسی و بحث‌های آزاد مستمر در وسایل ارتباط جمعی موجب افزایش دامنۀ اطلاعات مردم و تعمیق اندیشۀ آنان می‌شود. به‌همین دلیل است که مردم رهبران سیاسی را نمی‌پرستند. و برخلاف حکومت استبدادی، مردم خود را لایق ادارۀ امور کشورشان می‌دانند و از رفتن رؤسا هراسی ندارند.

در حکومت‌های استبدادی، دستگاه‌های خبری یا در مالکیت دولتند و یا بدقت توسط دولت کنترل می‌شوند. در حالیکه در دموکراسی، مطبوعات و دیگر دستگاه‌های خبری از دولت مستقلند و با آزادی کامل و بدون هراس اطلاعات و اخبار را در اختیار مردم می‌گذارند و با بحث‌های همه‌جانبه و مشارکت‌دادن مردم در مباحثات، رشد فکری مردم را می‌افزایند. در حکومت‌های استبدادی، آموزش و پرورش و دانشگاه هم در اختیار دولتند و دولت بدقت مواظب است که در مورد امور اجتماعی و سیاسی چیزهایی آموزش داده شود که به نفع استبداد باشد. مثلاً سعی می‌کنند ایدئولوژی مؤید استبداد را به کودکان بیاموزند. چنان‌که در جمهوری اسلامی ایران عشق و اعتقاد به ولایت فقیه را در تمام سال‌های آموزش ابتدائی، راهنمائی، متوسطه و دانشگاه به کودکان و جوانان می‌آموزند و از انواع حیله‌ها برای این امر استفاده می‌کنند. همچنین دولت استبدادی مواظب است که جوانان در امور اجتماعی و سیاسی بیش از اندازه آگاه نشوند و توان فکری آنان بیش از حد دلخواه حکومت بالا نرود. تلاش استبداد آنست که جوانان را افرادی مطیع و بدون استقلال فکری بار بیاورد. هرچه مردم کم‌تر بدانند برای استبداد بهتر است. استبداد به یک سیستم نظامی مشابه است که برای اطاعت بی‌چون و چرای دستورات نظامی لازم است که زیردستان از حداقل اطلاعات، فقط در حد نیاز برای انجام مسئولیتشان آگاه شوند و نه بیش‌تر. بر خلاف استبداد، در دموکراسی برنامه‌ریزی‌های آموزش و پرورش توسط متخصصان تدوین می‌شود نه سیاستمداران و دانشگاه‌ها نیز مستقل از دولتند و دولت نمی‌تواند در آنان دخالت کند. از طرف دیگر، دموکراسی به شهروندان عاقل بافکر نیاز دارد و تلاش می‌کند که این ویژگی‌ها در شهروندان رشد یابند. دولت، مسئولین آموزش و پرورش، معلمان و اساتید، خبرنگاران و دیگر مسئولین فرهنگی و همچنین شهروندان بخوبی می‌دانند که دوام حکومت مردم بر خودشان مستلزم افزایش حیطه و عمق آگاهی و اندیشه و اعتماد به نفس مردم است و طبعاً تلاش می‌کنند که آگاهی و عمق فکری مردم افزایش یابد.

در استبداد مشارکت واقعی مردم در امور سیاسی وجود ندارد که موجب تضعیف فکری مردم می‌شود. در مقابل، در دموکراسی، مشارکت مردم در انتخابات و در جامعۀ مدنی موجب رشد آگاهی و توان فکری مردم می‌شود.

📘 دموکراسی: آزادی، عدالت، اخلاق
✍🏻 دکتر سُها
📚 گروه کتابخوانی علمی
@SciBookReader

مزایای دموکراسی
۹- دموکراسی موجب ارتقاء شرایط روانشناختی خود می‌شود

هر نوع حکومت منش‌هایی را رشد می‌دهد که با آن حکومت مناسب است. استبداد خوی استبدادی را پرورش می‌دهد. تقریباً هر فرد از یک جامعۀ استبدادی، خود یک مستبد کوچک است. افرادی مطیع رده‌های بالا و سرکوبگر رده‌های پائین، گریزان از مشارکت‌دادن دیگران و عاشق خودرایی و فرماندهی، پیوسته به‌دنبال جاسوسی و به دام انداختن دیگران، عاشق و مترصد تصاحب قدرت و عاشق مداحی و ذلت زیردستان. تناسب تشکیلات نظامی با تشکیلات استبدادی و احساس قدرت در تشکیلات نظامی و نیاز به قدرت نظامی برای سرکوب مردم موجب می‌شود که تشکیلات استبدادی پیوسته در پی تقویت قدرت نظامی و نظامی کردن همه چیز باشد. مثال روشن، آن استبداد دینی فعلی ایران است که تشکیلات نظامی و نظامی‌گری را در تمام زوایای مملکت، تحت عنوان بسیج گسترش داده است و تلاش می‌کند هر فرد ایرانی یک نظامی مطیع و فداکار ولایت فقیه باشد تا جائیکه سعی می‌کنند که اساتید دانشگاه‌ها را نیز در این قالب درآورند.

دموکراسی هم منش‌های خود را پرورش می‌دهد. تمام منش‌هایی که در فصل شخصیت دموکراتیک مطرح کردیم در دموکراسی رشد می‌یابند و بالنده می‌شوند. تعویض مستمر مسئولین حکومتی و نقد آزاد آنان، به شهروندان می‌آموزد که هیچ فرد فرشته‌گونه و بی‌نقصی نیست. در دموکراسی، کسی فرد دیگری را نمی‌پرستد، کسی دست دیگری را نمی‌بوسد، کسی در مقابل دیگری خم نمی‌شود و کسی ذلیل دیگری نیست.

گستردگی نقد خویش و دیگران و مخصوصاً نقد مستمر عملکرد و شخصیت‌های حکومتی، مردم را نقاد بار می‌آورد. بعلاوه در آموزش و پرورش دموکراتیک به کودکان هنر نقد و اندیشه و خلاقیت را می‌آموزانند که هم برای حکومت دموکراتیک مفید است و هم در اعتلای دانش و تکنولوژی نقش دارد.

شهروندان، در تغییر پیوسته و تکامل اجتماع، لزوم آمادگی برای تغییر و قبول آن‌را می‌فهمند و به تغییرات ضروری و متکامل، گردن می‌نهند.

به دور از خیال‌پردازی‌های مستبدان و با متکی بودن همه چیز جامعه به دانش و تجربه، واقع‌گرایی را می‌آموزند. شهروندان دموکراسی از هیچ‌کس انتظار معجزه و حل نهایی مشکلات را ندارند و می‌فهمند که باید به حل تدریجی مشکلات و اصلاح نسبی امور، متناسب با واقعیت‌های موجود، تن داد.

با مشارکت در امور اجتماع و دیدن خواست‌ها و نظرات متفاوت، به لزوم مصالحه و سازش با دیگر انسان‌ها، برای اداره‌ی بهتر و انسانی امور جامعه، پی می‌برند و از خودرأیی و لجاجت دست برمی‌دارند.

در همکاری با دیگران و انتقاد کردن از دیگران و شنیدن انتقاد آنان، هم‌زیستی انسانی و تحمل و بردباری حتی در مقابل نظرات غلط را می‌آموزند و می‌فهمند راه پیشرفت به سوی کمال و درستی، تحمیل و زور و نابردباری نیست.

شهروندان دموکراسی می‌آموزند که برای زندگی بهتر و اداره‌ی مطلوب‌تر جامعه، باید برون‌گرا باشند، سر به لاک خویش فرو نبرند و در مقابل جامعه، احساس مسئولیت کنند و در اداره‌ی فعال آن مشارکت کنند. قطعاً مشارکت واقعی شهروندان در اداره‌ی جامعه، این برون‌گرایی و احساس مسئولیت را در آنان پرورش می‌دهد.

برخلاف استبداد که مردم را ذلیل و وابسته به مستبد می‌طلبد، دموکراسی مردم عزیز، صاحب رأی و دارای اعتماد به نفس می‌طلبد. مشارکت مردم در امور، ابراز نظر و ابراز وجود کردن، موجب پی بردن شهروندان به توانایی‌های خویش و ایجاد اعتماد به نفس در آنان می‌شود. بنابراین، بهترین محیط برای پرورش شخصیت دموکراتیک، محیط دموکراسی است و نباید به بهانه‌ی نبودن شرایط روان‌شناختی دموکراتیک در مردم، تشکیل حکومت دموکراتیک را به تأخیر انداخت.

📘 دموکراسی: آزادی، عدالت، اخلاق
✍🏻 دکتر سُها
📚 گروه کتابخوانی علمی
@SciBookReader

ارزشمند‎ترین چیز (۱)

تمامیِ دانشِ ما در ارزیابی با واقعیت پیش‌پاافتاده و کودکانه است اما همچنان ارزشمند‌ترین چیزی است که در دست داریم.

آلبرت انیشتین (۱۸۷۹-۱۹۵۵)


سر صحبت که باز شد گفتگوی ما به سمت‌وسوی علم نرفت. او می‌خواست در مورد فرازمینی‌های یخ‌زده و رنجور در یک پایگاه نیروی هوایی حوالی سان‎آنتونیو، «احضار روح» (راهی برای شنیدن آنچه در ذهن مردگان است اما چنان‌که معلوم است چیز زیادی برای شنیدن نیست.)، کریستال‌ها، پیشگویی‌های نوستراداموس، طالع‌بینی و کفن تورین سخن بگوید. حرف‌های بی‌ سر و ته را با اشتیاقِ فراوان پیش می‌کشید و من هربار ناچار بودم با گفتن این جمله که «شواهد سست است و توجیه بسیار ساده‎تری وجود دارد» او را ناامید کنم.

از یک نظر اهل مطالعه بود؛ تفاوت‌های ظریفِ بینِ فرضیه‌هایی مثل «قاره‌هایِ غرق‌شده‌»‌ی آتلانتیس و لموریا را می‌دانست. از آنچه گروه‌های اعزامی قرار بود در زیر دریا بیابند آگاهی داشت. همچنین از ستون‌های فروریخته تا مناره‌های شکسته‎شده‎ی تمدنی باستانی که روزگاری بسیار باشکوه بوده است و بقایای آن، اکنون دیگر فقط میزبانگاه آبزیان درخشان و غول‌های کِراکِن‎ (نوعی غول دریایی افسانه‌ای) در ژرفای اقیانوس است آگاه بود. درست است که اقیانوس رازهای بی‌شماری را در دل خود پنهان کرده است اما می‌دانستم که هیچ گواهی از علوم زمین‌شناسی یا اقیانوس‎نگاری در تایید وجود آتلانتیس و لموریا در دست نیست. با کمی اکراه گفتم تا جایی که علم می‌تواند پاسخگو باشد آن‌ها هرگز وجود نداشته‌اند.

همچنان که خودروی سواری زیر باران جاده را می‌پیمود می‏‌دیدم که غمگین و غمگین‌تر می‌شود. من نه‌فقط به برخی آموزه‌های انحرافی، بلکه به بخش ارزشمندی از زندگی‌اش مهر ابطال زده بودم... بیشتر بخوانید

📓 جهان در تسخیر اهریمن: علم نوری در ظلمت
✍🏿 کارل سیگن
🔛 رضا شعبانی

@Chekide_ha

ارزشمند‎ترین چیز (٢)

بقراط پدر علم پزشکی است. بعد از ۲۵۰۰ سال، هنوز هم او را به دلیل سوگندنامه‎اش به یاد می‌آورند (هنوز هم در سراسر دنیا دانشجویان رشته‎ی پزشکی در مراسم پایان تحصیل، نمونه‌ی تغییریافته‌ی آن را بازخوانی می‌کنند)؛ اما او را بیشتر برای تلاش‌هایش در جهت خروج پزشکی از گور موهوم‎پرستی و هدایت آن به نور علم می‌ستایند. بقراط در یکی از نوشته‎هایش چنین می‎گوید: «مردم فقط به این دلیل که بیماری صرع را نمی‌فهمند گمان می‌کنند که یک حالت الهی و خلسه‌وار است اما اگر همه‎ی آنچه را که نمی‌فهمند آسمانی بدانند، نقطه‎ی پایانی برای امور آسمانی نخواهد بود.» به‌جای آنکه در بسیاری از زمینه‌ها به ناآگاهی‎مان اعتراف کنیم، دلمان می‌خواهد بگوییم که جهان زیر سلطه‌ی موجودِ توصیف‎ناپذیری قرار دارد و خدای رخنه‌ها را مسئول نادانسته‌های خود می‌دانیم. تا قرن چهارم پیش از میلاد و با پیشرفت علم پزشکی، به تعداد مسائلی که می‌شناختیم افزوده می‌شد و به‌ناچار از بیماری‌های منسوب به امور آسمانی (چه در علل بیماری و چه در درمان) کاسته می‌شد. کاهش مرگ‌ومیر مادر و نوزاد در زایمان، افزایش طول عمر و استفاده از داروها به بهبود کیفیت زندگی میلیون‌ها نفر از ما در سرتاسر این سیاره انجامیده است.

بقراط مؤلفه‌های روش علمی را در تشخیص بیماری‌ها شناسایی کرد. او بر مشاهداتی دقیق و موشکافانه پافشاری می‌کرد و می‏گفت: «هیچ‌چیز را تصادفی یا بی‌اهمیت نپندارید. مشاهدات ناسازگار را با هم در نظر بگیرید و زمان کافی برای خودتان در نظر بگیرید.» او پیش از اختراع دماسنج جدول منحنی دمایی بسیاری از بیماری‌ها را ترسیم کرد. او به پزشکان توصیه کرد که باید بتوانند تنها از روی نشانه‌های کنونی هر بیماری، گذشته و آینده‌ی او را تشخیص دهند. او راست‌گویی را خاطرنشان کرد و به کاستی‌های دانش پزشکی اعتراف کرد. او به اعتماد آیندگان خیانت نکرد و بی‌هیچ شرمی افشا کرد بیش از نیمی از بیمارانی که در حال مداوایشان بوده است، جان سپردند. البته گزینه‌های او ناچیز بودند. دارو‌های در دسترس بیشتر ملین، تهوع‎آور و اعتیادآور بودند. زخم‎ها به‌وسیله‌ی جراحی و سوزاندن ترمیم می‌شدند. پیشرفت‎های چشمگیرِ بعدی در دوران تمدن کلاسیک یونان تا پیش از سقوطِ امپراتوری روم صورت پذیرفتند.

📓 جهان در تسخیر اهریمن: علم نوری در ظلمت
✍🏿 کارل سیگن
🔛 رضا شعبانی

@Chekide_ha

ارزشمند‎ترین چیز (٣)

در انقلاب قرن دهم نه اکتشافی یگانه به‌منظور تعالیِ جایگاه انسان‌ها یا بهبود رفاه صورت پذیرفت و نه ایده‎ای صرف به اندیشه‎ی دوران باستان افزوده شد و در نهایت مریدان یک سلسله با باورهای بیمارگونه‎ی خود، یکی پس از دیگری آموزگارانِ کوته‎فکرِ نسلِ چاپلوسِ بعدی می‌شدند.

حتی در بهترین حالت هم از دانش پیشین پزشکی چیزی بر جای نماند. ملکه «آنه استوارت» آخرین فرمانروای بریتانیا بود. او در سال‎های آخر قرن هفدهم برای هجدهمین بار باردار شد. تنها پنج فرزند از او زنده به دنیا آمدند و فقط یکی از آن‌ها توانست از دوران نوزادی، جان سالم به در ببرد که پیش از بزرگ‌سالی و تاج‌گذاری در سال ۱۷۰۲ درگذشت. این‎طور به نظر می‌رسد که هیچ نشانه‎ای از اختلال ژنتیکی وجود نداشته است و او از بهترین مراقبت‎های پزشکی برخوردار بوده است که می‌شود با پول فراهم کرد.

وجودِ بیماری‌هایی که روزگاری مادران و کودکان بی‎شماری را به طرز فاجعه‎باری به کام مرگ می‌برد رفته‌رفته کم‎رنگ‌تر شد و با پیشرفت علم درمان شده‌اند (یافته‌ها در مورد دنیای میکروسکوپی، ضدعفونی کردن دست‌ها و ابزار جراحی یا قابله‌ها، خوراک بهتر، بهسازی اصول بهداشت همگانی، آنتی‌بیوتیک‌ها، داروها، واکسینه‌کردن، سرپوش برداشتن از ساختار دی. ان. اِی، زیست‎شناسی مولکولی و اکنون ژن‎درمانی). در جهان پیشرفته‌ی امروزی، دست‎کم می‏شود گفت والدین بخت بسیار بیشتری دارند که بزرگ‌سال شدن فرزندانشان را ببینند. چنین بختی در سال‌های پایانی قرن هفدهم به‌ندرت نصیب وارثان پادشاهی در نیرومندترین جوامع روی کره‎ی زمین می‌شد. بیماری آبله در سرتاسر جهان ریشه‌کن شده است. گستره‌ی مناطق آلوده به پشه‌های حامل مالاریا بر روی کره‌ی زمین به‌شدت کاهش یافته است. شمار سال‌هایی که انتظار می‌رود یک کودک دچار سرطان خون زنده بماند پیوسته افزایش می‌یابد. با بهره‎گیری از علم، زمین نسبت به چند هزار سال پیش می‌تواند صدها برابر غذای بیشتری را، آن‌هم در شرایطی آسان‌تر، برای انسان‏ها فراهم کند.

ما می‌توانیم برای فردی که به وبا دچار شده است دست به دعا برداریم یا اینکه هر دوازده ساعت ۵۰۰ میلی‌گرم تتراسایکلین به او بخورانیم (هنوز فرقه‌ای مسیحی وجود دارد که نظریه‎ی بیماری‌های میکروبی را نمی‌پذیرد. پیروان این فرقه حاضرند شاهد مرگ فرزند خود باشند اما به آن‌ها آنتی‌بیوتیک نخورانند). ما تلاش می‏کنیم بیمارِ دچارِ اسکیزوفرنی را با روند بیهوده‌ی گفتار‌درمانیِ روان‌تحلیل‎گری شفا دهیم یا اینکه هر روز به او ۳۰۰ تا ۵۰۰ گرم کلوزاپین بدهیم. روش‌های درمان مبتنی بر علم صدها و هزاران برابر کارآمدتر از هر روش دیگری هستند (و حتی در مواردی که به نظر می‌رسد روش‌های دیگر کارآمد هستند، ما به‌راستی نمی‌دانیم که آیا نقشی داشته‌اند یا خیر. بهبود خود به خودی، حتی در مورد بیماران وبا و اسکیزوفرنی می‏شود نیز بدون دعا یا روان‌تحلیل‌گری رخ دهد). کنارگذاشتن علم، چیزی بیشتر از کنارگذاشتن دستگاه پخش سی. دی، سشوار و یا اتومبیل‌های تندرو است.

📓 جهان در تسخیر اهریمن: علم نوری در ظلمت
✍🏿 کارل سیگن
🔛 رضا شعبانی

@Chekide_ha

ارزشمند‎ترین چیز (۴)

کشف این موضوع که عمر هستی نزدیک به هشت تا پانزده میلیارد سال است و نَه شش تا دوازده هزار سال، دیدگاه ما را در مورد شکوه و بزرگی آن قوت می‌بخشد. پذیرفتن این دیدگاه که ما آرایش پیچیده‌ای از اتم‌ها هستیم و نه یک روح دمیده‌شده از آسمان، دست‌کم اهمیت اتم‌ها را نزد ما بیشتر می‌کند. دریافتن این موضوع که سیاره‌ی ما یکی از میلیاردها سیاره در کهکشان راه شیری و کهکشان ما نیز یکی از میلیاردها کهکشان موجود است، دامنه‌ی چیزهای ممکن را گسترده‌تر می‌کند. فهمیدن اینکه نیاکان ما با میمون‌ها یکسان بوده‌اند ما را به موجودات زنده‌ی دیگر پیوند می‌زند و تأثیر به سزایی در سرشت انسان -مگر در پاره‌ای موارد اندوهناک باشد- دارد.

روشن است که راه برگشتی وجود ندارد. چه خوشمان بیاید یا نیاید، علم با ما عجین شده است. بهتر است به بهترین شکل ممکن از آن بهره جوییم. آنگاه‌که سرانجام با آن همراه شویم و به‌طور کامل به زیبایی و قدرت آن پی بریم، خواهیم دانست چه از نگاه معنا‌گرایانه و چه از نگاه عمل‌گرایانه این دادوستد به سود ما بوده است.

اما خرافات و شبه‌علم بر سر راهمان قرار می‌گیرند و توجه «ویلیام باکلی»‌هایی را که در میان ما هستند به خود جلب می‌کنند، پاسخ‌های ساده‌انگارانه‌ای را فراهم می‌کنند، افراد را از مشاهده‌ی دقیق و شک‌گرایی می‌گریزانند، شگفتی و هیجان نابجا را در وجودمان برمی‌انگیزانند و تجربه را ناچیز می‌انگارند و ما را به قربانیانِ همیشگی و خوش‌خیالِ زودباوری تبدیل می‌کنند. درست است که دنیا مکان جالب‌تری بود اگر یوفو‌ها به‏صورت پنهانی در اعماق برمودا کشتی‌ها و هواپیما‌ها را می‌ربودند یا اگر مردگان دستانمان را هدایت کنند و برای ما پیغامی بنویسند. شگفت‌انگیز بود اگر بچه‌ها در گهواره‌ها تنها با نیروی ذهن خود اجسام را پرتاب می‌کردند یا خواب‌های ما به‌جای آنکه تصادفی یا ناشی از آگاهیِ ما از رویدادهای روزانه باشند، به‌دقت خبر از آینده می‌دادند.

این‌ها همه نمونه‌هایی از شبه‌علم هستند. آن‌ها ادعا می‌کنند که از روش‌ها و دستاورد‌های علمی استفاده می‌کنند اما در حقیقت به بنیان و سرشت علم پایبند نیستند- بیشتر به‌این‌علت که بر پایه‌ی شواهد ناکافی مطرح می‌شوند یا به‌این‌علت که از سرنخ‌ها و حقایقی که ما را به نتایج دیگری رهنمون می‌سازد، چشم می‌پوشند. ساده‌انگاری و زودباوری در آن‌ها موج می‌زند. با همدستی نا‌آگاهانه‌ی (بیشتر با چشم‌پوشی بدبینانه‌) روزنامه‌ها، مجله‌ها، ناشرین کتاب‌ها، برنامه‌های رادیویی، برنامه‌های تلویزیونی، تهیه‎کنندگان فیلم‌ها و مانند آن‌ها چنین ایده‌هایی به‌آسانی و به‌طور گسترده‌ای در دسترس هستند. یافتن جایگزین برای این ایده‌ها کار به‌مراتب دشوارتری است. همان‌گونه که من در رویارویی با آقای باکلی دریافتم، جایگزین آن‌ها نظریه‌های چالش‎برانگیز و حتی جالب‌تر بر پایه‌ی دستاورد‌های علمی هستند.

ابداع کردن شبه علم آسان‌تر از پیش بردن علم است چراکه ما را از رویارویی با واقعیت دور می‌کند -به‌گونه‌ای که نتوانیم نتایج ارزیابی با واقعیت را بررسی کنیم. کیفیت استدلال و آنچه به‌عنوان شواهد پذیرفته می‌شود پایین است. تااندازه‌ای به همین دلایل است که ارائه‌ی شبه‌علم به جامعه آسان‌تر از شناساندن علم است. هرچند این موضوع محبوبیت شبه علم را در میان مردم توضیح نمی‌دهد.

مسلماً مردم دستگاه‌های اعتقادی گوناگون را می‌آزمایند تا ببینند آیا کارایی دارند و چه‌بسا اگر درمانده شویم، دلمان بخواهد از زیرِ بارِ سنگینِ شک‌گرایی شانه خالی کنیم. شبه‌علم نیازهای احساسی نیرومندی را پاسخ می‌دهد که معمولاً علم آن‌ها را برآورده نمی‌کند. پندارهایمان را درباره‌ی نیروهای فردی که نداریم و آزمندش هستیم (مانند آنچه در کتاب‌های مصور امروزی به قهرمانان نسبت داده می‌شود و در قدیم به خدایان نسبت داده می‌شد) تغذیه می‌کند. از برخی جنبه‌ها شبه‌علم نیازهای عارفانه را برآورده می‌کند، بیماری‌ها درمان می‌کند و نوید جاودانگی پس از مرگ را می‌دهد، ما را از مرکزیت و اهمیتمان در کیهان خاطر‌جمع می‌کند و به ما این تصور را القا می‌کند که هدف به وجود آمدن کیهان هستیم. شبه‌علم گاهی منزلی میان آموزه‌های کهن و علم نوین است که اعتماد هر دو را از دست داده است.

📓 جهان در تسخیر اهریمن: علم نوری در ظلمت
✍🏿 کارل سیگن
🔛 رضا شعبانی

@Chekide_ha

ارزشمند‎ترین چیز (۵)

در هشت‌سالگی زمان زیادی را صرف آزمایش پوچ دستور دادن به سنگ که در هوا معلق بماند کردم: «گنس زیخرب» (برعکس برخیز سنگ)؛ اما هیچ‌گاه کار نکرد. من دلیل آن را تلفظ نادرستم می‌دانستم.

شاید بتوان استدلال کرد که آموزه‌های شبه علمی درست به همان نسبت آسان پذیرفته می‌شوند که علم واقعی به کج‌فهمی آلوده می‌شود -جز اینکه زبان در این مورد ناتوان است. اگر چیزی در مورد علم نشنیده باشید (چه برسد به آنکه بدانید چگونه کار می‌کند) دشوار است بفهمید که شبه علم را پذیرفته‌اید. درواقع شما به شیوه‌ای که همواره در میان انسان‌ها رایج بوده است اندیشیده‎اید. در موارد بسیاری دین، پرورشگا‌هی برای شبه علم است گرچه دلیلی ندارد که دین چنین نقشی را ایفا کند. این شیوه‌ی اندیشیدن از گذشته‌های بسیار دور به جا مانده است. در برخی کشورها بسیاری، اگر نگوییم همه‌ی مردم، به طالع‌بینی و پیش‌شناخت باور دارند و رهبران حکومتی هم از این دسته‌اند اما این باور تنها به‌وسیله‌ی دین در آن‌ها شکل نگرفته است بلکه پیامد فرهنگ حاکم است؛ فرهنگی که همگان را با چنین آدابی پرورش داده است و شواهد تأییدکننده‌ی آن‌ همه‌جا وجود دارد.

📓 جهان در تسخیر اهریمن: علم نوری در ظلمت
✍🏿 کارل سیگن
🔛 رضا شعبانی

@Chekide_ha

ارزشمند‎ترین چیز (۶)

هرگاه بهبود جامعه‌ی مدنی و آموزش علمی را کنار بگذاریم، جهش اندکی در آموزه‌های شبه‌علمی رخ می‌دهد. لیون تروتسکی این پدیده را در آلمان در هنگامه‌ی قدرت‌گرفتن هیتلر (در عمل برای اتحاد جماهیر شوروی هم صادق است) چنین توصیف می‌کند:

« قرن سیزدهم هنوز هم نه‌تنها در منازل روستایی بلکه در آسمان‎خراش‌های شهری در کنار قرن بیستم زنده است. صد میلیون نفر از برق استفاده می‌کنند اما همچنان به قدرت جادویی نشان‌ها و طلسم‌ها و جن‌گیری باور دارند. ستاره‌های سینمایی به سراغ میانجی‌های ماورایی می‌روند. هوانوردانی که ابزارهای شگفت‌انگیز ساختِ دستِ انسان را می‌رانند اما در لباس‌هایشان طلسم آویزان می‌کنند. چه اندوخته‌های پایان‎ناپذیری از تاریکی، نادانی و وحشی‌گری دارند.»

شبه‌علم در آمریکا بخشی از یک پدیده‌ی جهانی است. عوامل آن، خطرهایش، تشخیص و درمانش احتمالاً در همه‌جا یکسان است. اینجا رمال‎ها بساطشان را در آگهی‌های گسترده‌ی تلویزیونی پهن می‌کنند و میزبانان رسانه‎ای از آن‌ها پشتیبانی می‌کنند. آن‌ها کانال شخصی دارند. سالانه یک میلیون نفر در «شبکه‎ی رمال‎های خودی » نام‌نویسی می‌کنند و زندگی خود را به راهنمایی و مشاوره‌ی آنان می‌سپارند. برای مدیران ارشد شرکت‌های بزرگ، تحلیل‌گران اقتصادی، وکلا و بانکداران، انواعی از فال‌بین و پیشگو وجود دارد که آماده‌اند در مورد هر چیزی با آن‌ها مشورت کنند. یک رمال از کلیولند اوهایو می‌گوید: «اگر مردم از شمار افرادی که نزد رمال‎ها می‌روند آگاه بودند، به‌ویژه افراد ثروتمند و نیرومند، دهانشان از شگفتی باز می‌ماند.» خاندان سلطنتی به رسم دیرینه، همواره مستعد نفوذ رمال‏های شیاد بوده‌اند. در چین و روم باستان طالع‌بینی ویژگی بارز امپراتوری بود و هرگونه استفاده‎ی شخصی از این هنر نیرومند به‌عنوان اهانتی بزرگ پنداشته می‌شد. نانسی و رونالد ریگان که برخاسته از فرهنگِ زودباوریِ کالیفرنیای جنوبی بودند، در مورد مسائل شخصی و همگانی به یک طالع‌بین تکیه می‌کردند و مردمی که به آنان رأی داده بودند چیزی از این موضوع نمی‌دانستند. بخشی از تصمیم‌گیری‌هایی که آینده‌ی تمدن ما را تعیین می‌کند به همین سادگی در دست شارلاتان‌ها قرار دارد. اگرچه این مسائل تااندازه‌ای در آمریکا خاموش مانده‌اند اما گستره‌ی رواج آن‌ها در تمام دنیاست... بیشتر بخوانید

📓 جهان در تسخیر اهریمن: علم نوری در ظلمت
✍🏿 کارل سیگن
🔛 رضا شعبانی

@Chekide_ha

ارزشمند‎ترین چیز (٧)

شبه‌علم با خطا در روند علمی متفاوت است. علم از اشتباهات درس می‌گیرد و با برچیدن یکایک آن‌ها به‌پیش می‌رود. نتیجه‌گیری‌های نادرست، همواره به‌پیش رانده می‌شوند اما این نتیجه‎گیری‌ها برآیند آزمایش هستند. فرضیه‌ها چنان پایه‌گذاری می‌شوند که ممکن باشد نادرستی آن‌ها را نشان داد. دسته‌ای از فرضیه‌های جایگزین ارائه و با آزمایش و مشاهده سنجیده می‌شوند. علم تجربی در تاریکی گمراه‎کننده، لنگ‎لنگان در پی درک بهتر جهان است. گرچه هرگاه یک فرضیه‌ی علمی رد می‌شود، احساساتی آکنده از سرسپردگی خدشه‌دار‎ می‌شود اما چنین رد و ابطال‎هایی برای پیشرفت علم سرنوشت‌ساز به شمار می‌رود.

شبه‌علم درست برعکس آن است. فرضیه‌ها بیشتر بسیار دقیق پایه‌گذاری شده‌اند تا در برابر هر آزمایشی که دورنمایی از ابطال آن‌ها را نمایان کند، آسیب‌ناپذیر باشد بنابراین آن‌ها حتی در اصول هم ابطال‌ناپذیرند. پیشه‌وران آن نیز‌ همواره محتاط و آماده‌ی دفاع هستند و در برابر بررسی‌های موشکافانه مقاومت می‌کنند. هرگاه فرضیه‌ای شبه‌علمی دانشمندان را قانع نکند، استنباط این است که دسیسه‌ای در کار است تا بر آن سرپوش بگذارند.

توانایی‌های حرکتی یک فرد سالم تقریباً بی نقص است. جز در سنین کودکی و پیری به ندرت تلو تلو می‌خوریم و به زمین می‌افتیم. کارهایی همچون دوچرخه‎سواری، اسکیت‌بازی، جست‌وخیز، طناب زدن یا رانندگی با خودرو را یاد می‏گیریم و این توانایی را تا پایان عمر حفظ می‏کنیم. حتی اگر برای مدت ده سال این کارها را انجام ندهیم، این توانایی‌ها را بی‌هیچ تلاشی بازمی‌یابیم. دقت و دوام مهارت‎های حرکتی درهرصورت ممکن است ما را در مورد توانایی‌هایمان دچار خودباوری دروغین کند. توان درک ما عاری از اشتباه نیست. گاهی چیزی را می‌بینیم که وجود خارجی ندارد. ما طعمه‏ی همیشگی خطاهای دیداری هستیم. گهگاه دچار توهم می‌شویم. ما مستعدِ خطا هستیم. در یکی از کتاب‌های بسیار درخشان به نام «چگونه بفهمیم که چیزی درست نیست: جایزالخطا بودن توان استدلال انسان در زندگی روزمره »، نوشته‌ی توماس گیلویچ ، نشان داده شده است که چگونه انسان‎ها در درک اعداد و شواهدی که به مذاقشان خوش نمی‌آید و تأثیرپذیری از نظرهای دیگران به‏طور مرتب دچار خطا می‌شوند. ما در برخی چیزها و نه همه‎ی آن‌ها خوب هستیم. دانایی بر درک محدودیت‌ها استوار است. ویلیام شکسپیر به ما می‌آموزد: «انسان موجودی سربه‌هوا است». او درست به همان‌جایی اشاره می‌کند که سخت‌گیری‌ها و دیرباوری‌های علمی راهگشا هستند.

شاید واضح‌ترین تفاوت علم و شبه‌علم این باشد که علم نسبت به شبه‌علم (و یا وحی و الهام درونی) بسیار بهتر جایزالخطا بودن و کاستی‌های انسان را می‌فهمد. اگر ما سرسختانه از اعتراف به اینکه ممکن است دچار اشتباه شویم سرباز زنیم، آن‌گاه باید انتظارش را داشته باشیم که خطاها (حتی خطاهای جدی و اساسی) تا ابد همراه ما باقی بمانند اما اگر بتوانیم با اندکی شجاعت خود را مورد ارزیابی قرار دهیم، هراندازه هم این ارزیابی نتایج دردناکی برایمان داشته باشد اما بختِ بس بهتری نصیبمان می‌شود.

اگر ما تنها یافته‌ها و فرآورده‌های علم را آموزش دهیم -هراندازه که کاربردی و الهام‌بخش باشند- بدون آموزش روشِ انتقادیِ آن، یک فرد عادی چگونه ممکن است بتواند علم را از شبه‌علم بازشناسد؟ آن‌گاه هر دو همچون ادعاهای بی‌‌پشتوانه ارائه می‌شوند. روزگاری در روسیه و چین کار را آسان کرده بودند. علمِ معتبر چیزی بود که سردمداران آن را آموزش داده بودند. جداسازی علم و شبه‌علم را برایتان انجام داده بودند. نیاز نبود گرفتارِ سردرگمی و سرگشتگی شوید اما هنگامی‌که در صحنه‌ی سیاست دگرگونیِ بنیادین روی داد و موانعِ اندیشه‌ی آزاد برداشته شد، دسته‌ای از ادعاهای جزمی یا جذاب -به‌ویژه آن‌هایی که آنچه را که می‌خواستیم بشنویم به ما گفتند- پیروان زیادی به دست آوردند. هر اندیشه‌ای هرچند بعید و دور از ذهن معتبر قلمداد شد.

یکی از بزرگ‌ترین چالش‌های مروجان علم این است که سرگذشتِ پرفرازونشیب دستاوردهای بزرگ علمی و برداشت‌های نادرست و مقاومتِ گهگاه پیشه‌وران علم در برابر تغییر رویه را به‌درستی بازگو کنند. بیشتر کتاب‌های درسی برای دانشمندانِ تازه‌کار تنها اندکی در این راه گام برداشته‌اند. نشان دادن راهی که خرد با قرن‌ها شکیبایی و کندوکاوِ بسیار از دل طبیعت سپری کرده است و به دانش ناب رسیده است از نشان دادن جزئیات درهم‏و‏برهم یک ماشین تقطیر بسیار آسان‌تر است. روشِ علم و تفکر علمی هراندازه دیرهضم و سخت‌گیرانه به نظر برسد، بسیار مهم‌تر از یافته‌های علمی است.

📓 جهان در تسخیر اهریمن: علم نوری در ظلمت
✍🏿 کارل سیگن
🔛 رضا شعبانی

@Chekide_ha

علم و امید (١)

ما تمدنی جهانی را پی‌ریزی کرده‌ایم که تمام بخش‌های مهم آن -حمل‌ونقل، ارتباطات، کشاورزی، صنعت دارو، آموزش، تفریح، حفظ محیط‌زیست و حتی نهاد‌های کلیدی دموکراسی -از بنیان وابسته به علم و فناوری است. همچنین همه‌چیز را آنطور آماده کرده‌ایم که تقریباً هیچ‌کس علم و فناوری را نمی‌فهمد. این کار تجویز نسخه‌ای برای وقوع فاجعه است. شاید برای مدت کوتاهی در امان بمانیم اما دیر یا زود این ترکیب قابل اشتعال از جهل و قدرت در صورت خودمان منفجر خواهد شد.

«شمعی در تاریکی» نوشته‌‏ی توماس اِیدی نام کتابی عمدتا بر پایه‌ی انجیل است که در سال ۱۶۵۶ در لندن به چاپ رسید. این کتاب شجاعانه بر بساط «ساحره کشی» می‌تاخت؛ چیزی که آن زمان «برای گمراهی مردم» به کار گرفته می‌شد. در آن زمان هر بیماری، طوفان یا هر رویداد شگفت دیگری را به افسون و جادو نسبت می‌دادند. توماس اِیدی از زبان دلالان خرافات بازگو می‌کند: «ساحره‌ها باید وجود داشته باشند وگرنه علت همه‌ی این رویدادها چیست؟». در سراسر تاریخ ما انسان‌ها از رویدادهای پیش‌بینی‌ناپذیر دنیای پیرامون هراس داشته‌ایم. بدین سبب هر چیزی یا هر کسی را که ادعا می‌کند این خطر را از بین می‌برد یا از شدت آن می‌کاهد با آغوش باز پذیرفته‌ایم. علم تجربی تلاشی بسیار موفقیت‌آمیز برای درک هستی، آگاهی ازآنچه روی می‌دهد، در دست گرفتن افسار خویش و یافتن راه درست است. امروزه علوم میکروب‌شناسی و هواشناسی چیزهایی را توضیح می‌دهند که تا همین چند قرن پیش دلایل کافی برای گناهکار دانستن زنان و سوزاندن آن‌ها تا سرحد مرگ به شمار می‌آمدند.

همچنین اِیدی این خطر را گوشزد کرد که ملت‌ها از نادانی به منجلاب نابودی فرو می‌روند. تیره‌بختی انسان نه به دلیل حماقت که به دلیل گزینش خودخواسته‌ی نادانی و ساده‌انگاری، به‌ویژه ساده‌انگاری نسبت به خودمان است. من همچنان بیم آن را دارم که هر چه به سال‌های پایانی هزاره‌ی دوم نزدیک‌تر می‌شویم شبه‌علم و خرافات جذاب‌تر شوند و نغمه‌های افسونگر نابخردی از نواهای خِرَد و علم پرخروش‌تر و دلرباتر شوند. آیا به یاد دارید این نغمه‌ها را پیش‌تر کجا شنیده بودیم؟ هرگاه تعصبات قومی و ملی اوج گرفت و در هنگامه‌ی سختی‌ها، هرگاه خودباوری‌ها یا هیجانات ملی ما به چالش کشیده شد، هرگاه که در تلاش بودیم جایگاه و نقش اندکمان را در کاینات بسیار برجسته کنیم یا هنگامی‌که خواب‌وخیال همچون حباب ما را دربرگرفتند و اسیر کردند، عادت‌های فکری کهن (خرافات) افسارمان را در دست گرفتند.

شعله‌‌ی شمعِ علم رو به خاموشی می‌رود و روشنایی کم آن به لرزش می‌افتد. تاریکی سایه می‌گستراند. اهریمن جهل به تکاپو می‌افتد.

مسائل بسیاری وجود دارد که از درگاه علم تجربی قابل درک نیست. رازهای بی‌شماری هستند که همچنان ناشناخته مانده‌اند. در جهانی با ابعادی نزدیک به ده میلیارد سال نوری و عمری نزدیک به ده یا پانزده میلیارد سال، این رازها ممکن است همیشه ناشناخته بمانند و ما همچنان با شگفتی‌های تازه‌ای روبه‌رو شویم اما نویسندگان مذهبی و یا پیرو آموزه‌های دوران نو ادعا می‌کنند دانشمندان باور دارند «تنها آنچه خودشان کشف می‌کنند حقیقت دارد» (نه چیز دیگری). گرچه دانشمندان ممکن است الهام‌های عارفانه را که هیچ گواهی به جز شهادت یک فرد بر درستی آن‌ها وجود ندارد نپذیرند اما آن‌ها به‌هیچ‌روی باور ندارند که شناختشان از طبیعت کامل و بی‌نقص است.

📓 جهان در تسخیر اهریمن: علم نوری در ظلمت
✍🏿 کارل سیگن
🔛 رضا شعبانی

@Chekide_ha