کتاب‌خوان (علم و روشنگری)

Forwarded from چکیده‌ها و گزیده‌های کتاب‌ها (Mohammad Darzi)

دیدن آسان می‌نماید اما این‌طور نیست

دیدن به‌اندازه‌ای راحت است که تصور زحمتی که مغز برای تحقق آن از سر گذراند برای ما دشوار است. برای کشف راز این نکته، به شعبه‌ی ارواین دانشگاه کالیفرنیا رفتم تا ببینم وقتی حس بینایی‌ام سیگنال‌های مورد نیاز را دریافت نکند چه پیش می‌آید.

دکتر آلیسا بروئر در دانشگاه کالیفرنیا یکی از کسانی است که به درک حد توانایی سازگاری مغز علاقه‌مند است. او برای درک این نکته، به داوطلبان شرکت در تحقیق خود عینک‌هایی منشوری می‌دهد که جای راست و چپ را عوض می‌کنند و او به بررسی چگونگی سازگاری سامانه‌ی بینایی با این حالت می‌پردازد.

یکی از روزهای زیبای بهار بود که نمونه‌ای از این عینک‌های منشوری را روی چشم‌هایم گذاشتم. دنیا چپ و راست شد - اشیای سمت راستم در سمت چپ دیده می‌شدند و برعکس. وقتی می‌خواستم حدس بزنم آلیسا کجا ایستاده، بینایی من یک پاسخ می‌داد و گوش‌هایم چیز دیگری می‌گفتند. وقتی دستم را دراز می‌کردم که شیء را بگیرم، تصویر دستم با موقعیتی که حس عضلانی‌ام گزارش می‌داد منطبق نبود. دو دقیقه که گذشت، دچار عرق‌ریزی و سرگیجه شدم.

اگرچه چشم‌هایم می‌دیدند و تصویری از دنیا را به من نشان می‌دادند اما جریان داده‌های بینایی با داده‌های سایر حواسم هماهنگ نبودند. این طلسم کار مغزم را سخت کرده بود. مثل این بود که داشتم دیدن را از نو یاد می‌گرفتم.

می‌دانستم اگر عینک‌های منشوری را به‌طور مداوم روی چشمم بگذارم، این مشکل از بین می‌رود. یکی از داوطلبان به نام برایان بارتون که عینک منشوری داشت و آن را به‌مدت یک هفته روی چشم‌هایش گذاشته بود، دیگر مثل من احساس تهوع نداشت. برای مقایسه‌ی سطح ساگازی خودم با او، تصمیم گرفتم به مسابقه‌ی آشپزی دعوتش کنم. در این مسابقه، ما می‌بایست تخم‌مرغ را داخل کاسه می‌شکستیم و آن را در ظرف می‌ریختیم و ملات همزده‌ی حاصل را در ظرف‌های تخت مخصوص پختن کیک می‌گذاشتیم و سرانجام سینی‌ها را در اجاق قرار می‌دادیم.

من اصلاً توان رقابت نداشتم: کیک‌های برایان وقتی از اجاق درآمدند حالت طبیعی داشتند اما بخش عمده‌ی ملاتی که من درست کرده بودم روی پیشخوان ریخته و خشک شده بود یا به‌شکل رشته‌هایی روی سینی اجاق ریخته بود. برایان بدون دردسر چندانی می‌توانست جهت‌یابی کند اما من خام و بی‌دست‌وپا بودم و برای انجام هر حرکت ساده باید کلی تقلا می‌کردم.

زدن این عینک‌ها به من امکان داد تا تلاش پنهان در پس فرآیند بینایی را درک کنم. همان روز صبح تا پیش از آن‌که آن عینک را به چشمم بزنم، مغزم می‌توانست از سال‌ها تجربه‌ی خود بهره‌برداری کند اما به‌محض ایجاد حالت وارونگی در داده‌های حسی دریافتی دیگر قادر به این کار نبود.

می‌دانستم برای رسیدن به حد برایان این‌که بتوانم اشیا را در دست بگیرم و جهت صدا را پیدا کنم و از وضع قرارگرفتن اندام‌هایم مطلع شوم، باید روزهای متوالی تلاش کنم. با تمرین کافی، مغزم می‌توانست با ردوبدل‌کردن مداوم پیام‌های حسی گوناگون ورزیده شود. مغز برایان در هفت روز توانسته بود این کار را انجام دهد. شبکه‌های عصبی با تمرین می‌توانستند داده‌های حسی گوناگونی را که به‌سوی مغز سرازیر می‌شدند با جریان سایر داده‌ها منطبق کنند.
بروئر می‌گوید داوطلبان چند روز بعد از زدن عینک به حس درونی جدیدی از موقعیت‌های چپ و راست دست می‌یافتند. بعد از یک هفته می‌توانستند مثل برایان به‌طور طبیعی راه بروند و دیگر راست و چپ جدید و قدیم برایشان فرقی نمی‌کرد و به‌راحتی انجام می‌دادند. نقشه‌ی فضایی دنیای آن‌ها تغییر می‌کرد. با گذشت دو هفته از شروع انجام این کار دشوار، می‌توانستند عمل خواندن و نوشتن را مانند کسی که عینک منشوری به چشم نداشت به‌راحتی انجام دهند. یعنی ظرف مدتی تا این حد کوتاه، تسلط بر داده‌های حسی وارونه امکان‌پذیر بود.

برای مغز، جزئیات داده‌های ورودی اهمیت چندانی ندارند؛ مغز فقط می‌خواهد به کارآمدترین وجه در دنیای خارج حرکت کند و به آن‌چه که می‌خواهد برسد. هدفِ کارِ دشوارِ دادوستد این‌گونه سیگنال‌های ضعیف، مراقبت از وجود آدمی است. اگر فرصتی دست داد، شما نیز عینک‌های منشوری را بر چشم خود بگذارید. آن‌گاه درمی‌یابید که مغز برای تحقق بینایی متحمل چه زحمت‌هایی می‌شود.

عینک‌های منشوری تصویر میدان بینایی را چپ و راست می‌کنند، به‌این‌ترتیب، حتی انجام کارهای ساده‌ای مانند ریختن آب در لیوان یا در دست گرفتن یک شیء یا عبور از در بدون برخورد با چهارچوب آن دشوار می‌شود.

📓 مغز: داستان شما
✍ دیوید ایگلمن
®️ محمداسماعیل فلزی

🆔