Forwarded from چکیدهها و گزیدههای کتابها (Mohammad Darzi)
۲۵۰ تا دندون روباه
شاید برات این سوال پیش اومده که اصلاً ما از کجا میدونیم که قبیلهها وجود داشتن. آیا از صدها نفر که تو یه محیط وسیع پخش بودن و گاهی با هم همکاری میکردن شواهدی داریم؟ خب، بله، داریم و این هم مثالی از این شواهد: باستانشناسهایی که کمپهای عصر حجریای که کیلومترها با دریا فاصله دارن رو بررسی میکنن خیلی اوقات صدف دریایی پیدا میکنن. این صدفهای دریایی چطوری از اونجا سر درآوردن؟ بهاحتمال زیاد گروههایی که دور از دریا زندگی میکردن از گروههایی که کنار دریا زندگی میکردن گرفتنشون.
یه مدرک مهم دیگه تو جایی به اسم «سانگیر» تو روسیه، جایی که باستانشناسها مزارستانی کشف کردن که برای ۳۴٬۰۰۰ سال پیش هست. بعضی از قبرها فقط اسکلت انسان داخلشون بود... ولی تو یه قبر، اسکلتی از یه مرد چهل ساله پیدا کردن که با ۳٬۰۰۰ مهره که از عاج ماموت درست شده بودن پوشیده شده بود. اون مرد بیستوپنج تا دستبند عاج داشت و یه کلاه رو سرش بود که با دندونهای روباه تزئین شده بود. احتمالاً کلاه از چرم درست شده بود پس دووم نیاورده بود ولی دندونهای روباه هنوز مونده بودن.
باستانشناسها قبر جالبتری هم پیدا کردن که چند تا کار هنری زیبا داشت و اسکلت دو تا بچهای که رودرروی هم دفن شده بودن. یه پسر نه سالش بود و اون یکی دوازده سالش. هر دو تاشون دستبندهای عاج زیادی تو دستشون بود. پسر کوچیکتر با تقریباً ۵٬۴۰۰ تا مهرهی عاج پوشیده شده بود و کمربندی که با ۲۵۰ تا دندون روباه تزئین شده بود. حدس میزنم که دندونهای روباه تو سانگیر عصر حجر مد روز بوده!
چطور میتونیم این رو توضیح بدیم؟ چرا یه سری از قبرها اشیا ارزشمند زیادی داشتن در حالیکه بقیهی قبرها چیزی جز اسکلت نداشتن؟ راحتترین توضیح اینه که مرد چهلساله رهبر قبیله بوده و احتمالاً اون پسرها، بچهها یا نوههاش بودن. بههمین دلیل اونها هم بهخاکسپاری مخصوصی داشتن. این چیزیه که دانشمندها برای مدت زیادی فکر میکردن که هست. ولی زمانی که موفق به خوندن کتاب دستورالعمل دیانای این سه تا اسکلت شدن، معلوم شد که بچهها با هم برادر نبودن، حتی فامیل هم نبودن و اون مرد هم پدر یا پدربزرگشون نبود.
پس شاید یه توضیح دیگهای وجود داره. شاید اعضای قبیله به داستان عجیبی اعتقاد داشتن و یه مرد و دو تا بچه رو قربانی کردن تا یه روح بزرگ بالای ابرها رو خوشحال کنن. شاید باور داشته باشن که اگر این سه نفر رو برای روح بزرگ قربانی کنن، روح بزرگ براشون ماموتهای زیادی برای شکار میفرسته. ما دربارهش مطمئن نیستیم ولی یه چیز واضحه: صدها نفر باید با هم کار میکردن تا اون اشیا ارزشمندی که با اون سه تا اسکلت پیدا شدن رو درست کنن.
بیا از نزدیک یه نگاهی به کمربند پسر بزرگتر بندازیم. اون کمربند با استفاده از ۲۵۰ تا دندون روباه درست شده بود ولی نه هر دندونی! نه، دندونها باید بلند و تیز «نیش» باشن. روباهها فقط چهار تا دندون نیش دارن –یا کمتر، اگر یهجوری از دست داده باشنشون. حالا یه حساب سرانگشتی: چند تا روباه باید شکار کنی تا بتونی یه کمربند مثل اون رو درست کنی؟ خب، خیلی زیاد: برای بهدستآوردن ۲۵۰ تا دندون نیش روباه، باید حداقل شصتوسه تا روباه شکار کنی و دندونهاشون رو جدا کنی. این کار خیلی زیادیه! روباهها حیوونهای خیلی باهوشی هستن، و برای شکار یه روباه میتونسته یک یا دو روز زمان ببره. پس بیشتر از دو ماه طول میکشیده که اون دندونها بهدست بیان.
مهرههای عاج ماموت چی؟ برای ساختن اونها، اول باید یه ماموت شکار میکردی که حتی سختتر از شکار روباهه. قد یه ماموت میتونه تا ۴ متر برسه و تا دوازده تن وزن داشته باشه –این تقریباً وزن یه اتوبوس مدرسهی معمولیه. پس عملاً نمیتونستی تنهایی یه ماموت رو شکار کنی و برای انجام این کار نیاز به یه گروه داشتی.
بعد از شکار ماموت باید عاجها رو میتراشیدی تا مهرهها رو درست کنی. برای یه هنرمند ماهر میتونسته چهلوپنج دقیقه طول بکشه که یدونه مهره رو درست کنه. حالا، پسر بچهی نهساله حدود ۵٬۴۰۰ تا از اون مهرهها داشته، پسر بزرگتر ۵۰۰۰ تا داشته و مرد چهلساله هم ۳٬۰۰۰ تا. به ۱۰٬۰۰۰ ساعت کار سخت نیاز بوده تا همهی اون مهرهها درست بشن. اگر روزی ۶ ساعت روی اونها کار میکردی و یه روز هم استراحت نمیکردی، چهار سال و نیم طول میکشیده تا همهی مهرهها رو درست کنی.
احتمالش خیلی کمه که ده یا بیست نفر همهی اون اشیا توی قبرهای سانگیر رو درست کرده باشن. احتمالاً درستکردن اونها کار صدها نفر بوده. قبرهای سانگیر یکی از بهترین شواهدیه از اینکه ۳۴٬۰۰۰ سال پیش حداقل بعضی از مردم به قبیلههای بزرگ تعلق داشتن.
📓 ما توقفناپذیرها: چطور انسانها کرهی زمین رو تصرف کردن؟
✍🏿 یووال نوح هراری
🔛 ع. کاظمی
@Chekide_ha
شاید برات این سوال پیش اومده که اصلاً ما از کجا میدونیم که قبیلهها وجود داشتن. آیا از صدها نفر که تو یه محیط وسیع پخش بودن و گاهی با هم همکاری میکردن شواهدی داریم؟ خب، بله، داریم و این هم مثالی از این شواهد: باستانشناسهایی که کمپهای عصر حجریای که کیلومترها با دریا فاصله دارن رو بررسی میکنن خیلی اوقات صدف دریایی پیدا میکنن. این صدفهای دریایی چطوری از اونجا سر درآوردن؟ بهاحتمال زیاد گروههایی که دور از دریا زندگی میکردن از گروههایی که کنار دریا زندگی میکردن گرفتنشون.
یه مدرک مهم دیگه تو جایی به اسم «سانگیر» تو روسیه، جایی که باستانشناسها مزارستانی کشف کردن که برای ۳۴٬۰۰۰ سال پیش هست. بعضی از قبرها فقط اسکلت انسان داخلشون بود... ولی تو یه قبر، اسکلتی از یه مرد چهل ساله پیدا کردن که با ۳٬۰۰۰ مهره که از عاج ماموت درست شده بودن پوشیده شده بود. اون مرد بیستوپنج تا دستبند عاج داشت و یه کلاه رو سرش بود که با دندونهای روباه تزئین شده بود. احتمالاً کلاه از چرم درست شده بود پس دووم نیاورده بود ولی دندونهای روباه هنوز مونده بودن.
باستانشناسها قبر جالبتری هم پیدا کردن که چند تا کار هنری زیبا داشت و اسکلت دو تا بچهای که رودرروی هم دفن شده بودن. یه پسر نه سالش بود و اون یکی دوازده سالش. هر دو تاشون دستبندهای عاج زیادی تو دستشون بود. پسر کوچیکتر با تقریباً ۵٬۴۰۰ تا مهرهی عاج پوشیده شده بود و کمربندی که با ۲۵۰ تا دندون روباه تزئین شده بود. حدس میزنم که دندونهای روباه تو سانگیر عصر حجر مد روز بوده!
چطور میتونیم این رو توضیح بدیم؟ چرا یه سری از قبرها اشیا ارزشمند زیادی داشتن در حالیکه بقیهی قبرها چیزی جز اسکلت نداشتن؟ راحتترین توضیح اینه که مرد چهلساله رهبر قبیله بوده و احتمالاً اون پسرها، بچهها یا نوههاش بودن. بههمین دلیل اونها هم بهخاکسپاری مخصوصی داشتن. این چیزیه که دانشمندها برای مدت زیادی فکر میکردن که هست. ولی زمانی که موفق به خوندن کتاب دستورالعمل دیانای این سه تا اسکلت شدن، معلوم شد که بچهها با هم برادر نبودن، حتی فامیل هم نبودن و اون مرد هم پدر یا پدربزرگشون نبود.
پس شاید یه توضیح دیگهای وجود داره. شاید اعضای قبیله به داستان عجیبی اعتقاد داشتن و یه مرد و دو تا بچه رو قربانی کردن تا یه روح بزرگ بالای ابرها رو خوشحال کنن. شاید باور داشته باشن که اگر این سه نفر رو برای روح بزرگ قربانی کنن، روح بزرگ براشون ماموتهای زیادی برای شکار میفرسته. ما دربارهش مطمئن نیستیم ولی یه چیز واضحه: صدها نفر باید با هم کار میکردن تا اون اشیا ارزشمندی که با اون سه تا اسکلت پیدا شدن رو درست کنن.
بیا از نزدیک یه نگاهی به کمربند پسر بزرگتر بندازیم. اون کمربند با استفاده از ۲۵۰ تا دندون روباه درست شده بود ولی نه هر دندونی! نه، دندونها باید بلند و تیز «نیش» باشن. روباهها فقط چهار تا دندون نیش دارن –یا کمتر، اگر یهجوری از دست داده باشنشون. حالا یه حساب سرانگشتی: چند تا روباه باید شکار کنی تا بتونی یه کمربند مثل اون رو درست کنی؟ خب، خیلی زیاد: برای بهدستآوردن ۲۵۰ تا دندون نیش روباه، باید حداقل شصتوسه تا روباه شکار کنی و دندونهاشون رو جدا کنی. این کار خیلی زیادیه! روباهها حیوونهای خیلی باهوشی هستن، و برای شکار یه روباه میتونسته یک یا دو روز زمان ببره. پس بیشتر از دو ماه طول میکشیده که اون دندونها بهدست بیان.
مهرههای عاج ماموت چی؟ برای ساختن اونها، اول باید یه ماموت شکار میکردی که حتی سختتر از شکار روباهه. قد یه ماموت میتونه تا ۴ متر برسه و تا دوازده تن وزن داشته باشه –این تقریباً وزن یه اتوبوس مدرسهی معمولیه. پس عملاً نمیتونستی تنهایی یه ماموت رو شکار کنی و برای انجام این کار نیاز به یه گروه داشتی.
بعد از شکار ماموت باید عاجها رو میتراشیدی تا مهرهها رو درست کنی. برای یه هنرمند ماهر میتونسته چهلوپنج دقیقه طول بکشه که یدونه مهره رو درست کنه. حالا، پسر بچهی نهساله حدود ۵٬۴۰۰ تا از اون مهرهها داشته، پسر بزرگتر ۵۰۰۰ تا داشته و مرد چهلساله هم ۳٬۰۰۰ تا. به ۱۰٬۰۰۰ ساعت کار سخت نیاز بوده تا همهی اون مهرهها درست بشن. اگر روزی ۶ ساعت روی اونها کار میکردی و یه روز هم استراحت نمیکردی، چهار سال و نیم طول میکشیده تا همهی مهرهها رو درست کنی.
احتمالش خیلی کمه که ده یا بیست نفر همهی اون اشیا توی قبرهای سانگیر رو درست کرده باشن. احتمالاً درستکردن اونها کار صدها نفر بوده. قبرهای سانگیر یکی از بهترین شواهدیه از اینکه ۳۴٬۰۰۰ سال پیش حداقل بعضی از مردم به قبیلههای بزرگ تعلق داشتن.
📓 ما توقفناپذیرها: چطور انسانها کرهی زمین رو تصرف کردن؟
✍🏿 یووال نوح هراری
🔛 ع. کاظمی
@Chekide_ha
👍2
Forwarded from چکیدهها و گزیدههای کتابها (Mohammad Darzi)
با همدیگه گروهشدن
با اینکه مردم به قبیلههای بزرگ تعلق داشتن، ما میدونیم که همیشه با ﮐﻞ قبیله زندگی نمیکردن. برای گروههای به اون بزرگی سخت بود که غذای کافی پیدا بشه، پس قبیلهها به گروههای کوچیکی تقسیم میشدن و به جاهای مختلفی برای بهدستآوردن غذا میرفتن. این یعنی هر قبیله از چندین گروه کوچیکتر تشکیل شده بود. یه گروه میتونست ۱۰۰ نفر عضو داشته باشه، یه گروه دیگه فقط ده نفر.
احتمالاً مردم بیشتر اوقات تو گروه کوچیکشون زندگی میکردن. برای پیداکردن غذا از جایی بهجای دیگه میرفتن. همهی گروههای قبیله فقط تو مراسمهای خاص کنار هم جمع میشدن: مثلاً اگر فرد مهمی میمرد، به مراسم تدفینش میرفتن. شاید برای داشتن نیروی کمکی تو شکار حیوونهای بزرگ یا جنگیدن با دشمن هم به همدیگه ملحق میشدن یا برای جشنگرفتن مراسمهای مهم. ولی بیشتر مردم ماههای زیادی رو بدون دیدن یه انسان دیگه بیرون از گروه کوچیکشون زندگی میکردن.
هر کسی که تو گروه بود بقیه رو خوب میشناخت. همیشه خانواده و دوستهاش دوروبرش بودن و بیشتر کارها رو با هم انجام میدادن. برای پیداکردن غذا با هم به جنگل میرفتن، با هم غذا میپختن و میخوردن، دور آتیش هم برای هم داستان تعریف میکردن. بعضیها ممکنه فکر کنن که این فوقالعادهست. بقیه شاید از این ایدهی تنهانبودن خوششون نیاد. ولی وقتی از مردم گروهت خسته میشدی، میتونستی به یه گروه دیگه بری. این چیزیه که هنوز هم تو قبیلههای خوراکجوی مدرن اتفاق میافته. ولی اگر به یه مراسم قبیلهای میرفتی و با یکی از افراد گروه دیگهای دوست میشدی، میتونست بیاد تو گروهت –یا تو بری تو گروهش.
گروه رهبر قدرتمندی نداشت که به بقیه بگه چیکار کنن. موقع تصمیمگرفتن –مثلاً از کدوم مسیر برن یا کجا کمپ بزنن– همه میتونستن نظرشون رو بگن. اگر یه نفر قلدربازی درمیآورد و میگفت که گروه باید کلاههای دندونروباهی بیشتری براش درست کنه، مردم میتونستن خیلی راحت جابهجا بشن و قلدر رو رها کنن. امروز، وقتی یه نفر دیکتاتور میشه، برای مردم خیلی سخته که کشورشون رو ترک کنن ولی تو عصر حجر، مردم میتونستن با پاهاشون نظرشون رو بیان کنن و رای بدن.
📓 ما توقفناپذیرها: چطور انسانها کرهی زمین رو تصرف کردن؟
✍🏿 یووال نوح هراری
🔛 ع. کاظمی
@Chekide_ha
با اینکه مردم به قبیلههای بزرگ تعلق داشتن، ما میدونیم که همیشه با ﮐﻞ قبیله زندگی نمیکردن. برای گروههای به اون بزرگی سخت بود که غذای کافی پیدا بشه، پس قبیلهها به گروههای کوچیکی تقسیم میشدن و به جاهای مختلفی برای بهدستآوردن غذا میرفتن. این یعنی هر قبیله از چندین گروه کوچیکتر تشکیل شده بود. یه گروه میتونست ۱۰۰ نفر عضو داشته باشه، یه گروه دیگه فقط ده نفر.
احتمالاً مردم بیشتر اوقات تو گروه کوچیکشون زندگی میکردن. برای پیداکردن غذا از جایی بهجای دیگه میرفتن. همهی گروههای قبیله فقط تو مراسمهای خاص کنار هم جمع میشدن: مثلاً اگر فرد مهمی میمرد، به مراسم تدفینش میرفتن. شاید برای داشتن نیروی کمکی تو شکار حیوونهای بزرگ یا جنگیدن با دشمن هم به همدیگه ملحق میشدن یا برای جشنگرفتن مراسمهای مهم. ولی بیشتر مردم ماههای زیادی رو بدون دیدن یه انسان دیگه بیرون از گروه کوچیکشون زندگی میکردن.
هر کسی که تو گروه بود بقیه رو خوب میشناخت. همیشه خانواده و دوستهاش دوروبرش بودن و بیشتر کارها رو با هم انجام میدادن. برای پیداکردن غذا با هم به جنگل میرفتن، با هم غذا میپختن و میخوردن، دور آتیش هم برای هم داستان تعریف میکردن. بعضیها ممکنه فکر کنن که این فوقالعادهست. بقیه شاید از این ایدهی تنهانبودن خوششون نیاد. ولی وقتی از مردم گروهت خسته میشدی، میتونستی به یه گروه دیگه بری. این چیزیه که هنوز هم تو قبیلههای خوراکجوی مدرن اتفاق میافته. ولی اگر به یه مراسم قبیلهای میرفتی و با یکی از افراد گروه دیگهای دوست میشدی، میتونست بیاد تو گروهت –یا تو بری تو گروهش.
گروه رهبر قدرتمندی نداشت که به بقیه بگه چیکار کنن. موقع تصمیمگرفتن –مثلاً از کدوم مسیر برن یا کجا کمپ بزنن– همه میتونستن نظرشون رو بگن. اگر یه نفر قلدربازی درمیآورد و میگفت که گروه باید کلاههای دندونروباهی بیشتری براش درست کنه، مردم میتونستن خیلی راحت جابهجا بشن و قلدر رو رها کنن. امروز، وقتی یه نفر دیکتاتور میشه، برای مردم خیلی سخته که کشورشون رو ترک کنن ولی تو عصر حجر، مردم میتونستن با پاهاشون نظرشون رو بیان کنن و رای بدن.
📓 ما توقفناپذیرها: چطور انسانها کرهی زمین رو تصرف کردن؟
✍🏿 یووال نوح هراری
🔛 ع. کاظمی
@Chekide_ha
👍1
Forwarded from چکیدهها و گزیدههای کتابها (Mohammad Darzi)
جستجوگرهای کبیر
با مشاهدهی شکارگر–خوراکجوهای امروزی و کمک باستانشناسی، چه چیزهایی میتونیم از زندگی نیاکانمون تو عصر حجر یاد بگیریم؟ امروز، گروههای شکارگر–خوراکجو همیشه تو یه مکان نمیمونن و احتمالاً گروههای عصر حجری هم برای پیداکردن غذا جابهجا میشدن. وقتی توی رودخونه ماهی پیدا میشد، به رودخونه میرفتن تا ماهی بگیرن. وقتی فصل انجیر میشد، برای چیدنشون به جنگل میرفتن. معمولاً تو قلمرویی که خونهشون بود، رفتوآمد میکردن. خونه بهمعنی یه سازهی سنگی یا یه روستا نبود؛ بهمعنی محیط بزرگی از کوهها و جنگلها و رودخونهها بود.
چقدر طول میکشه که از یه طرف خونهتون به اون طرفش بری؟ برای بیشتر مردم کمتر از یه دقیقه طول میکشه. حتی اگر تو یه جای خیلی بزرگ هم زندگی کنی بیشتر از پنج دقیقه طول نمیکشه. ولی برای نیاکان عصر حجریمون میتونسته یه هفته طول بکشه که از یه طرف خونهشون به اون طرفش برن.
گاهی اوقات تو یه مکان غذای زیادی بود و یک یا چند گروه میتونستن برای چند ماه اونجا ساکن بشن، یا حتی ﮐﻞ سال. بیشتر تو نزدیکی دریاچهها و رودخانههایی این اتفاق میافتاد که پر از ماهی و صدف با کلی پرنده بودن. مردم احتمالاً تو جایی مثل اینجا روستای همیشگی میساختن.
تو موقعیتهای دیگه، برای همه تو گروه غذای کافی نبود، پس جدا میشدن. بعضیها تو خونهی قدیمی میموندن و بقیه میرفتن؛ انقدر راه میرفتن تا یه خونهی جدید پیدا کنن. حتی وقتهایی بوده که ﮐﻞ گروه قلمروشون رو رها میکردن. ممکن بود بهخاطر یه فاجعهی طبیعی این اتفاق بیفته. شاید یه خشکسالی طولانی که رودخونه رو خشک کرده، درختها مردن و چیزی برای خوردن نبوده. گروه باید راه طولانیای رو میرفته تا غذا پیدا کنه و اینطوری بود که نیاکان ما آرومآروم تو سراسر جهان پخش شدن... بیشتر بخونین
📓 ما توقفناپذیرها: چطور انسانها کرهی زمین رو تصرف کردن؟
✍🏿 یووال نوح هراری
🔛 ع. کاظمی
@Chekide_ha
با مشاهدهی شکارگر–خوراکجوهای امروزی و کمک باستانشناسی، چه چیزهایی میتونیم از زندگی نیاکانمون تو عصر حجر یاد بگیریم؟ امروز، گروههای شکارگر–خوراکجو همیشه تو یه مکان نمیمونن و احتمالاً گروههای عصر حجری هم برای پیداکردن غذا جابهجا میشدن. وقتی توی رودخونه ماهی پیدا میشد، به رودخونه میرفتن تا ماهی بگیرن. وقتی فصل انجیر میشد، برای چیدنشون به جنگل میرفتن. معمولاً تو قلمرویی که خونهشون بود، رفتوآمد میکردن. خونه بهمعنی یه سازهی سنگی یا یه روستا نبود؛ بهمعنی محیط بزرگی از کوهها و جنگلها و رودخونهها بود.
چقدر طول میکشه که از یه طرف خونهتون به اون طرفش بری؟ برای بیشتر مردم کمتر از یه دقیقه طول میکشه. حتی اگر تو یه جای خیلی بزرگ هم زندگی کنی بیشتر از پنج دقیقه طول نمیکشه. ولی برای نیاکان عصر حجریمون میتونسته یه هفته طول بکشه که از یه طرف خونهشون به اون طرفش برن.
گاهی اوقات تو یه مکان غذای زیادی بود و یک یا چند گروه میتونستن برای چند ماه اونجا ساکن بشن، یا حتی ﮐﻞ سال. بیشتر تو نزدیکی دریاچهها و رودخانههایی این اتفاق میافتاد که پر از ماهی و صدف با کلی پرنده بودن. مردم احتمالاً تو جایی مثل اینجا روستای همیشگی میساختن.
تو موقعیتهای دیگه، برای همه تو گروه غذای کافی نبود، پس جدا میشدن. بعضیها تو خونهی قدیمی میموندن و بقیه میرفتن؛ انقدر راه میرفتن تا یه خونهی جدید پیدا کنن. حتی وقتهایی بوده که ﮐﻞ گروه قلمروشون رو رها میکردن. ممکن بود بهخاطر یه فاجعهی طبیعی این اتفاق بیفته. شاید یه خشکسالی طولانی که رودخونه رو خشک کرده، درختها مردن و چیزی برای خوردن نبوده. گروه باید راه طولانیای رو میرفته تا غذا پیدا کنه و اینطوری بود که نیاکان ما آرومآروم تو سراسر جهان پخش شدن... بیشتر بخونین
📓 ما توقفناپذیرها: چطور انسانها کرهی زمین رو تصرف کردن؟
✍🏿 یووال نوح هراری
🔛 ع. کاظمی
@Chekide_ha
Telegraph
جستجوگرهای کبیر
با مشاهدهی شکارگر–خوراکجوهای امروزی و کمک باستانشناسی، چه چیزهایی میتونیم از زندگی نیاکانمون تو عصر حجر یاد بگیریم؟ امروز، گروههای شکارگر–خوراکجو همیشه تو یه مکان نمیمونن و احتمالاً گروههای عصر حجری هم برای پیداکردن غذا جابهجا میشدن. وقتی توی…
👍1
Forwarded from چکیدهها و گزیدههای کتابها (Mohammad Darzi)
روزهای خوبِ گذشته
تو عصر حجر، جستجوگرهایی که دربارهی محیط زندگیشون به اندازهی کافی میدونستن بیشتر اوقات زندگیهای خوبی داشتن. اونها درواقع خیلی کمتر از مردم امروزی کار میکردن.
بیا دربارهی یه روز از زندگی یه کارگر امروزی که تو کارخونهای معمولی کار میکنه صحبت کنیم. اون ساعت هفت صبح از خونه میآد بیرون و با یه اتوبوس که پر از مسافر هستش از خیابونهای پر از آلودگی به یه کارخونهی بزرگ پر سروصدا میره. اونجا پشت یه دستگاه برای ده ساعت کار میکنه و یه کار رو پشتسرهم انجام میده. بعد با اتوبوس برمیگرده و ساعت هفت عصر میرسه خونه و بعد هم احتمالاً باید برای خانواده غذا درست کنه، ظرفها رو بشوره، لباسهای کهنه رو بندازه لباسشویی، زمین رو تمیز کنه و بدهیها رو پرداخت کنه.
بیست هزار سال پیش احتمالاً یه جستجوگر ساعت هشت صبح با دوستهاش کمپ رو ترک میکرده و به جنگلها و مراتع نزدیکشون میرفته، توت میچیده، از درختها بالا میرفته تا میوه بچینه، زمین رو برای برداشت صیفیجات میکنده، چند تا ماهی میگرفته و گاهی هم از دست ببرها فرار میکرده تا حدوداً ظهر به کمپ برمیگشته تا نهار درست کنه؛ همین. این ﮐﻞ روز کاریش بوده. یه جستجوگر خوب معمولاً میتونسته بعد از سه یا چهار ساعت غذای کافی یه روز خودش و خانوادهش رو پیدا کنه. و بعد از نهار، هیچ ظرفی برای شستن، لباس کهنه، تمیزکردن زمین و بدهی پرداختنشدهای نداشته و برای سخنچینی، داستانگفتن، با بچهها بازیکردن و وقتگذروندن با دوستهاش زمان زیادی داشته. البته ببرها گاهی جستجوگرها رو میخوردن یا مارها نیششون میزدن ولی اونها هم تصادفکردن با ماشین و آلودگیهای صنعتی نداشتن... بیشتر بخونین
📓 ما توقفناپذیرها: چطور انسانها کرهی زمین رو تصرف کردن؟
✍🏿 یووال نوح هراری
🔛 ع. کاظمی
@Chekide_ha
تو عصر حجر، جستجوگرهایی که دربارهی محیط زندگیشون به اندازهی کافی میدونستن بیشتر اوقات زندگیهای خوبی داشتن. اونها درواقع خیلی کمتر از مردم امروزی کار میکردن.
بیا دربارهی یه روز از زندگی یه کارگر امروزی که تو کارخونهای معمولی کار میکنه صحبت کنیم. اون ساعت هفت صبح از خونه میآد بیرون و با یه اتوبوس که پر از مسافر هستش از خیابونهای پر از آلودگی به یه کارخونهی بزرگ پر سروصدا میره. اونجا پشت یه دستگاه برای ده ساعت کار میکنه و یه کار رو پشتسرهم انجام میده. بعد با اتوبوس برمیگرده و ساعت هفت عصر میرسه خونه و بعد هم احتمالاً باید برای خانواده غذا درست کنه، ظرفها رو بشوره، لباسهای کهنه رو بندازه لباسشویی، زمین رو تمیز کنه و بدهیها رو پرداخت کنه.
بیست هزار سال پیش احتمالاً یه جستجوگر ساعت هشت صبح با دوستهاش کمپ رو ترک میکرده و به جنگلها و مراتع نزدیکشون میرفته، توت میچیده، از درختها بالا میرفته تا میوه بچینه، زمین رو برای برداشت صیفیجات میکنده، چند تا ماهی میگرفته و گاهی هم از دست ببرها فرار میکرده تا حدوداً ظهر به کمپ برمیگشته تا نهار درست کنه؛ همین. این ﮐﻞ روز کاریش بوده. یه جستجوگر خوب معمولاً میتونسته بعد از سه یا چهار ساعت غذای کافی یه روز خودش و خانوادهش رو پیدا کنه. و بعد از نهار، هیچ ظرفی برای شستن، لباس کهنه، تمیزکردن زمین و بدهی پرداختنشدهای نداشته و برای سخنچینی، داستانگفتن، با بچهها بازیکردن و وقتگذروندن با دوستهاش زمان زیادی داشته. البته ببرها گاهی جستجوگرها رو میخوردن یا مارها نیششون میزدن ولی اونها هم تصادفکردن با ماشین و آلودگیهای صنعتی نداشتن... بیشتر بخونین
📓 ما توقفناپذیرها: چطور انسانها کرهی زمین رو تصرف کردن؟
✍🏿 یووال نوح هراری
🔛 ع. کاظمی
@Chekide_ha
Telegraph
روزهای خوبِ گذشته
تو عصر حجر، جستجوگرهایی که دربارهی محیط زندگیشون به اندازهی کافی میدونستن بیشتر اوقات زندگیهای خوبی داشتن. اونها درواقع خیلی کمتر از مردم امروزی کار میکردن. بیا دربارهی یه روز از زندگی یه کارگر امروزی که تو کارخونهای معمولی کار میکنه صحبت کنیم.…
👍1
Forwarded from چکیدهها و گزیدههای کتابها (Mohammad Darzi)
روزهای بدِ گذشته
بیا از چیزهای کوچیک شروع کنیم؛ مثلاً حشرات –بیشتر اوقات حشرات مردم عصر حجری رو اذیت میکردن. با اینکه چیز مهمی بهنظر نمیرسه ولی میتونی یه امتحان کوچیک انجام بدی. اگر هوا بهاندازهی کافی گرم بود، برو بیرون، یه جای خوب و امن رو برای درازکشیدن پیدا کن –مثلاً زیر درخت– و سعی کن یه ساعت اصلاً تکون نخوری. اجازه نداری حتی یه انگشتت رو تکون بدی یا گوشت رو بخارونی –فقط صبر کن. نیازی نیست که خیلی منتظر بمونی: مورچههای شجاع بهسرعت از روی پاهات میآن بالا، یه پشه احتمالاً دور گوشت ویز ویز میکنه و شاید یه مگس مزاحم هم بشینه روی بینیت و البته عنکبوتها هم که –آخآخ، ولی تکون نخور! همونطوری بمون. بعد از یه ساعت از خودت بپرس که اگر قرار بود برگردی به عصری که همیشه مجبور بودی زیر درخت یا توی یه کپر موقتی با اونهمه حشره بخوابی، میخواستی انجامش بدی یا نه. یادت باشه که هیچ خونهای نداشتی که دیوارهای محکم و سقف بلند داشته باشه تا داخلش پناه بگیری.
و البته فقط حشرهها نبودن –مردم همیشه نگران شیرها، مارها و کروکدیلها هم بودن. اگر ببرها رو تو تلویزیون یا تو قفسشون توی باغوحش ببینی احساس امنیت میکنی، چون نمیتونن از تلویزیون بهسمتت بیان یا از قفسشون فرار کنن: ولی اگر ببرها آزاد بودن و تو محلهتون میچرخیدن چی؟ احساس امنیت میکردی که خونه رو ترک کنی و پیاده بری مدرسه یا با دوستهات جایی قرار بذاری؟
آب و هوا هم بود. وقتی بارون میبارید، جستجوگرها خیس میشدن. خیس خالی! تو زمستون سردشون بود و تو تابستون گرمشون بود. ﮐﻞ روز رو هم نمیتونستن تو غار پنهان بشن، اگر دنبال غذا نمیرفتن یا اگر غذایی پیدا نمیکردن، گرسنه میشدن.
متاسفانه اتفاقات بد زیادی میافتاد و بهخاطر اینکه جستجوگرها هیچ بیمارستان یا داروی مدرنی نداشتن حتی یه آسیبدیدگی جزئی و کوچیک میتونست خیلی خطرناک باشه. مثلاً پسری که برای چیدن میوه بالای درخت میرفت و میافتاد و پاش میشکست، نمیتونست یه ماه تو تخت بمونه که، البته هنوز تختی نبود! بقیهی اعضای گروه هم تا جایی که میتونستن باهاش میموندن ولی اگر نمیتونست باهاشون به کمپ جدید بره یا از شیرها فرار کنه، تبدیل به یه مشکل جدی میشد.
مخصوصاً بچهها خیلی تو معرض خطر بودن. اونها برای رشدکردن و قویشدن به غذای زیادی احتیاج داشتن و هنوز تو بالارفتن از درختها و سروکارداشتن با حیوونهای خطرناک ماهر نبودن. هر روز امتحان تازهای براشون بود: شنبه ممکن بود امتحان مراقبت از خود در برابر مارها باشه. یکشنبه امتحان پیداکردن مسیر تو جنگل تاریک و دوشنبه هم شکار ماموت. سهشنبه میتونست شناکردن تو رودخونهی یخی باشه و چهارشنبه امتحان تفاوتهای بین قارچ سمی و سالم، و تعطیلات آخر هفته هم وجود نداشت –پنجشنبه امتحان بالارفتن از درخت و جمعه هم دزدین عسل بدون اینکه صدها زنبور نیشت بزنن.
اگر یکی از این امتحانها رو خراب میکردی، فقط نمرهی بد نمیگرفتی –ممکن بود بمیری. شاید دنیای الان ما اونقدرها هم ترسناک نیست!
📓 ما توقفناپذیرها: چطور انسانها کرهی زمین رو تصرف کردن؟
✍🏿 یووال نوح هراری
🔛 ع. کاظمی
@Chekide_ha
بیا از چیزهای کوچیک شروع کنیم؛ مثلاً حشرات –بیشتر اوقات حشرات مردم عصر حجری رو اذیت میکردن. با اینکه چیز مهمی بهنظر نمیرسه ولی میتونی یه امتحان کوچیک انجام بدی. اگر هوا بهاندازهی کافی گرم بود، برو بیرون، یه جای خوب و امن رو برای درازکشیدن پیدا کن –مثلاً زیر درخت– و سعی کن یه ساعت اصلاً تکون نخوری. اجازه نداری حتی یه انگشتت رو تکون بدی یا گوشت رو بخارونی –فقط صبر کن. نیازی نیست که خیلی منتظر بمونی: مورچههای شجاع بهسرعت از روی پاهات میآن بالا، یه پشه احتمالاً دور گوشت ویز ویز میکنه و شاید یه مگس مزاحم هم بشینه روی بینیت و البته عنکبوتها هم که –آخآخ، ولی تکون نخور! همونطوری بمون. بعد از یه ساعت از خودت بپرس که اگر قرار بود برگردی به عصری که همیشه مجبور بودی زیر درخت یا توی یه کپر موقتی با اونهمه حشره بخوابی، میخواستی انجامش بدی یا نه. یادت باشه که هیچ خونهای نداشتی که دیوارهای محکم و سقف بلند داشته باشه تا داخلش پناه بگیری.
و البته فقط حشرهها نبودن –مردم همیشه نگران شیرها، مارها و کروکدیلها هم بودن. اگر ببرها رو تو تلویزیون یا تو قفسشون توی باغوحش ببینی احساس امنیت میکنی، چون نمیتونن از تلویزیون بهسمتت بیان یا از قفسشون فرار کنن: ولی اگر ببرها آزاد بودن و تو محلهتون میچرخیدن چی؟ احساس امنیت میکردی که خونه رو ترک کنی و پیاده بری مدرسه یا با دوستهات جایی قرار بذاری؟
آب و هوا هم بود. وقتی بارون میبارید، جستجوگرها خیس میشدن. خیس خالی! تو زمستون سردشون بود و تو تابستون گرمشون بود. ﮐﻞ روز رو هم نمیتونستن تو غار پنهان بشن، اگر دنبال غذا نمیرفتن یا اگر غذایی پیدا نمیکردن، گرسنه میشدن.
متاسفانه اتفاقات بد زیادی میافتاد و بهخاطر اینکه جستجوگرها هیچ بیمارستان یا داروی مدرنی نداشتن حتی یه آسیبدیدگی جزئی و کوچیک میتونست خیلی خطرناک باشه. مثلاً پسری که برای چیدن میوه بالای درخت میرفت و میافتاد و پاش میشکست، نمیتونست یه ماه تو تخت بمونه که، البته هنوز تختی نبود! بقیهی اعضای گروه هم تا جایی که میتونستن باهاش میموندن ولی اگر نمیتونست باهاشون به کمپ جدید بره یا از شیرها فرار کنه، تبدیل به یه مشکل جدی میشد.
مخصوصاً بچهها خیلی تو معرض خطر بودن. اونها برای رشدکردن و قویشدن به غذای زیادی احتیاج داشتن و هنوز تو بالارفتن از درختها و سروکارداشتن با حیوونهای خطرناک ماهر نبودن. هر روز امتحان تازهای براشون بود: شنبه ممکن بود امتحان مراقبت از خود در برابر مارها باشه. یکشنبه امتحان پیداکردن مسیر تو جنگل تاریک و دوشنبه هم شکار ماموت. سهشنبه میتونست شناکردن تو رودخونهی یخی باشه و چهارشنبه امتحان تفاوتهای بین قارچ سمی و سالم، و تعطیلات آخر هفته هم وجود نداشت –پنجشنبه امتحان بالارفتن از درخت و جمعه هم دزدین عسل بدون اینکه صدها زنبور نیشت بزنن.
اگر یکی از این امتحانها رو خراب میکردی، فقط نمرهی بد نمیگرفتی –ممکن بود بمیری. شاید دنیای الان ما اونقدرها هم ترسناک نیست!
📓 ما توقفناپذیرها: چطور انسانها کرهی زمین رو تصرف کردن؟
✍🏿 یووال نوح هراری
🔛 ع. کاظمی
@Chekide_ha
👍2
Forwarded from چکیدهها و گزیدههای کتابها (Mohammad Darzi)
صحبتکردن با حیوونها
اگر کارتون ببینی یا داستانهای افسانهای بخونی، احتمالش زیاده که به درختها و حیوانهایی بربخوری که حرف میزنن. بچههای کوچیک خیلی راحت باور میکنن که ما میتونیم با درختها و حیوونها صحبت کنیم. اونها ایدهی وجودداشتن روح و روح کائنات و شنیدن حرفهامون از اتاق زیرشیروونی رو هم قبول میکنن. بزرگسالها فکر میکنن این خندهدار و دوستداشتنیه. بچهها که بزرگتر میشن بهشون میگن که: درختهای سخنگو و روح و روح کائنات وجود ندارن و بچهکوچیکها این چیزها رو باور میکنن فقط.
ولی بهنظر میرسه تو عصر حجر، بزرگسالها هم باور داشتن که درختها و حیوونها میتونن حرف بزنن و اینکه روح و روح کائنات وجود دارن. جستجوگرها وقتی تو جنگل قدم میزدن با بوتهها و سنگها صحبت میکردن و از فیلها و موشها درخواست کمک میکردن. بادقت به حرف پرندهها گوش میدادن. اگر کسی مریض میشد یا اتفاقی میافتاد بهاحتمال زیاد یه روح رو مقصر میدونستن و از روح کائنات درخواست کمک میکردن.
این رو از کجا میدونیم؟ خب، البته، مطمئن نیستیم. معمولاً فهمیدن اینکه مردم چیکار میکنن از فهمیدن اینکه چی فکر میکنن راحتتره. مثلاً ما مطمئنیم که مردم سانگیر ماموت شکار میکردن چون تو اون محل استخوونهای ماموت زیادی کشف شده. ولی مردم سانگیر دربارهی ماموتها چی فکر میکردن؟ بعضی از اونها گیاهخوار بودن و فکر میکردن کشتن حیوونها کار درستی نیست؟ و اگر یه ماموت عصبانی به یه نفر حمله میکرد و میکشتش، اونها فکر میکردن که چه بلایی سرش اومده؟ اونها باور داشتن که مردم وقتی میمیرن به بهشت میرن، یا تو یه بدن دیگه زنده میشن یا تبدیل به روح میشن... یا اینکه فقط از بین میرن؟... بیشتر بخونین
📓 ما توقفناپذیرها: چطور انسانها کرهی زمین رو تصرف کردن؟
✍🏿 یووال نوح هراری
🔛 ع. کاظمی
@Chekide_ha
اگر کارتون ببینی یا داستانهای افسانهای بخونی، احتمالش زیاده که به درختها و حیوانهایی بربخوری که حرف میزنن. بچههای کوچیک خیلی راحت باور میکنن که ما میتونیم با درختها و حیوونها صحبت کنیم. اونها ایدهی وجودداشتن روح و روح کائنات و شنیدن حرفهامون از اتاق زیرشیروونی رو هم قبول میکنن. بزرگسالها فکر میکنن این خندهدار و دوستداشتنیه. بچهها که بزرگتر میشن بهشون میگن که: درختهای سخنگو و روح و روح کائنات وجود ندارن و بچهکوچیکها این چیزها رو باور میکنن فقط.
ولی بهنظر میرسه تو عصر حجر، بزرگسالها هم باور داشتن که درختها و حیوونها میتونن حرف بزنن و اینکه روح و روح کائنات وجود دارن. جستجوگرها وقتی تو جنگل قدم میزدن با بوتهها و سنگها صحبت میکردن و از فیلها و موشها درخواست کمک میکردن. بادقت به حرف پرندهها گوش میدادن. اگر کسی مریض میشد یا اتفاقی میافتاد بهاحتمال زیاد یه روح رو مقصر میدونستن و از روح کائنات درخواست کمک میکردن.
این رو از کجا میدونیم؟ خب، البته، مطمئن نیستیم. معمولاً فهمیدن اینکه مردم چیکار میکنن از فهمیدن اینکه چی فکر میکنن راحتتره. مثلاً ما مطمئنیم که مردم سانگیر ماموت شکار میکردن چون تو اون محل استخوونهای ماموت زیادی کشف شده. ولی مردم سانگیر دربارهی ماموتها چی فکر میکردن؟ بعضی از اونها گیاهخوار بودن و فکر میکردن کشتن حیوونها کار درستی نیست؟ و اگر یه ماموت عصبانی به یه نفر حمله میکرد و میکشتش، اونها فکر میکردن که چه بلایی سرش اومده؟ اونها باور داشتن که مردم وقتی میمیرن به بهشت میرن، یا تو یه بدن دیگه زنده میشن یا تبدیل به روح میشن... یا اینکه فقط از بین میرن؟... بیشتر بخونین
📓 ما توقفناپذیرها: چطور انسانها کرهی زمین رو تصرف کردن؟
✍🏿 یووال نوح هراری
🔛 ع. کاظمی
@Chekide_ha
Telegraph
صحبتکردن با حیوونها
اگر کارتون ببینی یا داستانهای افسانهای بخونی، احتمالش زیاده که به درختها و حیوانهایی بربخوری که حرف میزنن. بچههای کوچیک خیلی راحت باور میکنن که ما میتونیم با درختها و حیوونها صحبت کنیم. اونها ایدهی وجودداشتن روح و روح کائنات و شنیدن حرفهامون…
👍1
Forwarded from چکیدهها و گزیدههای کتابها (Mohammad Darzi)
طبق قوانین پیشرفتن
جستجوگرها چه نوع قوانینی داشتن؟ خب، همهجا یه قانون نداشت، چون یه خدای بزرگ آسمونی اونها رو درست نکرده بود. تو هر محیطی حیوونها، درختها و سنگهای متفاوتی وجود داشت پس مردم به قوانین مختلفی باور داشتن. قوانین سانگیر با قوانین اوهالو فرق داشت. لاسکو و اشتادل هم هر کدوم قوانین خودشون رو داشتن. ما قوانین مردم نایاکا رو میدونیم چون میتونیم باهاشون صحبت کنیم و ازشون بپرسیم ولی نمیتونیم دقیقاً بدونیم که مردم باستانی سانگیر، اوهالو، لاسکو و اشتادل از چه قوانینی پیروی میکردن. چون شواهد کافی نداریم و از شواهدی که داریم تعبیرهای گوناگونی میشه داشت.
یه نگاهی به نقاشی پایین بنداز. جستجوگرها حدود ۱۷٬۰۰۰ سال پیش اون رو تو غار لاسکو نقاشی کردن. بهنظرت این نقاشی دربارهی چی هستش؟
خیلیها موافقن که عکس یه مرد با یه سر بهشکل پرنده هستش که یه بیزون کنارش کشیده شده و زیرش هم یه پرنده. باشه، ولی معنی این نقاشی چیه؟ خب، بعضی از باستانشناسها میگن که بیزون به مرد حمله کرده و مرد درحال مرگ داره میافته زمین و میگن که پرندهی پایین مرد نشوندهندهی روحش هست که تو لحظهی مرگ پرواز میکنه و شاید بیزون بزرگ یه حیوون معمولی نیست و نماد مرگ هستش. پس این باستانشناسها ادعا میکنن که این نقاشی ثابت میکنه که ۱۷٬۰۰۰ سال پیش افرادی بودن که معتقد بودن وقتی مردن، روحشون از بدنشون جدا میشه و بهسمت بهشت پرواز میکنه یا شایدم تو یه بدن جدید میره. خب، شاید این چیزیه که اونها بهش باور داشتن.
و شاید هم نه. ما راهی نداریم که بفهمیم این تئوری درست هست یا نه. احتمالاً چیزی که بعضیها بهعنوان یه مرد با یه سرِ پرندهای میبینن، چیزی نباشه جز یه نقاشی الکی از کسی که خیلی خوب نقاشی نمیکرده. چون دست و پاهای اون مرد هم خیلی شبیه دست و پا نیست. و حتی اگر اون سر، سر پرنده باشه شاید عکس یه سوپرمن یا بتمن عصر حجری باشه که داره با یه بیزون هیولا میجنگه و موقعی که بیزون داشته بهش حمله میکرده پرواز کرده.
یا اگر طور دیگهای بهش نگاه کنی، شاید مرد اصلاً درحال مرگ نیست. میتونه دستهاش رو برای بغلکردن بیزون باز کرده باشه و بیزون هم سرش رو آورده پایین تا بره تو بغلش. پس عکس میتونه دربارهی دوستی بین مردم و بیزونها باشه، درسته؟ اگر مدتی به عکس خیره بشی و روش فکر کنی بهاحتمال زیاد داستانهای زیادی مثل داستانهای محتمل بالا به فکرت میرسه.
وقتی ما چیزی رو نمیدونیم بهترین چیز اینه که دربارهش راستگو باشیم. ما دقیقاً نمیدونیم که اعتقادات مردم تو عصر حجر چی بوده یا چهجور داستانهایی میگفتن. این یکی از بزرگترین شکافهای فهم ما از تاریخ انسان هستش.
تا الان دربارهی نحوهی کلی زندگیکردن جستجوگرها صحبت کردیم. ولی «بخشهای کلی» چیزهای مهم زندگی مردم نیستن. تاریخ از رویدادهای مشخص شکل گرفته و بیشتر کتابهای تاریخی این رویدادها رو با جزئیات خیلی زیادی تعریف میکنن.
📓 ما توقفناپذیرها: چطور انسانها کرهی زمین رو تصرف کردن؟
✍🏿 یووال نوح هراری
🔛 ع. کاظمی
@Chekide_ha
جستجوگرها چه نوع قوانینی داشتن؟ خب، همهجا یه قانون نداشت، چون یه خدای بزرگ آسمونی اونها رو درست نکرده بود. تو هر محیطی حیوونها، درختها و سنگهای متفاوتی وجود داشت پس مردم به قوانین مختلفی باور داشتن. قوانین سانگیر با قوانین اوهالو فرق داشت. لاسکو و اشتادل هم هر کدوم قوانین خودشون رو داشتن. ما قوانین مردم نایاکا رو میدونیم چون میتونیم باهاشون صحبت کنیم و ازشون بپرسیم ولی نمیتونیم دقیقاً بدونیم که مردم باستانی سانگیر، اوهالو، لاسکو و اشتادل از چه قوانینی پیروی میکردن. چون شواهد کافی نداریم و از شواهدی که داریم تعبیرهای گوناگونی میشه داشت.
یه نگاهی به نقاشی پایین بنداز. جستجوگرها حدود ۱۷٬۰۰۰ سال پیش اون رو تو غار لاسکو نقاشی کردن. بهنظرت این نقاشی دربارهی چی هستش؟
خیلیها موافقن که عکس یه مرد با یه سر بهشکل پرنده هستش که یه بیزون کنارش کشیده شده و زیرش هم یه پرنده. باشه، ولی معنی این نقاشی چیه؟ خب، بعضی از باستانشناسها میگن که بیزون به مرد حمله کرده و مرد درحال مرگ داره میافته زمین و میگن که پرندهی پایین مرد نشوندهندهی روحش هست که تو لحظهی مرگ پرواز میکنه و شاید بیزون بزرگ یه حیوون معمولی نیست و نماد مرگ هستش. پس این باستانشناسها ادعا میکنن که این نقاشی ثابت میکنه که ۱۷٬۰۰۰ سال پیش افرادی بودن که معتقد بودن وقتی مردن، روحشون از بدنشون جدا میشه و بهسمت بهشت پرواز میکنه یا شایدم تو یه بدن جدید میره. خب، شاید این چیزیه که اونها بهش باور داشتن.
و شاید هم نه. ما راهی نداریم که بفهمیم این تئوری درست هست یا نه. احتمالاً چیزی که بعضیها بهعنوان یه مرد با یه سرِ پرندهای میبینن، چیزی نباشه جز یه نقاشی الکی از کسی که خیلی خوب نقاشی نمیکرده. چون دست و پاهای اون مرد هم خیلی شبیه دست و پا نیست. و حتی اگر اون سر، سر پرنده باشه شاید عکس یه سوپرمن یا بتمن عصر حجری باشه که داره با یه بیزون هیولا میجنگه و موقعی که بیزون داشته بهش حمله میکرده پرواز کرده.
یا اگر طور دیگهای بهش نگاه کنی، شاید مرد اصلاً درحال مرگ نیست. میتونه دستهاش رو برای بغلکردن بیزون باز کرده باشه و بیزون هم سرش رو آورده پایین تا بره تو بغلش. پس عکس میتونه دربارهی دوستی بین مردم و بیزونها باشه، درسته؟ اگر مدتی به عکس خیره بشی و روش فکر کنی بهاحتمال زیاد داستانهای زیادی مثل داستانهای محتمل بالا به فکرت میرسه.
وقتی ما چیزی رو نمیدونیم بهترین چیز اینه که دربارهش راستگو باشیم. ما دقیقاً نمیدونیم که اعتقادات مردم تو عصر حجر چی بوده یا چهجور داستانهایی میگفتن. این یکی از بزرگترین شکافهای فهم ما از تاریخ انسان هستش.
تا الان دربارهی نحوهی کلی زندگیکردن جستجوگرها صحبت کردیم. ولی «بخشهای کلی» چیزهای مهم زندگی مردم نیستن. تاریخ از رویدادهای مشخص شکل گرفته و بیشتر کتابهای تاریخی این رویدادها رو با جزئیات خیلی زیادی تعریف میکنن.
📓 ما توقفناپذیرها: چطور انسانها کرهی زمین رو تصرف کردن؟
✍🏿 یووال نوح هراری
🔛 ع. کاظمی
@Chekide_ha
👍1
Forwarded from چکیدهها و گزیدههای کتابها (Mohammad Darzi)
پردهی سکوت
مثلاً یه کتاب تاریخی دربارهی اولین سفر انسان به ماه ممکنه شرح بده که تو ۲۰ جولای ۱۹۶۹ دقیقاً تو ساعت ۸ و ۱۷ دقیقه و ۴۳ ثانیهی شب چطور فضاپیمای «عقاب» تو محلی به اسم «پایگاه آرامش» روی سطح ماه فرود اومد. دو نفر داخل فضاپیما بودن: «نیل آرمسترانگ» و «باز آلدرین» (یه فضانور دیگه به اسم «مایکل کالینز» هم بود که تو فضاپیمای مادر به اسم کلمبیا موند.) بعد آرمسترانگ با مرکز کنترل عملیات ناسا رو زمین، شهر هیوستون، تماس گرفت و گفت: «هیوستون، اینجا پایگاه آرامش هستش. عقاب فرود اومد.» حداقل ۶۰۰ میلیون نفر تو سر اسر جهان نشسته بودن جلوی تلویزیونهاشون و رادیوهاشون و اون کلمات معروف رو شنیدن: «عقاب فرود اومد». البته که عقابی روی ماه فرود نیومد –انسانها بودن که فرود اومده بودن.
بعد فضانوردها اقدامات اولیهی زیادی رو با دقت انجام دادن، لباسهای فضانوردیشون رو پوشیدن و ساعت ۲ و ۳۹ دقیقه و ۳۵ ثانیهی صبح ۲۱ جولای درِ فضاپیما رو باز کردن. بعد از اقدامات بیشتر، آرمسترانگ از نردبونی به پایین اومد که دقیقاً ۹ تا پله داشت.
تو ساعت ۲ و ۵۶ دقیقه و ۱۵ ثانیهی صبح آرمسترانگ پاش رو از آخرین پله پایین گذاشت، پاهاش رو روی سطح ماه گذاشت و گفت: «این گامی کوچک برای انسان و جهشی بزرگ برای بشریت است.»... بیشتر بخونین
📓 ما توقفناپذیرها: چطور انسانها کرهی زمین رو تصرف کردن؟
✍🏿 یووال نوح هراری
🔛 ع. کاظمی
@Chekide_ha
مثلاً یه کتاب تاریخی دربارهی اولین سفر انسان به ماه ممکنه شرح بده که تو ۲۰ جولای ۱۹۶۹ دقیقاً تو ساعت ۸ و ۱۷ دقیقه و ۴۳ ثانیهی شب چطور فضاپیمای «عقاب» تو محلی به اسم «پایگاه آرامش» روی سطح ماه فرود اومد. دو نفر داخل فضاپیما بودن: «نیل آرمسترانگ» و «باز آلدرین» (یه فضانور دیگه به اسم «مایکل کالینز» هم بود که تو فضاپیمای مادر به اسم کلمبیا موند.) بعد آرمسترانگ با مرکز کنترل عملیات ناسا رو زمین، شهر هیوستون، تماس گرفت و گفت: «هیوستون، اینجا پایگاه آرامش هستش. عقاب فرود اومد.» حداقل ۶۰۰ میلیون نفر تو سر اسر جهان نشسته بودن جلوی تلویزیونهاشون و رادیوهاشون و اون کلمات معروف رو شنیدن: «عقاب فرود اومد». البته که عقابی روی ماه فرود نیومد –انسانها بودن که فرود اومده بودن.
بعد فضانوردها اقدامات اولیهی زیادی رو با دقت انجام دادن، لباسهای فضانوردیشون رو پوشیدن و ساعت ۲ و ۳۹ دقیقه و ۳۵ ثانیهی صبح ۲۱ جولای درِ فضاپیما رو باز کردن. بعد از اقدامات بیشتر، آرمسترانگ از نردبونی به پایین اومد که دقیقاً ۹ تا پله داشت.
تو ساعت ۲ و ۵۶ دقیقه و ۱۵ ثانیهی صبح آرمسترانگ پاش رو از آخرین پله پایین گذاشت، پاهاش رو روی سطح ماه گذاشت و گفت: «این گامی کوچک برای انسان و جهشی بزرگ برای بشریت است.»... بیشتر بخونین
📓 ما توقفناپذیرها: چطور انسانها کرهی زمین رو تصرف کردن؟
✍🏿 یووال نوح هراری
🔛 ع. کاظمی
@Chekide_ha
Telegraph
پردهی سکوت
مثلاً یه کتاب تاریخی دربارهی اولین سفر انسان به ماه ممکنه شرح بده که تو ۲۰ جولای ۱۹۶۹ دقیقاً تو ساعت ۸ و ۱۷ دقیقه و ۴۳ ثانیهی شب چطور فضاپیمای «عقاب» تو محلی به اسم «پایگاه آرامش» روی سطح ماه فرود اومد. دو نفر داخل فضاپیما بودن: «نیل آرمسترانگ» و «باز آلدرین»…
👍2
Forwarded from چکیدهها و گزیدههای کتابها (Mohammad Darzi)
پدربزرگ وال
انسانها از اول تو سراسر جهان زندگی نمیکردن –فقط تو بخشهایی از جهان زندگی میکردن. نیاکان خردمند ما تو آفریقا زندگی میکردن. نئاندرتالها تو اروپا و خاورمیانه، دنیسوواها تو آسیا و انسانهای کوچیک جزیرهی فلورس تو جزیرهی فلورس زندگی میکردن.
تو خیلی از بخشهای دیگهی جهان هیچ انسانی زندگی نمیکرده. هیچ انسانی تو آمریکا یا استرالیا یا تو خیلی از جزیرهها مثل ژاپن، نیوزلند، ماداگاسکار و هاوایی زندگی نمیکرده.
به این دلیل که انسانها شناگرهای خوبی نبودن. اونها گاهی میتونستن به جزیرههایی مثل فلورس برسن که خیلی به سرزمین اصلی نزدیک بودن ولی نمیتونستن از دریای آزاد عبور کنن که به جاهایی مثل استرالیا یا هاوایی برسن.
وقتی نیاکان خردمندمون حدود ۷۰٬۰۰۰ سال پیش آفریقا رو ترک کردن با راهپیمایی شروع کردن. اونها به اروپا راهپیمایی کردن و به نئاندرتالها برخوردن؛ به آسیا راهپیمایی کردن و دنیسوواییها رو دیدن و انقدر راهپیمایی کردن که به دورترین قسمتهای آسیا رسیدن –تا جاییکه دیگه نمیتونستن دورتر برن. ولی این متوقفشون نکرد، چون ایدهی فوقالعادهای داشتن. اونها میدونستن که چوب روی آب شناور میمونه، پس کندههای درخت رو کنار هم بستن تا قایقهای کوچیک بسازن یا داخل تنهی درختها رو خالی کردن تا بلَم درست کنن –و به دریا رفتن.
این دستاورد شگفتانگیزی بود. حیوونهای دیگهای هستن که از زندگی تو خشکی به زندگی تو دریا فرگشت یافتن. برای مثال، نیاکان باستانی والها حیوونهایی خشکزی بودن که بزرگتر از سگها نبودن. حدود ۵۰ میلیون سال پیش بعضی از این حیوونهایی که شبیه سگها بودن، بخشی از وقتشون رو تو رودخونهها یا دریاچهها برای گرفتن ماهی و موجودات کوچیک دیگه صرف کردن. دانشمندها یکی از این حیوونها رو تو پاکستان کشف کردن و بهش اسم «پاکسیتوس» رو دادن. نوادگان پاکسیتوس با زندگی تو آب سازگار شدن و زمان بیشتری رو تو آب گذروندن و بهندرت به خشکی برمیگشتن. پاهای اونها که دیگه برای راهرفتن بهشون نیازی نبود، به باله فرگشت پیدا کردن. دمهاشون هم برای کمک به شناکردنشون تغییر کرد. نهایتاً این حیوونها تو دریا شنا کردن و خشکی رو کاملاً رها کردن. تمام زندگیشون رو تو اعماق اقیانوس زندگی کردن و بدنهاشون سازگار شد، خیلی رشد کرد و به وال تبدیل شدن... بیشتر بخونین
📓 ما توقفناپذیرها: چطور انسانها کرهی زمین رو تصرف کردن؟
✍🏿 یووال نوح هراری
🔛 ع. کاظمی
@Chekide_ha
انسانها از اول تو سراسر جهان زندگی نمیکردن –فقط تو بخشهایی از جهان زندگی میکردن. نیاکان خردمند ما تو آفریقا زندگی میکردن. نئاندرتالها تو اروپا و خاورمیانه، دنیسوواها تو آسیا و انسانهای کوچیک جزیرهی فلورس تو جزیرهی فلورس زندگی میکردن.
تو خیلی از بخشهای دیگهی جهان هیچ انسانی زندگی نمیکرده. هیچ انسانی تو آمریکا یا استرالیا یا تو خیلی از جزیرهها مثل ژاپن، نیوزلند، ماداگاسکار و هاوایی زندگی نمیکرده.
به این دلیل که انسانها شناگرهای خوبی نبودن. اونها گاهی میتونستن به جزیرههایی مثل فلورس برسن که خیلی به سرزمین اصلی نزدیک بودن ولی نمیتونستن از دریای آزاد عبور کنن که به جاهایی مثل استرالیا یا هاوایی برسن.
وقتی نیاکان خردمندمون حدود ۷۰٬۰۰۰ سال پیش آفریقا رو ترک کردن با راهپیمایی شروع کردن. اونها به اروپا راهپیمایی کردن و به نئاندرتالها برخوردن؛ به آسیا راهپیمایی کردن و دنیسوواییها رو دیدن و انقدر راهپیمایی کردن که به دورترین قسمتهای آسیا رسیدن –تا جاییکه دیگه نمیتونستن دورتر برن. ولی این متوقفشون نکرد، چون ایدهی فوقالعادهای داشتن. اونها میدونستن که چوب روی آب شناور میمونه، پس کندههای درخت رو کنار هم بستن تا قایقهای کوچیک بسازن یا داخل تنهی درختها رو خالی کردن تا بلَم درست کنن –و به دریا رفتن.
این دستاورد شگفتانگیزی بود. حیوونهای دیگهای هستن که از زندگی تو خشکی به زندگی تو دریا فرگشت یافتن. برای مثال، نیاکان باستانی والها حیوونهایی خشکزی بودن که بزرگتر از سگها نبودن. حدود ۵۰ میلیون سال پیش بعضی از این حیوونهایی که شبیه سگها بودن، بخشی از وقتشون رو تو رودخونهها یا دریاچهها برای گرفتن ماهی و موجودات کوچیک دیگه صرف کردن. دانشمندها یکی از این حیوونها رو تو پاکستان کشف کردن و بهش اسم «پاکسیتوس» رو دادن. نوادگان پاکسیتوس با زندگی تو آب سازگار شدن و زمان بیشتری رو تو آب گذروندن و بهندرت به خشکی برمیگشتن. پاهای اونها که دیگه برای راهرفتن بهشون نیازی نبود، به باله فرگشت پیدا کردن. دمهاشون هم برای کمک به شناکردنشون تغییر کرد. نهایتاً این حیوونها تو دریا شنا کردن و خشکی رو کاملاً رها کردن. تمام زندگیشون رو تو اعماق اقیانوس زندگی کردن و بدنهاشون سازگار شد، خیلی رشد کرد و به وال تبدیل شدن... بیشتر بخونین
📓 ما توقفناپذیرها: چطور انسانها کرهی زمین رو تصرف کردن؟
✍🏿 یووال نوح هراری
🔛 ع. کاظمی
@Chekide_ha
Telegraph
پدربزرگ وال
انسانها از اول تو سراسر جهان زندگی نمیکردن –فقط تو بخشهایی از جهان زندگی میکردن. نیاکان خردمند ما تو آفریقا زندگی میکردن. نئاندرتالها تو اروپا و خاورمیانه، دنیسوواها تو آسیا و انسانهای کوچیک جزیرهی فلورس تو جزیرهی فلورس زندگی میکردن. تو خیلی از…
👍1
Forwarded from چکیدهها و گزیدههای کتابها (Mohammad Darzi)
غولهای استرالیا
وقتی اولین انسانها روی ساحل قدم گذاشتن، هیچ چیزی دربارهی استرالیا نمیدونستن. تا حالا به یه شهر یا مدرسهی جدید رفتی؟ میتونه سخت باشه، درسته؟ نمیدونی کی بچهی خوبیه و کی قلدره. اگر یه معلم رو تو راهرو ببینی نمیدونی که بهش صبح بخیر بگی یا از سر راهش کنار بری. نمیدونی باحالترین بچهها کجا جمع میشن.
برای انسانهایی که اولینبار به استرالیا رسیدن هم استرالیا همچین حسی داشت. هیچ انسانی تا اونموقع اونجا نبوده، پس هیچی دربارهش نمیدونستن. نمیدونستن کدوم قارچها و توتها سمی هستن و کدومها سالم هستن. اگر یه کانگورو بهسمتشون میاومد نمیدونستن که حیوون خطرناکیه یا کاری باهاشون نداره. نمیدونستن منابع آبی کجا هستن و سنگچخماق از کجا پیدا کنن. همهچیز جدید بود.
همونطور که داشتن خونهی جدیدشون رو بررسی میکردن همهجور حیوون بزرگ و عجیب رو پیدا کردن. تو اون زمان استرالیا فقط کانگوروهایی که ما میشناسیم رو نداشت. کانگوروهایی هم بودن که قدشون به بالای ۱۸۰ سانتیمتر میرسید و وزنشون ۱۸۰ کیلوگرم بود. این کانگوروهای غولپیکر رو یه حیوون دورگهی کانگورو–شیر بهاسم «شیر کیسهدار» شکار میکرد. شیرهای کیسهدار مثل شیرها بزرگ و درنده بودن و یه کیسه مثل کانگوروها داشتن که بچهشون رو حمل کنن. پرندههای غولآسای بیپروازی بهاسم «جنیورنیس» تو دشتهای استرالی زندگی میکردن. از انسانها بزرگتر بودن و تخمگذاری میکردن، که میشد فقط از یکیشون املت خیلی بزرگی درست کنی!
کوالاهای غولپیکری تو جنگلها زندگی میکردن. سوسمارهای اژدهاطور زیر آفتاب خودشون رو گرم میکردن و مارهای پنجمتری لای بوتهها میخزیدن. این مارها احتمالاً میتونستن سه تا بچه رو یهدفعه بخورن و هنوز هم برای غذاخوردن شکمشون جا داشته باشه! بزرگترین حیوون هم «دیپروتودون» بود. این موجودات عظیم که شبیه «وامبتها» بودن تقریباً سه تن وزن داشتن و اندازهی یه ماشین شاسیبلند بودن... بیشتر بخونین
📓 ما توقفناپذیرها: چطور انسانها کرهی زمین رو تصرف کردن؟
✍🏿 یووال نوح هراری
🔛 ع. کاظمی
@Chekide_ha
وقتی اولین انسانها روی ساحل قدم گذاشتن، هیچ چیزی دربارهی استرالیا نمیدونستن. تا حالا به یه شهر یا مدرسهی جدید رفتی؟ میتونه سخت باشه، درسته؟ نمیدونی کی بچهی خوبیه و کی قلدره. اگر یه معلم رو تو راهرو ببینی نمیدونی که بهش صبح بخیر بگی یا از سر راهش کنار بری. نمیدونی باحالترین بچهها کجا جمع میشن.
برای انسانهایی که اولینبار به استرالیا رسیدن هم استرالیا همچین حسی داشت. هیچ انسانی تا اونموقع اونجا نبوده، پس هیچی دربارهش نمیدونستن. نمیدونستن کدوم قارچها و توتها سمی هستن و کدومها سالم هستن. اگر یه کانگورو بهسمتشون میاومد نمیدونستن که حیوون خطرناکیه یا کاری باهاشون نداره. نمیدونستن منابع آبی کجا هستن و سنگچخماق از کجا پیدا کنن. همهچیز جدید بود.
همونطور که داشتن خونهی جدیدشون رو بررسی میکردن همهجور حیوون بزرگ و عجیب رو پیدا کردن. تو اون زمان استرالیا فقط کانگوروهایی که ما میشناسیم رو نداشت. کانگوروهایی هم بودن که قدشون به بالای ۱۸۰ سانتیمتر میرسید و وزنشون ۱۸۰ کیلوگرم بود. این کانگوروهای غولپیکر رو یه حیوون دورگهی کانگورو–شیر بهاسم «شیر کیسهدار» شکار میکرد. شیرهای کیسهدار مثل شیرها بزرگ و درنده بودن و یه کیسه مثل کانگوروها داشتن که بچهشون رو حمل کنن. پرندههای غولآسای بیپروازی بهاسم «جنیورنیس» تو دشتهای استرالی زندگی میکردن. از انسانها بزرگتر بودن و تخمگذاری میکردن، که میشد فقط از یکیشون املت خیلی بزرگی درست کنی!
کوالاهای غولپیکری تو جنگلها زندگی میکردن. سوسمارهای اژدهاطور زیر آفتاب خودشون رو گرم میکردن و مارهای پنجمتری لای بوتهها میخزیدن. این مارها احتمالاً میتونستن سه تا بچه رو یهدفعه بخورن و هنوز هم برای غذاخوردن شکمشون جا داشته باشه! بزرگترین حیوون هم «دیپروتودون» بود. این موجودات عظیم که شبیه «وامبتها» بودن تقریباً سه تن وزن داشتن و اندازهی یه ماشین شاسیبلند بودن... بیشتر بخونین
📓 ما توقفناپذیرها: چطور انسانها کرهی زمین رو تصرف کردن؟
✍🏿 یووال نوح هراری
🔛 ع. کاظمی
@Chekide_ha
Telegraph
غولهای استرالیا
وقتی اولین انسانها روی ساحل قدم گذاشتن، هیچ چیزی دربارهی استرالیا نمیدونستن. تا حالا به یه شهر یا مدرسهی جدید رفتی؟ میتونه سخت باشه، درسته؟ نمیدونی کی بچهی خوبیه و کی قلدره. اگر یه معلم رو تو راهرو ببینی نمیدونی که بهش صبح بخیر بگی یا از سر راهش…
👍1
Forwarded from چکیدهها و گزیدههای کتابها (Mohammad Darzi)
کشف آمریکا
تغییر عادتهای بد خیلی سخته و تمایل دارن هر جا که میری باهات باشن. متاسفانه نیاکان ما هم از این قانون مستثنا نبودن. محوکردن حیوونهای استرالیا اولین کار بزرگی بود که انجام دادن. دومین کار بزرگ محوکردن حیوونهای آمریکا بود.
رسیدن به آمریکا خیلی سختتر از رسیدن به استرالیا بود. آمریکا توسط اقیانوس اطلس از اروپا و آفریقا جدا شده: این اقیانوس خیلی بزرگه. آمریکا از شمال آسیا هم توسط اقیانوس آرام جدا شده که حتی بزرگتر هم هستش. فقط نوک شمال آمریکا که اسمش آلاسکا هستش با نوک شمال آسیا که اسمش سیبری هستش نزدیک بههم هستن. درواقع حدود ۱۰٬۰۰۰ سال پیش سطح آب دریا انقدر پایین بود که میشد از سیبری تا آلاسکا رو راه بری، پس نیازی به ردشدن از دریا یا اقیانوس نبود.
ولی آبوهوای این منطقه بهشدت سرد بود. تو شمال سیبری دمای هوا میتونه به ۵۰- درجهی سلسیوس برسه و روزهای زیادی هم خورشید اصلاً طلوع نمیکنه. حتی نئاندرتالها و دنیسوواییهای قدرتمند –که به برف و یخ و سرمای زمستون عادت داشتن– نمیتونستن تو سیبری زنده بمونن، پس نمیتونستن به آمریکا برن.
نیاکان خردمندمون که از آفریقای آفتابی بودن، بدنهاشون قطعاً با زندگی تو دمای قطب سازگار نبود. ولی همینطور که بهسمت سیبری مهاجرت میکردن، چیزهای مختلف زیادی اختراع کردن تا به زندهموندنشون کمک کنه. میدونیم که مثلاً نئاندرتالها گاهی خودشون رو با خز حیوونها میپوشوندن. ولی خردمندها سوزن رو اختراع کردن و یاد گرفتن که چطوری چند لایه از خز و پوست حیوونها رو بدوزن بههم تا لباسهای ضدآب و گرم داشته باشن. ما معمولاً وقت زیادی رو صرف فکرکردن به سوزن نمیکنیم ولی سوزن یکی از مهمتر ین اختراعات تار یخ هستش. اگر خردمندهای باستانی سوزن رو اختراع نمیکردن، احتمالاً نمیتونستن به آمریکا برن... بیشتر بخونین
📓 ما توقفناپذیرها: چطور انسانها کرهی زمین رو تصرف کردن؟
✍🏿 یووال نوح هراری
🔛 ع. کاظمی
@Chekide_ha
تغییر عادتهای بد خیلی سخته و تمایل دارن هر جا که میری باهات باشن. متاسفانه نیاکان ما هم از این قانون مستثنا نبودن. محوکردن حیوونهای استرالیا اولین کار بزرگی بود که انجام دادن. دومین کار بزرگ محوکردن حیوونهای آمریکا بود.
رسیدن به آمریکا خیلی سختتر از رسیدن به استرالیا بود. آمریکا توسط اقیانوس اطلس از اروپا و آفریقا جدا شده: این اقیانوس خیلی بزرگه. آمریکا از شمال آسیا هم توسط اقیانوس آرام جدا شده که حتی بزرگتر هم هستش. فقط نوک شمال آمریکا که اسمش آلاسکا هستش با نوک شمال آسیا که اسمش سیبری هستش نزدیک بههم هستن. درواقع حدود ۱۰٬۰۰۰ سال پیش سطح آب دریا انقدر پایین بود که میشد از سیبری تا آلاسکا رو راه بری، پس نیازی به ردشدن از دریا یا اقیانوس نبود.
ولی آبوهوای این منطقه بهشدت سرد بود. تو شمال سیبری دمای هوا میتونه به ۵۰- درجهی سلسیوس برسه و روزهای زیادی هم خورشید اصلاً طلوع نمیکنه. حتی نئاندرتالها و دنیسوواییهای قدرتمند –که به برف و یخ و سرمای زمستون عادت داشتن– نمیتونستن تو سیبری زنده بمونن، پس نمیتونستن به آمریکا برن.
نیاکان خردمندمون که از آفریقای آفتابی بودن، بدنهاشون قطعاً با زندگی تو دمای قطب سازگار نبود. ولی همینطور که بهسمت سیبری مهاجرت میکردن، چیزهای مختلف زیادی اختراع کردن تا به زندهموندنشون کمک کنه. میدونیم که مثلاً نئاندرتالها گاهی خودشون رو با خز حیوونها میپوشوندن. ولی خردمندها سوزن رو اختراع کردن و یاد گرفتن که چطوری چند لایه از خز و پوست حیوونها رو بدوزن بههم تا لباسهای ضدآب و گرم داشته باشن. ما معمولاً وقت زیادی رو صرف فکرکردن به سوزن نمیکنیم ولی سوزن یکی از مهمتر ین اختراعات تار یخ هستش. اگر خردمندهای باستانی سوزن رو اختراع نمیکردن، احتمالاً نمیتونستن به آمریکا برن... بیشتر بخونین
📓 ما توقفناپذیرها: چطور انسانها کرهی زمین رو تصرف کردن؟
✍🏿 یووال نوح هراری
🔛 ع. کاظمی
@Chekide_ha
Telegraph
کشف آمریکا
تغییر عادتهای بد خیلی سخته و تمایل دارن هر جا که میری باهات باشن. متاسفانه نیاکان ما هم از این قانون مستثنا نبودن. محوکردن حیوونهای استرالیا اولین کار بزرگی بود که انجام دادن. دومین کار بزرگ محوکردن حیوونهای آمریکا بود. رسیدن به آمریکا خیلی سختتر…
👍2
Forwarded from چکیدهها و گزیدههای کتابها (Mohammad Darzi)
مشکل بزرگ
برات سوال شده که چرا فقط حیوونهای بزرگ مردن؟ چرا ماموتها، مگاتریومها و سگهای آبی غولپیکر ناپدید شدن در حالیکه سگهای آبی کوچیک و خرگوشها هنوز هم زنده هستن؟ خب، چند تا دلیل وجود داره.
اول اینکه وقتی خردمندها شکارهای گروهی رو شروع کردن روی حیوونهای بزرگ تمرکز کردن نه حیوونهای کوچیک –چند تا شکارچی دور هم جمع نمیشدن که دنبال چند تا خرگوش بگردن! اگر ده تا خرگوش رو بین پنجاه نفر تقسیم کنی غذای زیادی به هر نفر نمیرسه... ولی اگر یه ماموت شکار کنی همه غذای کافی میخورن. پس تلاش برای شکارکردنش میارزه.
دوم اینکه بهترین دفاع خرگوش پنهانشدنه: میتونه تو لونهی زیرزمینی بره یا خیلی ساکت زیر یه بوته بشینه و نتونی ببینی کجا رفته. برای ماموتها خیلی سختتره که بخوان پنهان بشن. البته معمولاً حیوونهای بزرگ برای دورشدن از شکارچیها به پنهانشدن تکیه نمیکنن: به جثهشون تکیه میکنن. یه ماموت نیازی نداره که از چشم گرگها یا عقابها پنهان باشه. چون ماموت برای اونها خیلی بزرگه که بخوان بهش حمله کنن. ولی در برابر گروههای خردمندها جثه هیچ محافظتی محسوب نمیشه. برعکس –بزرگترین حیوونها طعمهی شکار برای انسانها بودن. برای همین حیوونهای بزرگ دچار مشکل بزرگی شده بودن.
سوم اینکه حیوونهای بزرگ به این دلیل ناپدید شدن که تعدادشون بهنسب کم بود و زادوولد کمی داشتن. فرض کنیم که یه سرزمین هزار تا ماموت داشت. هر سال دوازده بچهماموت بهدنیا میاومد و ده تا ماموت بهدلیل کهولت سن یا آسیب یا بیماری میمردن. پس این جمعیت ماموتها هر سال دو تا بیشتر میشد. بعد خردمندها اومدن و ماموتها رو شکار کردن. اگر حتی میتونستن هر سال سه تا ماموت بکشن، برای بههمزدن توازن کافی بودش. حالا جمعیت ماموتها هر سال یهدونه کمتر میشد. خودت حساب کن: هزار تا ماموت وجود داشت و هر سال یه دونه ازشون کم میشد، خب چند سال طول میکشید تا ماموتها منقرض بشن؟ و فقط به این فکر کن که آخرین ماموت چقدر بهخاطر تنهابودن غمگین بوده... بیشتر بخونین
📓 ما توقفناپذیرها: چطور انسانها کرهی زمین رو تصرف کردن؟
✍🏿 یووال نوح هراری
🔛 ع. کاظمی
@Chekide_ha
برات سوال شده که چرا فقط حیوونهای بزرگ مردن؟ چرا ماموتها، مگاتریومها و سگهای آبی غولپیکر ناپدید شدن در حالیکه سگهای آبی کوچیک و خرگوشها هنوز هم زنده هستن؟ خب، چند تا دلیل وجود داره.
اول اینکه وقتی خردمندها شکارهای گروهی رو شروع کردن روی حیوونهای بزرگ تمرکز کردن نه حیوونهای کوچیک –چند تا شکارچی دور هم جمع نمیشدن که دنبال چند تا خرگوش بگردن! اگر ده تا خرگوش رو بین پنجاه نفر تقسیم کنی غذای زیادی به هر نفر نمیرسه... ولی اگر یه ماموت شکار کنی همه غذای کافی میخورن. پس تلاش برای شکارکردنش میارزه.
دوم اینکه بهترین دفاع خرگوش پنهانشدنه: میتونه تو لونهی زیرزمینی بره یا خیلی ساکت زیر یه بوته بشینه و نتونی ببینی کجا رفته. برای ماموتها خیلی سختتره که بخوان پنهان بشن. البته معمولاً حیوونهای بزرگ برای دورشدن از شکارچیها به پنهانشدن تکیه نمیکنن: به جثهشون تکیه میکنن. یه ماموت نیازی نداره که از چشم گرگها یا عقابها پنهان باشه. چون ماموت برای اونها خیلی بزرگه که بخوان بهش حمله کنن. ولی در برابر گروههای خردمندها جثه هیچ محافظتی محسوب نمیشه. برعکس –بزرگترین حیوونها طعمهی شکار برای انسانها بودن. برای همین حیوونهای بزرگ دچار مشکل بزرگی شده بودن.
سوم اینکه حیوونهای بزرگ به این دلیل ناپدید شدن که تعدادشون بهنسب کم بود و زادوولد کمی داشتن. فرض کنیم که یه سرزمین هزار تا ماموت داشت. هر سال دوازده بچهماموت بهدنیا میاومد و ده تا ماموت بهدلیل کهولت سن یا آسیب یا بیماری میمردن. پس این جمعیت ماموتها هر سال دو تا بیشتر میشد. بعد خردمندها اومدن و ماموتها رو شکار کردن. اگر حتی میتونستن هر سال سه تا ماموت بکشن، برای بههمزدن توازن کافی بودش. حالا جمعیت ماموتها هر سال یهدونه کمتر میشد. خودت حساب کن: هزار تا ماموت وجود داشت و هر سال یه دونه ازشون کم میشد، خب چند سال طول میکشید تا ماموتها منقرض بشن؟ و فقط به این فکر کن که آخرین ماموت چقدر بهخاطر تنهابودن غمگین بوده... بیشتر بخونین
📓 ما توقفناپذیرها: چطور انسانها کرهی زمین رو تصرف کردن؟
✍🏿 یووال نوح هراری
🔛 ع. کاظمی
@Chekide_ha
Telegraph
مشکل بزرگ
برات سوال شده که چرا فقط حیوونهای بزرگ مردن؟ چرا ماموتها، مگاتریومها و سگهای آبی غولپیکر ناپدید شدن در حالیکه سگهای آبی کوچیک و خرگوشها هنوز هم زنده هستن؟ خب، چند تا دلیل وجود داره. اول اینکه وقتی خردمندها شکارهای گروهی رو شروع کردن روی حیوونهای…
👍3
Forwarded from چکیدهها و گزیدههای کتابها (Mohammad Darzi)
انقراض تُندپیما
نیاکان ما باعث انقراض خیلی از گونههای حیوانی بودن. نهتنها تو استرالیا و آمریکا بلکه تو سراسر دنیا. ما فقط از ناپدیدشدن ماموتها تو آمریکا گفتیم ولی اونها از آسیا و اروپا هم محو شدن، از جاهایی که میلیونها سال توش زندگی کرده بودن. تا ۱۰٬۰۰۰ سال پیش ماموتها فقط تو چند جزیرهی شمال دور که خیلی سرد بودن زندگی میکردن.
یکی از این جزیرهها جزیرهی «رَنگل» تو اقیانوس شمالی هستش که تقریباً صدوپنجاه کیلومتر از شمال ساحل سیبری فاصله داره. مکان بهشدت سردی هستش. حتی بعد از اینکه خردمندها به سیبری رسیدن نمیتونستن به رَنگل برن. پس ماموتها هزاران سال بعد از محوشدنشون تو آمریکا، اروپا و آسیا، تونستن اونجا به زندگیشون ادامه بدن.
ولی حدود ۴٬۰۰۰ سال پیش بعضی از خردمندها تونستن به جزیرهی رَنگل برسن... و خیلی زود ماموتهای اون مکان هم از بین رفتن.
انقراض ماموتها روی خیلی از گیاهان و حیوونهای دیگه هم اثر گذاشت. این هم یه قانون مهم دیگهی زندگیه: حیوونها و گیاهان بههم وابسته هستن پس اگر برای هر موجودی اتفاقی بیفته روی خیلی از موجودات دیگه هم اثر میذاره. این قانون حتی مشمول تو هم میشه. تو روی خیلی از گیاهان و حیوونهای محلهتون تاثیر میذاری. شاید موقع رفتن به ایستگاه اتوبوس چمنها رو لگد کنی و شاید کلوچه و شیرینی هم بخوری و ردی از خردههای شیرینی بجا بذاری که مورچهها و گنجشکها پیداش کنن و بخورن. شاید از سقف اتاق زیر شیروونی یا انباریتون تار عنکبوتها رو پاک کنی. پس اگر به یه شهر دیگه بری، احتمالاً عنکبوتها خوشحال بشن ولی مورچهها و گنجشکها اصلاً خوشحال نمیشن... بیشتر بخونین
📓 ما توقفناپذیرها: چطور انسانها کرهی زمین رو تصرف کردن؟
✍🏿 یووال نوح هراری
🔛 ع. کاظمی
@Chekide_ha
نیاکان ما باعث انقراض خیلی از گونههای حیوانی بودن. نهتنها تو استرالیا و آمریکا بلکه تو سراسر دنیا. ما فقط از ناپدیدشدن ماموتها تو آمریکا گفتیم ولی اونها از آسیا و اروپا هم محو شدن، از جاهایی که میلیونها سال توش زندگی کرده بودن. تا ۱۰٬۰۰۰ سال پیش ماموتها فقط تو چند جزیرهی شمال دور که خیلی سرد بودن زندگی میکردن.
یکی از این جزیرهها جزیرهی «رَنگل» تو اقیانوس شمالی هستش که تقریباً صدوپنجاه کیلومتر از شمال ساحل سیبری فاصله داره. مکان بهشدت سردی هستش. حتی بعد از اینکه خردمندها به سیبری رسیدن نمیتونستن به رَنگل برن. پس ماموتها هزاران سال بعد از محوشدنشون تو آمریکا، اروپا و آسیا، تونستن اونجا به زندگیشون ادامه بدن.
ولی حدود ۴٬۰۰۰ سال پیش بعضی از خردمندها تونستن به جزیرهی رَنگل برسن... و خیلی زود ماموتهای اون مکان هم از بین رفتن.
انقراض ماموتها روی خیلی از گیاهان و حیوونهای دیگه هم اثر گذاشت. این هم یه قانون مهم دیگهی زندگیه: حیوونها و گیاهان بههم وابسته هستن پس اگر برای هر موجودی اتفاقی بیفته روی خیلی از موجودات دیگه هم اثر میذاره. این قانون حتی مشمول تو هم میشه. تو روی خیلی از گیاهان و حیوونهای محلهتون تاثیر میذاری. شاید موقع رفتن به ایستگاه اتوبوس چمنها رو لگد کنی و شاید کلوچه و شیرینی هم بخوری و ردی از خردههای شیرینی بجا بذاری که مورچهها و گنجشکها پیداش کنن و بخورن. شاید از سقف اتاق زیر شیروونی یا انباریتون تار عنکبوتها رو پاک کنی. پس اگر به یه شهر دیگه بری، احتمالاً عنکبوتها خوشحال بشن ولی مورچهها و گنجشکها اصلاً خوشحال نمیشن... بیشتر بخونین
📓 ما توقفناپذیرها: چطور انسانها کرهی زمین رو تصرف کردن؟
✍🏿 یووال نوح هراری
🔛 ع. کاظمی
@Chekide_ha
Telegraph
انقراض تُندپیما
نیاکان ما باعث انقراض خیلی از گونههای حیوانی بودن. نهتنها تو استرالیا و آمریکا بلکه تو سراسر دنیا. ما فقط از ناپدیدشدن ماموتها تو آمریکا گفتیم ولی اونها از آسیا و اروپا هم محو شدن، از جاهایی که میلیونها سال توش زندگی کرده بودن. تا ۱۰٬۰۰۰ سال پیش ماموتها…
👍2
Forwarded from چکیدهها و گزیدههای کتابها (Mohammad Darzi)
از قدرت فوقالعادهت استفاده کن!
وقتی نیاکانمون باعث انقراض ماموتها و دیپروتودونها شدن نمیدونستن که دارن چیکار میکنن. ولی ما نمیتونیم امروز از این بهانه استفاده کنیم. ما میدونیم که داریم با شیرها، دلفینها و والها چیکار میکنیم. ما مسئول آیندهی اونها هستیم و مهم نیست که چند سالته، تو هم میتونی کاری انجام بدی. یادت باشه، حتی با اینکه بچهای، از هر شیر و والی قویتر هستی! بله والها از تو خیلی بزرگترن ولی تو قدرت فوقالعادهی داستانگفتن و همکاریکردن رو داری.
وال آبی بزرگترین حیوونی هستش که تابهحال وجود داشته. حتی از بزرگترین دایناسورها هم سنگینتر و درازتره! میتونه به طول ۳۱ متر برسه و تا ۱۵۰ تن وزن داشته باشه. یه وال به اندازهی ۵٬۰۰۰ بچه وزن داره ولی باز هم والها نمیتونن از خودشون محافظت کنن. چون انسانها داستانگفتن و همکاریکردن با روشهای خیلی پیچیده رو یاد گرفتن، که والها ازشون سر در نمیآرن.
هزار سال پیش والها توسط گروهی از ماهیگیرهایی که تو قایقهای چوبی به دریا میرفتن، با نیزههای چوبی شکار میشدن. گاهی والها میتونستن از این قایقها فرار کنن یا حتی بشکوننشون یا غرقشون کنن. ولی تو عصر مدرن، انسانها یاد گرفتن که با روش جدید باهم همکاری کنن: شرکتها رو تاسیس کردن... بیشتر بخونین
📓 ما توقفناپذیرها: چطور انسانها کرهی زمین رو تصرف کردن؟
✍🏿 یووال نوح هراری
🔛 ع. کاظمی
@Chekide_ha
وقتی نیاکانمون باعث انقراض ماموتها و دیپروتودونها شدن نمیدونستن که دارن چیکار میکنن. ولی ما نمیتونیم امروز از این بهانه استفاده کنیم. ما میدونیم که داریم با شیرها، دلفینها و والها چیکار میکنیم. ما مسئول آیندهی اونها هستیم و مهم نیست که چند سالته، تو هم میتونی کاری انجام بدی. یادت باشه، حتی با اینکه بچهای، از هر شیر و والی قویتر هستی! بله والها از تو خیلی بزرگترن ولی تو قدرت فوقالعادهی داستانگفتن و همکاریکردن رو داری.
وال آبی بزرگترین حیوونی هستش که تابهحال وجود داشته. حتی از بزرگترین دایناسورها هم سنگینتر و درازتره! میتونه به طول ۳۱ متر برسه و تا ۱۵۰ تن وزن داشته باشه. یه وال به اندازهی ۵٬۰۰۰ بچه وزن داره ولی باز هم والها نمیتونن از خودشون محافظت کنن. چون انسانها داستانگفتن و همکاریکردن با روشهای خیلی پیچیده رو یاد گرفتن، که والها ازشون سر در نمیآرن.
هزار سال پیش والها توسط گروهی از ماهیگیرهایی که تو قایقهای چوبی به دریا میرفتن، با نیزههای چوبی شکار میشدن. گاهی والها میتونستن از این قایقها فرار کنن یا حتی بشکوننشون یا غرقشون کنن. ولی تو عصر مدرن، انسانها یاد گرفتن که با روش جدید باهم همکاری کنن: شرکتها رو تاسیس کردن... بیشتر بخونین
📓 ما توقفناپذیرها: چطور انسانها کرهی زمین رو تصرف کردن؟
✍🏿 یووال نوح هراری
🔛 ع. کاظمی
@Chekide_ha
Telegraph
از قدرت فوقالعادهت استفاده کن!
وقتی نیاکانمون باعث انقراض ماموتها و دیپروتودونها شدن نمیدونستن که دارن چیکار میکنن. ولی ما نمیتونیم امروز از این بهانه استفاده کنیم. ما میدونیم که داریم با شیرها، دلفینها و والها چیکار میکنیم. ما مسئول آیندهی اونها هستیم و مهم نیست که چند…
👍2
Forwarded from چکیدهها و گزیدههای کتابها (Mohammad Darzi)
خطرناکترین حیوونِ دنیا
و اینطوری بود که ما امپراتوران سیارهی زمین شدیم و تونستیم سرنوشت همهی حیوونهای دیگه رو به دستمون بگیریم. حتی قبل از اینکه انسانها اولین شهر رو بنا کنن، چرخ رو اختراع کنن و نوشتن رو یاد بگیرن، تو سراسر دنیا پخش شدن و حدوداً نصف حیوونهای بزرگ رو کشتن. تو تاریخ سیارهی ما، انسانها اولین حیوانهایی بودن که تقریباً به تمام قارههای مختلف و جزیرهها رسیدن و ما تونستیم دنیا رو تغییر بدیم.
نیاکانمون به لطف تواناییهای خاصشون این کارها رو انجام دادن: ابداع داستانها و همکاریکردن تو تعداد بالا. این بهمعنی این بود که گونهی ما از نئاندرتالها یا شیرها و فیلها خیلی قویتر بود. این ما رو تبدیل به خطرناکترین حیوون دنیا کرد.
پس حالا داستان نیاکان باستانیمون رو میدونی. میدونی که چرا گاهی اوقات نصفشبها از ترس هیولای زیر تخت از خواب میپری. چرا دور آتیش نشستن و دیدن شعلهها حس خوبی داره و چرا دوست داری ﮐﻞ یه کیک شکلاتی رو بخوری با اینکه برات خوب نیستش.
میدونی که چطوری یه استخوون انگشت میتونه کمکمون کنه تا هویت یه گونهی متفاوت انسانی رو تشخیص بدیم. میدونی که بعضی از جزایر روزی سکونتگاه انسانها و حیوونهای کوچیک بودن. میدونی که تو عصر حجر بیشتر ابزارها از سنگ ساخته نشده بودن و بیشتر مردم تو غار زندگی نمیکردن. میدونی که گاهی نوجوونها و دخترهای کوچیک میتونن کشفهای علمی مهمی داشته باشن و میدونی که اگر داستان خوبی رو ابداع کنی که مردم بهش اعتقاد پیدا کنن، میتونی دنیا رو فتح کنی.
این رو هم میدونی که ما هنوز چیزهای زیادی رو نمیدونیم. ما نمیدونیم نئاندرتالها با مغزهای بزرگشون چه کاری انجام میدادن. نمیدونیم که نئاندرتالها و خردمندها گاهی عاشق هم میشدن یا اینکه تو عصر حجر خانوادهها چه شکلی داشتن. نمیدونیم مردم اون زمان چه ادیانی داشتن.
و سوالهای دیگهای هم هست. این کتاب توضیح داد که چطور نیاکانمون قدرتمندترین حیوون دنیا شدن؛ چطور تو سراسر سیارهی زمین پخش شدن و باعث ازبینرفتن نئاندرتالها، دنیسوواییها و چند تا گونهی انسانی دیگه شدن. چطور خیلی از حیوونهای جهان رو منقرض کردن؛ ولی حتی بعد از انجام همهی این کارها نمیتونستن ماشین و هواپیما و کشتی بسازن. هنوز نوشتن بلد نبودن. مزرعه و شهر نداشتن. حتی نمیتونستن گندم پرورش بدن و نون بپزن. پس چطور یاد گرفتن این کارها رو انجام بدن؟ این یه داستان مفصل دیگهست.
📓 ما توقفناپذیرها: چطور انسانها کرهی زمین رو تصرف کردن؟
✍🏿 یووال نوح هراری
🔛 ع. کاظمی
🔚
@Chekide_ha
و اینطوری بود که ما امپراتوران سیارهی زمین شدیم و تونستیم سرنوشت همهی حیوونهای دیگه رو به دستمون بگیریم. حتی قبل از اینکه انسانها اولین شهر رو بنا کنن، چرخ رو اختراع کنن و نوشتن رو یاد بگیرن، تو سراسر دنیا پخش شدن و حدوداً نصف حیوونهای بزرگ رو کشتن. تو تاریخ سیارهی ما، انسانها اولین حیوانهایی بودن که تقریباً به تمام قارههای مختلف و جزیرهها رسیدن و ما تونستیم دنیا رو تغییر بدیم.
نیاکانمون به لطف تواناییهای خاصشون این کارها رو انجام دادن: ابداع داستانها و همکاریکردن تو تعداد بالا. این بهمعنی این بود که گونهی ما از نئاندرتالها یا شیرها و فیلها خیلی قویتر بود. این ما رو تبدیل به خطرناکترین حیوون دنیا کرد.
پس حالا داستان نیاکان باستانیمون رو میدونی. میدونی که چرا گاهی اوقات نصفشبها از ترس هیولای زیر تخت از خواب میپری. چرا دور آتیش نشستن و دیدن شعلهها حس خوبی داره و چرا دوست داری ﮐﻞ یه کیک شکلاتی رو بخوری با اینکه برات خوب نیستش.
میدونی که چطوری یه استخوون انگشت میتونه کمکمون کنه تا هویت یه گونهی متفاوت انسانی رو تشخیص بدیم. میدونی که بعضی از جزایر روزی سکونتگاه انسانها و حیوونهای کوچیک بودن. میدونی که تو عصر حجر بیشتر ابزارها از سنگ ساخته نشده بودن و بیشتر مردم تو غار زندگی نمیکردن. میدونی که گاهی نوجوونها و دخترهای کوچیک میتونن کشفهای علمی مهمی داشته باشن و میدونی که اگر داستان خوبی رو ابداع کنی که مردم بهش اعتقاد پیدا کنن، میتونی دنیا رو فتح کنی.
این رو هم میدونی که ما هنوز چیزهای زیادی رو نمیدونیم. ما نمیدونیم نئاندرتالها با مغزهای بزرگشون چه کاری انجام میدادن. نمیدونیم که نئاندرتالها و خردمندها گاهی عاشق هم میشدن یا اینکه تو عصر حجر خانوادهها چه شکلی داشتن. نمیدونیم مردم اون زمان چه ادیانی داشتن.
و سوالهای دیگهای هم هست. این کتاب توضیح داد که چطور نیاکانمون قدرتمندترین حیوون دنیا شدن؛ چطور تو سراسر سیارهی زمین پخش شدن و باعث ازبینرفتن نئاندرتالها، دنیسوواییها و چند تا گونهی انسانی دیگه شدن. چطور خیلی از حیوونهای جهان رو منقرض کردن؛ ولی حتی بعد از انجام همهی این کارها نمیتونستن ماشین و هواپیما و کشتی بسازن. هنوز نوشتن بلد نبودن. مزرعه و شهر نداشتن. حتی نمیتونستن گندم پرورش بدن و نون بپزن. پس چطور یاد گرفتن این کارها رو انجام بدن؟ این یه داستان مفصل دیگهست.
📓 ما توقفناپذیرها: چطور انسانها کرهی زمین رو تصرف کردن؟
✍🏿 یووال نوح هراری
🔛 ع. کاظمی
🔚
@Chekide_ha
👍3
Forwarded from چکیدهها و گزیدههای کتابها (Mohammad Darzi)
پیداکردن ماهی درونی شما!
من بیشتر تابستانهای دوران بزرگسالی زندگیام را در برف و بوران سپری کردم؛ جایی در نزدیکی مدار قطب شمال روی پرتگاهها مشغول شکستن سنگها بودم. بیشتر اوقات از سرمای بیاندازهی آنجا دستها و صورتم تاول میزدند و تصور میکردم فلج شدهام؛ با وجود همهی این سختیها نداشتن دستآورد قابل قبول هم کاملاً معمول بود. البته گاهی اوقات اگر بخت با من یار بود، استخوانهای یک دیرینهماهی را پیدا میکردم. هرچند در نظر بیشتر مردم این استخوانها گنجینهای مدفون در خاک بهشمار نمیآمدند، برای من از هر جواهری ارزشمندتر بودند.
درواقع، استخوانهای دیرینهماهی به ما در کشف این راز که واقعاً چه کسانی هستیم و چطور این شمایل را به خود گرفتهایم، کمک میکنند. آنچه که تابهحال دربارهی بدنها آموختهایم حاصل کشفیات رخداده در مکانهای عجیب و دورافتادهی دنیاست؛ از طبقهبندی فسیل (Fossil) خزندگان و ماهیهای بهدستآمده از دل صخرههای سراسر جهان گرفته تا اطلاعات موجود در DNA همهی جانداران زندهی کرهی زمین اما همهی اینها نمیتوانست مرا قانع کند که چطور باقیماندهی استخوانهای باستانی -و بههمان میزان فسیل ماهیها- سرنخهایی از ساختار ابتدایی بدن ما را بهدست میدهد؟
غیرممکن است بتوانیم وقایعی که میلیونها سال پیش و حتی در بسیاری موارد میلیاردها سال پیش رخ داده است را به تصویر بکشیم. متأسفانه هیچ شاهد عینی وجود نداشته؛ هیچیک از ما در آن زمان نبودیم. بهعبارتی دیگر، هیچ زبان گویایی از آن دوران باقی نمانده است. از این هم بدتر، از جانوران بسیاری که در گذشته میزیستند نیز اثری نیست؛ همگی مردهاند و زمان بسیار طولانی از مدفونشدنشان میگذرد و بهندرت جزئی از بدن آنها باقی مانده است. اگر بدانید که بیش از ۹۹ درصد همهی گونههایی که در گذشتههای دور زیستهاند اکنون از بین رفتهاند و تنها کسر کوچکی از آنها بهشکل فسیل باقی ماندهاند و اینکه حتی مقدار کمتری از این فسیلها تاکنون کشف شده است، آنگاه به این نتیجه میرسید که هر تلاشی برای بررسی گذشتهمان، از همان ابتدا محکوم به شکست بهنظر میرسد!
📓 ماهی درونی شما: سفری به تاریخ ۳/۵ میلیاردسالهی بدن انسان
✍🏿 نیل شوبین
🔛 نیلوفر فشنگساز
@Chekide_ha
من بیشتر تابستانهای دوران بزرگسالی زندگیام را در برف و بوران سپری کردم؛ جایی در نزدیکی مدار قطب شمال روی پرتگاهها مشغول شکستن سنگها بودم. بیشتر اوقات از سرمای بیاندازهی آنجا دستها و صورتم تاول میزدند و تصور میکردم فلج شدهام؛ با وجود همهی این سختیها نداشتن دستآورد قابل قبول هم کاملاً معمول بود. البته گاهی اوقات اگر بخت با من یار بود، استخوانهای یک دیرینهماهی را پیدا میکردم. هرچند در نظر بیشتر مردم این استخوانها گنجینهای مدفون در خاک بهشمار نمیآمدند، برای من از هر جواهری ارزشمندتر بودند.
درواقع، استخوانهای دیرینهماهی به ما در کشف این راز که واقعاً چه کسانی هستیم و چطور این شمایل را به خود گرفتهایم، کمک میکنند. آنچه که تابهحال دربارهی بدنها آموختهایم حاصل کشفیات رخداده در مکانهای عجیب و دورافتادهی دنیاست؛ از طبقهبندی فسیل (Fossil) خزندگان و ماهیهای بهدستآمده از دل صخرههای سراسر جهان گرفته تا اطلاعات موجود در DNA همهی جانداران زندهی کرهی زمین اما همهی اینها نمیتوانست مرا قانع کند که چطور باقیماندهی استخوانهای باستانی -و بههمان میزان فسیل ماهیها- سرنخهایی از ساختار ابتدایی بدن ما را بهدست میدهد؟
غیرممکن است بتوانیم وقایعی که میلیونها سال پیش و حتی در بسیاری موارد میلیاردها سال پیش رخ داده است را به تصویر بکشیم. متأسفانه هیچ شاهد عینی وجود نداشته؛ هیچیک از ما در آن زمان نبودیم. بهعبارتی دیگر، هیچ زبان گویایی از آن دوران باقی نمانده است. از این هم بدتر، از جانوران بسیاری که در گذشته میزیستند نیز اثری نیست؛ همگی مردهاند و زمان بسیار طولانی از مدفونشدنشان میگذرد و بهندرت جزئی از بدن آنها باقی مانده است. اگر بدانید که بیش از ۹۹ درصد همهی گونههایی که در گذشتههای دور زیستهاند اکنون از بین رفتهاند و تنها کسر کوچکی از آنها بهشکل فسیل باقی ماندهاند و اینکه حتی مقدار کمتری از این فسیلها تاکنون کشف شده است، آنگاه به این نتیجه میرسید که هر تلاشی برای بررسی گذشتهمان، از همان ابتدا محکوم به شکست بهنظر میرسد!
📓 ماهی درونی شما: سفری به تاریخ ۳/۵ میلیاردسالهی بدن انسان
✍🏿 نیل شوبین
🔛 نیلوفر فشنگساز
@Chekide_ha
❤4
Forwarded from چکیدهها و گزیدههای کتابها (Mohammad Darzi)
حفاری برای فسیلها: مشاهدهی خودمان؛
در یک بعدازظهر برفی از ماه ژوئیه (تیر) درحالیکه در عرض جغرافیایی حدود ۸۰ درجهی شمال مشغول بررسی یکی از صخرههای ۳۷۵ میلیونساله در جزیرهی الزمیر (Ellesmere) بودم، یکی از ماهیهای درونیمان را کشف کردم. قصد من و همکارانم از سفر به این منطقهی متروکه از جهان، تلاش برای کشف یکی از مراحل کلیدی انتقال از ماهیها به خشکیزیان بود. آنچه که از درون صخره نمایان شد، فسیل دهان یک ماهی بود اما نه هر ماهیای! یک ماهی با سری پهن و صاف. هنگامیکه ما سر پهن و صاف را مشاهده کردیم، متوجه شدیم به کشف متفاوتی دست یافتهایم. حدس میزدیم که اگر شمار بیشتری از این اسکلت را درون صخره پیدا کنیم، میتوانیم مرحلهی نخستین تاریخچهی تکاملی جمجمه، گردن و حتی دستوپاهای انسان را آشکار کنیم!
باید اعتراف کنم که از نظر امنیت و رفاه شخصی، سؤالی که از خود میپرسیدم این بود که چرا من در شمالگانم نه در هاوایی؟ درواقع، من بهدنبال پاسخی برای این سؤال بودم که سر پهن و صاف چه رازی را در انتقال جهشی موجودات، از جانوران آبزی به خشکیزی آشکار میسازد؟ پاسخ این سؤالات در این داستان نهفته است که ما چطور از کشف فسیلهای بیشتر بهمنظور فاشساختن اسرار گذشتهی خودمان استفاده کردیم.
فسیلها یکی از نمونههای اساسی شواهدیاند که ما برای درک بهتر خودمان از آنها بهره میگیریم. ژنها و مراحل جنینی موارد دیگریاند که دربارهی آنها در فصلهای بعدی صحبت خواهم کرد). بسیاری از مردم این موضوع را نمیدانند که ما اغلب با دقتی حیرتآور به کشفیات فسیلی دست پیدا میکنیم. ما در خانه هم فعالیتهای علمیمان را دنبال میکنیم تا شانس موفقیت خود در عرصهی جستوجو را به حداکثر برسانیم؛ (بهاینترتیب، مدام احتمال رویارویی با شانس را برای خود بیشتر میکنیم.)
دوئایت د. آیزنهاوئر (Dwight D. Eisenhower) مشهور، رابطهی متناقض بین برنامهریزی و شانس در جنگ را به بهترین شکل توصیف کرده است: «دریافتهام که در آمادهشدن برای جنگ، برنامهریزی ضروری است، اما نقشهها بیفایدهاند.» این سخن در دیرینهشناسی میدانی مخلص کلام است. ما برای رسیدن به محل فسیلها، انواع بسیاری از نقشهها را آماده میکنیم اما در عین حال این امکان وجود دارد که همهی نقشههای میدانی ما بههم بخورد؛ زیرا واقعیتهای موجود میتوانند حتی بهترین نقشههای سازماندهیشده را هم تحتتاثیر قرار دهند.
با آگاهی از نکات قبل، ما برای یافتن پاسخ سؤالات علمی خاص، سفرهایی اکتشافی تدارک میبینیم. بهاینصورت که با استفاده از چندین ایدهی ساده که دربارهی آنها صحبت خواهم کرد، پیشبینی میکنیم فسیلهای مهم احتمالاً در کجا یافت میشوند. البته همانطور که گفتم این امکان هم وجود دارد که در ۱۰۰ درصد موارد هم موفق نباشیم، اما اغلب تصادفاً موفق هم میشدیم که این فرایند کشف را جالبتر میکرد. مثل: یافتن فسیل پستانداران اولیه برای پاسخگویی به پرسش دربارهی منشأ پستانداران یا فسیل نخستین قورباغهها. برای پاسخ به سؤالاتی دربارهی منشأ آنها و همچنین برخی از نخستین جانوران چهارپا برای درک منشأ حیوانات خشکیزی.
📓 ماهی درونی شما: سفری به تاریخ ۳/۵ میلیاردسالهی بدن انسان
✍🏿 نیل شوبین
🔛 نیلوفر فشنگساز
@Chekide_ha
در یک بعدازظهر برفی از ماه ژوئیه (تیر) درحالیکه در عرض جغرافیایی حدود ۸۰ درجهی شمال مشغول بررسی یکی از صخرههای ۳۷۵ میلیونساله در جزیرهی الزمیر (Ellesmere) بودم، یکی از ماهیهای درونیمان را کشف کردم. قصد من و همکارانم از سفر به این منطقهی متروکه از جهان، تلاش برای کشف یکی از مراحل کلیدی انتقال از ماهیها به خشکیزیان بود. آنچه که از درون صخره نمایان شد، فسیل دهان یک ماهی بود اما نه هر ماهیای! یک ماهی با سری پهن و صاف. هنگامیکه ما سر پهن و صاف را مشاهده کردیم، متوجه شدیم به کشف متفاوتی دست یافتهایم. حدس میزدیم که اگر شمار بیشتری از این اسکلت را درون صخره پیدا کنیم، میتوانیم مرحلهی نخستین تاریخچهی تکاملی جمجمه، گردن و حتی دستوپاهای انسان را آشکار کنیم!
باید اعتراف کنم که از نظر امنیت و رفاه شخصی، سؤالی که از خود میپرسیدم این بود که چرا من در شمالگانم نه در هاوایی؟ درواقع، من بهدنبال پاسخی برای این سؤال بودم که سر پهن و صاف چه رازی را در انتقال جهشی موجودات، از جانوران آبزی به خشکیزی آشکار میسازد؟ پاسخ این سؤالات در این داستان نهفته است که ما چطور از کشف فسیلهای بیشتر بهمنظور فاشساختن اسرار گذشتهی خودمان استفاده کردیم.
فسیلها یکی از نمونههای اساسی شواهدیاند که ما برای درک بهتر خودمان از آنها بهره میگیریم. ژنها و مراحل جنینی موارد دیگریاند که دربارهی آنها در فصلهای بعدی صحبت خواهم کرد). بسیاری از مردم این موضوع را نمیدانند که ما اغلب با دقتی حیرتآور به کشفیات فسیلی دست پیدا میکنیم. ما در خانه هم فعالیتهای علمیمان را دنبال میکنیم تا شانس موفقیت خود در عرصهی جستوجو را به حداکثر برسانیم؛ (بهاینترتیب، مدام احتمال رویارویی با شانس را برای خود بیشتر میکنیم.)
دوئایت د. آیزنهاوئر (Dwight D. Eisenhower) مشهور، رابطهی متناقض بین برنامهریزی و شانس در جنگ را به بهترین شکل توصیف کرده است: «دریافتهام که در آمادهشدن برای جنگ، برنامهریزی ضروری است، اما نقشهها بیفایدهاند.» این سخن در دیرینهشناسی میدانی مخلص کلام است. ما برای رسیدن به محل فسیلها، انواع بسیاری از نقشهها را آماده میکنیم اما در عین حال این امکان وجود دارد که همهی نقشههای میدانی ما بههم بخورد؛ زیرا واقعیتهای موجود میتوانند حتی بهترین نقشههای سازماندهیشده را هم تحتتاثیر قرار دهند.
با آگاهی از نکات قبل، ما برای یافتن پاسخ سؤالات علمی خاص، سفرهایی اکتشافی تدارک میبینیم. بهاینصورت که با استفاده از چندین ایدهی ساده که دربارهی آنها صحبت خواهم کرد، پیشبینی میکنیم فسیلهای مهم احتمالاً در کجا یافت میشوند. البته همانطور که گفتم این امکان هم وجود دارد که در ۱۰۰ درصد موارد هم موفق نباشیم، اما اغلب تصادفاً موفق هم میشدیم که این فرایند کشف را جالبتر میکرد. مثل: یافتن فسیل پستانداران اولیه برای پاسخگویی به پرسش دربارهی منشأ پستانداران یا فسیل نخستین قورباغهها. برای پاسخ به سؤالاتی دربارهی منشأ آنها و همچنین برخی از نخستین جانوران چهارپا برای درک منشأ حیوانات خشکیزی.
📓 ماهی درونی شما: سفری به تاریخ ۳/۵ میلیاردسالهی بدن انسان
✍🏿 نیل شوبین
🔛 نیلوفر فشنگساز
@Chekide_ha
👍8
Forwarded from چکیدهها و گزیدههای کتابها (Mohammad Darzi)
کشف فسیل؛ پیشرفتهای جدید و راهکارهای سنتی.
امروزه دیرینهشناسان میدانی از بسیاری جهات، اوقات آسودهتری برای یافتن جایگاههای جدید کشف فسیل نسبت به آنچه ما انجام میدادیم میگذرانند؛ چراکه ما دربارهی ساختار زمینشناسی مناطق محلی بیشتر میدانیم؛ در حقیقت، باید سپاسگزار اکتشافات زمینشناسی تحت نظر مقامات منطقهای و شرکتهای نفت و گاز باشیم. همچنین اینترنت امکان دسترسی سریع به نقشهها، بررسی اطلاعات و عکسهای هوایی را به ما داده است. من در مطالعاتم حتی به امید یافتن مکانهای فسیلی جدید، میتوانستم از طریق لپتاپم حیاط خلوت منزل شما را هم بررسی کنم! برای تکمیل مطالب قبل باید بگویم که دستگاههای تصویربرداری و رادیوگرافی حتی میتوانند فسیلها را در میان برخی از انواع صخرهها نمایان کنند و به ما این امکان داده میشود که استخوانهای نهفته در درون سنگها را به تصویر درآوریم.
با وجود چنین پیشرفتهایی و اینکه شکار فسیلهای مهم نسبت به صد سال گذشته بیشتر شده است، دیرینهشناسان هنوز هم نیاز به بررسی و شناخت دقیق سنگها دارند و فسیلهای درون سنگها غالباً باید بهصورت دستی خارج شوند. استخوان موجود در فسیلها میباید کشف و استخراج شود و تصمیمات متعددی دربارهی ماهیت آنها گرفته شود و انجام همهی این فرایندها بهطور خودکار و غیردستی بسیار دشوار است؛ بهعلاوه جستوجوی فسیل از پشت صفحهی مانیتور هرگز به لذتبخشی حفاری واقعی برای دیرینهشناسان نیست.
📓 ماهی درونی شما: سفری به تاریخ ۳/۵ میلیاردسالهی بدن انسان
✍🏿 نیل شوبین
🔛 نیلوفر فشنگساز
@Chekide_ha
امروزه دیرینهشناسان میدانی از بسیاری جهات، اوقات آسودهتری برای یافتن جایگاههای جدید کشف فسیل نسبت به آنچه ما انجام میدادیم میگذرانند؛ چراکه ما دربارهی ساختار زمینشناسی مناطق محلی بیشتر میدانیم؛ در حقیقت، باید سپاسگزار اکتشافات زمینشناسی تحت نظر مقامات منطقهای و شرکتهای نفت و گاز باشیم. همچنین اینترنت امکان دسترسی سریع به نقشهها، بررسی اطلاعات و عکسهای هوایی را به ما داده است. من در مطالعاتم حتی به امید یافتن مکانهای فسیلی جدید، میتوانستم از طریق لپتاپم حیاط خلوت منزل شما را هم بررسی کنم! برای تکمیل مطالب قبل باید بگویم که دستگاههای تصویربرداری و رادیوگرافی حتی میتوانند فسیلها را در میان برخی از انواع صخرهها نمایان کنند و به ما این امکان داده میشود که استخوانهای نهفته در درون سنگها را به تصویر درآوریم.
با وجود چنین پیشرفتهایی و اینکه شکار فسیلهای مهم نسبت به صد سال گذشته بیشتر شده است، دیرینهشناسان هنوز هم نیاز به بررسی و شناخت دقیق سنگها دارند و فسیلهای درون سنگها غالباً باید بهصورت دستی خارج شوند. استخوان موجود در فسیلها میباید کشف و استخراج شود و تصمیمات متعددی دربارهی ماهیت آنها گرفته شود و انجام همهی این فرایندها بهطور خودکار و غیردستی بسیار دشوار است؛ بهعلاوه جستوجوی فسیل از پشت صفحهی مانیتور هرگز به لذتبخشی حفاری واقعی برای دیرینهشناسان نیست.
📓 ماهی درونی شما: سفری به تاریخ ۳/۵ میلیاردسالهی بدن انسان
✍🏿 نیل شوبین
🔛 نیلوفر فشنگساز
@Chekide_ha
🔥4👍3
Forwarded from چکیدهها و گزیدههای کتابها (Mohammad Darzi)
شاخصهای مهم در کشف فسیل
آنچه که فرایند اکتشاف را مشکل میسازد این است که محیطهای یافت فسیل بسیار نادرند. برای بهحداکثررساندن شانس موفقیتمان، همگرائی سه شاخص را دنبال میکنیم: اول اینکه مکانهایی را جستوجو میکنیم که سنگها در بهترین دورهی زمینشناسی خود باشند؛ دوم سنگهای مورد جستوجو بهترین نوع برای نگهداری فسیلها باشند؛ و شاخص سوم اینکه طبعاً سنگهایی از جنسی مناسب که قادر به حفظ فسیل بودهاند و سنگهایی که در سطح زمین رخنمون شدهاند. در کنار اینها عامل دیگری نیز وجود دارد: شانس و موفقیتهای غیرمنتظره؛ که آن را با مثال توضیح میدهم.
این مثال یکی از بزرگترین تحولات تاریخ زندگی را به ما نشان خواهد داد: یورش ماهیها به خشکی. میلیاردها سال، حیات تنها در آب وجود داشت؛ سپس در حدود ۳۶۵ میلیون سال پیش جانورانی در خشکی سکنی گزیدند. زندگی در این دو محیط با یکدیگر تفاوتهای اساسی داشت. تنفس در آب به اندامی کاملاً متفاوت از تنفس در خشکی نیاز دارد؛ همینطور برای غذاخوردن، دفعکردن و حتی حرکتکردن. در حقیقت لازم بود نوع کاملاً جدیدی از بدن بهوجود بیاید. در نگاه نخست شکاف بین دو محیط آبی و خشکی غیرقابل پوشش بهنظر میآید؛ اما وقتی به شواهد مینگریم، همهچیز دگرگون میشود؛ آنچه که غیرممکن بهنظر میآید واقعاً اتفاق افتاده است!
📓 ماهی درونی شما: سفری به تاریخ ۳/۵ میلیاردسالهی بدن انسان
✍🏿 نیل شوبین
🔛 نیلوفر فشنگساز
@Chekide_ha
آنچه که فرایند اکتشاف را مشکل میسازد این است که محیطهای یافت فسیل بسیار نادرند. برای بهحداکثررساندن شانس موفقیتمان، همگرائی سه شاخص را دنبال میکنیم: اول اینکه مکانهایی را جستوجو میکنیم که سنگها در بهترین دورهی زمینشناسی خود باشند؛ دوم سنگهای مورد جستوجو بهترین نوع برای نگهداری فسیلها باشند؛ و شاخص سوم اینکه طبعاً سنگهایی از جنسی مناسب که قادر به حفظ فسیل بودهاند و سنگهایی که در سطح زمین رخنمون شدهاند. در کنار اینها عامل دیگری نیز وجود دارد: شانس و موفقیتهای غیرمنتظره؛ که آن را با مثال توضیح میدهم.
این مثال یکی از بزرگترین تحولات تاریخ زندگی را به ما نشان خواهد داد: یورش ماهیها به خشکی. میلیاردها سال، حیات تنها در آب وجود داشت؛ سپس در حدود ۳۶۵ میلیون سال پیش جانورانی در خشکی سکنی گزیدند. زندگی در این دو محیط با یکدیگر تفاوتهای اساسی داشت. تنفس در آب به اندامی کاملاً متفاوت از تنفس در خشکی نیاز دارد؛ همینطور برای غذاخوردن، دفعکردن و حتی حرکتکردن. در حقیقت لازم بود نوع کاملاً جدیدی از بدن بهوجود بیاید. در نگاه نخست شکاف بین دو محیط آبی و خشکی غیرقابل پوشش بهنظر میآید؛ اما وقتی به شواهد مینگریم، همهچیز دگرگون میشود؛ آنچه که غیرممکن بهنظر میآید واقعاً اتفاق افتاده است!
📓 ماهی درونی شما: سفری به تاریخ ۳/۵ میلیاردسالهی بدن انسان
✍🏿 نیل شوبین
🔛 نیلوفر فشنگساز
@Chekide_ha
👍6❤2🔥1
Forwarded from چکیدهها و گزیدههای کتابها (Mohammad Darzi)
طبقهبندی زمانی لایههای سنگی
در جستوجوی سنگهای دورههای مناسب، ما با حقیقتی جالبتوجه روبهرو شدیم. فسیلهای سنگهای دنیا بهصورت تصادفی در آنها جای نگرفتهاند؛ بلکه محل قرارگیری آنها و آنچه در خود نهفته دارند پیرو یک الگو و طبقهبندی است و ما میتوانیم از این طبقهبندی برای طراحی سفرهای اکتشافی خود به بهترین نحو استفاده کنیم.
میلیاردها سال تغییر و تحول لایههای متفاوت سنگی در زمین را روی یکدیگر قرار داده است. فرض اولیهی اکتشافات ما که آزمودن آن نیز آسان است این است که سنگهای موجود در سطح از سنگهای لایههای زیرین جوانترند؛ معمولاً این فرض برای مکانهایی درست است که چیدمان لایهای کیکمانند، مشابه گرند کنیون (Grand Canyon) دارند.
اما جابهجاییهای پوستهی زمین سبب ایجاد گسلهایی میشود که موقعیت لایهها را تغییر میدهد؛ درواقع، بهاینصورت است که سنگهای کهنهتر روی سنگهای جوانتر قرار میگیرند. خوشبختانه هنگامیکه موقعیت این گسلها شناخته شود، میتوانیم لایههای متوالی را بر اساس توالی اصلیشان شناسایی کنیم.
فسیلهای درون این لایههای سنگی نیز از توالی برخوردارند: لایههای پایینتر گونههای کاملاً متفاوتی نسبت به لایههای بالاتر دارند.
📓 ماهی درونی شما: سفری به تاریخ ۳/۵ میلیاردسالهی بدن انسان
✍🏿 نیل شوبین
🔛 نیلوفر فشنگساز
@Chekide_ha
در جستوجوی سنگهای دورههای مناسب، ما با حقیقتی جالبتوجه روبهرو شدیم. فسیلهای سنگهای دنیا بهصورت تصادفی در آنها جای نگرفتهاند؛ بلکه محل قرارگیری آنها و آنچه در خود نهفته دارند پیرو یک الگو و طبقهبندی است و ما میتوانیم از این طبقهبندی برای طراحی سفرهای اکتشافی خود به بهترین نحو استفاده کنیم.
میلیاردها سال تغییر و تحول لایههای متفاوت سنگی در زمین را روی یکدیگر قرار داده است. فرض اولیهی اکتشافات ما که آزمودن آن نیز آسان است این است که سنگهای موجود در سطح از سنگهای لایههای زیرین جوانترند؛ معمولاً این فرض برای مکانهایی درست است که چیدمان لایهای کیکمانند، مشابه گرند کنیون (Grand Canyon) دارند.
اما جابهجاییهای پوستهی زمین سبب ایجاد گسلهایی میشود که موقعیت لایهها را تغییر میدهد؛ درواقع، بهاینصورت است که سنگهای کهنهتر روی سنگهای جوانتر قرار میگیرند. خوشبختانه هنگامیکه موقعیت این گسلها شناخته شود، میتوانیم لایههای متوالی را بر اساس توالی اصلیشان شناسایی کنیم.
فسیلهای درون این لایههای سنگی نیز از توالی برخوردارند: لایههای پایینتر گونههای کاملاً متفاوتی نسبت به لایههای بالاتر دارند.
📓 ماهی درونی شما: سفری به تاریخ ۳/۵ میلیاردسالهی بدن انسان
✍🏿 نیل شوبین
🔛 نیلوفر فشنگساز
@Chekide_ha
❤3