بحران‌های فردی و ملی

واضح است که کشورها مانند افراد نیستند و از بسیاری جنبه‌های آشکار، با آن‌ها فرق دارند. پس چرا نگریستن به بحران‌های ملی از دریچۀ نگاه به بحران‌های فردی می‌تواند آموزنده باشد؟ چنین رویکردی چه مزایایی دارد؟

یک مزیت که من اغلب در بحث بحران‌های ملی با دوستان و دانشجویان به آن پی می‌برم، بیشتربودن آشنایی ما با بحران‌های فردی و درک‌پذیری آن‌ها توسط غیرتاریخ‌دان‌ها استددبه‌این‌ترتیب، چشم‌انداز بحران‌های فردی باعث می‌شود که خوانندگان غیرمتخصص، آسان‌تر بتوانند بحران‌های ملی را «درک کرده» و از پیچیدگی‌های آن‌ها سر در بیاورند.

مزیت دیگر ازاین‌قرار است: بررسی بحران‌های فردی، به فراهم‌شدن یک نقشۀ راه منتهی شده است که متشکل از یک دوجین عامل بوده و به ما در آشنایی با پیامدهای متنوع بحران‌های فردی کمک می‌کند. آن عوامل، نقطۀ آغازین مفیدی برای طراحی یک نقشۀ عوامل متناظر برای آشنایی با پیامدهای متنوعِ بحران‌های ملی هستند. برخی عوامل به‌شکل سرراست از بحث‌های بحران‌های فردی به بحث‌های بحران‌های ملی منتقل می‌شوند. مثلاً افراد بحران‌زده، اغلب از کمک دوستان برخوردار می‌شوند و کشورهای بحران‌زده نیز ممکن است کمک‌هایی را از کشورهای دوست جذب کنند. افراد بحران‌زده ممکن است راه‌حل‌های خود را برحسب آن چیزی طراحی کنند که در سایر افراد و پرداختن ایشان به رفع مشکلات مشابه، مشاهده می‌کنند؛ کشورهای بحران‌زده نیز احتمالاً به وام‌گرفتن و کاربرد راه‌حل‌هایی می‌پردازند که قبلاً توسط سایر کشورها برای رویارویی با مشکلات مشابه به کار رفته است. افراد بحران‌زده احتمالاً از جان به‌دربردن از بحران‌های گذشته، اعتمادبه‌نفس پیدا می‌کنند (می‌یابند) و کشورها نیز به‌همین ترتیب.

موارد مذکور در زمرۀ شباهت‌های سرراست بود. بااین‌حال برخی عوامل که مایۀ روشنگری برای پیامدهای بحران‌های فردی هستند، علی‌رغم عدم انتقال سرراست به بحث بحران‌های ملی، هنوز به‌مثابۀ استعاره‌های مفیدی هستند که عوامل مرتبط با بحران‌های ملی را به ما نشان می‌دهد. مثلاً روان‌درمانگران دریافته‌اند که تعریف‌کردن یک مشخصۀ فردی با عنوان «صلابت نفس» (ego strenght) مفید است. هرچند کشورها فاقد «صلابت نفس» به‌معنای روان‌شناختی هستند، این مفهوم ما را به مفهومی مرتبط یعنی «هویت ملی» هدایت می‌کند که برای کشورها مهم است. به‌همین ترتیب افراد در اغلب موارد، آزادی انتخاب خود در حل‌وفصل یک بحران را با محدودیت قیود عملی -از قبیل مسئولیت‌های مراقبت از کودکان و فشارهای شغلی- روبرو می‌بینند. البته کشورها با محدودیت‌های مراقبت از کودکان و فشارهای شغلی مواجه نیستند، ولی که کشورها نیز به سایر علل از قبیل قیود جغرافیایی و ثروت ملی، محدودیت‌های مشابهی را در آزادی انتخاب خود تجربه می‌کنند.

مقایسه‌کردن با بحران‌های فردی همچنین می‌تواند باعث بهتر برجسته‌شدن ویژگی‌هایی از بحران‌های ملی شود که شباهتی به بحران‌های فردی ندارند. یکی از این تفاوت‌ها وجود رهبران در کشورهاست درحالی‌که افراد رهبر ندارند، پس موضوع نقش رهبری معمولاً در بحران‌های ملی مطرح می‌شود ولی در بحران‌های شخصی خیر. بحث‌های دیرینه و همچنان جاری در میان مورخان وجود داشته است که آیا رهبران نامتعارف واقعاً مسیر تاریخ کشور خود را تغییر داده‌اند یا خیر (به‌اصطلاح همان نگرش «ابرمرد» (Great-Man) در مورد تاریخ یک کشور)، یا آیا مسیر تاریخ فلان کشور با رهبر دیگری نیز همین مسیر بود یا نه (مثلاً اگر تصادف خودرو که نزدیک بود هیتلر را در ۱۹۳۰ به کام مرگ بکشد، در عمل او را کشته بود، آیا جنگ جهانی دوم رخ نمی‌داد؟) کشورها نهادهای سیاسی و اقتصادی مخصوص به خود دارند، ولی افراد خیر. حل‌وفصل بحران‌های ملی اغلب متضمن تعامل‌ها و تصمیم‌گیری‌های گروهی در هر کشور است، ولی افراد در غالب موارد می‌توانند خودشان تصمیم بگیرند. بحران‌های ملی را می‌توان با انقلاب‌های خشونت‌آمیز (مثل شیلی در ۱۹۷۳) یا دگرگونی صلح‌آمیز (مثل استرالیا پس از جنگ جهانی دوم) برطرف کرد، درحالی‌که افراد به‌تنهایی مرتکب انقلاب‌های خشن نمی‌شوند.

به‌خاطر همین شباهت‌ها، استعاره‌ها و تفاوت‌هاست که مقایسه‌کردن بحران‌های ملی و فردی را برای آشناکردن دانشجویان دانشگاه کالیفرنیا با بحران‌های ملی، مفید دیدم.

📓 آشوب: نقاط عطف برای کشورهای بحران‌زده
✍🏿 جرد دایموند
🔛 اصلان قودجانی
@Chekide_ha

پرداختن به بحران‌ها

یک روان‌درمانگر چگونه با فرد بحران‌زده رفتار می‌کند؟ واضح است که روش‌های متعارف از نوع روان درمانگری بلندمدت -یعنی روش‌های اغلب متمرکز بر تجارب کودکی که با هدف شناسایی علل ریشه‌ای مشکلات جاری انجام می‌شوند- در مورد بحران‌ها به‌کار نمی‌آیند، زیرا خیلی کند هستند. درمان بحران به‌جای آن روش‌ها بر «خودِ بی‌واسطۀ بحران» متمرکز است. آن روش‌ها نخستین‌بار بلافاصله پس از آتش‌سوزی باغ نارگیل توسط روان پزشکی به نام دکتر اریش لیندمن به‌کار رفت. در آن هنگام بیمارستان‌های بوستون علاوه‌بر کلافه‌شدن زیر بار چالش نجات جان صدها مجروح شدید و مصدومان در حال مرگ، با چالش روحی سروکارداشتن با داغ و احساس گناهِ تعداد بیشتری از بازماندگان، بستگان و دوستان مصدومان دست‌وپنجه نرم می‌کردند. آن مردم مستأصل از یکدیگر می‌پرسیدند چرا دنیا باید بگذارد چنان فاجعه‌ای رخ دهد و چرا ایشان زنده‌اند، در حالی‌که عزیزانشان به مرگی جانکاه با سوختگی، له‌شدن زیر دست‌وپا یا خفگی از دنیا رفته‌اند؟ مثلاً یک شوهر که احساس گناه می‌کرد و به خود نهیب می‌زد که چرا همسر از دست رفته‌اش را به «باغ نارگیل» برده است، از پنجره بیرون پرید تا به همسر مرحومش بپیوندد. در همان حال که جراحان در حال کمک به قربانیان سوختگی بودند، روان‌درمانگرها تقلا می‌کردند تا بفهمند چگونه باید به قربانیان روحی حادثه کمک کنند. آتش‌سوزی باغ نارگیل، بحران جدیدی برای خود روان‌درمانگری پدید آورد. آن آتش‌سوزی به تولد روان‌درمانی بحران منجر شد.

لیندمن که در تقلای یاری به تعداد کثیری از آسیب‌دیدگان روحی بود، شروع به شکل‌دادن رویکردی کرد که امروزه به «روان‌درمانی بحران» معروف شده است. رویکرد مذکور به‌زودی از فاجعۀ «باغ نارگیل» به سایر انواع بحران‌های حاد سرایت کرد که قبلاً ذکر کردم سایر روان‌درمانگران در دهه‌های پس از ۱۹۴۲ به کشف روش‌های روان‌درمانی بحران ادامه داده‌اند و آن روش‌ها اکنون در کلینیک‌های متعدد -مانند کلینیک کارآموزی ماری (همسرم)- اجرا و آموزش داده می‌شود. روان‌درمانی بحران بر مبنای «کوتاه‌مدت بودن» شکل گرفته است و فقط شامل نیم دوجین جلسه است که با فواصل هفتگی برقرارشده، طول دورۀ تقریبی یک مرحلۀ حاد بحران را پوشش می‌دهد.

معمولاً وقتی کسی در ابتدا به وضعیت بحران دچار می‌شود، گمان می‌کند که به‌خاطر حس غلط‌بودن همه‌چیز در زندگی شخصی‌اش، درمانده شده است. تا وقتی شخص به این شکل از کارافتاده باقی می‌ماند، پیشرفت‌کردن از طریق پرداختن به یک مشکل در هر جلسه دشوار خواهد بود. بنابراین هدف فوری روان‌درمانگر در نخستین جلسه -یا در غیر این‌صورت در نخستین گام در صورتی‌که شخص بخواهد به حل بحران اقرارشدۀ خود بپردازد یا به کمک دوستان از عهده‌اش برآید- غلبه بر آن ازکارافتادگی، با توسل به چیزی است که اصطلاحاً «حصارسازی» (building afence) نامیده می‌شود. حصارسازی به معنای شناسایی امور مشخصی است که واقعاً در آن بحران به غلط اجرا شده‌اند، به‌گونه‌ای که فرد بتواند بگوید: «اینجا درون حصار، مشکلات خاصی در زندگی من هست ولی هرچه خارج از حصار هست، عادی و رو به روال است.» در اغلب موارد وقتی شخص بحران‌زده شروع به بیان مشکل می‌کند و حصاری دور آن می‌سازد، احساس آرامش می‌کند. پس از آن است که روان‌درمانگر می‌تواند به مراجع کمک کند تا شیوه‌های بدیل برای غلبه بر مشکل ویژۀ درون حصار را پیدا کند. مراجع به‌این‌ترتیب به یک فرایند «تغییر گزینشی» متوسل می‌شود که «امکان‌پذیر» است و آن را -به‌علت گمان به‌ضرورت تغییر کامل- به جای باقی‌ماندن در حالت از کارافتادگی، در پیش می‌گیرد که «امکان‌ناپذیر» است... بیشتر بخوانید

📓 آشوب: نقاط عطف برای کشورهای بحران‌زده
✍🏿 جرد دایموند
🔛 اصلان قودجانی
@Chekide_ha

عوامل مرتبط با پیامدها

روان‌درمانگران بحران، حداقل یک دوجین عامل را شناخته‌اند که توفیق یک فرد در رفع بحران شخصی‌اش را کم‌وبیش محتمل می‌کنند. بد نیست آن عوامل را بررسی کنیم و کار را از سه یا چهار عامل شروع کنیم که حتماً در ابتدای دورۀ درمان یا قبل از آن اهمیت دارند:

۱. اذعان به قرارداشتن در بحران
۲. پذیرش مسئولیت شخصی
۳. حصارسازی
۴. کمک‌گرفتن از دیگران
۵. توسل به سایر افراد به عنوان الگو
۶. صلابت نفس
۷. خودسنجی صادقانه
۸. تجربۀ بحران‌های پیشین
۹. صبر
۱۰. انعطاف‌پذیری
۱۱. ارزش‌های کانونی
۱۲. رهایی از قیود

📓 آشوب: نقاط عطف برای کشورهای بحران‌زده
✍🏿 جرد دایموند
🔛 اصلان قودجانی
@Chekide_ha

بحران‌های ملی

وقتی کسی می‌خواهد بفهمد که پیامدهای بحران‌های ملی کدام‌اند، چه استفاده‌ای می‌تواند از آن عوامل اثرگذار بر بحران‌های شخصی به عمل بیاورد؟

در آغاز از یک‌سو معلوم است که کشورها با افراد یکی نیستند. بحران‌های ملی باعث مشکلات بی‌شمار -از قبیل مشکلات رهبری، تصمیم‌گیری گروهی، نهادهای ملی و غیره- می‌شوند که در بحران‌های فردی وجود ندارند.

از سوی دیگر باز معلوم است که سازوکارهای غلبه بر مشکلات افراد، جدا از فرهنگ کشور ایشان و جدا از آن گروه‌های درون کشوری نیست که فرد در آن رشد کرده است و اکنون زندگی می‌کند. آن فرهنگ که شخص را دربرگرفته است آثار هنگفتی بر خصایص فردی او -از قبیل رفتار و اهداف فرد، تلقی او از حقیقت و نحوۀ رویارویی با مشکلات- می‌گذارد؛ بنابراین انتظار داریم که «برخی» روابط بین شیوۀ پرداختن افراد به مشکلات فردی و شیوۀ پرداختن ملت‌های متشکل از افراد به مشکلات ملی وجود داشته باشد. در زمرۀ این روابط می‌توان به نقش‌های پذیرش مسئولیت انجام‌دادن کاری برای خود (در مورد افراد و نیز کشورها) و نه دیدن خود به‌مثابۀ یک قربانی منفعل و درمانده، مشخص‌کردن حدود و ثغور بحران، کمک‌خواستن و یادگیری از الگوها اشاره کرد. هرچند این قواعد ساده می‌نمایند، افراد و ملت‌ها اغلب شوربختانه به نادیده‌گرفتن یا انکار آن‌ها روی می‌آورند.

برای رسیدن به زمینه‌ای دربارۀ شیوه‌های شبیه‌بودن یا نبودن کشورها به افراد از لحاظ نحوۀ غلبه بر مشکلات آزمایش فکری زیر را در نظر بگیرید. اگر کسی به مقایسۀ افرادی بپردازد که به‌طور تصادفی از گوشه‌وکنار جهان انتخاب شده‌اند، درمی‌یابد که آنان به‌خاطر چندین علت با یکدیگر فرق دارند و آن علل را به‌طورکلی می‌توان در قالب علل فردی، فرهنگی، جغرافیایی و ژنتیک دسته‌بندی کرد؛ مثلاً جامه‌های بالاتنۀ پنج مرد را در بعدازظهر یکی از روزهای ژانویه با هم مقایسه کنید: یک اسکیموی سنتی از مدار قطب شمال، دو آمریکایی معمولی که در یک خیابان در شهر محل سکونت من، یعنی لس‌آنجلس هستند. یک رئیس بانک آمریکایی در دفتر کارش در نیویورک و یکی از اهالی سنتی گینۀ نو در زمین‌های پست جنگل‌های بارانی گرمسیری. فرد اسکیمو به‌دلایل جغرافیایی یک بالاپوش کلاه‌دار از خز به تن دارد سه فرد آمریکایی پیراهن پوشیده‌اند؛ ولی از جامۀ خزدار استفاده نمی‌کنند و شهروند گینۀ نو جامه‌ای برای بالاتنه نپوشیده است. احتمالاً رئیس بانک به‌دلایل فرهنگی کراوات زده است؛ ولی دو آمریکایی معمولی در خیابان‌های لس‌آنجلس خیر. آن دو آمریکایی که به‌طور تصادفی در لس‌آنجلس انتخاب شده‌اند ممکن است به‌دلایل فردی پیراهن‌هایی به رنگ‌های متفاوت بپوشند. اگر به‌جای جامۀ بالاتنه موضوع رنگ موی آنان در میان باشد پای علل ژنتیک نیز به میان می‌آید.

حال تفاوت‌ها در ارزش‌های اساسی را برای همان پنج مرد در نظر بگیرید. هرچند ممکن است بین سه مرد آمریکایی تفاوت‌های فردی وجود داشته باشد، احتمال ارزش‌های اصلی مشترک بین ایشان بیش از ارزش‌های مشترک آنان با مرد اسکیمو یا مرد اهل گینۀ نو است. چنان اشتراکاتی در ارزش‌های اساسی فقط یک مثال از مشخصه‌های فرهنگی است که عمدتاً بین اعضای یک جامعه مشترک هستند و هرکس در آن جامعه هنگام رشدکردن آن‌ها را می‌آموزد؛ ولی مشخصه‌های فردی بین مردم جوامع مختلف، به‌عللی که فقط به میزان اندک یا هیچ به تفاوت‌های جغرافیایی بستگی دارند، به‌طور میانگین در افراد مختلف با هم فرق می‌کند. اگر دست‌برقضا یکی از دو مرد لس‌آنجلسی رئیس‌جمهور ایالات متحده باشد، ارزش‌های اساسی منبعث از فرهنگ او -مثلاً ارزش‌هایش دربارۀ حقوق و مسئولیت‌های فردی- می‌تواند اثر چشمگیری بر خط‌مشی سیاسی ایالات متحده بگذارد.

نکتۀ موجود در آزمایش فکری مزبور ازاین‌قرار است که ما حتماً انتظار داریم رابطه‌ای بین مشخصات فردی و مشخصات ملی پیدا کنیم؛ زیرا افراد در فرهنگ ملی خود با یکدیگر مشترک هستند و تصمیم‌های ملی نیز درنهایت به دیدگاه‌های افراد یک ملت و به‌ویژه به دیدگاه‌های رهبرانی که در فرهنگ ملی شرکت می‌کنند بستگی دارند. معلوم شد که تصمیم‌های رهبران در کشورهای بررسی‌شده در این کتاب اهمیت دارد و این موضوع به‌ویژه در شیلی اندونزی و آلمان صادق است... بیشتر بخوانید

📓 آشوب: نقاط عطف برای کشورهای بحران‌زده
✍🏿 جرد دایموند
🔛 اصلان قودجانی
@Chekide_ha

جنگ فنلاند با اتحاد جماهیر شوروی
بازدید از فنلاند

فنلاند یکی از کشورهای اسکاندیناوی با فقط شش میلیون جمعیت است که از غرب با سوئد و از شرق با روسیه همسایه است. فنلاند در قرن پیش از جنگ جهانی اول فقط یکی از بخش‌های خودمختار روسیه و نه یک کشور مستقل بود. فنلاند فقیر بود و در اروپا و تقریباً در خارج اروپا به آن توجه نمی‌شد. آن کشور در آستانۀ جنگ جهانی دوم مستقل شد ولی همچنان فقیر و نظام اقتصادی‌اش بر کشاورزی و محصولات جنگی متمرکز بود. امروزه فنلاند را در همه‌جای جهان با فناوری و صنعت آن کشور می‌شناسند فنلاند اکنون به یکی از ثروتمندترین کشورهای جهان با درآمد سرانه‌ای نزدیک به آلمان و سوئد تبدیل شده است. امنیت فنلاند به یک تناقض‌نمای آشکار وابسته است: آن کشور یک مردم‌سالاری سوسیال‌لیبرال است که چندین دهه رابطه‌ای عالی و ساده‌دلانه با اتحاد جماهیر شوروی کمونیستی و اکنون نیز با روسیه استبدادزدۀ فعلی برقرار کرده است. این تلفیق مشخصه‌ها می‌تواند مصداق جالبی از تغییر گزینشی را به ما نشان دهد.

اگر برای نخستین‌بار به فنلاند بروید و بخواهید مردم و تاریخ فنلاند را بشناسید، یکی از مکان‌های مطلوب برای شروع کار، بازدید از گورستان هیه‌تانی‌یمی است که بزرگ‌ترین گورستان در هلسینکی (پایتخت فنلاند) محسوب می‌شود. برخلاف ایالات متحده که سربازانش را در گورستان ملی آرلینگتون در خارج واشنگتن و در سایر گورستان‌های کهنه، سربازها در گوشه‌وکنار کشور دفن می‌کند، فنلاند گورستان نظامی جداگانه‌ای ندارد و در عوض سربازان کشته‌شده را در قبرستان‌های غیرنظامی شهر یا محلۀ خودشان به‌خاک می‌سپارند. پهنۀ بزرگی از قبرستان هیه‌تانی‌یمی به اجساد سربازان اهل هلسینکی اختصاص دارد. آن سربازان در قبرستان مذکور یک محوطۀ افتخار دارند که دقیقاً در تپۀ بالای قبور رؤسای جمهور و رهبران سیاسی کشور و نزدیک بنای یادبود ارتشبد کارل گوستاو منرهیم (۱۸۶۷ تا ۱۹۵۱) است.

وقتی به قبرستان هیه‌تانی‌یمی نزدیک شوید، نخستین چیزی که جلب‌توجه می‌کند آن است که اصلاً نمی‌توانید علائم خیابان‌ها و تابلوهای آگهی را درک کنید (قاب ۱.۲). تقریباً در تمام کشورهای اروپایی دیگر، حتی اگر به زبان آن‌ها آشنا نباشید، قادر هستید برخی کلمات را تشخیص دهید زیرا اکثر زبان‌های اروپایی به خانوادۀ زبان‌های هندواروپایی تعلق دارند که شامل زبان انگلیسی نیز هست. ریشۀ بسیاری از واژه‌ها در زبان‌های هندواروپایی مشترک است حتی در لیتوانی، لهستان و آیسلند هم می‌توان برخی واژه‌ها را در علایم خیابان‌ها و تابلوهای آگهی تشخیص داد ولی واژه‌های فنلاندی عمدتاً برای شما نامفهوم خواهند بود زیرا زبان فنلاندی یکی از معدود زبان‌های اروپایی است که به‌طور کامل از خانوادۀ زبانی هندواروپایی جداست... بیشتر بخوانید

📓 آشوب: نقاط عطف برای کشورهای بحران‌زده
✍🏿 جرد دایموند
🔛 اصلان قودجانی
@Chekide_ha

جنگ فنلاند با اتحاد جماهیر شوروی
جنگ زمستان

در هنگام وقوع جنگ در ۳۰ نوامبر ۱۹۳۹، جزئیات آماریِ آن ناهمخوانیِ نظامیِ مضحک از این قرار بود: جمعیت شوروی ۱۷۰ میلیون و جمعیت فنلاند ۳۷ میلیون نفر بود. شوروی فقط با چهار لشکر خود متشکل از پانصدهزار سرباز حمله کرد و سایر لشکرهایش را برای مقاصد نظامی دیگر نگه داشت. فنلاند با کل ارتش خود به دفاع پرداخت که به نُه بخش تقسیم می‌شد و در مجموع ۱۲۰ هزار نفر داشت. شوروی با هزاران تانک، هواپیماهای جنگی پیشرفته و توپخانۀ به‌روز از پیاده‌نظام خود حمایت می‌کرد، در حالی‌که فنلاند تقریباً فاقد تانک، هواپیماهای جنگی و توپخانۀ پیشرفته، سلاح‌های ضدتانک و دفاع ضدهوایی بود. بدتر از همه هرچند ارتش فنلاند به تفنگ‌ها و مسلسل‌های خوب دسترسی داشت، مهمات فنلاندی‌ها اندک بود و به سربازان گفته شد که تا هنگام نزدیک‌شدن مهاجمان ارتش شوروی، شلیک نکنند.

آن‌همه نابرابری موجب می‌شد که اگر استالین عزم پیروزی کند، بخت فنلاند در شکست‌دادن شوروی صفر باشد. دنیا قبلاً دیده بود که چگونه لهستان با جمعیتی معادل ده‌برابر فنلاند و تجهیزات نظامی پیشرفته‌تر در عرض چند هفته در برابر ارتش آلمان زانو زده بود که نفراتش به نصف ارتش شوروی می‌رسید. البته فنلاندی‌ها نیز آن‌قدر دیوانه نبودند که گمان کنند به پیروزی نظامی دست می‌یابند. درعوض چنان‌که یک دوست فنلاندی برای من توضیح داد: هدف ما هرچه کندتر دشوارتر و پرهزینه‌ترکردن پیروزی برای روس‌ها بود. هدف فنلاند، مقاومت‌کردن به مدت کافی بود تا دولت فنلاند فرصت بسیج کمک نظامی از کشورهای دوست را پیدا کند و استالین هم از هزینه‌های نظامی جنگ به‌ستوه آید.

دفاع فنلاندی‌ها پیش چشمان متحیر شوروی و باقی جهان ادامه یافت. برنامۀ نظامی شوروی در حمله به فنلاند از تمام مسیر مرزی مشترک، شامل حمله به «خط منرهیم» در امتداد کارلیان ایستمس، به‌علاوه تلاش برای «قطع‌کردن کمر فنلاند» با تقسیم‌کردن آن به دو قسمت از باریک‌ترین بخش کشور بود. فنلاندی‌ها کاستی سلاح‌های ضدتانک خود در مقاومت علیه تانک‌های شوروی را که به خط منرهیم حمله کرده بودند، با ابداع به‌اصطلاح «کوکتل مولوتوف‌ها» (Molotov cocktails) جبران می‌کردند. کوکتل مولوتوف درواقع یک بطری بود که با مخلوط منفجرۀ بنزین و چند مادۀ شیمیایی پر شده و کافی بود تا یک تانک شوروی را از کار بیندازد. سایر سربازان فنلاندی در یک سنگر انفرادی صبر می‌کردند تا یک تانک نزدیک شود، سپس یک کندۀ درخت را درون تانک گیر می‌دادند تا آن را به توقف وا دارند. پس از آن سربازان بی‌باک فنلاندی به‌طور انفرادی به‌طرف تانک‌های گیرافتاده می‌دویدند، اسلحۀ خود را درون مخزن توپ و شکاف‌های دیده‌بانی تانک فرو می‌کردند و به سربازان دشمن در داخل تانک شلیک می‌کردند. نرخ جراحت یا مرگ در میان پیاده‌نظام ضدتانک فنلاندی تا هفتاد درصد می‌رسید.

آنچه بیش از هر چیز باعث تحسین مدافعان فنلاندی توسط ناظران جهانی شد، توفیق آنان در تخریب دو لشکر شوروی بود که می‌خواستند فنلاند را به دو نیم کنند. لشکریان شوروی با وسایل نقلیۀ موتوری و تانک‌های خود در اندک جاده‌های وصل‌کنندۀ شوروی به فنلاند حرکت می‌کردند. گروه‌های کوچکی از سربازان فنلاندی که اسکی به پا داشتند و برای استتار در برف‌ها لباس‌های سفید متحدالشکل می‌پوشیدند، از جنگل‌های بدون جاده می‌گذشتند، ستون‌های شوروی را به تکه‌های کوچک تقسیم می‌کردند، سپس تکه‌ها را یکی پس از دیگر منهدم می‌کردند. قاب (۵.۲). یکی از کهنه‌سربازهای فنلاندی، فنون جنگی خود و همرزمان خود در آن نبردهای زمستانی را برایم توضیح داد. شب‌ها سربازان شوروی که وسایل نقلیه را در ستونی دراز در کنار یک جادۀ باریک یک‌خطه پارک کرده بودند، در کنار آتش جمع می‌شدند تا خود را گرم کنند (سربازان فنلاندی شب‌ها به جای آتش معمولی خود را با وسایل گرمایی درون چادرها گرم می‌کردند که از بیرون دیده نمی‌شد). دوستم و دستۀ نظامی او در حالی‌که در لباس‌های سفیدشان دیده نمی‌شدند، با اسکی جنگل را طی می‌کردند به حد تیررس برای شلیک به ستون سربازان شوروی می‌رسیدند قاب (۶.۲). ایشان سپس با تفنگ از درختان بالا می‌رفتند، صبر می‌کردند تا بتوانند افسران دشمن را در نور آتش شناسایی کنند. آنان شلیک می‌کردند و پس از کشتن افسران، با اسکی دور می‌شدند، سربازان شوروی را هراسان مأیوس و بدون فرمانده باقی می‌گذاشتند... بیشتر بخوانید

📓 آشوب: نقاط عطف برای کشورهای بحران‌زده
✍🏿 جرد دایموند
🔛 اصلان قودجانی
@Chekide_ha

جنگ فنلاند با اتحاد جماهیر شوروی
پایان جنگ زمستان

ارتش اتحاد جماهیر شوروی در ژانویۀ ۱۹۴۰ بالأخره شروع به فهم درس‌هایی از کشتار مهیب سربازان و شکست‌های نظامی‌اش در ماه دسامبر کرد. استالین دولت فنلاندی دست‌نشانده‌اش را که با رهبری کمونیست فنلاندی به‌نام کووسینن تأسیس کرده بود، تکذیب کرد و به‌این‌ترتیب معلوم شد که دیگر از پذیرش رسمیت دولت واقعی فنلاند خودداری نمی‌کند. آن اقدام برای محک‌زدن تمایل فنلاندی‌ها به صلح بود. شوروی تلاش بیهوده برای دونیم‌کردن فنلاند را متوقف کرد و در عوض انبوهی از سربازان توپخانه و تانک را در کارلیان ایستمس متمرکز کرد که دشت‌های باز آن به‌نفع لشکر شوروی بود. سربازان فنلاندی به‌مدت دو ماه در صف مقدم جبهه جنگیده و خسته بودند، در حالی‌که اتحاد جماهیر شوروی می‌توانست سربازان تازه‌نفس بی‌شماری را به جنگ بفرستد. حملات شوروی در اوایل فوریه، بالأخره خط دفاعی منرهیم را شکست و فنلاندی‌ها را مجبور به عقب‌نشینی به خط دفاعی بعدی کرد که خیلی ضعیف‌تر بود. هرچند سایر ژنرال‌های فنلاندی زیردست منرهیم به او اصرار کردند که بازهم بیشتر به یک موضع دفاعی بهتر عقب‌نشینی کند، او اعصاب پولادین داشت. با وجود تلفات سنگینی که در آن مقطع زمانی بر ارتش فنلاند تحمیل می‌شد از عقب‌نشینی امتناع کرد، زیرا می‌دانست که برای فنلاند ضروری است که مساحت هرچه بیشتری از خاک خود را در هنگام مذاکرات حتمی صلح حفظ کرده باشد.

در فوریۀ ۱۹۴۰ وقتی فنلاندی‌های خسته درنهایت برای صلح آماده بودند، فرانسوی‌ها و بریتانیایی‌ها هنوز آنان را به ایستادگی تشویق می‌کردند. نخست‌وزیر فرانسه به نام دالادیه شتاب‌زده به فنلاند تلگراف زد که تا پایان مارس پنجاه هزار سرباز به آن‌جا خواهد فرستاد، صد فروند بمب‌افکن آماده به پرواز دارد و حل مشکل عبور آن سربازان از خاک نروژ و سوئد را تضمین خواهد کرد. آن پیشنهاد باعث گردید که فنلاندی‌ها یک هفتۀ دیگر نیز بجنگند که هزاران کشتۀ دیگر برای ایشان به جای گذاشت... بیشتر بخوانید

📓 آشوب: نقاط عطف برای کشورهای بحران‌زده
✍🏿 جرد دایموند
🔛 اصلان قودجانی
@Chekide_ha

جنگ فنلاند با اتحاد جماهیر شوروی
جنگ از سرگیری

اتحاد جماهیر شوروی پس از ترک مخاصمه در مارس ۱۹۴۰، به تجدید سازمان ارتش خود پرداخت و سه جمهوری بالتیک را به شوروی ضمیمه کرد. آلمان در آوریل ۱۹۴۰ نروژ و دانمارک را اشغال کرد و سپس فرانسه را در ژوئن ۱۹۴۰ شکست داد، به‌گونه‌ای که دست فنلاند از هرگونه کمک خارجی به‌جز آلمان کوتاه شد و فنلاند به بازسازی ارتش خود، به‌ویژه با تجهیزات آلمانی پرداخت.

هیتلر سال بعد (۱۹۴۱) تصمیم گرفت که به شوروی حمله کند. برنامه‌ریزان نظامی آلمان گفتگو با همتایان فنلاندی خود را دربارۀ عملیات مشترک «فرضی» علیه شوروی شروع کردند. هرچند فنلاند اصلاً با هیتلر و نازیسم همدل نبود، حقیقت تلخ را درک می‌کرد که دست رد زدن به سینۀ هر دو طرف و حفظ بی‌طرفی در جنگ بین آلمان و اتحاد جماهیر شوروی غیر ممکن است. در غیر این‌صورت یکی از آن‌ها یا هر دو درصدد اشغال فنلاند برمی‌آمدند. تجربۀ تلخ فنلاند و ناچارشدن به جنگیدن به‌تنهایی علیه شوروی در «جنگ زمستان» دورنمای تکرار آن تجربه را بدتر از گزینۀ جانشین، یعنی اتحاد مصلحتی با آلمان نازی، جلوه می‌داد و به قول استیون زالوگا -نویسندۀ زندگی‌نامۀ منرهیم- «انتخاب بهترین افتضاح، از میان چندین افتضاح بسیار بزرگ بود.» عملکرد ضعیف ارتش شوروی در «جنگ زمستان»، تمام ناظران در فنلاند و نیز در بریتانیا، آلمان و ایالات متحده را متقاعد کرد که جنگ بین آلمان و روسیه به پیروزی آلمان ختم می‌شود. طبیعی بود که فنلاندی‌ها بخواهند استان ازدست‌رفتۀ کارلیا را باز پس بگیرند. آلمان در ۲۱ ژوئن ۱۹۴۱ به شوروی حمله کرد. فنلاند اعلام کرد که بی‌طرف خواهد ماند ولی هواپیماهای شوروی در ۲۵ ژوئن به بمباران شهرهای فنلاند اقدام کردند. به‌این‌ترتیب، دولت فنلاند دستاویزی یافت تا همان شب اعلام کند که دوباره به جنگ با شوروی وارد می‌شود.

جنگ دوم علیه شوروی که پس از نخستین «جنگ زمستان» رخ داد، «جنگ از سرگیری» (Continuation War) نامیده شد. این‌بار فنلاند یک‌ششم کل جمعیت خود را برای خدمت مستقیم در ارتش بسیج کرد: بزرگ‌ترین درصد جمعیت یک کشور در جنگ جهانی دوم. گویی ایالات متحدۀ فعلی بخواهد ارتشی بیش از پنجاه میلیون انسان تشکیل دهد. مردان شانزده تا پنجاه ساله، به‌علاوه برخی زنان که نزدیک خط مقدم خدمت می‌کردند، نفرات خدمت مستقیم در ارتش را تشکیل می‌دادن. تمام فنلاندی‌های ۱۵ تا ۶۴ ساله از هر جنسیت که عملاً در ارتش نبودند، موظف به کار در صنایع جنگی، کشاورزی، جنگل‌داری یا سایر بخش‌های ضروری برای دفاع از کشور شدند. نوجوانان نیز در مزارع کارخانه‌های چوب‌بری و صنایع ضدهوایی مشغول شدند.

چون ارتش شوروی مشغلۀ دفاع از خود علیه حملۀ آلمان را داشت، فنلاندی‌ها به‌سرعت کارلیای فنلاند را دوباره به‌دست آوردند و در اقدامی بحث‌برانگیزتر حتی به فراتر از مرز سابق خود، به داخل کارلیای شوروی پیش رفتند. بااین‌حال جنگ فنلاندی‌ها کاملاً محدود باقی ماند و ایشان خود را نه در زمرۀ «متفقین»، بلکه صرفاً همرزم‌های آلمان نازی توصیف می‌کردند. فنلاند به‌ویژه مصرانه از اجابت درخواست‌های آلمان در دو مورد امتناع کرد: نخست گردآوری و دستگیری یهودیان فنلاند (هرچند گروه کوچکی از یهودیان غیرفنلاندی را به گشتاپو تحویل داد)؛ و دوم حمله به لنینگراد از شمال در همان زمان که آلمانی‌ها از جنوب به آن حمله می‌کردند. آن امتناع فنلاندی‌ها به نجات و دوام‌آوردن لنینگراد در برابر محاصرۀ طولانی آلمانی‌ها انجامید و در تصمیم بعدی استالین تأثیر داشت که حمله به فنلاند در خارج قلمروی کارلیا را غیرضروری دانست... بیشتر بخوانید

📓 آشوب: نقاط عطف برای کشورهای بحران‌زده
✍🏿 جرد دایموند
🔛 اصلان قودجانی
@Chekide_ha

جنگ فنلاند با اتحاد جماهیر شوروی
پس از سال ۱۹۴۵

فنلاندی‌ها مقطع زمانی ۱۹۴۵ تا ۱۹۴۸ را سال‌های خطر» می‌نامند. حال‌که به گذشته می‌نگریم، می‌دانیم که فنلاند جان به در برده است، ولی این پیامد خوشایند در آن سال‌ها چندان مطمئن نبود. بزرگ‌ترین خطر، براندازی کمونیستی به‌دست کمونیست‌های داخلی و با حمایت اتحاد جماهیر شوروی بود. شگفت‌آور است که یک کشور مردم‌سالار برای بقای خود علیه شوروی کمونیستی جنگیده باشد و حزب کمونیست فنلاند و متحدان آن حزب، در انتخابات آزاد در مارس ۱۹۴۵ یک‌چهارم کرسی‌های مجلس قانون‌گذاری کشور را به‌دست آوردند و حتی برای سلطه بر پلیس کشور تلاش کردند. شوروی در آن هنگام آلمان شرقی را اشغال کرد. در مسیر طراحی تصاحب کمونیستی چهار کشور اروپای شرقی (لهستان، مجارستان، بلغارستان و رومانی) بود. یک کودتای موفق را در چکسلواکی به‌اجرا درآورد و به حمایت از یک جنگ چریکی نافرجام در یونان پرداخت. آیا فنلاند طعمۀ بعدی بود؟ هزینۀ غرامت‌های مطالبه‌شده توسط شوروی بار سنگینی بر دوش نظام اقتصادی فنلاند بود که هنوز عمدتاً مبتنی بر کشاورزی و هنوز «صنعتی‌نشده» بود. جنگ زیرساخت‌های فنلاند را نابوده کره بود: مزارع به حال خود رها شده، تأسیسات کارخانه‌ای به‌درستی نگهداری و تعمیر نشده، دوسوم ناوگان کشتیرانی فنلاند نابود شده، کامیون‌ها فرسوده شده و بدون قطعات یدکی تا حد وسایل چوب‌سوز تنزل کرده بودند(!) هزاران نفر از اهالی جابه‌جاشدۀ کارلیان، فنلاندی‌های از کارافتاده، یتیمان و زنان بیوه، به مسکن، پول و حمایت عاطفی خانواده‌هایی نیاز داشتند که آسیب‌ندیده و سالم بودند. هزاران کودک فنلاندی که به سوئد جابه‌جا شده بودند، به وطن بازگشتند، به ضربات روحی دچار شده، زبان فنلاندی را فراموش کرده و تقریباً در طول سال‌های تبعید، والدین خود را فراموش کرده بودند.

فنلاند در آن سال‌های خطر به طراحی یک سیاست جدید پساجنگ پرداخت تا از تصرف‌شدن توسط شوروی جلوگیری کند. آن سیاست به خط‌مشی پاسی کیوی-ککونن معروف بود که از نام دو تن از رؤسای جمهور اقتباس شده است که در تدوین، هدایت امور به‌سوی آن سیاست و اجرای دقیق آن به‌مدت ۳۵ سال تلاش کردند. خط‌مشی پاسی کیوی-ککونن موجب معکوس‌شدن سیاست فاجعه‌بار فنلاند در دهۀ ۱۹۳۰ در قبال روسیه گردید. پاسی کیوی و ککونن از آن اشتباهات درس آموختند. به‌نظر ایشان واقعیت‌های تلخ و اساسی از این قرار بود که فنلاند کشوری کوچک و ضعیف است؛ نمی‌تواند انتظار کمک از متحدان غربی داشه باشد؛ ناچار است همواره از تفکرات رهبران شوروی آگاه باشد و به آن‌ها توجه کند؛ ناچار است به‌طور منظم با مسئولان شوروی در تمام مراتب از بالا تا پایین، گفتگو کند؛ و ناچار است به شوروی ثابت کند که فنلاند به حرف خود پایبند است و به تعهداتش عمل می‌کند تا به این ترتیب اعتماد شوروی را جلب و حفظ کند. حفظ اعتماد شوروی مستلزم انجام هر کاری است که لازم باشد و حتی دست‌شستن از قدری استقلال اقتصادی و قدری آزادی انتقاد علنی را شامل می‌شود که مردم‌سالارهای قدرتمند و فارغ از خطر آن را به‌مثابۀ حقوق ملی لاینفک خود می‌دانند... بیشتر بخوانید

📓 آشوب: نقاط عطف برای کشورهای بحران‌زده
✍🏿 جرد دایموند
🔛 اصلان قودجانی
@Chekide_ha

جنگ فنلاند با اتحاد جماهیر شوروی
راه‌رفتن روی بند

فنلاند در روابط خارجی‌اش همواره به راه‌رفتن روی یک طناب باریک یعنی به گسترش روابط با غرب و حفظ اعتماد روسیه پرداخته است. فنلاند برای برقراری اعتماد مذکور بلافاصله پس از جنگ ازسرگیری در سال ۱۹۴۴، به‌موقع به تمام شروط آتش‌بس و معاهدۀ صلح پس از آن با اتحاد جماهیر شوروی عمل کرد. آن شروط شامل این موارد می‌شد: خروج سربازان آلمان از فنلاند، برگزاری محاکمه‌های جنایات جنگی علیه رهبران خود فنلاند در زمان جنگ، قانونی‌کردن فعالیت حزب کمونیست فنلاند و واردکردن آن حزب به دولت به‌گونه‌ای که درعین‌حال از تصرف فنلاند به‌دست آن حزب جلوگیری شود و خوش‌قولی در پرداخت غرامت‌های جنگی به شوروی حتی از محل کمک‌های فنلاندی‌هایی که جواهر و حلقۀ ازدواج خود را برای این کار صرف می‌کردند.

فنلاند برای گسترش مراودات خود با غرب سعی کرد سوءظن مزمن شوروی دربارۀ احتمال ادغام اقتصادی فنلاند با غرب را کاهش دهد. مثلاً فنلاند دریافت که امتناع از پذیرش کمک «برنامۀ مارشال» که به آن نیاز مبرم داشت، دوراندیشانه است. فنلاند هم‌زمان با فرایند حصول توافق یا پیوستن به اتحادیه‌های اروپای غربی (جامعۀ اقتصادی اروپا و اتحادیۀ تجارت آزاد اروپا) معتبرترین ضمانت‌های کشوری را به شوروی ارائه کرد و همان امتیازهای تجاری‌اش با شرکای جامعۀ اقتصادی اروپا را به شوروی نیز وعده داد.

همان زمان که کشورهای غربی شرکای تجاری اصلی فنلاند بودند، فنلاند به دومین شریک تجاری غربی شوروی (پس از آلمان غربی) تبدیل شده بود. حمل کانتینرها از خاک فنلاند، مسیر اصلی ورود کالاهای غربی به شوروی بود. صادرات خود فنلاند به شوروی شامل کشتی، کشتی‌های یخ‌شکن، کالاهای مصرفی و مواد اولیۀ ساخت بیمارستان‌ها، هتل‌ها و شهرهای صنعتی می‌شد. فنلاند برای شوروی به‌مثابۀ منبع اصلی فناوری غربی و پنجرۀ اصلی به‌سوی غرب محسوب می‌شد. به‌این‌ترتیب شوروی دیگر انگیزه‌ای برای تصرف فنلاند نداشت؛ زیرا «فنلاند مستقل و متحد با غرب» برای شوروی بسیار ارزشمندتر از «فنلاند تسخیرشده و تقلیل‌یافته به یکی از اقمار کمونیستی شوروی» بود... بیشتر بخوانید

📓 آشوب: نقاط عطف برای کشورهای بحران‌زده
✍🏿 جرد دایموند
🔛 اصلان قودجانی
@Chekide_ha

جنگ فنلاند با اتحاد جماهیر شوروی
فنلاندی‌شدن

وقتی در سال ۱۹۵۹ به فنلاند رفتم و تقریباً از تاریخ دو جنگ فنلاند با شوروی هیچ نمی‌دانستم، از میزبان‌های فنلاندی‌ام پرسیدم که چرا فنلاند آن‌همه به شوروی تمکین می‌کند، خودروهای بنجل موسکویچ از همسایه‌اش وارد می‌کند و آن‌قدر از احتمال حملۀ شوروی به فنلاند واهمه دارد؟ به میزبان‌های فنلاندی‌ام گفتم که اگر شوروی حمله کند، ایالات متحده حتماً از فنلاند دفاع خواهد کرد. وقتی به عقب نگاه می‌کنم می‌بینم که سخنی بی‌رحمانه‌تر، جاهلانه‌تر و نسنجیده‌تر از آن نمی‌توانسته‌ام به یک فنلاندی بگویم. فنلاند خاطرات تلخی داشت و هنگامی که در ۱۹۳۹ عملاً با هجوم شوروی روبرو شد، خود را از یاری سوئد، ایالات متحده، آلمان، بریتانیا یا فرانسه محروم دید. فنلاند ناچار بود از تاریخ خود درس بگیرد و بداند که بقا و استقلال به‌دست خودش است و فقط وقتی آسوده‌خاطر خواهد بود که خیال شوروی از فنلاند آسوده باشد و آن ابرقدرت به فنلاند اعتماد کند.

آن فکر جاهلانۀ من به ذهن غیرفنلاندی‌های بسیاری می‌رسید که باید فنلاند را بهتر می‌شناختند؛ ولی درعوض به سیاست فنلاند، برچسب توهین‌آمیز «فنلاندی شدن» می‌زدند. یکی از تعاریف «فنلاندی‌شدن» را اینجا از «نیویورک‌تایمز» در ۱۹۷۹ نقل می‌کنم: «اوضاع اسف‌باری که در آن، یک همسایۀ کوچک و ضعیف به‌خاطر ترس از قدرت و سنگدلی سیاسی یک ابرقدرتِ تمامیت‌خواه، آزادی‌های حاکمیتی خود را به وضعی شرم‌آور و ننگین واگذار می‌کند.»

در آن زمان بسیاری از اقدامات فنلاند واقعاً ناظران اروپای غربی و آمریکا را به‌وحشت می‌انداخت. در ایالات متحده یا آلمان هیچ‌گاه اتفاق نیفتاده است که صرفاً برای جلوگیری از تحریک حساسیت‌های شوروی، انتخابات ریاست‌جمهوری را به‌تعویق بیندازند، یک نامزد ریاست‌جمهوری از نامزدی خود دست بکشد، یک ناشر از چاپ کتاب خود منصرف شود یا مطبوعات به خودسانسوری روی بیاورند. چنان اقداماتی ظاهراً به‌مثابۀ نقض حق هر نظام مردم‌سالار در آزادی عمل است.

بااین‌حال حساسیت‌های سایر کشورها می‌توانند برای یک کشور خاص یک دردسر باشند. بازهم از رئیس‌جمهور ککونن نقل‌قول می‌کنم: «استقلال یک کشور معمولاً استقلال مطلق نیست... هیچ حکومتی در دنیا وجود نداشته است که ناچار نشده باشد در برابر شرایط چاره‌ناپذیر تاریخی زانو بزند.» خیلی واضح است که چرا فنلاند ناچار است بیش از ایالات متحده یا آلمان در برابر شرایط گریزناپذیر تاریخی زانو بزند: فنلاند کوچک و هم‌مرز با روسیه است، درحالی‌که ایالات متحده و آلمان چنان نیستند. منتقدانی که «فنلاندی‌شدن» را خوار می‌شمارند، گمان می‌کنند که فنلاند باید به‌جای این سیاست چه می‌کرد؟ آیا باید با بی‌اعتنایی به واکنش‌های شوروی، دوباره از خطر حمله‌ای دیگر استقبال می‌کرد؟

بخشی از ترس نهفته در مخالفت منتقدان غیرفنلاندی «فنلاندی‌شدن»، ناشی از نگرانی ایشان از احتمال رام‌کردن کشورهای متبوعشان توسط شوروی برای اطاعت از آن ابرقدرت بود؛ ولی سایر کشورهای اروپای غربی و ایالات متحده، در موقعیت جغرافیایی کاملاً متفاوتی قرار دارند و ناچار به دست‌وپنجه نرم‌کردن با دردسرهای جغرافیایی-سیاسی فنلاند نیستند. دفاع ککونن از سیاست فنلاند در عبارت «فنلاندی‌شدن برای صادرات نیست» خلاصه شده است.

سیاست خارجی فنلاند در قبال شوروی درواقع از سر ضرورت به‌غایت پیچیده بوده است. محصول نهایی آن سیاست چنین بوده است که فنلاند هفتادسال پس از پایان جنگ جهانی دوم، به تبدیل‌شدن به یکی از اقمار شوروی (یا روسیه در حال حاضر) نزدیک‌تر نشد؛ بلکه در عوض توانسته است با موفقیت پیوندهای خود با غرب را به‌طور مداوم تقویت و درعین‌حال پیوندهای دوستانه‌اش با روسیه را نیز حفظ کند. درعین‌حال، فنلاندی‌ها می‌دانند که زندگی روی زمین با عدم‌اطمینان همراه است، پس خدمت نظامی هنوز برای مردان فنلاندی اجباری و برای زنان اختیاری است. آموزش نظامی یک سال به درازا می‌کشد و طاقت‌فرساست، زیرا فنلاند می‌خواهد که سربازانش واقعاً قادر به جنگیدن باشند. فنلاندی‌ها پس از آن آموزش یک‌ساله، هرچند سال یک‌بار تا سن ۳۰ الی ۳۵ سالگی یا بیشتر، به‌عنوان نیروی احتیاطی فراخوانده می‌شوند. ارتش احتیاطی پانزده درصد جمعیت فنلاند را تشکیل می‌دهد؛ گویی که ارتش احتیاطی ایالات متحده، پنجاه‌میلیونی باشد.

📓 آشوب: نقاط عطف برای کشورهای بحران‌زده
✍🏿 جرد دایموند
🔛 اصلان قودجانی
@Chekide_ha

جنگ فنلاند با اتحاد جماهیر شوروی
چارچوب بحران

حال بد نیست که باتوجه‌به تاریخ معاصر فنلاند، به ارزیابی یک دوجین عامل بپردازیم که فرض کردیم به‌واسطۀ تناظر با عوامل مرتبط با بحران‌های شخصی (جدول ۱.۱) با حل‌وفصل بحران‌های ملی ارتباط دارند (جدول ۲.۱) از میان آن عوامل، هفت عامل به‌نفع فنلاند بود، یکی ابتدا مزاحم بود و سپس مفید شد، و فقدان سه عامل موجب عقب‌افتادن رفع مشکل بنیادی فنلاند -یعنی ترس از همسایۀ قدرتمند- گردید.

هفت عاملی که با رفع بحران ارتباط داشتند و فنلاند آشکارا آن‌ها را نمایش داد، عبارت‌اند از: پذیرش مسئولیت (عامل ۲)، حصارسازی (عامل ۳)، هویت ملی قدرتمند (عامل ۶)، خودسنجی صادقانه (عامل ۷)، پرداختن به ناکامی ملی (عامل ۹)، انعطاف‌پذیری (عامل ۱۰) و ارزش‌های اساسی ملی (عامل ۱۱). نخست باید گفت فنلاند از لحاظ پذیرش مسئولیت و خودسنجی فوق‌واقع‌گرایانه، در میان کشورهای نمونۀ این کتاب یک مصداق عالی است. خودسنجی فنلاند به‌ویژه دردناک بود؛ زیرا ارتش شوروی بخش بزرگی از جمعیت فنلاند را کشته، یتیم، بیوه یا بی‌خانمان کرده بود. فنلاندی‌ها باید نمی‌گذاشتند که افتادن به دام «ترحم‌به‌نفس» و تنفر، روابط ایشان با شوروی را فلج کند؛ ولی ایشان بالأخره واقعیت‌ها را درک کردند: که فنلاند کوچک است؛ که مرز طولانی با شوروی دارد؛ که نمی‌تواند امید یاری جدی از متحدان خود داشته باشد؛ که مسئولیت بقا کاملاً برعهدۀ خودش است؛ و اینکه به‌قدر کافی قدرت دارد تا مدتی در برابر شوروی مقاومت کند و حملۀ شوروی را برای مهاجم کُند و پرهزینه و طاقت‌فرسا سازد؛ ولی قادر نیست تا ابد در برابر آن همسایۀ قدرتمند بایستد. فنلاندی‌ها از اشتباهات سیاست خارجی پیش از جنگ درس گرفتند. آنان بالأخره با حقیقت روبرو شدند که تنها راه حفظ استقلال سیاسی کشورشان، جلب‌اعتماد شوروی است و آن هدف با قربانی‌کردن بخشی از استقلال اقتصادی و آزادی انتقادشان عملی می‌شود... بیشتر بخوانید

📓 آشوب: نقاط عطف برای کشورهای بحران‌زده
✍🏿 جرد دایموند
🔛 اصلان قودجانی
@Chekide_ha

خاستگاه‌های ژاپن امروزی
ژاپن قبل از سال ۱۸۵۳

ژاپن نخستین کشور غیراروپایی امروزی بود که از لحاظ کیفیت زندگی، صنعتی‌شدن و فناوری به رقابت با جوامع اروپایی و کشورهای «نو اروپایی» دیگر (ایالات متحده، کانادا، استرالیا و نیوزلاند) برخاست. امروزه ژاپن علاوه‌بر جنبه‌های اقتصادی و فناورانه، در بسیاری از ابعاد سیاسی و اجتماعی -از قبیل برقراری مردم‌سالاری پارلمانی، باسوادی زیاد، پوشیدن لباس غربی و علاقه به موسیقی غربی در کنار موسیقی سنتی ژاپنی- به اروپایی‌ها و «نو اروپایی‌ها» شبیه است؛ ولی ژاپن از سایر جنبه‌ها، به‌ویژه جنبه‌های اجتماعی و فرهنگی، هنوز با جوامع اروپایی فاصله‌ای دارد که بسیار بیش از فاصلۀ یک کشور اروپایی با جوامع اروپایی دیگر است. نکتۀ تعجب‌آوری دربارۀ این جنبه‌های غیراروپایی جامعۀ ژاپن وجود ندارد. این تفاوت‌ها کاملاً طبیعی جلوه می‌کنند، زیرا ژاپن حدود پانزده هزار کیلومتر از اروپای غربی فاصله دارد و به‌شدت متأثر از کشورهای واقع در خشکی اصلی آسیا (به‌ویژه چین و کره) است که با آن‌ها فرهنگ مشترک دیرینه دارد.

ژاپن تا قبل از سال ۱۵۴۲ اصلاً از اروپا متأثر نشده بود. سپس تأثیرات مرتبط با دست‌اندازی‌های خارجی اروپا از ۱۵۴۲ تا ۱۶۳۹ روی داد (که به‌علت فاصلۀ طولانی حائل، تأثیرات محدودی بود). سپس دوره‌ای از کاهش اثرگذاری اروپا تا ۱۸۵۳ برقرار بود. اکثر جلوه‌های جامعۀ معاصر ژاپن از ۱۸۵۳ به بعد شکل گرفته‌اند. البته این جلوه‌ها جانشین همۀ ابعاد زندگی ژاپن سنتی نشده‌اند و سنت‌ها همچنان باقی است. به‌عبارتی ژاپن مثل بازماندگان باغ نارگیل پس از آتش‌سوزی، و مانند بریتانیای پس از جنگ جهانی دوم، بیش از هر یک از شش کشور دیگر در این کتاب موزائیکی از خود قدیمی و خود جدیدش است.

حاکم ژاپن تا قبل از بازگشت میجی، در عمل یک مستبد نظامی موروثی معروف به شوگان بود، درحالی‌که امپراتور یک مقام تشریفاتی و بدون قدرت حقیقی محسوب می‌شد. شوگان‌ها در فاصلۀ سال‌های ۱۶۳۹ تا ۱۸۵۳ ارتباط ژاپن با کشورهای دیگر را محدود کردند و به‌این‌ترتیب موجب تداوم سابقۀ طولانی ژاپن در بی‌اهمیت‌پنداشتن انزوا شدند که از آثار جغرافیایی جزیره‌ای آن کشور ناشی می‌شد. چنان سابقه‌ای شاید در ابتدا وقتی به نقشۀ جهان نظر کنیم و جغرافیای ژاپن را با جزایر بریتانیایی مقایسه کنیم ما را متعجب سازد... بیشتر بخوانید

📓 آشوب: نقاط عطف برای کشورهای بحران‌زده
✍🏿 جرد دایموند
🔛 اصلان قودجانی
@Chekide_ha

خاستگاه‌های ژاپن امروزی
ورود پِری

ژاپن در سال ۱۸۵۳ از جهات مهم اصلاً به ژاپن امروزی و حتی ژاپن ۱۹۰۰ شبیه نبود. ژاپن در سال ۱۸۵۳ تااندازه‌ای مانند اروپای قرون وسطی، هنوز یک جامعۀ سلسله‌مراتبی و زمین‌دار (فئودال) بود که به قلمروهای مشخص تقسیم می‌شد و هر قلمرو در احاطۀ یک لرد، معروف به دایمیو بود که قدرتش از قدرت یک لرد اروپایی قرون‌وسطایی فراتر می‌رفت. شوگانِ دودمانِ توکوگاوا از سلسلۀ شوگان‌ها در قلۀ سلسله‌مراتب قدرت قرار می‌گرفت. آن دودمان از سال ۱۶۰۳ بر ژاپن فرمانروایی کردند و یک‌چهارم شالیزارهای برنج ژاپن را در سلطه داشت. دایمیو برای ازدواج، جابه‌جاشدن و ساختن یا تعمیر قلعۀ خود باید از شوگان اجازه می‌گرفت. آنان همچنین ملزم بودند هر چندسال یک‌بار خدمتکاران باوفای خود را به شهر محل سکونت شوگان آورند و با هزینۀ گزافی که بر عهدۀ خودشان بود در آن شهر ساکن شوند. در عصر توکوگاوا، علاوه‌بر تنش‌های بین شوگان و دایمیو، مشکلات دیگری نیز به‌علت افزایش بین هزینه‌ها و درآمدهای شوگان‌ها، شورش‌های روزافزون و مکرر، شهری‌شدن و رشد طبقۀ سوداگران پدید آمد. بااین‌حال شوگان‌های توکوگاوا بر مشکلات فائق آمدند، ۲۵۰ سال بر قدرت ماندند و با خطر جدی سرنگونی روبرو نشدند. تکانه‌ای که منجر به سرنگونی ایشان شد، سررسیدن غربی‌ها بود.

فشار غرب بر ژاپن، قبلاً با فشار بر چین شروع شده بود که کالاهایی فراتر از میزان نیاز غرب و بیشتر از تولید ژاپن را عرضه می‌کرد. مصرف‌کنندگان اروپایی به‌ویژه به چای و ابریشم چین علاقه داشتند؛ ولی غربی‌ها تولید خاصی نداشتند که چین در عوض بخواهد از ایشان بستاند و به‌همین دلیل غربی‌ها ناچار می‌شدند کسری تجاری خود را با ارسال نقره به چین جبران کنند. تجار بریتانیایی برای کاهش ازدست‌رفتن ذخایر نقرۀ خود، به فکر هوشمندانۀ ارسال تریاک ارزان از هند به چین افتادند که ارزان‌تر از تریاک موجود در چین بود (بله، آن سیاست تریاک بریتانیایی یک تهمت ساختگی ضدغربی نبود و واقعیت داشت؛ پس قضاوت امروز چینی‌ها دربارۀ غرب را وقتی به‌درستی درک می‌کنیم که آن سیاست را از یاد نبرده باشیم). دولت چین با هوشیاری پاسخ داد و با مُضر اعلام‌کردن تریاک برای سلامت مردم، واردات تریاک را ممنوع کرد و از قاچاقچی‌های اروپایی خواست که تمام تریاک ذخیره‌شده در کشتی‌های خود در سواحل چین را به دولت چین تحویل دهند. بریتانیا آن تصمیم را به‌عنوان اقدام غیرقانونی محدودکنندۀ تجارت نپذیرفت.

به‌این‌ترتیب جنگ تریاک بین بریتانیا و چین در فاصلۀ سال‌های ۱۸۳۹ تا ۱۸۴۲ رخ داد که نخستین محک جدی برای قدرت نظامی بین چین و غرب محسوب می‌شد. هرچند چین بسیار بزرگ‌تر و پرجمعیت‌تر از بریتانیا بود، معلوم شد که ناوگان و ارتش بریتانیا خیلی مجهزتر و آموزش‌دیده‌تر از چینی‌هاست. به‌این‌ترتیب چین شکست خورد و ناچار به پذیرش امتیازهای تحقیرآمیز پرداخت غرامت هنگفت و امضای معاهده‌ای شد که پنج بندر چین را برای تجارت با بریتانیا باز می‌کرد. سپس فرانسه و ایالات متحده به‌زور چنان امتیازهایی از چین گرفتند... بیشتر بخوانید

📓 آشوب: نقاط عطف برای کشورهای بحران‌زده
✍🏿 جرد دایموند
🔛 اصلان قودجانی
@Chekide_ha

خاستگاه‌های ژاپن امروزی
۱۸۵۳ تا ۱۸۶۸

دورۀ چهارده‌ساله‌ای که در ۱۸۵۴ با امضاشدن معاهدۀ فرمانده پری آغاز شد و دولت شوگان معروف به باکوفو برای نخستین‌بار با آن به چندین قرن انزوای ژاپن پایان داد، دوره‌ای جنجالی در تاریخ ژاپن بود. باکوفو تقلا می‌کرد تا مشکلات ناشی از بازشدن اجباری درها به روی ژاپن را حل کند. شوگان درنهایت شکست خورد؛ زیرا آن بازشدن باعث راه‌افتادن تغییرات بی‌وقفه در جامعۀ ژاپن و دولت گردید. آن تغییرات درنهایت باعث سرنگونی شوگان به‌دست رقبایش و سپس تغییرات بسیار دامنه‌دارتر در دولت جدیدی شد که با هدایت رقبای او کار می‌کرد.

معاهده با پری و همتایان بریتانیایی روس و هلندی‌اش نتوانست رضایت غرب را در هدف بازکردن درهای ژاپن به روی تجارت حاصل کند. به‌این‌ترتیب کنسول جدید آمریکا در ژاپن در سال ۱۸۵۸ به مذاکره بر سر یک معاهدۀ جامع‌تر پرداخت تا شامل موضوع تجارت نیز باشد. این‌بار نیز معاهدۀ آمریکایی‌ها بلافاصله با معاهده‌های مشابه از سوی بریتانیا، فرانسه، روسیه و هلند همراه شد. ژاپنی‌ها معاهده‌های مذکور را تحقیرکننده می‌دانستند و از آن‌ها به «پیمان‌های نابرابر» یاد می‌کردند؛ زیرا دیدگاه غربی‌ها در آن‌ها نهفته بود که گویی ژاپنی‌ها را مستحق رفتاری نمی‌دانست که قدرت‌های غربی با یکدیگر انجام می‌دادند. مثلاً در آن پیمان‌ها شهروندان کشورهای غربی در ژاپن مشمول قوانین کشورهای خود بودند و با ایشان طبق قوانین ژاپنی رفتار نمی‌شد. یکی از اهداف عمدۀ سیاست ژاپنی‌ها برای نیم‌قرن آینده در آن زمان، کنارگذاشتن آن پیمان‌های نابرابر بود.

ضعف نظامی ژاپن در سال ۱۸۵۸ باعث شد که هدف مذکور به آیندۀ دور واگذار شود. درعوض هدف فوری متواضعانه‌تری که باکوفو در ۱۸۵۸ برگزید، به‌حداقل‌رساندن مزاحمت غربی‌ها و افکار و نفوذ ایشان بود. آن هدف با تظاهرکردن ژاپنی‌ها به ادامۀ پیروی از معاهده‌ها و درعین‌حال عقیم‌گذاشتن معاهدات از طریق تأخیر تغییردادن یک‌جانبۀ توافق‌ها، بهره‌برداری از مزیت ناآشنایی غربی‌ها با اسامی مبهم مکان‌ها در ژاپن و تحریک‌کردن کشورهای مختلف غربی علیه یکدیگر حاصل گردید. ژاپن در معاهده‌های سال ۱۸۵۸ موفق شد تجارت را فقط به دو بندر خود محدود کند که به «بنادر معاهده‌ای» معروف شدند. همچنین ژاپنی‌ها توانستند حضور خارجی‌ها در آن دو بندر را به مناطق ویژه‌ای محدود کنند، به‌طوری‌که ورود اتباع بیگانه به خارج از آن مناطق ممنوع بود.

راهبرد اصلی باکوفو از ۱۸۵۴ به بعد، اتلاف وقت بود تا قدرت‌های غربی را (با تعداد هرچه کمتری از امتیازها) راضی نگه دارد. درعین‌حال به دانش غربی، تجهیزات فناوری و قدرت نظامی و غیرنظامی ایشان دست یابد تا در نهایت هرچه زودتر قادر به مقاومت در برابر غرب شود. باکوفو و نیز قلمروهای قدرتمند ساتسوما و چوشو که به‌طور اسمی مطیع باکوفو بودند ولی از خودمختاری فراوان بهره‌مند بودند، کشتی‌ها و سلاح‌های غربی خریدند، نیروهای نظامی خود را روزآمد ساختند و دانشجویان خود را به آمریکا و اروپا فرستادند. آن دانشجویان علاوه‌بر تحصیل در رشته‌های تجربی، از قبیل دریانوردی غربی، امور کشتی‌ها، صنعت، مهندسی علوم و فناوری، به یادگیری حقوق زبان‌ها، قوانین اساسی اقتصاد، علوم سیاسی و الفبای غربی نیز پرداختند. باکوفو مؤسسه‌ای برای مطالعات کتاب‌های [به‌قول خودشان] بربری (خارجی) تأسیس کرد، کتاب‌های غربی را ترجمه کرد و هزینۀ مالی تهیۀ گرامر زبان انگلیسی و یک فرهنگ لغت جیبی انگلیسی را تأمین کرد... بیشتر بخوانید

📓 آشوب: نقاط عطف برای کشورهای بحران‌زده
✍🏿 جرد دایموند
🔛 اصلان قودجانی
@Chekide_ha

خاستگاه‌های ژاپن امروزی
عصر میجی

مشکل فوری که رهبران میجی -پس از به‌دست‌گرفتن زمام کیوتو با کودتا- پیش روی خود دیدند، تثبیت احاطۀ خود بر تمام ژاپن بود. هرچند خود شوگان شکست را پذیرفت بسیاری چنان نکردند. در نتیجه یک جنگ داخلی بین طرف‌داران و مخالفان دولت امپراتوری جدید درگرفت. قدرت‌های خارجی فقط پس از شکست‌خوردن آخرین نیروهای مخالف در ژوئن ۱۸۶۹ در جزیرۀ اصلی شمالی هوکایدو بود که دولت امپراتوری را به‌عنوان دولت ژاپن به‌رسمیت شناختند. پس از آن تاریخ بود که رهبران میجی تلاش‌های خود را با هدف اصلاح کشورشان در پیش گرفتند.

در ابتدای عصر میجی، هرکس برای ژاپن چیزی می‌خواست؛ برخی رهبران خواستار یک امپراتور خودکامه بودند، دیگران یک امپراتور تشریفاتی می‌خواستند که قدرت واقعی در دست شورای «مشاوران» قرار گیرد (راه‌حلی که در نهایت غالب شد) و بعضی پیشنهاد تبدیل‌شدن ژاپن به یک جمهوری بدون امپراتور را مطرح کردند. بعضی از ژاپنی‌ها که الفبای غربی را می‌شناختند پیشنهاد کردند که آن الفبا جانشین نظام نگارشی زیبا ولی پیچیدۀ ژاپنی شود (نظام نگارشی متشکل از علایم اقتباسی از زبان چینی در ترکیب با دو نشانۀ هجایی ژاپنی). بعضی ژاپنی‌ها می‌خواستند بدون معطلی علیه کره جنگ راه بیندازند و دیگران به صبر دعوت می‌کردند. سامورایی‌ها می‌خواستند نیروهای شبه‌نظامی خود را حفظ کنند و به‌کار گیرند؛ دیگران خواستار خلع سلاح و انحلال نهاد سامورایی‌ها بودند.

رهبران میجی با دورماندن از هیاهوی این پیشنهادهای متضاد، به‌زودی به نفع سه اصل پایه تصمیم گرفتند. نخست آن‌که هرچند مواضع بعضی از رهبران در زمرۀ تندخوهایی محسوب می‌شدند که بلافاصله خواستار اخراج غربی‌ها بودند، به‌زودی واقع‌بینی حکم‌فرما گردید. برای رهبران میجی نیز مانند شوگان معلوم شده بود که ژاپن در آن هنگام قادر به اخراج غربی‌ها نیست. ژاپن قبل از رسیدن به آن هدف ناچار بود با پیروی از منابع قدرت غربی به توفیق برسد. آن منابع صرفاً در اسلحه خلاصه نمی‌شد؛ بلکه اصلاحات سیاسی و اجتماعی دامنه‌داری را در بر می‌گرفت که زیربنای قدرت غرب را فراهم کردند.

دوم این‌که هدف نهایی رهبران میجی، بازبینی پیمان‌های نابرابری بود که توسط غرب بر ژاپن تحمیل شده بود؛ ولی ژاپن برای آن هدف باید قدرتمند می‌بود و از چشم غرب به‌مثابۀ یک دولت موجّه در قالب غربی و با قانون اساسی و قوانینی در قالب غربی به‌نظر می‌آمد؛ مثلاً وزیر امور خارجۀ بریتانیا -لرد گرنویل- به‌صراحت به مذاکره‌کنندگان ژاپنی گفت که بریتانیا «دادرسی ژاپنی‌ها در مورد اتباع بریتانیایی [ساکن در ژاپن] را دقیقاً متناسب با پیشرفت ژاپنی‌ها از لحاظ روشنفکری و تمدن (فرهیختگی) می‌پذیرد» گویی که دادرسی آنان توسط بریتانیایی‌ها و برحسب معیارهای پیشرفت بریتانیایی انجام شده بود. ۲۶ سال از کودتای میجی طول کشید تا ژاپن توانست غرب را به بازنگری در پیمان‌های نابرابر بکشاند... بیشتر بخوانید

📓 آشوب: نقاط عطف برای کشورهای بحران‌زده
✍🏿 جرد دایموند
🔛 اصلان قودجانی
@Chekide_ha

خاستگاه‌های ژاپن امروزی
اصلاحات میجی

حال بهتر است ببینیم در عصر میجی عملاً کدام تغییرات گزینشی به اجرا درآمد. آن تغییرات بر اکثر حوزه‌های زندگی ژاپنی‌ها اثر گذاشت: هنرها، پوشش و لباس‌ها، سیاست داخلی، نظام اقتصادی، آموزش، جایگاه امپراتور، نظام زمین‌داری (فئودالیسم)، سیاست خارجی، دولت، آرایش مو، ایدئولوژی، قانون، ارتش، جامعه و فناوری. اضطراری‌ترین تغییراتی که در چند سال نخست از عصر میجی به اجرا درآمد یا عملی شد، ایجاد یک ارتش ملی پیشرفته، انحلال نظام زمین‌داری، یافتن یک نظام ملی آموزشی و تأمین درآمد برای دولت از محل اصلاحات مالیاتی بود. سپس تمرکز تغییرات را به‌سوی اصلاح ضوابط قانونی، طراحی قانون اساسی، بسط روابط با کشورهای دیگر و کنارگذاشتن پیمان‌های نابرابر معطوف کردند. رهبران میجی علاوه‌بر پیگیری امور سودمند و عملی، رسیدگی به چالش ایجاد یک ایدئولوژی صریح را شروع کردند که از حمایت شهروندان ژاپن برخوردار شود.

اصلاحات نظامی با خرید تجهیزات غربی پیشرفته، استخدام افسران آلمانی و فرانسوی برای آموزش‌دادن به سربازان و (سپس) آزمودن الگوهای بریتانیایی و فرانسوی برای ساختن ناوگان جنگی پیشرفتۀ ژاپن آغاز گردید. نتایج آن اقدامات مهارت میجی در گزینش بهترین الگوهای خارجی را نشان داد. آنان به‌جای صرفاً انتخاب نیروهای مسلح یک کشور که الگوی تمام شاخه‌های نظامی ژاپن باشد، درنهایت نیروی زمینی خود را از ارتش آلمان الگو گرفتند؛ ولی نیروی دریایی را از بریتانیا تقلید کردند (زیرا آلمان در اواخر قرن نوزدهم، قدرتمندترین نیروی زمینی و بریتانیا قدرتمندترین نیروی دریایی اروپا را داشت!) مثلاً وقتی ژاپن می‌خواست چگونگی ساختن رزم‌ناوهای سریع را بیاموزد که در بریتانیا ابداع شده بودند، طراحی و ساخت نخستین رزم‌ناو ژاپنی را به یک کارگاه کشتی‌سازی انگلیسی سفارش داد و سپس از آن رزم‌ناو به‌عنوان الگوی ساخت سه فروند رزم‌ناو دیگر در سه کشتی‌سازی مختلف ژاپنی استفاده کرد.

قانون خدمت نظام‌وظیفه در سال ۱۸۷۳ به تصویب رسید و مبتنی بر الگوهای اروپایی بود که ارتش ملی متشکل از سربازان مجهز به سلاح گرم و با طول دورۀ خدمت سه‌ساله را تدارک دیده بود. قبل از آن، هر یک از قلمروهای فئودال، شبه‌نظامیان خصوصی و متشکل از شمشیرزن‌های سامورایی داشت که در جنگ‌های پیشرفته به درد نمی‌خوردند ولی تهدیدی برای دولت ملی ژاپن بودند. به‌این‌ترتیب، سامورایی‌ها ابتدا از حمل شمشیر یا اجرای مجازات‌های خصوصی منع شدند، سپس حرفه‌های موروثی از قبیل سامورایی‌بودن لغو گردید. پس از آن به سامورایی‌های سابق مستمری دولتی دادند و درنهایت آن مستمری‌ها را تبدیل به اوراق قرضۀ دولتی کردند که بهره به آن‌ها تعلق می‌گرفت.

مشغلۀ مهم بعدی، پایان‌دادن به فئودالیسم بود. قدرتمندشدن ژاپن نیاز به یک دولت مرکزی با روش غربی داشت. آن هدف به یک مشکل بغرنج ختم می‌شد، زیرا تنها نیروهای دولت جدید امپراتوری از ژانویۀ ۱۸۶۸ به بعد، همان نیروهایی بودند که شوگان از ایشان دست کشیده بود و سایر نیروها در اختیار دایمیوها (اربابان زمین‌دار یا فئودال) باقی ماندند. به‌این‌ترتیب در مارس ۱۸۶۸ دولت چهار دایمیو را -از جمله ساتسوما و چوشو را که در راه‌اندازی بازگشت میجی سهیم بودند- ترغیب کرد زمین‌ها و رعایای خود را طبق یک سند با نگارش مبهم به امپراتور پیشکش کنند. وقتی امپراتور در ماه جولای پیشکش را پذیرفت به دایمیوی دیگر دستور داده شد که همان پیشکش را انجام دهد. دایمیوها سپس برای دلجویی به سِمت «فرماندار» در قلمروهای فئودال سابق خود منصوب گشتند. درنهایت در آگوست ۱۸۷۱ به دایمیوها گفته شد که قلمروهای ایشان (و فرمانداری‌ها) برچیده می‌شود و فرمانداری‌هایی با قوای اجرایی متمرکز به‌جای آن‌ها قرار می‌گیرد. بااین‌حال به دایمیوها اجازه دادند که پس از تسویۀ کل بدهی‌های قبلی خود، ده درصد از درآمد ارزیابی‌شدۀ قلمروی خود را نگه دارند. به‌این‌ترتیب نظام چندسالۀ زمین‌داری ژاپن در مدت سه‌ونیم‌سال برچیده شد... بیشتر بخوانید

📓 آشوب: نقاط عطف برای کشورهای بحران‌زده
✍🏿 جرد دایموند
🔛 اصلان قودجانی
@Chekide_ha

خاستگاه‌های ژاپن امروزی
غربی‌شدن

حال که اجزای اصلی تغییر گزینشی در ژاپن در عصر میجی را خلاصه کردیم، صرف‌نظر از تغییر در سیاست‌های افزایش حضور در کشورهای دیگر بد نیست که در تغییرات میجی دقیق‌تر نظر کنیم و برخی سوءتفاهم‌های احتمالی را رفع کنیم.

هدف رهبران میجی آشکارا «غربی‌کردن» ژاپن نبود، یعنی نمی‌خواستند کشور را به یک جامعۀ غربی تبدیل کنند که در موقعیت جغرافیایی بسیار دور از اروپا قرار دارد؛ هدف ایشان با استعمارگران بریتانیایی در استرالیا فرق داشت که می‌خواستند استرالیا را به یک جامعۀ بریتانیایی در فاصله‌ای دور از بریتانیا تبدیل کنند. هدف میجی در اصل انتخاب بسیاری از مشخصات غرب و سپس تعدیل آن‌ها برای مناسبت با اوضاع ژاپن و حفظ بخش اعظم ژاپن سنتی بود. آن مشخصه‌های انتخاب‌شده و تعدیل‌شدۀ غربی را به یک هستۀ ژاپنی پیوند زدند که از تاریخ ژاپن باقی مانده بود. مثلاً ژاپن به الگوی اروپایی برای باسوادی و شهری‌شدن نیاز نداشت: ژاپن در دوران توکوگاوا بسیار باسواد بود و اِدو (پایتخت باکوفو که سپس به توکیو تغییر نام داد) یک‌ونیم قرن پیش از ورود فرمانده پِری آمریکایی به سواحل ژاپن، بزرگ‌ترین شهر دنیا بود. غربی‌شدن در عصر میجی همچنین شامل تقلید کورکورانه از قطعات ویژۀ نهادهای غربی نبود: رهبران میجی با درک کلی بسیار دقیق از جامعۀ غرب عمل کردند که شامل نیروی نظامی و آموزشی غرب و سایر نهادهای غربی گزینش و تعدیل شده بود.

ژاپن در عصر میجی قادر بود که از الگوهای متعدد اقتباس کند. الگوهای مذکور شامل الگوهای چندگانۀ غربی می‌شد، یعنی الگوهای مختلف بریتانیایی، آلمانی، فرانسوی و آمریکایی در حوزه‌های مختلف اقتباس شدند. همچنین الگوهای ژاپنی بومی فراون وجود داشت که می‌شد از آن‌ها اقتباس کرد. ژاپن در اواخر دوران توکوگاوا از ۲۴۰ قلمروی مختلف تشکیل می‌شد که سیاست‌های مالیاتی و نهادهای آن‌ها با هم فرق داشت. ژاپن در عصر میجی علاوه‌بر آن الگوهای خوشایند، از یک الگوی ناخوشایند و مهم نیز منتفع شد که همان چین بود؛ سرنوشت چین و سلطۀ غرب بر آن کشور همان چیزی را آشکار می‌کرد که ژاپن می‌خواست از آن دوری کند.

اصلاحات میجی به دو دستۀ مختلف از «مخاطبان» معطوف شده بود: مخاطب داخلی ژاپنی و مخاطب غربی بیرونی. اصلاحات از یک‌سو خود ژاپن را هدف‌گیری کرده بود تا کشور از لحاظ نظامی و اقتصادی تقویت گردد و مردم ژاپن را از یک ایدئولوژی متحدکننده سرشار سازد؛ و از سوی دیگر باید غربی‌ها را وامی‌داشت تا ژاپن را به‌عنوان یک کشور برابر به‌رسمیت بشناسند، زیرا ژاپن حالا همان نهادهای غربی مورد قبول غرب را از آنان اقتباس کرده بود. آن نهادها شامل نهادهای حکمرانی پایه، از قبیل قانون اساسی به‌شیوۀ غرب و ضوابط قانونی و نیز نهادهای مربوط به هیئت بیرونی مردم، از قبیل لباس و آرایش مو مردان غربی بودند. امپراتور نیز در یک ازدواج به‌شیوۀ غربی با یک همسر واحد، یعنی بانوی امپراتور، از آن قوانین استقبال کرد (امپراتورهای قبلی ژاپن آشکارا معشوقه‌های متعدد داشتند).

هر چند رهبران میجی از لحاظ هدف کلی خود در تقویت ژاپن به‌منظور مقاومت در برابر غرب با یکدیگر موافق بودند، کار ایشان با یک نقشۀ جامع شروع نشد. برعکس اصلاحات میجی به‌صورت قطعه‌قطعه و مرحله‌به‌مرحله طراحی و انتخاب گردید: ابتدا ایجاد یک ارتش ملی، یک جریان درآمدی، یک نظام ملی آموزش و لغو زمین‌داری؛ سپس قانون اساسی و قوانین مدنی کیفری؛ و حتی پس از آن دامن‌گستری در خارج از مرزها با توسل به جنگ. همچنین هیچ‌کدام از اصلاحات مذکور بی‌دردسر و یک‌صدا به‌پیش نرفت، یعنی ژاپن در عصر میجی با مناقشه‌های داخلی، از قبیل شورش سامورایی‌ها و اعتراض‌های کشاورزان که پیش‌تر گفتیم روبه‌رو شد.

📓 آشوب: نقاط عطف برای کشورهای بحران‌زده
✍🏿 جرد دایموند
🔛 اصلان قودجانی
@Chekide_ha

خاستگاه‌های ژاپن امروزی
دامن‌گستردن به خارج کشور

آخرین سیاست اصلی در مجموعۀ تغییرات گزینشی در عصر میجی که تا این‌جا به آن نپرداخته‌ایم، دگرگون‌شدن ژاپن از یک هدف به یک عامل فعال برای دامن‌گستری در خارج و دست‌اندازی نظامی به کشورهای دیگر است. دیدیم که ژاپن در عصر توکوگاوا به لاک انزوا فرو رفت و هیچ اشتیاقی برای فتوحات خارجی نداشت. ژاپن در سال ۱۸۵۳ در معرض خطر مهیب قدرت‌های خارجی قرار داشت که از لحاظ نظامی بسیار قوی‌تر بودند.

بااین‌حال، اصلاحات نظامی و صنعتی ژاپن که از ابتدای عصر میجی در ۱۸۶۸ آغاز شد، آن خطر مهیب را رفع کرده و دامن‌گستری گام‌به‌گام را ممکن می‌کرد. نخستین گام، الحاق رسمی جزیرۀ شمالی هوکایدو در ۱۸۶۹ بود که در ابتدا مردمی کاملاً متفاوت از ژاپنی‌ها به نام آینو در آن می‌زیستند ولی باکوفو به‌تدریج تا حدی بر هوکایدو مسلط شده بود. در سال ۱۸۷۴ یک لشکر تنبیهی به تایوان گسیل شد، زیرا بومیان تایوان چندین ماهیگیر از اهالی ریوکیو را به‌قتل رسانده بودند. بااین‌حال، ژاپن در پایان آن لشکرکشی نیروهایش را بازگرداند و از الحاق تایوان به ژاپن منصرف شد. در سال ۱۸۷۹ خود جزایر ریوکیو (مجمع‌الجزایری که در چندصد کیلومتری جنوب ژاپن واقع است) به ژاپن ضمیمه شدند. ژاپن در عصر میجی از ۱۸۹۴ تا ۱۸۹۵ نخستین جنگ خارجی خود (علیه چین) را به راه انداخت، پیروز شد و سپس تایوان را به ژاپن ضمیمه کرد.

جنگ با روسیه در سال‌های ۱۹۰۴ و ۱۹۰۵ ژاپن را برای نخستین‌بار قادر کرد که خود را علیه یک قدرت غربی محک بزند. نیروی زمینی و نیروی دریایی ژاپن هر دو موفق به شکست روس‌ها شدند (قاب‌های ۷.۳ و ۸.۳). آن واقعه در تاریخ جهان یک نقطۀ عطف محسوب می‌شد: شکست یک قدرت بزرگ اروپایی از یک قدرت آسیایی در جنگی تمام‌عیار. ژاپن با معاهدۀ صلح که پس از جنگ تنظیم شد، نیمۀ جنوبی جزیرۀ ساخالین را به خاک خود ضمیمه کرد و بر راه‌آهن منچوری جنوبی مسلط شد. ژاپن در سال ۱۹۰۵ در کره یک دولت تحت‌الحمایه تأسیس کرد و سپس در ۱۹۱۰ آن را به ژاپن ضمیمه کرد. در سال ۱۹۱۴ ژاپن قلمروی نفوذ آلمان در چین و مستعمرات جزایر میکرونزی در اقیانوس آرام را تصرف کرد (قاب ۹.۳). درنهایت ژاپن در ۱۹۱۵ درخواست‌های خود معروف به «مطالبات بیست‌ویک‌گانه» را به چین ارائه کرد که موجب می‌شد چین در عمل به دولت دست‌نشاندۀ ژاپن مبدل گردد؛ چین برخی از آن مطالبات را پذیرفت و از پذیرش برخی دیگر امتناع کرد.

ژاپن قبل از سال ۱۸۹۴ نیز حمله به چین و کره را در سر داشت، ولی چون می‌دانست به‌اندازۀ کافی قدرتی ندارد و ممکن است بهانۀ مداخله را برای قدرت‌های غربی فراهم کند، از آن فکر منصرف شد. تنها موردی که ژاپن در میجی قدرت خود را دور از واقع تخمین زد مربوط به سال ۱۸۹۵ پس از جنگ با چین بود، از جمله امتیازهایی که ژاپن از چین گرفت، واگذاری شبه‌جزیرۀ لیائوتونگ به ژاپن بود. از آن شبه‌جزیره می‌توان بر راه‌های زمینی و دریایی بین کره و چین مسلط شد ولی فرانسه، روسیه و آلمان با همدستی یکدیگر واکنش نشان دادند... بیشتر بخوانید

📓 آشوب: نقاط عطف برای کشورهای بحران‌زده
✍🏿 جرد دایموند
🔛 اصلان قودجانی
@Chekide_ha

خاستگاه‌های ژاپن امروزی
چارچوب بحران

ژاپن در عصر میجی بیش از سایر کشورهای مطرح در این کتاب تغییرات با وام‌گرفتن از الگوهای خارجی را (عامل ۵) آن ‌هم پس از مقایسۀ دقیق الگوهای مختلف به‌منظور شناسایی مناسب‌ترین‌ها برای اوضاع کشور در یک مقطع خاص نمایش می‌دهد. نتیجۀ آن اقتباس‌ها، قانون اساسی و نیروی زمینی ژاپن بر مبنای الگوهای آلمانی، ناوگان جنگی بر اساس الگوی بریتانیا، پیش‌نویس اولیۀ قانون مدنی بر اساس الگوی فرانسوی و اصلاحات آموزشی در سال ۱۸۷۹ بر اساس الگوی آمریکایی بود. حتی ظاهراً از «اعلامیۀ استقلال» ایالات متحده برای پیشنهاد اصلاحات دولت استفاده شد که پیش‌نویس آن را ایتاگاکی تایسوکه و فوکواوکا کوتائی تهیه کردند و آن را با مقدمه‌ای آغاز کردند که در آن به برابری حقوق تمام انسان‌ها اشاره کردند و از برابری حقوق به نتیجه‌گیری‌های متعدد رسیدند.

دومین جملۀ اعلامیه استقلال ایالات متحده را در نظر بگیرید که: «ما این حقایق را بدیهی می‌دانیم که تمام انسان‌ها برابر خلق شده‌اند...» و با آن به استنتاج‌های متعدد می‌رسد. ایتاگاکی و فوکواوکا الگوی دولت آمریکا را پیشنهاد کردند که به تصویب نرسید ولی بسیاری از دیگر الگوهای خارجی به تصویب رسیدند... بیشتر بخوانید

📓 آشوب: نقاط عطف برای کشورهای بحران‌زده
✍🏿 جرد دایموند
🔛 اصلان قودجانی
@Chekide_ha