علم و امید (٩)

چند دهه‌ی پیش در یک مهمانی شام، از رابرت وود فیزیکدان درخواست شد در پاسخ به یک سخنرانی (پس از نوشیدن پیمانه‌ی باده) پیرامون فیزیک و متافیزیک چیزی به نشانه‌ی تایید بگوید. منظور از متافیزیک چیزی شبیه به فلسفه بود یا حقایقی که می‌توان تنها با اندیشیدن در مورد آن به پاسخ رسید و حتی ممکن است شبه‌علم را هم در برگیرد. وود در این چند خط چنین پاسخ داد: «فیزیکدانی فرضیه‌ای در ذهن دارد. هرچه بیشتر به آن می‌اندیشد، بیشتر معنا پیدا می‌کند. او نوشته‌ها و کتب علمی را زیر و رو می‌کند. هرچه بیشتر پژوهش می‌کند فرضیه‌اش امیدوارکننده‌تر می‌شود؛ بنابراین با آمادگی کامل به آزمایشگاه می‌رود و آزمایشی را برای آزمودن ایده‌اش طرح‌ریزی می‌کند. آزمایش او پرزحمت است. احتمالات بسیاری لحاظ شده است. دقت اندازه‌گیری بهبود بخشیده شده است و شاخص خطا کاهش داده شده است. او اجازه می‌دهد واقعیت در آزمایش به هر شکل که ممکن است خود را بنمایاند و تنها به چیزی که از آزمایش برمی‌آید وفادار است. بعد از تمام این کارها، با وجود همه‌ی آزمایش‌های محتاطانه، ایده‌اش بی‌ارزش به نظر می‌رسد. پس فیزیکدان آن را کنار می‌گذارد، ذهنش را از به‌هم‌ریختگی این ناکامی آزاد می‌کند و سراغ ایده‌ی دیگری می‌رود.»

وود درحالی‌که پیمانه‌اش را بالا می‌بُرد این‌گونه نتیجه‌گیری کرد: «تفاوت بین فیزیک و متافیزیک در این نیست که پیشه‌وران یکی باهوش‌تر از دیگری هستند، تفاوتشان در این است که متافیزیک آزمایشگاه ندارد.»

📓 جهان در تسخیر اهریمن: علم نوری در ظلمت
✍🏿 کارل سیگن
🔛 رضا شعبانی

@Chekide_ha

علم و امید (١٠)

با وجود به کارگیری‌های نابه‌جای علم، علم به منزله‌ی جاده‌ای برای رهایی از تنگدستی و عقب‌ماندگی در جوامع نوظهور به شمار می‏رود. به‌کارگیری علم سبب می‌شود که اقتصاد ملی و تمدن جهانی به جنبش درآید. بسیاری از جوامع این موضوع را درک می‌کنند و به همین دلیل است که بیشتر دانش‌آموختگان رشته‌های علوم و مهندسی در مدارس تحصیلات تکمیلی آمریکا -که همچنان از بهترین مدارس جهان هستند- از کشورهای دیگر می‌آیند. در نتیجه چیزی که گهگاه ایالات‌متحده از درک آن ناتوان می‌ماند این است که رها کردن علم و دانش، خود مسیری رو به تنگدستی و عقب‌ماندگی است.

علم ما را از خطرات فناوری‌هایی که دنیا را دگرگون ساخته‌اند، به‌ویژه محیط سیاره‌ای که در آن زندگی می‌کنیم، آگاه مى‌سازد. علم مانند زنگ هشدار اضطراری است که زودهنگام عمل می‌کند.

علم به ما ژرف‌ترین مسائل طبیعت، زندگی، سیاره‌ی ما و جهان را می‌آموزد. برای نخستین بار در تاریخ انسان، می‏شود به درک واقعی از این مسائل دست یابیم. این مسائل و اهمیت آن‌ها در همه‌ی فرهنگ‌های روی زمین همواره ارج نهاده می‌شوند. همه‌ی ما از شنیدن چنین پرسش‌های ارزشمندی مو به تنمان سیخ می‌شود. در درازمدت، بزرگ‌ترین هدیه‌ی علم به انسان که در هیچ شاخه‌ی دیگری از دانش انسانی نمی‌گنجد آموزش چیزهایی است که به درک جایگاه‌مان در کاینات کمک می‌کند. اینکه چه کسی هستیم و کجا و در چه دوره‌ای به سر می‌بریم.

دستاوردها و آرمان‌های علم و دموکراسی هم‌سو و در بسیاری از موارد جدا‌یی‌ناپذیر است. در سده های ششم و هفتم پیش از میلاد و در یونان باستان علم همگام با دموکراسی رشد کرد. علم به همه‌ی افرادی که رنج‌های فراوانی برای یادگیری‌اش به دوش می‌کشند برتری می‌بخشد (اگرچه بیشتر افراد را به‌طور سازمان‌یافته از رسیدن به این برتری بازداشته‌اند)؛ با تبادل آزادانه‌ی ایده‌ها و داده‌ها و در حقیقت با پایبندی به این ویژگی‌ها رشد می‌کند و با پنهان‌کاری و پوشیدن اطلاعات ناسازگار است. علم هیچ برتری یا ارزشی را حمل نمی‌کند. علم و دموکراسی هردو نظرات نامتعارف و گفت‌وگوهای پرشوری را برمی‌انگیزانند و هردو دلایل کافی، استدلال و استاندارد سخت‌گیرانه‌ای از شواهد را مطالبه مى‌کنند. علم دست کسانی که وانمود به دانستن پاسخ بسیاری از پرسش‌ها می‏کنند را رو می‌کند. علم سپری در برابر صوفی‌گری، خرافه‌پرستی و به کار بردن مذهب در جای نادرست آن است. اگر در ارزش‌های علم روراست باشیم، هرگاه به ما دروغی بگویند و هرگاه قربانی فریبکاری شویم می‌تواند به ما در شناسایی حقیقت کمک کند. علم‌ در بحبوحه‌ی یادگیری برای خطاهایمان اصلاحیه فراهم مى‌کند. هرچه زبان، قوانین و روش‌های علمی فراگیر‌تر باشند، برای پاسداشت آنچه توماس جفرسون و همفکرانش در ذهن می‌پروراندند بخت بیشتری خواهیم داشت؛ اما از سوی دیگر دموکراسی می‌تواند از طریق فراورده‌های علم از میان رود، حتی آسان‌تر از آنچه عوام‌فریبان دوران پیش-صنعتی رویای آن را در سر می‌پروراندند.

یافتن حقیقت همچون یافتنِ ناگهانیِ ذره‌ای کاه بر اقیانوسی عظیم، متلاطم و فریبنده، نیازمند هوشیاری، فداکاری و دلاوری است؛ اما اگر این شیوه‌های بی‌مانندِ اندیشیدن را تمرین نکنیم، نمی‌‏شود امیدوار باشیم که راهگشای مناسبی برای مشکلات جدی ‌پیش رویمان بیابیم و با خطر تبدیل‌شدن به ملتی ابله مواجهیم. جهانی از ابلهان که آماده برای چپاول به دست افراد فریبکاری است که پیرامون ما پرسه می‌زنند.

یک موجود فرازمینی فرضی که برای نخستین بار پایش به کره‌ی زمین برسد -با بررسی موشکافانه‌ی آنچه در تلویزیون، رادیو، فیلم‌ها، روزنامه‌ها، مجلات، کتاب‌های تصویری و بسیاری کتاب‌های دیگر برای کودکانمان نمایش مى‌دهیم- ممکن است فوراً چنین نتیجه‌گیری کند که ما می‌خواهیم به آن‌ها کشتار، تجاوز، خشونت، خرافه‌پرستی، ساده‌لوحی و مصرف‌گرایی را آموزش دهیم. ما همچنان پافشاری می‌کنیم تا جایی که با تکرار و استمرار ما بسیاری از کودکانمان سرانجام این پیام شوم را دریافت می‌کنند. چه جامعه‌ای می‌توانستیم بسازیم اگر به‌جای آن علم و حس امیدواری را به کودکانمان آموزش می‌دادیم.

📓 جهان در تسخیر اهریمن: علم نوری در ظلمت
✍🏿 کارل سیگن
🔛 رضا شعبانی

@Chekide_ha

بیگانگان (١)

ویرایشی از کتابی که نخستین بار خواندم مزین به کلام برنارد. ام. باراچ ، تاجر و مشاور رئیس‌جمهور بود که به باور خویش خواندن کتاب مکای، او را از هدر دادن میلیون‌ها دلار سرمایه، نجات داده است.

تاریخچه‌ای طولانی بر ادعای بی‌اساس درمان بیماری با نیروی مغناطیسی وجود داشت. برای نمونه، پاراکلیتوس با یک آهنربا بیماری را از بدن انسان خارج و آن را در زمین تخلیه کرد؛ اما شخصیت کلیدی، فرنز مزمر بود. پس از سردرگمی‌های بسیار دریافتم که واژه‌ای برگرفته از نام مزمر، در معنای چیزی مانند هیپنوتیزم به کار می‌رود؛ اما اطلاعات مقدماتی‌ من در مورد مزمر از مکای به دست آمد. این پزشک اهل وین می‌پنداشت موقعیت سیارات می‌تواند بر سلامتی انسان‌ها تأثیر بگذارد و شگفت‌انگیزی الکتریسیته و مغناطیس، توجه او را برانگیخته بود. او در جشن انقلاب برای خاندانِ سلطنتیِ در حالِ زوالِ فرانسه چیزهایی فراهم کرد. آن‌ها در یک اتاق تاریک، گرد هم آمدند، مزمر که لباس ابریشمی با نشان طلایی به تن و چوب‌دستی سفیدی در دست داشت، مهرهای ویژه را بر جام‌های حاوی اسیدسولفوریک رقیق فرو برد. مغناطیس‌گر (شخصی که در این فرایند، واسطه‌ی انتقال نیروی مغناطیسی بود) و مرد جوانی که دستیارش بود به چشم‌های بیماران خیره شدند و اندام آن‌ها را پاک کردند. آن‌ها به میله‌های آهنی که از محلول بیرون می‌آمدند چنگ می‌زدند و یا دستان یکدیگر را در دست هم حلقه می‌کردند؛ با حالتی شبیه به جنون که از یکی به دیگری سرایت کرد، نجیب‌زادگان -به‌ویژه زنان جوان‌- که در دو سوی او قرار داشتند شفا پیدا کردند.

مزمر، غوغایی به‌پا کرد. او نام این نیرو را «مغناطیس حیوانی» نامید؛ اما این موضوع به کامِ پزشکانِ عادی و تجارت آن‌ها خوش نیامد، بنابراین، پزشکان فرانسوی بر پادشاه لویی شانزدهم فشار آوردند که او را تنبیه کند. آنان مدعی شدند که مزمر تهدیدی برای بهداشت و سلامت همگانی است. آکادمی علوم فرانسه، کمیته‌ای به خدمت گماشت که در میان اعضای آن شیمیدانِ پیشگام، آنتونی لاوازیه و دیپلماتِ آمریکایی و کارشناس الکتریسیته، بنجامین فرانکلین به چشم می‌خورد. آن‌ها یک آزمایش کنترل‌شده واضح ترتیب دادند: وقتی اثر مغناطیسی بدون آگاهی بیمار انجام می‌شد، هیچ اثری از درمان مشاهده نمی‌شد. کمیته به این نتیجه رسید که درمان، درصورتی‌که به‌راستی بتوانیم اسم آن را درمان بگذاریم، تنها در ذهن بینندگان وجود دارد. مزمر و پیروان او اعتنایی نکردند. یکی از آن‌ها بعدها گفت که برای اثربخشی این درمان لازم است که ذهن و نیت شما این‌گونه باشد:

هر آنچه از دانش فیزیک در ذهن دارید کنار بگذارید… تمام ایرادهایی را که ممکن است وارد بدانید از ذهن خود پاک کنید… در طول مدت شش هفته استدلال را کنار بگذارید… ذهن خود را با شکیبایی آماده‌ی پذیرش کنید؛ تمام تجربیات پیشین خود را انکار کنید و به استدلال و منطق گوش نکنید.

البته نکته‌ی نهایی: «هرگز این مراسم را در حضور یک انسان پرسشگر اجرا نکنید.»

📓 جهان در تسخیر اهریمن: علم نوری در ظلمت
✍🏿 کارل سیگن
🔛 رضا شعبانی

@Chekide_ha

بیگانگان (٢)

از دوران کودکی‌ به موضوع زندگی فرازمینی علاقه‌مند بودم، حتی پیش از آنکه چیزی در مورد بشقاب‌پرنده‌ها شنیده باشم. این علاقه برای مدت طولانی پس از کاهش اشتیاق اولیه‌ام به موضوع یوفوها در من به جا‌ ماند - هنگامی‌که با شیوه‌ی سخت‌گیرانه‌ای به نام روش علمی آشنا شدم: درستی هر چیز به وجود شواهد بستگی دارد و موضوعی با این درجه از اهمیت باید شواهدی داشته باشد که مو لای درزش نرود. هراندازه تمایل ما به حقیقت داشتن امری بیشتر باشد، به همان اندازه باید دقت و وسواسمان افزایش پیدا کند. تائید هیچ‌کس به‌تنهایی کافی نیست. انسان‌ها ممکن است در اشتباه باشند، ممکن است سربه‌سرمان بگذارند. مردم حقیقت را برای پول و شهرت تحریف می‌کنند. گهگاه چیزی را که می‌بینند به‌درستی نمی‌فهمند. حتی گاهی چیزهایی می‌بینند که درواقعیت وجود ندارند.

اساساً تمام موارد رویارویی با یوفو‌ها نقل‌قولی از اشخاص مدعی است. یوفو‌ها به شکل‌های گوناگونِ متحرک و یا شناور در هوا، مانند دیسک، سیگار، استوانه‌ای یا کروی توصیف شده‌اند. حرکت آرام یا همراه با سر و صدا، با خروجی دودمانند و یا بدون هیچ خروجی، نورهای چشمک‌زن یا درخشش یکنواخت نقره‌گون یا مانند شب‌نما. مشاهدات ناسازگار و گوناگون نشان می‌دهد آن‌ها هیچ سرچشمه‌ی مشترکی ندارند و تنها کارایی عبارت‌هایی همچون یوفو‌ یا «بشقاب پرنده» درآمیختن دسته‌ای از پدیده‌های نامرتبط به هم و پیچیده کردن موضوع است.

📓 جهان در تسخیر اهریمن: علم نوری در ظلمت
✍🏿 کارل سیگن
🔛 رضا شعبانی

@Chekide_ha

جهان در تسخیر اهریمن

در آغاز دهه‌ی ۱۹۶۰، استدلال من این بود که داستان‌های یوفوها بیشتر برای ارضای عطش مذهبی ساخته‌شده‌اند. در دوره‌ای كه علم، پیروی بی‌چون‌وچرا از اديان کهن را به چالش کشیده است، جایگزینی برای فرضيه‌ی خدا پيشنهاد می‌شود که به زیر چتر علم درآمده است، قدرت فراوان آن‌ها به‌وسیله‌ی اصطلاح‌های به‌ظاهر علمی‌ توضيح داده می‌شوند، خدايان و اهریمنان دوران کهن از آسمان می‌آیند تا ما را تسخیر کنند، بصیرت پیامبر‌گونه را به ما پیشکش کنند و ما را با چشم‌انداز آینده‌ی روشن‌تری وسوسه نمایند: مذهبِ پررمز و رازِ عصرِ فضا در حال شکل‌گیری است.

اسطوره‌شناس، توماس.‌ ای. بولارد در سال ۱۹۸۹ نوشت:
به نظر می‌رسد گزارش‌های آدم‌ربایی فضایی‌ها همان بازنویسیِ داستان‌های رویارویی با چیزهایِ فراطبیعی در آموزه‌های پیشینیان است که در آن نقش کلیدی فضایی‌ها جایگزین نقش موجودات آسمانی شده است.

او به این نتیجه می‌رسد:
شاید علم دست اشباح و جادوگرها را از باورهایمان کوتاه کرده باشد، اما این جای خالی، بی‌درنگ با موجودات بیگانه‌ای پر شده است که همان کارایی را دارند. تنها، ظاهر این فرازمینی‌ها چیز تازه‌ای است. تمام ترس‌ها و هیجان‌های روانی برخاسته از آن‌ها به‌سادگی به همان جایگاه پیشین خود بازگشته‌اند که مانند گذشته در قلمروی افسانه‌ها هستند، به همان شکل که شب‌هنگام همه‌چیز اسرار‌آمیز می‌شود.

آیا ممکن است مردم همیشه و همه‌جا، گاه و بی‌گاه، توهم‌های آشکار و واقعی را، بیشتر با درون‌مایه‌ی جنسی، درمورد ربوده شدن به دست موجودات ناشناخته و دارای توانایی تله‌پاتی که از آسمان می‌آیند تجربه کنند، موجوداتی که از میان دیوار می‌گذرند و جزییاتشان برگرفته از ویژگی‌های فرهنگی و روحیه‌ و طرز فکر حاکم بر جامعه هستند؟ آن‌هایی که چنین چیزی را خودشان تجربه نکرده‌اند، آن را تکان‌دهنده و تااندازه‌ای آشنا می‌دانند؛ آن‌ها هم داستان را نقل می‌کنند. به‌زودی این داستان‌ جایگاهی برای خود می‌یابد الهام‌بخش دیگرانی می‌شود که سعی می‌کنند توهم‌ها و تصورهای خود را بفهمند و به قلمروی اسطوره‌ها و افسانه‌های عامیانه وارد می‌شود. رابطه‌ی میان درون‌مایه‌ی توهم‌های خود‌ به خودی در لوبِ گیجگاهی و ابرانگاره‌ی فرازمینی‌هایِ آدم‌ربا با چنین فرضیه‌ای سازگار است.

شاید هرگاه باور مشترک این باشد که خدایان از آسمان به زمین می‌آیند، توهم‌هایمان در مورد خدایان است؛ هنگامی‌که همه‌ی ما با اهریمن‌ها آشنا باشیم توهم‌ها در مورد اهریمن‌های نر (اینکوبی) و ماده (ساکوبی) است؛ هرگاه جن و پری به شکل گسترده پذیرفته شوند آن‌ها را می‌بینیم؛ در دوران ماورا‌پنداری و روح باوری با ارواح روبه‌رو می‌شویم و هرگاه افسانه‌های قدیمی رنگ می‌بازند و ما احتمال وجود موجوداتِ فرازمینی را در ذهن خود می‌پرورانیم، تصویرپردازی در خیالاتمان به سمت موجودات فرازمینی می‌گراید.

قطعه‌های شعر یا زبان‌های خارجی، تصاویر و رویدادهایی که به چشم خود دیده‌ایم، داستان‌هایی که در کودکی پی‌درپی شنیده‌ایم، می‌توانند چندین دهه بعد در حافظه بازیابی شوند، بی‌آنکه یادمان باشد آن‌ها چگونه به ذهنمان رسیده‌اند. هرمان ملویل در داستان موبی دیک می‌گوید: در تبی سوزان، انسان‌هایی ناآگاهانه، به زبان‌های باستانی صحبت کرده‌اند و... پس از فاش شدن راز آن، همواره کاشف به عمل می‌آید که در دوران فراموش‌شده‌ی کودکی، آن زبان باستانی در گوششان زمزمه شده است. در زندگی روزمره‌ی خویش، ناآگاهانه و ناخواسته هنجارهای فرهنگی را به کار می‌بریم گویی سرچشمه‌ی آن‌ها در ذهن خودمان است.

📓 جهان در تسخیر اهریمن: علم نوری در ظلمت
✍🏿 کارل سیگن
🔛 رضا شعبانی

@Chekide_ha

تفاوت میان الهام راستین و الهام دروغین

چرا مردم باید داستان‌هایی در مورد آدم‌ربایی فضایی‌ها از خود بسازند؟ چرا مردم باید در برنامه‌های زنده‌ی تلویزیونی ظاهر شوند که در آن مهمانان برنامه ازلحاظ جنسی تحقیر می‌شوند -هیجان دیوانه‌وار کنونی که در برنامه‌های پوچ تلویزیونی آمریکا دیده می‌شود؟ اینکه بفهمید بیگانگان شما را ربوده‌اند دست‌ِکم زندگیتان را از یکنواختی درمی‌آورد. توجه همنوع، درمانگر‌ان و یا حتی رسانه‌ها را به خود جلب می‌کنید. نوعی حس کشف، سرخوشی و سرور در آن وجود دارد. در قدم بعد قرار است چه چیزی را به یاد آورید؟ اندک‌اندک باور می‌کنید شما پیش‌قراول یا حتی بخشی از یک رویداد بااهمیت بوده‌اید که قرار است ادامه یابد. دلتان نمی‌خواهد درمانگرتان را ناامید کنید. شما تائید او را می‌جویید. گمان می‌کنم پاداشی روانی در آن وجود دارد که بیمار خود را ربوده‌شده بداند.

با هدف مقایسه‌ی بهتر، حالتی را در نظر بگیرید که یک کالای تجاری دست‌کاری شده باشد، در این مورد، آن حس شگفت‌انگیزی که در مورد یوفوها و فرازمینی‌های آدم‌ربا وجود دارد چندان مشهود نیست: شخصی ادعا می‌کند که یک سرنگ را در یک قوطی نوشیدنی غیرالکلی پرطرفدار یافته است. قابل‌فهم است که این موضوع ناراحت‌کننده باشد. در اخبار، روزنامه‌ها و به‌ویژه در تلویزیون گزارش می‌شود. به سرعت موجی از گزارش‌های مشابه در کل کشور منتشر می‌شود؛ اما سخت می‌توان فهمید که در کارخانه چه طور سرنگ سر از قوطی نوشیدنی درمی‌آورد و در هیچ‌یک از گزارش‌ها در هنگام باز کردن قوطی دست‌نخورده و یافتن سرنگ، شاهدی حضور ندارد.

اندک‌اندک، شواهد گردآوری‌شده و معلوم می‌شود این تنها نوعی کالای جعلی است که از روی کالای اصلی ساخته شده است. مردم فقط وانمود کرده‌ بودند که در قوطی‌هایشان سرنگ یافته‌اند. چرا باید کسی چنین کند؟ انگیزه‌ی آن‌ها چه می‌تو‌اند باشد؟ برخی از روان‌پزشکان انگیزه‌های اصلی را حرص و آز (آن‌ها از سازندگان کالا، درخواست خسارت می‌کنند)، جلب‌توجه عموم و یا نشان دادن خود به‌عنوان قربانی، عنوان می‌کنند. توجه داشته باشید که هیچ درمانگری به سرنگ درون قوطی‌ها توجهی نشان نمی‌دهد تا بیمار خود را، مستقیم یا غیر‌مستقیم وادار کند که آن را در رسانه‌ها بیان کند؛ و البته برای کسی که کالاها را جعل می‌کند و همچنین، برای ادعای دروغین ناسالم بودن کالا جریمه‌های هنگفتی در نظر گرفته شده است. برعکس، درمانگرهایی هستند که ربوده‌شدگان را تشویق می‌کنند که داستان‌های خود را در مقیاس گسترده به مردم بگویند و هیچ جریمه‌ی قانونی برای ادعای دروغین آن‌ها، درباره‌ی اینکه توسط یوفوها ربوده‌شده‌اند وجود ندارد. دلیل شما برای پیوستن به این موج هرچه باشد، به این فکر کنید که چقدر رضایت‌بخش‌تر است که دیگران را متقاعد کنید موجوداتی برتر شما را در جهت اهداف مرموز خودشان انتخاب کرده‌اند تا آنکه مثلاً برحسب‌تصادف سرنگی را در قوطی کوکاکولای خود یافته باشید.

📓 جهان در تسخیر اهریمن: علم نوری در ظلمت
✍🏿 کارل سیگن
🔛 رضا شعبانی

@Chekide_ha

درمان

هراندازه بیشتر گزارش‌های فرازمینی‌های آدم‌ربا را بررسی می‌کنم، مانستگی بیشتری به گزارش‌های «خاطره‌های بازسازی‌شده» از آزار جنسی در کودکی می‌یابم؛ و همچنین دسته‌ی سومی از گزارش‌های مرتبط با این دو پدیده وجود دارد، «خاطره‌ها»ی سرکوب‌شده‌ی آزار در مراسم شیطان‌پرستان -‌که گفته می‌شود شکنجه‌های جنسی، مدفوع خواری ، نوزادکشی و آدم‌خواری در آن‌ها وجود دارد. در یک نظرسنجی از دو هزار و هفت‌صد عضو انجمن روان‌شناسی آمریکا، دوازده درصد پاسخ دادند بیمارانی داشته‌اند که در مراسم شیطان‌پرستان به آن‌ها آزار رسانده‌اند (درحالی‌که سی درصد از آنان مواردی از آزار زیر پرچم مذهب را گزارش داده‌اند.) در همین چند سال‌ گذشته در ایالات‌متحده سالانه نزدیک به ده هزار مورد گزارش شده است. بسیاری از افرادی که خطر آیین‌های شیطانی را گوشزد می‌کنند، ازجمله مأموران اجرای قانون که گویا همایش‌هایی با این موضوع را هم برگزار می‌کنند، بنیادگرایان مسیحی از آب درآمده‌اند؛ آموزه‌هایشان آشکارا به یک شیطان واقعی نیاز دارد که با زندگی روزانه‌ی انسان سر و کار داشته باشد؛ ارتباط زیبایی با این پند حکیمانه دارد که می‌گوید: «اگر شیطانی نباشد، خدایی هم وجود ندارد .»

گویا حماقت فراگیر پلیس در این موضوع مشکل‌ساز است. در اینجا گزیده‌هایی از تحلیل لنینگ کارشناس اف. بی. آی را در قالب تجربه‌ای تلخ می‌خوانید؛ این گزیده‌ها برگرفته از «شیطان نهفته و جنایت مبتنی بر آیین » است که در شماره‌ی اکتبر سال ۱۹۸۹ در مجله‌ی حرفه‌ای رئیس پلیس منتشر شده است:
تقریباً هر گفتمانی از شیطان‌پرستی و جادوگری، دربرگیرنده‌ی برداشت‌ها و گمانه‌هایی در راستای باورهایِ مذهبیِ شنوندگان است. این منطق و استدلال نیست بلکه ایمان است که باورهای مذهبی بسیاری از مردم را تعیین می‌کند؛ بنابراین، برخی از مأموران قانون که ازلحاظ شک‌گرایی، میانه‌رو هستند اطلاعاتی را که در این کنفرانس‌ها ارائه می‌شود بدون ارزیابی انتقادی یا به پرسش گرفتن منابع آن‌ها، می‌پذیرند… برای برخی از مردم، شیطان‌پرستی، هر دستگاهِ اعتقادیِ مذهبیِ دیگری غیر از باورهای خودشان است.

سپس، لنینگ از دستگاه‌های اعتقادیِ نشانگرِ شیطان‌پرستی که خود در چنین کنفرانس‌هایی شنیده است فهرست بلندبالایی می‌آورد. این فهرست دربرگیرنده‌ی مذهبِ کاتولیکِ رومی، کلیساهای ارتدوکس، اسلام، بودا، هندوییسم، مورمونیسم ، موسیقی راک اند رول ، احضار روح، طالع‌بینی و همچنین تمام آموزه‌هایِ دورانِ نو است. آیا این، آغازِ دورانِ ساحره‌کشی را به یادتان نمی‌آورد؟ او ادامه می‌دهد:
در نظامِ باورِ فردیِ یک مأمور مجریِ قانون، مسیحیت ممکن است نیک و شیطان‌پرستی پلید باشد. بااین‌حال، از دیدگاه قانون اساسی، هر دو یکسان هستند. این موضوع مهمی است اما درک آن برای بسیاری از مجریان قانون دشوار است. آن‌ها برای پاسداری از قانون کیفری، حقوق می‌گیرند نَه قاعده‌ی ده فرمانیِ مذهبی… واقعیت این است که جرم و کودک‌آزاری، بیشتر به دست کورباوران و به نام خداوند، عیسی مسیح و محمد صورت گرفته است تا اینکه به نام شیطان صورت گرفته باشد. بسیاری از مردم این اظهارنظر را نمی‌پسندند، اما شمار اندکی به‌درستی می‌توانند به آن ایراد بگیرند.

📓 جهان در تسخیر اهریمن: علم نوری در ظلمت
✍🏿 کارل سیگن
🔛 رضا شعبانی

@Chekide_ha

فن ظریف شناسایی چرندیات (١)

در علم، پژوهش را با نتایج آزمایش‌ها، داده‌ها، مشاهده‌ها، اندازه‌گیری و «واقعیت‌های پیشین» آغاز می‌کنیم. اگر بتوانیم، دسته‌ای از فرضیه‌ها را پیشنهاد می‌کنیم و هرکدام از این فرضیه‌ها را با واقعیت‌ها و مشاهده‌ها می‌سنجیم. دانشمندان در طی دوره‌های آموزشی به ابزار شناسایی چرندیات مجهز می‌شوند. هرگاه ایده‌‌ی تازه‌‌ای برای آزمودن معرفی شود این مجموعه از ابزارها را بیرون می‌آورند. آن ایده‌ای را که از سنجه‌ی این ابزارها سربلند بیرون آید، هرچند گذرا و آزمایشی باشد با آغوش باز می‌پذیرند. اگر به‌راستی بخواهید و تصمیم گرفته باشید اسیر چرندیات نشوید حتی در مواردی که پذیرفتن آن دلتان را خوش کند، راهکارهای پیشگیرانه‌ای وجود دارد که می‌توانید انجام دهید؛ روش‌های آزموده‌شده و مشتری‌پسندی وجود دارد. این مجموعه شامل چیست؟ ابزارهایی برای سنجشگرانه‌اندیشی.

راه‌های ارائه یا شناسایی استدلال درست، چیزی است که تفکر انتقادی یا سنجشگرانه‌اندیشی ما را به آن رهنمون می‌کند، همچنین، راه را برای تشخیص استدلال مغالطه‌آمیز یا فریبکارانه که به همان اندازه مهم است، هموار می‌کند. پرسش این نیست که آیا نتیجه‌ای که از زنجیره‌ی برهان‌ها بیرون می‌آید می‌پسندیم یا خیر، بلکه پرسش این است که آیا نتیجه‌ی به‌دست‌آمده به‌راستی از فرض‌های اولیه و نقطه‌ی آغاز استدلال پیروی می‌کند و اینکه آیا این فرض‌ها درست هستند؟ این مجموعه‌ی ابزارها شامل راهکارهای زیر هستند:

- همواره باید بتوانید از راه‌های مستقل از هم درستی واقعیت‌ها را بررسی و تائید کنید.
- جلسه‌ی گفت‌وگو و بررسی بر روی شواهد را با گستره‌ای فراگیر از کارشناس‌ها تشکیل دهید.
- استدلال از «جایگاه سلطه‌گری» ارزش بسیار ناچیزی دارد، «دست‌اندرکاران قدرت» در گذشته دچار اشتباه شده‌اند، در آینده نیز بازهم دچار اشتباه خواهند شد. شاید بهتر باشد که بگوییم در علم تجربی هیچ‌گونه «جایگاه مقدسی» وجود ندارد. در بهترین حالت، کارشناس وجود دارد.
- بیش از یک فرضیه را بررسی کنید. اگر واقعیتی قرار است توضیح داده شود، تمام حالت‌های گوناگونی را که ممکن است آن را توضیح دهد در نظر بگیرید. سپس، آزمون‌هایی را طراحی کنید که می‌تواند هرکدام از آن توضیح‌ها را ابطال کند. چیزی که باقی می‌ماند، یعنی آن فرضیه‌ای که در این انتخاب داروینی از بین «فرضیه‌های کارآمد» زنده می‌ماند، نسبت به نخستین ایده‌ای که با تمایلات شما جور درمی‌آید با احتمال بیشتری ممکن است درست باشد.
- سعی کنید به یک فرضیه فقط به این دلیل که شما آن را مطرح کرده‌اید دل‌بسته نشوید. هر فرضیه‌ای فقط یک مسیر گذرا در راه رسیدن به حقیقت است. از خود بپرسید چرا باید چنین ایده‌ای را دوست داشته باشید. آن ایده را با جایگزین‌هایش بدون پیش‌داوری بسنجید. ببینید آیا می‌توانید برهانی در رد آن بیابید. اگر شما این کار را نکنید دیگران خواهند کرد.
- اندازه‌گیری کنید. اگر چیزی که می‌خواهید توصیف کنید سنجه‌ای برای اندازه‌گیری داشته باشد، یا عددی برای شناسایی آن وجود داشته باشد راحت‌تر می‌توانید آن را بین فرضیه‌های گوناگون با هم مقایسه کنید. آنچه به‌صورت مبهم و کیفی بیان شده باشد می‌تواند معانی گوناگونی داشته باشد. بدیهی است که حقایقی را در امور مبهم و کیفی می‌توان یافت و این بر ماست که آن‌ها را بیابیم، اما یافتن این حقایق، کار به‌مراتب دشوارتری است.
اگر استدلال‌ها به شکل زنجیره‌وار به هم مرتبط شده باشند، نه‌فقط بخشی از آن زنجیره بلکه همه‌ی بخش‌های آن باید درست باشد (ازجمله پیش‌فرض‌ها).
- تیغ اوکام. این قاعده‌ی سرانگشتیِ مناسب به ما می‌گوید وقتی دو فرضیه برای توضیح مشاهده‌ها و داده‌های یکسان وجود داشته باشند، آن فرضیه‌ای را که ساده‌تر باشد (پیش‌فرض‌ها و تبصره‌های کمتری داشته باشد) برمی‌گزینیم.
- همواره از خود بپرسید که آیا فرضیه، دستِ‌کم در اصول، ابطال‌پذیر است یا خیر. فرضیه‌هایی که آزمودنی و ابطال‌شدنی نباشند ارزش چندانی ندارند. فرض کنید تمام هستی و آنچه در آن است یک ذره‌ی بنیادی مانند الکترون باشد که در پهنه‌ی بسیار گسترده‌تری از کیهان‌ها باشد؛ اما اگر نتوان هیچ اطلاعاتی را خارج از دنیایمان به دست آورد، آیا این ایده قابل رد کردن است؟ باید بتوانید درستی فرض‌ها را بررسی کنید. سرسخت‌ترین شکاکان هم باید بتوانند استدلال شما را گام‌به‌گام دنبال کنند، آزمایش شما را به همان‌ ترتیب بازآفرینی کنند و ببینند آیا همان نتایج به دست می‌آید یا خیر.

📓 جهان در تسخیر اهریمن: علم نوری در ظلمت
✍🏿 کارل سیگن
🔛 رضا شعبانی

@Chekide_ha

فن ظریف شناسایی چرندیات (٢)

تکیه بر آزمایش‌هایی که با دقت طراحی‌شده‌اند بسیار کلیدی است. ما با اندیشیدن محض چیز چندانی نمی‌آموزیم. بسنده کردن به نخستین توضیحی که به ذهنمان می‌رسد بسیار وسوسه‌انگیز است. وجود یک توضیح، بهتر از هیچ است؛ اما چه می‌شود اگر بتوانیم چندین توضیحِ قابلِ پذیرشِ دیگر هم بنا کنیم؟ چگونه تعیین می‌کنیم کدام‌یک بهتر است؟ ما تعیین‌کننده نیستیم بلکه اجازه می‌دهیم نتیجه‌ی آزمایش آن را برگزیند. فرانسیس بیکن برهانی برجسته پیش می‌نهد:
تکیه بر استدلال به‌تنهایی برایِ کشفِ حقیقتِ موضوعات تازه کفایت نمی‌کند چراکه لطافت و ظرافت طبیعت همواره فراتر از لطافت و باریک‌اندیشی هر استدلالی است.

آزمایش کنترل‌شده، اساسی‌ترین راهکار است. برای نمونه، اگر ادعا شود داروی جدیدی در بیست درصد از موارد توانسته است یک بیماری را درمان کند، آنگاه باید مطمئن شویم گروه کنترل که قرص شکر را به‌جای داروی جدید مصرف می‌کند و گمان می‌کند داروی اصلی است مثل گروه اولی در بیست درصد موارد بهبود خود به خودی را تجربه نکند.

متغیر‌ها باید جداسازی شوند. فرض کنید بیمار شده‌اید و می‌خواهند شما را هم‌زمان به دو روش درمان کنند هم از راه طب سوزنی و هم از راه خوراندن ۵۰ میلی‌گرم مکلیزین . پس از مدتی درمی‌یابید که ناخوشی شما از بین رفته است. کدام‌یک سبب بهبودی شما شده است؟ دستبند طب سوزنی یا قرص؟ در صورتی می‌توانید به این پرسش پاسخ دهید که بار دیگر که بیمار شدید یکی را به‌تنهایی بیازمایید. اکنون فرض کنید چندان به علم تجربی پایبند نیستید تا بخواهید دوباره بیمار شوید. پس متغیر‌ها را جداسازی نمی‌کنید. آنچه را که به دنبالش بودید به دست آورده‌اید؛ پس ممکن است بگویید دانشِ بیشتر در ازای تحمل ناخوشی نمی‌ارزد.

در بیشتر موارد، آزمایش باید «دو سو کور » انجام شود تا افرادی که در پی یافته‌ی موردنظرشان هستند ناخواسته قضاوتشان را در ارزیابی نتایج دست‌کاری نکنند. برای نمونه، در آزمونِ کارآمدیِ دارویِ تازه، پزشکانی که تشخیص خواهند داد کدام بیمار از نشانه‌های بیماری رها شده است، نباید بدانند کدام‌یک از آن‌ها داروی تازه را دریافت کرده است. این آگاهی ممکن است حتی ناآگاهانه بر قضاوت آن‌ها تأثیر بگذارد. به‌جای آن، فهرستی از بیمارانی که نشانه‌های بیماری در آن‌ها از بین رفته است با فهرست بیمارانی که داروی تازه را دریافت کرده‌اند سنجیده می‌شود، به شرطی که هرکدام از فهرست‌ها جداگانه تهیه شده باشد. در آن صورت، می‌توانید بگویید چه نوع همبستگی آماری وجود دارد؛ و یا هنگامی‌که در اداره‌های پلیس صفی از متهمان برای شناسایی یا تشخیص چهره تشکیل می‌شود افسر مسئول نباید بداند متهم اصلی کیست تا خواسته یا نا‌خواسته بر قضاوت شهود تأثیر نگذارد.

📓 جهان در تسخیر اهریمن: علم نوری در ظلمت
✍🏿 کارل سیگن
🔛 رضا شعبانی

@Chekide_ha

فن ظریف شناسایی چرندیات (٣)

افزون بر آموزشِ روشِ ارزیابیِ ادعاهایِ مبتنی بر دانش، هر بسته‌ی شناساییِ چرندیاتِ مناسب باید به ما بیاموزد چه‌کارهایی را انجام ندهیم. [به‌این‌ترتیب] ما را یاری می‌دهد تا رایج‌ترین مغالطه‌های خطر‌آفرین و لفاظی‌های پوچ را بشناسیم. نمونه‌های بسیار خوبی را می‌توان در مذهب و سیاست یافت، چراکه مبلغین آن‌ها اغلب می‌خواهند برای نشان دادن سازگاری دو گزاره‌ی ناسازگار با هم بهانه‌تراشی کنند. برخی از این مغالطه‌ها در ادامه آورده شده‌اند:

- حمله‌ی شخص (Ad hominem)
- استدلال از جایگاه سلطه‌گری (Argument from authority)
- استدلالِ مبتنی بر پیامدهای ناگوار (Argument from adverse consequences)
- توسل به نادانی (Appeal to ignorance)
- دعوی ویژه (Special pleading)
- مصادره‌ی به مطلوب (Begging the question) یا پنداشت پرسش (assuming the answer)
- مشاهده‌های گزینشی (Observational selection) یا شمارش موقعیت‌های سازگار (enumeration of favourable circumstances)
- آمارگیری از موارد اندک (Statistics of small numbers)
- کژفهمی از مفهوم آمار (Misunderstanding of the nature of statistics)
- ناسازگاری (Inconsistency)
- نتیجه این نیست (Non sequitur)
- علت دانستنِ مقدم (Post hoc, ergo propter hoc)
- پرسش پوچ (Meaningless question)
- طرد شق میانی (Excluded middle) یا دوگانگی نادرست (false dichotomy)
- بلندمدت در مقابل کوتاه‌مدت (Short-term v. long-term)
- شیب لغزنده (Slippery slope)
- اشتباه گرفتن همبستگی و رابطه‌ی سببی (Confusion of correlation and causation)
- انسان پوشالی (Straw man)
- کتمان حقیقت (Suppressed evidence) یا پاره‌حقیقت‌گویی (half-truths)
- سخن دوپهلو (Weasel words)

آگاهی از وجود این مغالطات منطقی، بسته‌ی شناسایی چرندیاتِ ما را تکمیل می‌کند. بسته‌ی شناسایی چرندیات هم مانند هر ابزار دیگری، ممکن است نابجا، یا در زمینه‌های نادرست بکار رود؛ یا حتی به جایگزینی برای اندیشیدن تبدیل شود؛ اما اگر خردمندانه به کار گرفته شود، دستِ‌کم در سنجش و ارزیابی استدلال‌هایمان پیش از آنکه آن‌ها را برای دیگران بازگو کنیم تفاوت بسیاری ایجاد می‌کند.

📓 جهان در تسخیر اهریمن: علم نوری در ظلمت
✍🏿 کارل سیگن
🔛 رضا شعبانی

@Chekide_ha

غرق در واقعیت (١)

آزمایش برخی از ادعاها دشوار است -برای نمونه، اگر جست‌وجوی تجربی برای یافتن روح یا برنتوساروس به جایی نرسد، به معنای آن نیست که وجود ندارند. عدم وجود گواه، گواهی بر عدم وجود نیست. آزمودن بسیاری از ادعاهای دیگر آسان است -برای نمونه، یادگیری کرم‌های پهن از راه خوردن دیگر کرم‌ها، یا این ادعا که جمعیت باکتری‌های در معرض آنتی‌بیوتیک یا بشقابی از آگار (نوعی گیاه) با خواندن دعا افزایش می‌یابد (با باکتری‌هایی که در گروه کنترل قرار دارند و دعایی برایشان نمی‌خوانند مقایسه می‌شوند). بخشی از ادعاها نیز -برای نمونه، ماشین‌های همیشه در حال حرکت- می‌توانند توسط دانش ما از قوانین فیزیک رد شوند. جز این مواردی که می‌دانیم نادرست هستند، پیش از بررسی شواهد نمی‌توانیم بدانیم چه ادعاهایی نادرست هستند؛ هرازچندگاه چیزهای شگفت‌انگیزتری به بدنه‌ی علم تجربی افزوده می‌شود.

پرسش کلیدی همیشه یکسان است: آیا شواهد چشمگیری وجود دارد (که از درستی ادعا پشتیبانی کند)؟ بی‌تردید، بار اثبات ادعا بر دوش افرادی است که این ادعاها را به‌پیش می‌نهند. بسیاری از مخالفان، آشکارا بر این پافشاری می‌کنند که شک‌گرایی، باری بر دوش ما است و علم حقیقی بدون شک‌گرایی پویا‌تر است. شاید آن‌ها نیمه‌ی راه را به‌درستی بپیمایند اما پیمودن نیمه‌ی راه، ما را به فرجام نمی‌رساند.

📓 جهان در تسخیر اهریمن: علم نوری در ظلمت
✍🏿 کارل سیگن
🔛 رضا شعبانی

@Chekide_ha

غرق در واقعیت (٢)

سوزان بلکمور ، پژوهشگر پدیده‌های فراطبیعی، گام‌هایی که او را آهسته‌آهسته به خوی شک‌گرایی رهنمون کرده است چنین توصیف می‌کند:
یک مادر و دختر اسکاتلندی ادعا کردند که می‌توانند تصویرهایی از درون مغز یکدیگر دریافت کنند. آن‌ها برای آزمون کنترل‌شده، کارت‌های بازی را انتخاب کردند، چون همان چیزی بود که در خانه به کار می‌گرفتند. به آن‌ها اجازه دادم آزمایش در اتاقی که دلشان می‌خواهد انجام شود و اطمینان یافتم که فرد «دریافت‌کننده‌ی» کارت از هیچ روش شناخته‌شده‌ای نتواند کارت‌ها را ببیند؛ آن‌ها شکست خوردند، نتوانستند نتیجه‌ای بهتر از پیش‌بینی تصادفی به دست آورند و بسیار ناامید شدند. آن‌ها با تمام وجود باور داشتند که می‌توانند این کار را انجام دهند و چیزی که من دریافتم آن بود که گرایش به یک باور، چه آسان می‌تواند به فریب خویشتن بیانجامد.

همچنین، تجربه‌ی مشابهی در مورد دوزرها به دست آوردم؛ کودکانی که ادعا می‌شود می‌توانند با نیروی فکر، اجسام را تکان دهند و همچنین افراد دیگری که می‌گفتند نیروی تله‌پاتی دارند. همه‌ی آن‌ها شکست خوردند. حتی همین الان یک عدد پنج‌رقمی، یک واژه و یک جسم در آشپزخانه‌ام نگه داشته‌ام. یک مرد جوان این اجسام و مکان آن‌ها را برگزیده است. او قرار است آن‌ها را با خارج شدن از بدنش ببیند. آن‌ها به مدت سه سال آنجا بوده‌اند (گرچه پیوسته آن‌ها را تغییر داده‌ام)، اما او تاکنون موفق نشده است آن‌ها را ببیند.

تله‌پاتی در معنای دقیق، احساس چیزی از فاصله‌ی دور است درست مانند واژه‌ی تلفن که به معنای شنیدن از راه دور یا تلویزیون که دیدن از راه دور است. این واژه دربرگیرنده‌ی ارتباط نه از راه فکر بلکه از راه احساس و عواطف است. نزدیک به یک‌چهارم از آمریکایی‌ها تصور می‌کنند چیزی مانند تله‌پاتی را تجربه کرده‌اند. انسان‌هایی که یکدیگر را به‌خوبی می‌شناسند، باهم زندگی می‌کنند و از عواطف، سلیقه‌ها و طرز فکر یکدیگر شناخت کافی دارند کم‌وبیش می‌توانند پیش‌بینی کنند که دیگری قرار است چه بگوید؛ در حقیقت، همان حواس پنج‌گانه‌ی شناخته‌شده در کنار ویژگی‌های انسانی مانند همدلی، احساس و هوش هستند که هماهنگ کار می‌کنند. شاید این ترکیب مانند حسی فراتر به نظر برسد، اما این چیزی نیست که واژه‌ی تله‌پاتی برتابد. اگر روزی چیزی مانند تله‌پاتی با آزمایش اثبات شود به نظر من باید سرچشمه‌ای فیزیکی داشته باشد -شاید جریان‌های الکتریکی درون مغز. شبه‌علم چه درست و چه نادرست نام‌گذاری شود، به‌هیچ‌روی چیزی شبیه به فراطبیعت نیست، چراکه فراطبیعت طبق تعریف چیزی است که به شکلی شگفت، خارج از طبیعت باشد.

بخت بسیار ناچیزی وجود دارد که روزی داده‌هایِ تجربیِ دقیقی بر برخی از این ادعاهای ماورای طبیعت مهر تائید بزند؛ اما ساده‌انگارانه است که حتی یکی از آن‌ها را بدون گواه نیرومندی بپذیریم. همچون اژدهای نادیدنی در گاراژ، بهتر آن است که در مورد ادعاهایی که نه توجیه مناسبی دارند و نه رد شده‌اند، شکیبایی پیشه کنیم، تاب پذیرش نادانسته‌ها را در خود پرورش دهیم و منتظر بمانیم -یا بهتر است بگویم به جست‌و‌جو بپردازیم- تا شواهد پشتیبانی‌کننده یا ابطال‌کننده به دستمان برسد.

📓 جهان در تسخیر اهریمن: علم نوری در ظلمت
✍🏿 کارل سیگن
🔛 رضا شعبانی

@Chekide_ha

غرق در واقعیت (٣)

بسیاری از دانشمندان گمان می‌کنند که وظیفه‌ای ندارند فریبکاری‌های شبه‌علمی را برملا کنند، چه برسد به اینکه با شوق فراوان بخواهند خویشتن را از گمراهی بازدارند. آن‌ها حتی مایل نیستند که این کار را به‌خوبی فراگیرند. دانشمندان به گلاویز شدن با مادر طبیعت که سرسختانه با آن‌ها می‌جنگد و شاید رازهایش را برخلاف میلش برای آنان برملا کند، خو گرفته‌اند؛ اما آن‌ها، اغلب برای رویارویی با افراد بی‌شرافتی که به‌ پیشه‌ی «پارانرمال» مشغول‌اند آمادگی کافی ندارند. از سوی دیگر، تردستان در گمراهی و فریبِ مخاطبانشان زبردست‌اند. آن‌ها به یکی از حرفه‌های بی‌شمار -مانند نقش بازی کردن، آگهی بازرگانی، آیین و رسوم اداری و سیاست- مشغول‌اند که در آن یک شنونده‌ی ساده‌انگار ممکن است به اشتباه تصور کند به همان اندازه که دروغ‌گویی به جامعه نابخشودنی است دروغ گفتن مصلحتی هم ناپذیرفتنی است. بسیاری از تردستان وانمود می‌کنند که فریبی در کارشان نیست و این سرنخ را به بیننده می‌دهند که نیرویی جادویی را از سرچشمه‌ای ناشناخته به دست آورده‌اند و به‌تازگی هم برخی ادعا می‌کنند این موهبت را از فضایی‌ها دریافت کرده‌اند. برخی با دانش خود تلاش می‌کنند پرده از کار شارلاتان‌ها بردارند و از اعتبار آن‌ها بکاهند. دزدی را برای به دام انداختن دزدی دیگر، به خدمت گماشته‌اند.

شمار اندکی از آن‌ها مانند «رندی شگفت‌انگیز» با انگیزه‌ی فراوان به مبارزه با این چالش بزرگ برخاسته‌اند، او خودش را بی‌پرده انسانی خشمگین توصیف می‌کند. او نه به دلیل زندگی در روزگار پر از کهنه‌پرستیِ عرفان و خرافات، بلکه بیشتر به این دلیل خشمگین است که پذیرش نابخردانه‌ی عرفان و خرافات، می‌تواند به فریب، خواری و حتی کشته شدن انسان‌ها بیانجامد؛ مانند بسیاری دیگر از ما او هم کاستی‌هایی دارد: گاهی، رندی، شکیبایی و فروتنی کافی ندارد و با انسان‌های ناآگاهی که زمینه‌ی پذیرش حماقت را دارند همدردی نمی‌کند. او پیوسته برای اجراها و سخنرانی‌هایش پول دریافت می‌کند اما آن پول مبلغ ناچیزی است در مقایسه با مقداری که می‌توانست در ازای اعتراف به ماورایی بودن یا فرازمینی بودن سرچشمه‌ی توانایی‌هایش نصیبش شود (براساس نظرسنجی‌ها، بسیاری از احضارکنندگان کارکشته در سراسر جهان به واقعی بودن پدیده‌های ماورایی باور دارند.) رندی با تواناییِ خود در تردستی، دست افراد بسیاری را رو کرده است: آن‌هایی را که ادعا می‌کنند از فاصله‌ی دور می‌توانند بر جریان رخدادها آگاهی یابند، مدعیان تله‌پاتی، شفادهنده‌های روحانی و بسیاری دیگر که مردم را گمراه می‌کنند. او از نیرنگ ساده‌ای پرده برداشت که برخی از مدعیان ماورایی قاشق خم‌کن از آن بهره گرفتند تا فیزیکدانان برجسته را متقاعد کنند که با نوعی پدیده‌ی فیزیکی تازه روبه‌رو هستند. دانشمندان بسیاری او را می‌شناسند و پاداش بورسیه‌ی تحصیلی موسسه‌ی مک آرتور را (که نابغه نامیده می‌شود) دریافت کرده است. یک منتقد، تحت عنوان «غرق درواقعیت» او را نکوهش کرده است.‌ ای‌کاش می‌توانستیم همین گزاره را برای توصیف دیگر افراد این کشور و گونه‌ی انسان به کار بریم.

📓 جهان در تسخیر اهریمن: علم نوری در ظلمت
✍🏿 کارل سیگن
🔛 رضا شعبانی

@Chekide_ha

غرق در واقعیت (۴)

هنگامی‌که داروهای شناخته‌شده کارساز نباشد و هنگامی‌که با رنج و مرگ روبه‌رو می‌شویم، آشکار است که به دریچه‌های دیگری چشم می‌دوزیم تا امید را در دلمان زنده نگه داریم؛ و جدای از همه‌ی این‌ها، برخی از بیماری‌ها سرچشمه‌ی روانی و ذهنی دارند. برخی از بیماری‌ها می‌توانند دست‌کم با خوش‌بینی بهبود یابند. دارونماها داروی ساختگی و هستند، در بسیاری از موارد قرص شکر هستند. شرکت‌های دارویی پیوسته کارآمدی داروهایشان را با دارونماها می‌سنجند؛ دارونماهایی که به بیماران واقعی می‌دهند. بیماران نمی‌دانند داروی واقعی را دریافت می‌کنند یا دارونما. دارونماها می‌توانند بسیار مؤثر باشند به‌ویژه برای سرماخوردگی، اضطراب، افسردگی، درد و نشانه‌هایی که می‌توانند توسط مغز به وجود بیایند. ترشح اِندورفین -پروتئین‌های مغز که اثری مانند مورفین دارد- از راه باور امکان‌پذیر است. دارونما تنها هنگامی کارآمد است که فرد به‌راستی باور کند دارویی مؤثر است. به نظر می‌رسد در کرانه‌های معینی، امید می‌تواند به آثار زیست‌شیمیایی تبدیل شود.

نمونه‌ی آشکار آن دل‌درد و حالت تهوعی است که پیوسته با شیمی‌درمانی بیماران مبتلا به ایدز و سرطان ظهور می‌یابند. همچنین، دل‌درد و تهوع ممکن است در اثر عوامل ذهنی مانند ترس ایجاد شود. داروی اندانسترون هیدروکلراید می‌تواند تا میزان چشمگیری این نشانه‌ها را از بین ببرد؛ اما آیا درواقع اثر دارو است یا اثر تلقین؟ در یک آزمایش دوسوکور نودوشش درصد از بیماران، دارو را مفید ارزیابی کرده‌اند. به همان صورت هم ده درصد از آن‌هایی که دارونمایی مشابه داروی اصلی دریافت کرده‌اند می‌گویند مؤثر بوده است.

به‌عنوان مصداقی از مغالطه‌ی مشاهده‌های گزینشی، دعاهای پاسخ داده نشده ممکن است به‌راحتی کنار گذاشته شوند یا فراموش شوند. گرچه آسیبی واقعی وجود دارد: برخی از بیمارانی که از طریق ایمان درمان نشده‌اند خودشان را سرزنش می‌کنند -ممکن است کوتاهی از خودشان بوده باشد، شاید به‌اندازه‌ی کافی ایمانشان راسخ نبوده است. همان‌گونه که به آن‌ها گفته می‌شود شک‌گرایی، هم مانعی برای ایمان استوار و هم برای کارآمدی دارونما است.

📓 جهان در تسخیر اهریمن: علم نوری در ظلمت
✍🏿 کارل سیگن
🔛 رضا شعبانی

@Chekide_ha

علم‌ستیزی (١)

کار یک مروج علم، یعنی تلاش برای فهماندن برخی از ایده‌های اساسی مکانیک کوانتومی به یک شنونده‌ی عام که چنین مسیری را پشت سر نگذاشته است، دلهره‌آور است. در حقیقت، من فکر می‌کنم تا حدودی به همین دلیل باشد که تلاش‌ در راه آشناسازی جامعه با مکانیک کوانتومی تاکنون کم‌وبیش ناکام مانده است. این پیچیدگی‌های ریاضی، برخاسته از این حقیقت است که نظریه‌ی کوانتومی به‌شدت با شهود عادی ناسازگار است. آنچه عقل سلیم یا شهود عادی نامیده می‌شود در درک آن به هیچ کار نمی‌آید. ریچارد فاینمن یک‌بار در اشاره به این موضوع گفت: فایده‌ای ندارد که بپرسید چرا چنین است. هیچ‌کس نمی‌داند. فقط این را می‌دانیم که چنین است.

اکنون، فرض کنید می‌خواهیم یک آیین مبهم یا آموزه‌های نوعی مکتب دوران نو یا نوعی باور ماورایی را بررسی کنیم. با ذهن باز آغاز می‌کنیم: می‌دانیم که چیز جالب‌توجهی وجود دارد؛ خود را به کارشناس آن معرفی می‌کنیم و از او می‌خواهیم چکیده‌ی قابل‌فهمی از آن را بازگو کند. کارشناس در پاسخ می‌گوید طبیعت این موضوع آن‌چنان دشوار و پررمز و راز است که نمی‌توان به‌سادگی آن را توضیح داد، اما اگر بخواهید در طی پانزده سال در جایگاه شاگردی قرار بگیرید در پایان این دوره ممکن است آماده شوید که موضوع را تااندازه‌ای متوجه شوید. گمان می‌کنم بیشتر افراد بگویند وقت آن را نداریم و بسیاری دیگر هم بدگمان می‌شوند که در حدود پانزده سال کار پیوسته آن‌هم فقط برای رسیدن به آستانه‌ی فهم، نشان از آن دارد که کل موضوع نوعی فریبکاری است: اگر خیلی دشوار است که آن را بفهمیم، آیا به این معنا نیست که با آگاهی خرده گرفتن از آن نیز بسیار دشوار است؟ در اینجا افسار فریبکاری آزاد می‌شود.

پس چگونه می‌توان گفت باور ماورایی یا مذهبی یا آموزه‌های مکتب‌های دوران نو با مکانیک کوانتومی متفاوت است؟ پاسخ این است که هرچند ما نمی‌توانیم مکانیک کوانتومی را بفهمیم اما می‌توانیم کارایی آن را بسنجیم. می‌توانیم پیش‌بینی‌های عددی مکانیک کوانتومی را با طول موج اندازه‌گیری‌شده از طیفِ خطیِ عنصرهایِ شیمیایی، رفتار ابررساناها یا ابرشاره‌ی هلیم، کارایی ریزپردازنده‌ها، شکل‌گیری مولکول‌ها از اتم‌های سازنده‌ی آن، وجود یا بررسی ویژگی‌های ستاره‌های کوتوله‌ی سفید، آنچه در میزر‌ها و لیزرها روی می‌دهد و بررسی پذیرفتاری مواد گوناگون در میدان‌های مغناطیسی بسنجیم. نیازی نیست نظریه را بفهمیم تا بتوانیم درستی پیش‌بینی‌های آن را ارزیابی کنیم. نیازی نیست یک فیزیکدان چیره‌دست باشید تا بتوانید نتایجی را که آزمایش‌ها آشکار می‌کنند بفهمید. در هریک از این نمونه‌ها، مانند بسیاری از موارد دیگر، پیش‌بینی‌های مکانیک کوانتومی با دقت بالایی به تائید رسیده‌اند.

📓 جهان در تسخیر اهریمن: علم نوری در ظلمت
✍🏿 کارل سیگن
🔛 رضا شعبانی

@Chekide_ha

علم‌ستیزی (٢)

ممکن است به سود یک دانشمند باشد که فهرستی از برخی از اشتباه‌هایش گردآوری کند. این کار شاید نقش آموزنده‌ای در پرده برداشتن از پیچیدگی‌های فرایندهای علمی و تاباندن نوری بر آن و همچنین آگاه‌سازی نسل تازه‌ای از دانشمندان داشته باشد. حتی یوهانس کپلر، ایزاک نیوتن، چارلز داروین، گرگور مندل و آلبرت انیشتین اشتباهاتی اساسی کرده‌اند؛ اما جامعه‌ی علمی به‌گونه‌ای سازمان‌دهی شده است که کار گروهی تعیین‌کننده است: چیزی که یکی از ما، حتی باهوش‌ترینمان، نادیده می‌گیرد، فرد دیگری از ما، حتی آنکه از همه کمتر موردتوجه است، می‌تواند شناسایی و اصلاح کند.

من هم در کتاب‌های پیشینم بیشتر مواردی را بازگو کرده‌ام که در مورد آن درست گفته‌ام. بگذارید تا در اینجا به برخی از مواردی که در آن اشتباه کرده‌ام اشاره کنم: در آن دوره‌ی زمانی که هیچ فضاپیمایی به زحل فرستاده نشده بود، در ابتدا فکر می‌کردم فشار اتمسفر آن تنها چند برابر و نه چند ده برابر فشار اتمسفر زمین است. من فکر می‌کردم که بخش‌های بیشتری از ابرهای ونوس از آب ساخته‌شده‌اند، حال‌آنکه آشکار شد تنها ۲۵ درصد از آن‌ها را آب تشکیل می‌دهد. من فکر می‌کردم ممکن است مریخ صفحات تکتونیکی داشته باشد درحالی‌که که اکنون نزدیک‌ترین موشکافی‌های فضاپیماها به‌سختی نشانی از وجود صفحات تکتونیکی آشکار می‌کند. فکر می‌کردم که درجه‌ی بالای حرارت و تابش فروسرخ در قمر تایتان، ممکن است به دلیل اثر قابل‏توجه گلخانه‌ای باشد؛ اما آشکار شد که به دلیل وارونگی دما در لایه‌ی استراتوسفر آن ایجاد می‌شود. در ژانویه‌ی ۱۹۹۱، درست پیش از آنکه عراق چاه‌های نفت کویت را منفجر کند، من هشدار دادم که انبوه دود ایجاد شده می‌تواند کشاورزی را در بخش‌های بسیاری از آسیای جنوبی دچار مشکل کند. هنگامی‌که حادثه رخ داد و ظهرهنگام به اوج خود رسید، دمای هوا در خلیج فارس بین ۴ تا ۶ درجه افت کرد، اما دود چندانی به لایه‌ی استراتوسفر نرسید و آسیا را خطری تهدید نکرد. من به‌اندازه‌ی کافی بر عدم قطعیت پیش‌بینی‌هایم تأکید نکردم.

دانشمندان مختلف الگوهای مختلفی در گمانه‌زنی دارند، برخی از آن‌ها بسیار محتاط‌تر از دیگران هستند. تا زمانی که ایده‌های جدید آزمون‌پذیر باشند و دانشمندان بیش‌ازحد جزم‌اندیش نباشند، ایرادی ندارد؛ درواقع، پیشرفت قابل‌توجهی می‌تواند صورت گیرد. در چهار نمونه‌ی نخست که بازگو کردم گفتم که اشتباهم در کجا بود، من در تلاش بودم با وجود سرنخ‌های اندکی که در غیاب بررسی‌های دقیق یک فضاپیما در دست داشتم در مورد سیاره‌ی دوری، چیزی دریابم. در مسیر طبیعی اکتشاف‌های سیاره‌ای، داده‌های بیشتری به دستمان می‌رسند، دسته‌ای از ایده‌های کهنه به‌وسیله‌ی واقعیت‌های تازه امکان بررسی می‌یابند.

📓 جهان در تسخیر اهریمن: علم نوری در ظلمت
✍🏿 کارل سیگن
🔛 رضا شعبانی

@Chekide_ha

علم‌ستیزی (٣)

با نگاه به گذشته درمی‌یابیم، هرازگاهی فردی برجسته برمی‌خیزد. در کتاب من، توماس پین ، از رهبران انقلابی آمریکا چنین فردی است. [نگرش] او بسیار جلوتر از دوره‌ی خویش بود. او شجاعانه با سلطنت، اشراف، نژادپرستی، برده‌داری، خرافات و نابرابری جنسی پیکار می‌کرد، درست در آن هنگامی‌که همه‌ی این‌ها هنجارهای پذیرفته‌شده‌ی جامعه بود. او در نقد مذهب زمانه‌ی خویش استوار بود. او در کتاب «دوران استدلال » نوشت: «هر زمان که ما داستان‌های ناخوشایند، هرزگی شهوت‌پرستانه، اعدام‌های بی‌رحمانه و شرم‌آور و کینه‌توزی بی‌رحمانه که بیش از نیمی از انجیل را شامل می‌شود، می‌خوانیم صادقانه‌تر است که آن را نه سخن خداوند بلکه سخن اهریمن بدانیم. این کتاب... در جهت تباهی و سنگدلی گام برداشته است.» در همان حال، این کتاب احترام عمیقی نثار خالق هستی می‌کند که طبق استدلال پین، وجودش با گوشه چشمی به طبیعت نمایان می‌شود؛ اما کنار نهادن بخش بزرگی از کتاب مقدس و درعین‌حال پذیرفتن خداوند جایگاهی بود که بسیاری از هم‌عصرانش نمی‌پذیرفتند. الهی‌دانان مسیحی نتیجه گرفتند که او مست، دیوانه یا گمراه است. پژوهشگر یهودی دیوید لوی ، هم‌کیشان خویش را حتی از لمس کردن، چه برسد به خواندن کتابش بازداشت. پین به خاطر دیدگاه‌هایش رنج بسیاری کشید (از جمله آنکه پس‌ از انقلاب فرانسه به خاطر مخالفت با استبداد به زندان افتاد) تا آنجا که به پیرمردی ترشرو تبدیل شد .

بله بینش داروین را می‌توان وارونه نشان داد و از آن سوءاستفاده کرد: نجیب‌زادگان غارتگر سیری‌ناپذیر ممکن است بریدن گلوی قربانیانشان را با داروینیسم اجتماعی توجیه کنند؛ نازی‌ها و سایر نژادپرستان ممکن است از عبارت «بقای اصلح» برای توجیه نسل‌کشی استفاده کنند؛ اما داروین، مسئول کارهای جان دی. راکفلر یا آدولف هیتلر نبود. آزمندی، انقلاب صنعتی، سیستم بازرگانی آزاد و فساد دولتمردان و ثروتمندان، می‌تواند سرمایه‌گرایی قرن نوزدهمی را توضیح دهد. نژادپرستی، بیگانه‌هراسی، نظام طبقاتی، پیشینه‌ی طولانی یهودستیزی در آلمان، پیمان ورسای، شیوه‌های پرورش فرزندان آلمانی، تورم و افسردگی به نظر می‌رسد کافی باشد تا به قدرت رسیدن هیتلر را توضیح دهیم. این رویدادها یا رویدادهای مشابه با وجود داروین یا بدون وجود داروین می‌توانست رخ دهد؛ و داروینیسم نوین به‌وضوح روشن می‌کند که بسیاری از ویژگی‌های بهتر که برخی از نجیب‌زادگان بی‌رحم و قدرتمندان، به آن‌ها علاقه‌ای ندارند -نوع‌دوستی، هوش جمعی، همدردی- ممکن است چاره‌‌ای اساسی برای بقا باشند.

اگر می‌توانیم نظریه‌ی داروین را سانسور کنیم، آیا نظریه‌های علمی دیگر را هم می‌توانیم سانسور کنیم؟ چه کسی تصمیم می‌گیرد چه چیزی سانسور شود؟ چه کسی از میان ما آن اندازه خردمند است که بداند کدام بینش و اطلاعات علمی برای جامعه خطری ندارد و یا کدام‌یک ده یا صد و یا هزار سال آینده موردنیاز خواهد بود؟ بی‌تردید، می‌توانیم گمانه‌زنی کنیم که کدام نوع از ماشین‌آلات و فرآورده‌های علمی برای توسعه ایمن است. در هر مورد باید چنین تصمیماتی بگیریم، چراکه برای پیگیری تمامی فناوری‌های ممکن، منابع لازم را نداریم؛ اما سانسور دانش، اینکه برای مردم تعیین کنیم باید به چه مسائلی بیندیشند، روزنه‌ای است به‌سوی مهار اندیشه، دولت اقتدارگرا، تصمیم‌گیری‌های احمقانه و بی‌کفایتی که در طولانی‌مدت به سقوط می‌انجامد.

ایدئولوژیست‌های دوآتشه و رژیم‌های اقتدارگرا، حق خود می‌دانند دیدگاه‌هایشان را به مردم تحمیل کنند و دیدگاه‌های متفاوت را سرکوب کنند. دانشمندان نازی، مانند جوهانس اشتارک ، فیزیکدان برنده‌ی جایزه‌ی نوبل، میان علم برخاسته از تخیل یا «علم یهودی» که شامل نسبیت و مکانیک کوانتومی است، از علم واقعی که آن را «علم آریایی» می‌نامد، تفاوت قائل می‌شود. نمونه‌ی دیگر: آدولف هیتلر می‌گوید دوره‌ی کنونی آغازگر دوران نوینی برای تبیین سازوکار جهان برمبنای افسون است. تبیین براساس اراده، به‌جای دانش، نه در اخلاقیات و نه در علم تجربی هیچ حقیقتی وجود ندارد.»

📓 جهان در تسخیر اهریمن: علم نوری در ظلمت
✍🏿 کارل سیگن
🔛 رضا شعبانی

@Chekide_ha

پیوند شک‌گرایی و کنجکاوی

در زندگی انسان که کوتاهی و بی‌ثباتی از ویژگی‌های آن است و با وجود علمی که نمی‌تواند برای انسان آرامش به بار آورد، بی‌رحمانه است کاری کنیم که از مردم دل‌خوشی‌هایشان را بگیریم. کسانی که نمی‌توانند بار دشواری‌های علم را به دوش بکشند، خود را آزاد می‌بینند که به اصول آن پایبند نباشند؛ اما ما نمی‌توانیم علم را مانند زیورآلات بدانیم و آن را تا آنجا که احساس امنیت می‌کنیم به کار ببریم و جایی که [برای باورهایمان] احساس ناامنی می‌کنیم آن را نادیده بگیریم -بازهم به همان دلیل که به آن اندازه باهوش نیستیم که بتوانیم این کار را به‌درستی انجام دهیم.

چطور ممکن است سوار بر هواپیما باشیم، به رادیو گوش دهیم، آنتی‌بیوتیک مصرف کنیم و در همان حال بر این باور باشیم که عمر زمین ده هزار سال است یا متولدین ماه قوس (تیر) اجتماعی و مهربان‌اند، جز آنکه مغزمان را به دو قسمت مجزا تقسیم کنیم که هیچ‌کدام به دیگری راهی نداشته باشد.

آیا تاکنون شنیده‌ام فرد شک‌گرایی با خودبینی، دیگران را به تمسخر گرفته باشد؟ بله بی‌تردید چنین است. حتی گاهی،‌ با نگاه به گذشته، صدای ناخوشایندی را در لحن کلام خود به یاد می‌آورم. کاستی‌های انسانی در هر دو سوی این مسئله وجود دارد. شک‌گرایی علمی، حتی هنگامی‌که آن را با دقت بسیار به کار می‌بندیم، شاید خودبینانه، جزمی‌نگرانه و بی‌رحمانه به نظر برسد و احساس و باورهای محترم دیگران را خوار بشمارد. باید گفت برخی از دانشمندان و سرسپردگان به شک‌گرایی، با ظرافت ناچیزی و همچون تیغ برنده‌ای از این ابزار استفاده می‌کنند. گاهی، چنین می‌نماید که شک‌گرایی مقصود نخستین است که ستیزها و گفت‌وگوها بر سر درستی چیزی «پیش از ارائه‌ی شواهد و نه پس‌ازآن» پایان می‌پذیرند. همه‌ی ما باورهایمان را گرامی می‌داریم. آن‌ها تا حدی به‌وسیله‌ی خود ما تعریف می‌شوند. هنگامی‌که کسی از راه می‌رسد تا نظام باورهای ما را به چالش بکشد، گویی آن‌ها اساس درستی ندارند -‌یا اینکه، مانند سقراط، تنها پرسش‌های شرم‌آوری را مطرح می‌کند که ما به آن‌ها نیندیشیده‌ایم و یا نشان می‌دهد که فرض‌های اساسی را زیر خاک پنهان کرده‌ایم- این چیزی بیش از جویندگی دانش به نظر می‌رسد. گویی به خود ما توهین می‌کند.

رنه دکارت ،‌ دانشمندی که برای نخستین بار شک‌گرایی را به‌عنوان نخستین معیار یک ذهن پرسشگر پیشنهاد کرد به‌روشنی آن را نه یک هدف نهایی بلکه، ابزاری کاربردی می‌دانست. او می‌نویسد:
من از شک‌گرایانی که تردید می‌کنند فقط به این دلیل که باید تردید داشته باشند، پیروی نمی‌کنم و خواستار آن نیستم که وانمود کنم هرگز تصمیم نمی‌گیرم، بلکه درست برعکس، تمام خواسته‌ی من آن است که اطمینان یابم و انباشته‌های شن و ماسه‌ها را بشویم و برکنم تا به سنگی صاف یا چیز گران‌بهایی مدفون در زیر آن دست‌یابم.

در رویکردی که گاه از شک‌گرایی برای بررسی گرفتاری‌های جامعه به کار گرفته می‌شود گرایشی برای به تمسخر گرفتن و ناچیز شمردنِ این واقعیت وجود دارد که طرفداران خرافات و شبه‌علم نیز انسان‌اند، خواه فریب‌خورده باشند یا نباشند، همانند دیگران احساساتشان واقعی است، آن‌ها هم مانند شک‌گرایان می‌خواهند بفهمند دنیا چگونه کار می‌کند و نقش ما در آنچه می‌تواند باشد. انگیزه‌های آن‌ها در بسیاری از موارد با رویکرد علمی هم‌آوا است. اگر فرهنگی که طرفداران خرافات و شبه‌علم در آن رشد کرده‌اند ابزار موردنیاز را برای دنبال کردن این جست‌وجوی ارزنده به آن‌ها نداده است، بگذارید تا خوی نقادانه‌ی ما همراه با مهربانی و ملایمت باشد. هیچ‌کدام از ما با دستان پر به اینجا نیامده‌ایم.

📓 جهان در تسخیر اهریمن: علم نوری در ظلمت
✍🏿 کارل سیگن
🔛 رضا شعبانی

@Chekide_ha

چیزی به نام پرسش احمقانه وجود ندارد

برخی دانشمندان و حتی دانشمندان بسیار خوب به من می‌گویند دوست دارند در جهت همگانی کردن علم گام بردارند اما احساس می‌کنند استعداد کافی برای این کار ندارند. آن‌ها می‌گویند دانستن و توضیح دادن، یکسان نیستند؛ اما رمز این کار چیست؟ گمان می‌کنم تنها یک نکته وجود دارد: با شنونده‌ی معمولی آن‌گونه سخن نگویید که با همتایان دانشمندتان سخن می‌گویید. عبارت‌هایی وجود دارند که معنا را به‌یک‌باره و دقیق به کارشناسان انتقال می‌دهند. شاید در کار خود روزانه این عبارت‌ها را به کار ببرید؛ اما این عبارت‌ها کاری نمی‌کنند جز آنکه شنونده‌ی ناآشنا را سردرگم کنند. از ساده‌ترین زبان و واژه‌ها که می‌توانید بهره گیرید. مهم‌تر از آن، به یاد بیاورید که خود پیش از یادگیری آنچه می‌خواهید توضیح دهید، دچار چه کژفهمی‌هایی شده بودید و به‌روشنی از آن‌ها سخن بگویید. همواره به یاد داشته باشید که روزگاری شما هم هیچ‌یک از این چیزها را نمی‌دانستید. نخستین گام‌هایی را که شما را از نادانی به دانش رساندند، به‌روشنی بازگو کنید. هرگز فراموش نکنید که پراکندگی هوش طبیعی در میان گونه‌ی ما کم‌وبیش یکنواخت است. در حقیقت همین رمز کامیابی گونه‌ی ما است.

در این راه اندکی تلاش نیاز است اما سود آن بسیار است. از اشتباهات ممکن می‌توان به ساده‌سازی بیش‌ازاندازه، نیاز به گزیده گویی با توصیف‌ها (و تعریف‌ها)، اشاره ناکافی به نقش تمام دانشمندان تأثیرگذار و اشاره‌ی ناکافی به تفاوت میان قیاس‌های مفید و واقعیت، نام برد. بی‌تردید گاهی نیاز است اندکی از محدودیت‌ها و دشواری‌ها را بپذیریم و بدانیم همه‌ی این کارها را همگام باهم نمی‌توان انجام داد... بیشتر بخوانید

📓 جهان در تسخیر اهریمن: علم نوری در ظلمت
✍🏿 کارل سیگن
🔛 رضا شعبانی

@Chekide_ha

مکسول و بچه‌درسخوان‌ها (١)

هنگامی‌که برای نخستین بار، ماکسول معادله‌های بنیادین الکترومغناطیس را بررسی می‌کرد به فکر اختراع رادیو، رادار و تلویزیون نبود؛ هنگامی‌که نیوتن برای نخستین بار، حرکت ماه را بررسی می‌کرد هیچگاه در آرزوی سفر‌های فضایی یا ساختن ماهواره‌های ارتباطی نبود؛ رونتگن هنگامی‌که نفوذ موجود مرموزی به نام پرتوی ایکس را در مواد گوناگون بررسی کرد در اندیشه‌ی تشخیص سرچشمه‌ی بیماری‌ها نبود؛ ماری کوری هنگامی‌که با زحمت فراوان اندکی رادیوم را از مقدار بسیار زیادی سنگ معدن استخراج کرد، هرگز به درمان سرطان نمی‌اندیشید؛ فلمینگ هنگامی‌که مشاهده کرد بخش دواری که کپک رشد کرده است از وجود باکتری‌ها خالی است برنامه‌ای برای نجات جان میلیون‌ها انسان به کمک آنتی‌بیوتیک نداشت؛ هنگامی‌که پراش پرتوهای ایکس روی شبکه‌ی دی. ان. اِی، واتسون و کریک را گیج کرده بود، آن‌ها به فکر درمان بیماری‌های ژنتیکی نبودند؛ رولند و مولینا هنگامی‌که به بررسی نقش هالوژن‌ها در فرایندهای نور-شیمیایی در لایه‌ی استراتوسفر پرداختند برنامه‌ای برای تخریب لایه‌ی ازن به‌وسیله‌ی گازهای سی. اف. سی. نداشتند.

اعضای کنگره و دیگر رهبران سیاسی، گهگاه بدون خویشتن‌داری، طرح‌های علمی پژوهشی متقاضی بودجه‌ را که برایشان نامفهوم است به باد تمسخر می‌گیرند. حتی فردی باهوش، همچون سناتور ویلیام پروکسمایر، دانش‌آموخته‌ی دانشگاه هاروارد، جایزه‌ی «پشم طلایی» را برای ساختن نمایش بزرگداشت بسیاری پروژه‌های علمی به‌ظاهر بدردنخور ازجمله ستی اهدا کرده است. می‌خواهم همین روحیه را در سیاستمداران دوران گذشته هم تصور کنم -آقای فلمینگ (میکروب‌شناس) دلش می‌خواهد حشره‌های درون پنیر گندیده را بررسی کند؛ یک زن لهستانی دلش می‌خواهد مقادیر بسیار زیادی از سنگ معدن را در آفریقای مرکزی غربال کند تا سرانجام مقدار ناچیزی از ماده‌ای را بیابد که می‌گوید در تاریکی خواهد درخشید؛ آقای کپلر می‌خواهد به نغمه‌هایی که سیاره‌ها می‌خوانند گوش فرا دهد.

این اکتشافات و بسیاری دیگر که زمانه‌ی ما را دل‌چسب و متمایز می‌کنند و زندگی ما به برخی از آن‌ها وابسته است، همگی درنهایت به دست دانشمندانی انجام شدند که به آن‌ها فرصت داده شد تحت بازبینی دقیق همتایانشان آنچه به نظرشان پرسش‌های اساسی در مورد طبیعت است بررسی کنند. کاربردهای صنعتیِ آن‌ها، همان‌ها که ژاپن در دو دهه‌ی اخیر به‌خوبی از پس آن برآمده‌ است شگفت‌انگیز است؛ اما کاراییِ چه چیزی؟ پژوهش‌های بنیادین، کندوکاو قلب طبیعت، اینهاست که راه ما را باز می‌کند تا دانشی به دست آوریم که بتوان به کار بست.

دانشمندان تعهد دارند به‌روشنی و در کمال صداقت توضیح دهند که به دنبال چه هستند، به‌ویژه هنگامی‌که پول هنگفتی از دولت بخواهند. تصادم دهنده‌ی ابررسانا (اس. اس. سی.) ابزاری بی‌مانند در تمام کره زمین برای کاوش در مورد ساختار ریزِ ماده و سرشت جهان اولیه است. بودجه‌ی آن بین ده تا پانزده میلیارد دلار برآورد شده است. در سال ۱۹۹۳ پس‌ازآنکه دو میلیارد دلار برای این پروژه خرج شد کنگره این پروژه را متوقف کرد -در هردو زمینه بدترین نتایج به بار آمد؛ اما گمان می‌کنم بحث بر سر کاهش سرمایه در پشتیبانی از پژوهش‌های علمی نبود. شمار اندکی از اعضای کنگره به‌راستی می‌فهمیدند شتاب‌دهنده‌های انرژی بالا، به چه‌کار می‌آیند. آن‌ها برای ساختن سلاح نیستند. آن‌ها کاربرد عملی ندارند. آن‌ها برای چیز دیگری هستند که نظریه‌ی همه‌چیز نامیده می‌شود؛ چیزی که از دیدگاه بسیاری نگران‌کننده است. توضیح چیزهایی که دربرگیرنده‌ی کوارک ، افسون ، طعم ، بار رنگی و چیزهای دیگر هستند. گویی فیزیکدانان از روی بازیگوشیِ کودکانه واژه‌های سرگرم‌کننده از خود می‌سازند. کل موضوع دست‌کم در دیدگاه آن اعضای کنگره که من با آن‌ها سخن گفته‌ام چنین می‌نماید که «بچه درسخوان‌ها به سرشان زده است» -که گمان می‌کنم توصیف ناعادلانه‌ای در مورد جویندگی علم فقط از روی کنجکاوی است. هیچ‌کدام از آن‌هایی که قرار بود هزینه‌ی پروژه را بپردازند، ساده‌ترین تصوری در مورد بوزون هیگز نداشتند. برخی از مطالبی را که برای توجیه پروژه‌ی اس. اس. سی. نوشته شده بود خواندم. برخی از آن توجیه‌ها چندان بد نبودند اما هیچ‌کدام واقعاً در مورد هدفی که پروژه دنبال می‌کرد توضیح مناسبی در سطح فهم افراد باهوش اما شک‌گرا و ناآشنا به فیزیک نداشت. اگر فیزیکدان‌ها خواستار بودجه‌ی ده تا پانزده میلیارد دلاری برای ساختن ماشینی باشند که کاربردی در صنعت ندارد دست‌کم باید بهترین تلاش خود را بکنند و برای توجیه طرح پیشنهادی خود گرافیک خیره‌کننده، استعاره و زبان انگلیسی را هنرمندانه‌ به‌کارگیرند. گمان می‌کنم این مسئله بیشتر از محدودیت‌های مدیریت مالی و ناشایستگی سیاستمداران، عامل ناکامی پروژه بوده باشد.

📓 جهان در تسخیر اهریمن: علم نوری در ظلمت
✍🏿 کارل سیگن
🔛 رضا شعبانی

@Chekide_ha