کشمکش‌های سیاسی و آزادی در جمهوری روم

من بر آنم که نویسندگانی که کشمکش‌های میان مردم و اشراف را سرزنش می‌کنند در حقیقت علل اصلی آزادی (liberty) روم را محکوم می‌سازند. کسی که تنها به هیاهوی این‌گونه مبارزات حزبی توجه می‌کند و به نتایج سودمند آن‌ها بی‌اعتنا می‌ماند غافل است از اینکه در هر جامعه دو قشر وجود دارد که یکی قشر اشراف است و دیگری قشر توده‌ی مردم و این دو دارای دو شیوه‌ی فکر مختلفند و همه‌ی قوانینی که برای پاسداری از آزادی پدید می‌آیند حاصل کشمکش‌های این دو قشرند و این واقعیت را در مثال جمهوری (republic) روم به‌روشنی تمام می‌توان دید. زیرا که از دوره‌ی تارکوئینی‌ها تا زمان گراکوس‌ها یعنی در طی سیصد سال آشوب‌های روم فقط به تبعید چند تن انجامیدند و خونریزی در آنجا سخت بندرت روی داد. در تمامی این مدت به سبب کشمکش‌های سیاسی تنها هشت یا ده تن از شهر تبعید شدند و عده‌ای انگشت‌شمار به قتل رسیدند و کسانی هم که به پرداخت جریمه محکوم شدند زیاد نبودند. پس این‌گونه کشمکش‌ها را نه می‌توان زیان‌بار نامید و نه دلیل از هم‌پاشیدگی دولت. چنین جامعه‌ای را بی‌نظم هم نمی‌توان نامید چه اگر بی‌نظم بود امکان نداشت آن‌همه بزرگمردانی را که نمونه‌ی فضیلت و کمال و مردانگی بودند بار آورد. نمونه‌های خوب حاصل تربیت نیکند و تربیت نیک از قوانین نیکو نشأت می‌گیرد و قوانین نیکو بر اثر مبارزات حزبی که مردمان بی‌فکر نکوهشش می‌کنند پدید می‌آیند.

کسی که نتایج آن کشمکش‌ها را بررسی می‌کند می‌بیند که به دنبال آن‌ها هرگز یک تبعید یا یک قتل که برای خیر عموم زیان‌بار بوده باشد صورت نگرفت ولی قوانین و نهادهای متعدد برای تأمین آزادی‌ی مردمان به‌وجود آمد. ممکن است مخالفان بگویند مردم و سنا در اثنای مبارزات به روش‌های خشن توسل جستند و فریاد و هیاهوی مردم خشمگین و اعضای مجلس سنا بر ضد یکدیگر شهر را پر کرده بود. دکان‌ها بسته شده بودند و گروهی انبوه از شهر می‌گریختند و وقایعی دیگر از این قبیل روی می‌دادند که وقتی که شرحشان را در کتاب‌ها می‌خوانیم دچار وحشت می‌شویم. در پاسخ ایشان می‌گویم هر دولتی باید طرق و وسایلی داشته باشد برای اینکه مردم بتوانند غلیان جاه‌طلبی خود را فرونشانند مخصوصاً دولت‌هایی که می‌خواهند در امور مهم از وجود مردم استفاده کنند.

در روم همیشه رسم بر این بود که مردم وقتی که می‌خواستند دولت را به قبول قانونی ملزم سازند یا به روش‌هایی که تشریح کردم دست می‌یازیدند و یا از خدمت سربازی خودداری می‌کردند تا سنا مجبور می‌شد دست‌کم قسمتی از تقاضاهای ایشان را برآورد. از این گذشته تقاضاهای مردمان آزاد bandرت برای آزادی‌ی ایشان زیان‌بارند زیرا آن تقاضاها یا نتیجه‌ی ظلم و فشاری است که بر ایشان وارد می‌آید یا از ترس ظلم و فشار. مردمان چنانکه سیسرون می‌گوید نادانند ولی قدر حقیقت را می‌دانند و هنگامی که مردی شایان اعتماد حقیقت را بر آنان بازنماید تسلیم می‌شوند.


📘 گفتارها
✍🏻 نیکولو ماکیاولی
↔️ محمدحسن لطفی
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

درستکاری مردم و تأثیر آن بر نظم سیاسی

گرچه در جوامع فاسد به چه چیز می‌توان امیدوار بود و از چه چیز باید ترسید، بی‌جا نمی‌دانم یکی از تصمیم‌های سنای روم را درباره‌ی نذر کامیلوس به واگذاری یک‌دهم غنایم شهر ویی به پرستشگاه آپولون مورد بحث قرار دهم. غنایم به‌دست مردم روم افتاده بود و امکان تعیین مقدار دقیق آن وجود نداشت از این‌رو سنا چاره‌ای ندید جز اینکه به‌وسیله‌ی فرمانی از مردم بخواهد که هر کس یک‌دهم غنیمتی را که برده است به خزانه‌ی شهر تسلیم کند. گرچه آن فرمان اجرا نشد و سنا برای خرسند ساختن آپولون و مردم شهر راهی دیگر یافت ولی آن فرمان نشان می‌دهد که سنا به درستکاری مردم اطمینان کامل داشت و تردید نمی‌کرد که هر کس آن مقداری را که به‌موجب فرمان مقرر شده است به خزانه تحویل خواهد داد.

مردم آلمان هنوز بسیار دیندار و درستکارند و از این‌رو در آنجا شهرهای آزاد بسیاری هستند که قوانین خود را محترم می‌دارند و هیچ دشمن خارجی یا داخلی نمی‌تواند به استقلال آن‌ها آسیب برساند. برای نشان دادن اینکه در آنجا هنوز درستکاری هست مثالی می‌آورم که با مثال سنا و مردم روم شباهت دارد. وقتی که یکی از آن شهرهای آزاد احتیاج به پول پیدا کند مقامات صلاحیت‌دار یا شورای شهر به همه‌ی شهروندان دستور می‌دهد که مبلغی به میزان یک یا دو درصد دارایی خود را به خزانه‌ی شهر بپردازد. اگر آن دستور موافق قانون اساسی باشد هر شهروندی به نزد مأمور مالیات می‌رود و سوگند یاد می‌کند که آماده است مبلغی را که به عهده‌ی اوست بپردازد و آن‌گاه آن مبلغ را به صندوقی که بدین منظور آماده کرده‌اند می‌ریزد، در حالی که بر درستی مبلغی که باید پرداخته شود گواهی جز خود او وجود ندارد. از اینجا می‌توان دید که آن مردمان هنوز تا چه پایه دیندار و درستکارند.

این درستکاری در زمان ما از آن‌رو شایان تحسین است که سخت کمیاب شده است و تنها در نزد آلمانی‌ها یافت می‌شود. این امر دو علت دارد: یکی این است که آنان با اقوام همسایه‌ی خود بندرت ارتباط می‌یابند. غذاهای سرزمین خود را مصرف می‌کنند و جامه‌ی خویش را از پشمی آماده می‌سازند که در وطن‌شان به‌دست می‌آید. از این‌رو نیازی به رفت‌وآمد با همسایگان ندارند و فساد اخلاق فرانسه و ایتالیا و اسپانیا بدان‌جا سرایت نکرده است. علت دوم این است که آن شهرها هنوز نظام سیاسی آزادی (liberty) دارند که فاسد نشده است. وجود اشراف را در میان شهروندان خود تحمل نمی‌کنند و به هیچ شهروندی اجازه نمی‌دهند که مانند اشراف زندگی کند؛ و در داخله‌ی خود مساوات کامل دارند و دشمنان سخت‌گیر عالی‌جنابان کشور خویشند.

برای اینکه مفهوم عالی‌جنابان روشن شود می‌گویم کسانی با این عنوان خوانده می‌شوند که زندگی را به بطالت می‌گذرانند، کشاورزی نمی‌کنند و به هیچ کاری که برای تأمین معاش ضروری است دست نمی‌زنند و با درآمد املاک وسیع‌شان به تبذیر و اسراف زندگی می‌کنند. این‌گونه کسان در هر جامعه‌ی آزاد و به‌طور کلی در هر کشوری مایه‌ی فسادند.


📘 گفتارها
✍🏻 نیکولو ماکیاولی
↔️ محمدحسن لطفی
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

خردمندی ملت در برابر فرمانروایان خودکامه

تیتوس لیویوس و دیگر تاریخ‌نویسان ادعا می‌کنند که هیچ‌چیز بی‌ثبات‌تر و ناپایدارتر از توده‌ی مردم نیست و بارها در تاریخ می‌خوانیم که مردمان کسی را به مرگ محکوم می‌کنند و اندکی بعد بر مرگ او می‌گریند و حتی گاهی بازگشت او را آرزو می‌کنند. من می‌خواهم از عقیده‌ای دفاع کنم که همه‌ی نویسندگان بی‌پایه‌اش می‌شمارند. این عیب را که نویسندگان خاص توده‌ی مردم می‌دانند در همه‌ی آدمیان و مخصوصاً در فرمانروایان می‌توان یافت. هر مردی که قانون مهارش نزند مرتکب همان اشتباه‌هایی می‌شود که از توده‌ی بی‌لگام سر می‌زند. ملتی که نظام سیاسی خوبی دارد اگر مهار حکومت بر خویشتن را به‌دست داشته باشد مانند یک پادشاه حتی بهتر از شاهی که به خردمندی شهره است پایدار و خردمند و سپاس‌گزار می‌شود.

ملت روم تا هنگامی که فساد در جمهوری‌ی روم رخنه نیافته بود نه بنده‌وار خدمت می‌کرد و نه با گستاخی فرمان‌روایی بلکه با شرافتمندی و افتخار از آزادی و قوانین و نهادهای خود محافظت می‌نمود. روزی که طغیان بر فرمان‌روایی مقتدر ضرورت می‌یافت طغیان می‌کرد همچنان‌که بر مانلیوس و شورای ده‌نفری طغیان کرد و اگر خیر عموم اقتضا می‌کرد که از دیکتاتورها و کنسول‌ها اطاعت کند اطاعت می‌کرد. اگر مردم روم پس از کشته شدن مانلیوس حسرت بازگشت او را در دل می‌پروراندند جای شگفتی نیست. مردم حسرت لیاقت و دلیری او را می‌خوردند و لیاقت و دلیری او چنان بزرگ بود که یادش مردمان را به دلسوزی برمی‌انگیخت.

سخنی که تاریخ‌نویس ما تیتوس لیویوس درباره‌ی طبیعت توده‌ها می‌گوید با مللی ارتباط ندارد که مانند مردم روم قانون را محترم می‌دارند بلکه درباره‌ی توده‌های بی‌لگام صادق است که دست به همان جنایاتی زدند که افراد بی‌بندوبار و لگام‌گسیخته مرتکب شدند. بنا بر این طبیعت توده‌های مردم را نباید بدتر از طبیعت فرمان‌روایان قدرتمند انگاشت. هر دو اگر بتوانند و از قانون نترسند در دام همان اشتباهات می‌افتند.

اکنون می‌رسیم به داوری درست. بندرت اتفاق می‌افتد که مردم وقتی که گفتار دو سخنور ماهر را از دو حزب مختلف می‌شنوند حقیقت را در نیابند و به پیشنهاد بهتر رأی ندهند؛ و اگر مردم گاهی اشتباه می‌کنند و به پیشنهادی که به‌ظاهر سودمندتر می‌نماید گرایش می‌یابند، فرمان‌روایان خودکامه که اسیر هوس‌ها و هیجانات خویشند بیش از توده‌ی مردم در دام اشتباه می‌افتند. از این گذشته می‌بینیم که تشخیص مردمان در انتخاب اشخاص برای مقامات دولتی بهتر از تشخیص فرمان‌روایان خودکامه است. بی‌سبب نیست که می‌گویند صدای مردم صدای خداست زیرا که افکار عمومی آنچه را روی خواهد داد چنان پیامبرانه پیش‌گویی می‌کند که گویی به یاری نیرویی پنهانی نیک و بد آینده را از پیش به‌روشنی می‌بیند.


📘 گفتارها
✍🏻 نیکولو ماکیاولی
↔️ محمدحسن لطفی
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

ارزش بنیادگذاری نظام‌های سیاسی و تفاوت میان جمهوری و استبداد

در میان نامدارترین مردان، بنیادگذاران ادیان بیش از دیگران ستوده می‌شوند و پس از آنان بنیادگذاران جمهوری‌ها (republics) و دولت‌های پادشاهی. در درجه‌ی سوم سردارانی مورد ستایش قرار می‌گیرند که قلمرو وطن خود را گسترش بخشیده‌اند؛ و سپس نویسندگان بر حسب نوع آثار و درجه‌ی کمال نوشته‌هایشان. در برابر اینان، تباه‌کنندگان دین و علم و هنرهای سودمند و افتخارآفرین همه رسوا و منفورند. مرادم مردمان بی‌دین و زورگو و نادان و فرومایه و بی‌کار و بزدلند. تقریباً همه‌ی مردمان چنان فریفته‌ی شکوه و جلال ظاهرند که خواسته یا نخواسته به دنبال کسانی می‌افتند که بیشتر شایسته‌ی نکوهشند تا درخور ستایش. این کسان در حالی که می‌توانند از طریق بنیادگذاری دولتی جمهوری یا کشوری پادشاهی نام نیک جاویدان بیابند، فرمان‌روای مستبد و زورگو می‌گردند و در نمی‌یابند که چه نام و آوازه و اعتبار و چه افتخار و امنیت و آرامش و خرسندی درونی را از دست می‌دهند و چه ننگ و حقارت و خطر و اضطراب برای خود آماده می‌سازند.

اگر مردانی که به‌صورت شهروندان ساده در کشوری آزاد زندگی می‌کنند و در پرتو بخت نیک (fortuna) یا شایستگی و فضیلت (virtù) شخصی به مقام زمام‌داری آن کشور می‌رسند، تاریخ می‌خواندند و از وقایع گذشته آگاهی می‌یافتند، در مقام شهروندی زندگی اسکیپیو را بر زندگی سزار و در مقام زمام‌داری زندگی آگسیلائوس و تیمولئون و دیون را بر زندگی نابیس و فالاریس و دیونوسیوس برتری می‌نهادند. چون از تاریخ می‌آموختند که اینان همیشه منفور بوده‌اند و آنان همیشه محبوب و مورد ستایش. می‌دیدند که تیمولئون و مردان مانند او در وطن خود قدرتی کمتر از اقتدار دیونوسیوس و فالاریس نداشتند و در عین حال از امنیت و آسایش بیشتر برخوردار بوده‌اند.

نام و آوازه‌ی سزار و تجلیلی که نویسندگان از او کرده‌اند نباید هیچ‌کس را بفریبد. آنان که او را ستوده‌اند از یک سو فریب بخت نیک (fortuna) او را خورده‌اند و از سوی دیگر به سبب اعمال دهشت‌ناکی که سالیان دراز به نام او انجام می‌گرفت به ترس افتاده بودند. در دوران فرمان‌روایی او نویسندگان حق نداشتند آنچه را از او می‌دانستند آزادانه بنویسند. اگر کسی بخواهد بداند که نویسندگان اگر آزاد بودند درباره‌ی او چه می‌نوشتند، نوشته‌های ایشان را درباره‌ی کاتیلینا بخوانند. ولی سزار بیش از او درخور نکوهش است زیرا آنکه عمل خلاف حق مرتکب می‌شود بیشتر از کسی شایان نفرین است که فقط نیت ارتکاب چنان عملی را داشته است.

کسی که در کشوری به مقام زمام‌داری رسیده است باید بداند که از میان امپراتوران روم، آنان که موافق قوانین فرمان رانده‌اند به‌مراتب بیش از امپراتورانی ستوده شده‌اند که بر خلاف ایشان بوده‌اند. تیتوس و نروا و ترایان و هادریان و آنتونیوس و مارکوس اورلیوس برای دفاع از جان خود به پاسدار و سرباز نیاز نداشتند، در حالی که سپاه شرق و غرب برای حفظ جان امپراتورانی از قبیل کالیگولا و نرون و ویتلیوس کفایت نمی‌کرد زیرا اینان با رفتار خلاف قانون و زندگی ننگین خویش گروهی بزرگ را دشمن خود ساخته بودند.

زمام‌دار با خواندن تاریخ روم خواهد دید که در کشوری که به‌خوبی اداره می‌شود، حکم‌ران کشور در میان شهروندان شایان اعتمادش در کمال ایمنی به‌سر می‌برد و صلح و عدالت بر جهان حکم‌فرمایی می‌کند. خواهد دید که در چنان کشوری مجلس ملی مورد احترام است و کارگزاران از حرمتی که شایسته‌ی ایشان است برخوردارند. توان‌گران از ثروت خود بهره‌مند می‌شوند و اشرافیت و فضیلت (virtù) محترم داشته می‌شود و در همه‌جا آرامش و رفاه حکم می‌راند. نه از نفاق و نزاع اثری هست و نه از لگام‌گسیختگی و رشوه و جاه‌طلبی. هر کس می‌تواند عقیده‌ی شخصی خود را داشته باشد و به زبان بیاورد.


📘 گفتارها
✍🏻 نیکولو ماکیاولی
↔️ محمدحسن لطفی
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

ضرورت تجدید حیات نظام‌ها و انطباق با مقتضیات زمان

برای وجود هر چیزی در این جهان مرزی هست ولی فقط چیزهایی راهی را که تقدیر برای آن‌ها معین کرده است به پایان می‌برند که تن خود را تباه نمی‌سازند بلکه آن را چنان منظم نگاه می‌دارند که دگرگونی در آن راه نمی‌یابد. چون از بدن‌های مرکب مانند دولت‌ها و جوامع دینی سخن می‌گویم، ادعا می‌کنم که فقط تغییراتی برای آن‌ها سودمند و نجات‌بخشند که سبب شوند آن‌ها به اصول اولیه‌ی خود بازگردند. تنها جوامع دینی و دولت‌هایی به بهترین وجه سامان یافته‌اند و درازترین عمر را به‌سر می‌برند که در درون خود وسایلی ذاتی برای تجدید قوا دارند یا به سبب اتفاقی بیرونی به تجدید قوا نایل می‌شوند.

راه تجدید قوای آن‌ها چنانکه گفته شد، برگرداندن‌شان به اصول اولیه‌ی آن‌هاست؛ زیرا که همه‌ی ادیان و جوامع جمهوری و دولت‌های پادشاهی به‌ضرورت باید در آغاز در درون خویش نیکی‌ای داشته باشند که منشأ نخستین رویش و اعتبار و اثر بخشی آن‌ها بوده است؛ ولی چون آن نیکی با گذشت زمان به فساد می‌گراید، بدن‌ها به‌ناچار تباه می‌شوند مگر آنکه چیزی روی بنماید که آن نیکی را به حال آغازینش بازگرداند. بازگشت دولت‌ها و جامعه‌ها به مبدأشان یا به سبب حادثه‌ای بیرونی روی می‌دهد یا به سائقه‌ی محرکی درونی.

مثالی برای شق اول، تسلط گل‌ها به روم است. غلبه‌ی گل‌ها به رومیان ضروری بود برای اینکه روم دوباره برپای خیزد و زندگی را از سر بگیرد و لیاقت و استعداد خود را بازیابد و دین و عدالت را که در شرف زوال بودند دوباره زنده کند. رومیان هنگام فراخوانی لشکر برای مقابله با گل‌ها و انتخاب تریبون‌های نظامی، تشریفات دینی را دیگر رعایت نکردند. همچنین سه تن از اعضای خانواده‌ی فابیوس را که به حقوق بین‌الملل بی‌اعتنايی کرده و با گل‌ها جنگیده بودند به کیفر نرساندند. از اینجا می‌توان احتمال داد که رومیان نهادهای سودمند دیگری را هم که رومولوس و دیگر فرمان‌روایان به‌وجود آورده بودند، کمتر از آن محترم می‌داشتند که برای نگاه‌داری آزادی (liberty) ضروری بود.

آن ضربه‌ی بزرگ از بیرون به روم وارد آمد و سبب شد که همه‌ی نهادها دوباره برقرار گردند و به رومیان نشان داد که نه تنها پاسداری از دین و عدالت ضرورت دارد، بلکه لازم است که شهروندان خوب و خردمند محترم داشته شوند و فضایل (virtù) ایشان پرارج‌تر از منافعی تلقی گردد که بدون اعمال ایشان به‌دست نمی‌آمد. رومیان بی‌فاصله بعد از بازپس گرفتن شهر رم از گل‌ها، نهادهای دینی قدیم را دوباره زنده کردند، اعضای خانواده‌ی فابیوس را که به حقوق بین‌الملل بی‌اعتنايی کرده بودند به کیفر رساندند و رشادت و مردانگی کامیلوس را چنان ارج نهادند که سناتورها و دیگران بی‌آنکه به او رشک ببرند، تمامی قدرت دولت را به او سپردند.

لازم است آدمیانی که در جامعه‌ای با هم زندگی می‌کنند، بارها به خویشتن بازگردانده شوند و نیروی تازه بیابند. رویداد درونی یا ناشی از قانونی است که آدمیانی را که به جامعه‌ای واحد تعلق دارند، هر بار از نو بر آن می‌دارد که درباره‌ی رفتار خود حساب پس بدهند یا اثر بخشی بزرگ‌مردی واقعی است که از میان خود آنان برمی‌خیزد و با رفتار خود سرمشقی به‌وجود می‌آورد. کسی کمتر به راه خطا می‌رود و بیشتر کامیاب می‌گردد که اعمال خود را با مقتضیات زمان سازگار می‌کند.


📘 گفتارها
✍🏻 نیکولو ماکیاولی
↔️ محمدحسن لطفی
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

نقش دین در نظم و رفاه جامعه‌ی روم

نوما پومپیلیوس دین (religion) را ضروری‌ترین ستون تمدن دانست و پایه‌های آن را در روم چنان استوار ساخت که در طی قرون و اعصار طولانی خداپرستی در هیچ کشوری به اندازه‌ی روم پایدار نبود. اعمال بیشمار مردم روم و یکایک رومیان نشان می‌دهد که شهروندان آن کشور از سوگندشکنی به‌مراتب بیشتر از قانون‌شکنی می‌ترسیدند چون قدرت خدا را بالاتر از قدرت آدمیان می‌دانستند. رفتار اسکیپیو و مانلیوس تورکواتوس روشن‌ترین دلیل این سخن است. پس از شکست رومیان از هانیبال در کانای، بسیاری از شهروندان روم که از میهن‌شان نومید شده بودند خواستند ایتالیا را ترک گویند و رهسپار سیسیل شوند. اسکیپیو با شمشیر برهنه در برابر ایشان ایستاد و مجبورشان کرد سوگند بخورند که بر وطن پشت نخواهند کرد. همچنین تیتوس مانلیوس به نزد مارکوس پومپونیوس رفت و تهدیدش کرد که اگر سوگند نخورد که دعوی خود را پس خواهد گرفت، او را خواهد کشت. پومپونیوس از بیم جان سوگند خورد و دعوی را پس گرفت. مردم روم که عشق وطن و قوانینش نتوانسته بود به ماندن در ایتالیا وادارشان سازد، با اینکه از سر اضطرار سوگند خورده بودند از مهاجرت چشم پوشیدند.

کسی که تاریخ روم را به‌دقت بخواند خواهد دید که دین چه نقش بزرگی در انضباط سپاه و اتحاد مردم و تقویت نیکان و شرمنده ساختن بدکاران داشته است. اگر بخواهیم حکم کنیم که آیا روم به رومولوس وام بیشتری دارد یا به نوما پومپیلیوس، بی‌هیچ تردید نوما را بر رومولوس برتری خواهیم نهاد چون در آنجا که ایمان دینی هست، به‌آسانی می‌توان سپاهی منظم به‌وجود آورد، ولی نگاه‌داری سپاهی بی‌دین سخت دشوار است. رومولوس برای تأسیس مجلس سنا و دیگر نهادهای مدنی (civic institutions) خود را نیازمند قدرت الهی نمی‌دانست، ولی نوما خود را نیازمند آن می‌دید و ادعا می‌کرد که با یکی از پریان ارتباط دارد و کارهایی که می‌کند به صلاح‌دید اوست.

در واقع هیچ قانون‌گذار بزرگی در میان قومی پیدا نشده است که به قدرت الهی استناد نکرده باشد وگرنه قوانینش پذیرفته نمی‌شدند. بسی چیزهای خوب هست که خردمندان به‌زودی درمی‌یابند، ولی آن چیزها چنان علائم آشکاری ندارند که دیگران را هم بتوان بر سودمندی آن‌ها معتقد ساخت. لوکورگوس و سولون و قانون‌گذاران دیگر که همان هدف را در پیش چشم داشتند، همین راه را در پیش گرفته‌اند. اهالی روم، نیکی و خردمندی نوما را به چشم تحسین و اعجاب می‌نگریستند و از همه‌ی توصیه‌های او پیروی می‌کردند.

دینی که نوما در روم رایج ساخت، یکی از مهم‌ترین علل آبادی و رفاه آن کشور بود چون از دین قوانین خوب نشأت می‌گیرند و قوانین خوب نیک‌بختی به‌بار می‌آورند. همچنان‌که رعایت تشریفات دینی مایه‌ی بزرگی یک قوم است، حقیر شمردن دین سبب تباهی آن می‌شود. آنجا که خداترسی وجود ندارد، کشور در سراشیب سقوط می‌افتد مگر آنکه ترس از فرمان‌روایی قدرتمند جای دین را بگیرد و کشور را پیوسته به‌هم نگاه دارد.


📘 گفتارها
✍🏻 نیکولو ماکیاولی
↔️ محمدحسن لطفی
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

استفاده‌ی استراتژیک از دین برای مدیریت جامعه و جنگ

رومیان چگونه از دین (religion) برای منظم نگاه داشتن جامعه و پیشبرد کارهای بزرگ استفاده می‌کردند. یک سال مردم روم تریبون‌هایی با اختیارات کنسولی انتخاب کردند و همه‌ی آنان را به استثنای یک تن از میان توده‌ی مردم برگزیدند. در همان سال شهر دچار قحطی و بیماری طاعون شد و علاماتی خارق‌العاده روی نمود. اشراف شهر به فکر استفاده از این وقایع افتادند و گفتند چون مردم روم به عظمت امپراتوری بی‌حرمتی کرده‌اند، خدایان به‌خشم آمده‌اند و یگانه وسیله‌ی فرونشاندن خشم ایشان این است که در انتخاب تریبون‌ها از قاعده‌ی قدیم پیروی شود. مردم به شنیدن این سخن چنان وحشت‌زده شدند که تریبون‌ها را از میان اشراف انتخاب کردند.

در اثنای محاصره‌ی شهر ویی نیز سرداران سپاه روم برای برقرار ساختن نظم در میان سربازان به دین توسل جستند. آب دریاچه‌ی آلبانو بالا آمده و از کناره‌ها تجاوز کرده بود و سربازان که از محاصره خسته شده بودند، می‌خواستند به خانه‌های خود بازگردند. فرماندهان ادعا نمودند که آپولون و چند اراکل دیگر پیش‌گویی کرده‌اند که شهر ویی در سالی به‌دست رومیان خواهد افتاد که آب دریاچه‌ی آلبانو از کناره‌های خود تجاوز کند. سربازان به تصرف شهر امیدوار گردیدند و مشقات محاصره را تحمل کردند تا کامیلوس شهر را متصرف شد.

نظام تطیر و تفال نه تنها پایه‌ی بخش اصلی دین مشرکان قدیم، بلکه یکی از اسباب رفاه و آبادی جمهوری (republic) روم بود. رومیان برای آن اهمیت فراوان قائل بودند و هنگام انتخاب کنسول‌ها و آغاز لشکر کشی و پیش از شروع نبرد و دیگر امور مهم کشوری و لشکری از آن نظام استفاده می‌کردند. مثلاً هرگز اقدام به لشکر کشی نمی‌نمودند پیش از آنکه به سربازان خبر داده باشند که خدایان پیروزی ایشان را پیش‌گویی کرده‌اند. فال‌گیرانی همراه سپاه بودند که پولاریی نامیده می‌شدند و هرگاه که سپاه قصد حمله به دشمن می‌کرد، نخست فال‌گیران اقدام به تطیر می‌نمودند. اگر ماکیان‌ها دانه می‌خوردند، این امر به معنی پیش‌گویی پیروزی سپاه بود و اگر دانه نمی‌خوردند، از حمله خودداری می‌شد. هرگاه انجام دادن عملی به حکم عقل ضروری می‌نمود، رومیان حتی در صورتی که نتیجه‌ی تطیر مساعد نبود، آن عمل را به‌جا می‌آوردند، ولی نتیجه‌ی فال را چنان زیرکانه تفسیر می‌کردند که چنین می‌نمود که عمل مخالف حکم دین انجام نگرفته است.

کنسول پاپیریوس هنگام شروع به جنگ با ساکنان منطقه‌ی سامنیوم به چنین نیرنگی متوسل گردید. چون مطمئن بود که در نبرد پیروز خواهد شد، به فال‌گیران دستور داد فال بگیرند. ماکیان‌ها از دانه چیدن خودداری کردند، ولی رئیس فال‌گیران به فرمانده خبر داد که نتیجه‌ی فال مساعد است. پاپیریوس فال‌گیران را در صف اول سپاه جای داد و هنگامی که رئیس فال‌گیران با نیزه‌ی یکی از سربازان رومی از پای درآمد، کنسول گفت خدایان حمایت خود را از ما نشان دادند چون با مرگ دروغ‌گو خشم‌شان فرونشست. رومیان از نظام تفال هدفی نداشتند جز اینکه سربازان را با اطمینان به پیروزی به میدان جنگ بفرستند.


📘 گفتارها
✍🏻 نیکولو ماکیاولی
↔️ محمدحسن لطفی
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

نقش دلیری و خردمندی در عظمت امپراتوری روم

من این عقیده را به هیچ روی نمی‌توانم پذیرفت که مایه‌ی اصلی عظمت امپراتوری روم (Roman Empire) بخت نیک بوده است نه دلیری و لیاقت رومیان. بسیاری از نویسندگان از آن جمله پلوتارک بر این عقیده‌اند که خود رومیان همه‌ی پیروزی‌های خویش را هدیه‌ی بخت تلقی کرده‌اند و به همین جهت برای فورتونا خدای بخت بیش از همه‌ی خدایان دیگر پرستشگاه ساخته‌اند. تیتوس لیویوس نیز پیرو همین عقیده است زیرا در نوشته‌ی او هیچ مرد رومی سخن از دلیری نمی‌گوید بی‌آنکه به یاری بخت اشاره‌ای بکند.

علت اینکه هیچ دولتی نتوانسته است به آن همه پیروزی که رومیان دست یافتند نایل آید این است که هرگز دولتی وجود نداشته است که شرایط پیروزی بر کشورهای دیگر را به اندازه‌ی دولت روم حایز باشد. دولت روم در پرتو دلیری سربازانش به آن همه پیروزی دست یافت و به سبب هنر کشورداری خردمندانه و نظام سیاسی‌یی که نخستین قانون‌گذارش به آن بخشیده بود توانست همه‌ی آنچه را به تصرف خود درآورد نگاه دارد. رومیان هرگز در آن واحد گرفتار دو جنگ مهم نبوده‌اند و همیشه چنین می‌نماید که هنگام آغاز یک جنگ، جنگ دیگر به پایان می‌رسید. مثلاً جنگ با قوم لاتین آغاز نشد مگر پس از آنکه رومیان ساکنان منطقه‌ی سامنیوم را چنان ضعیف ساخته بودند که حتی مجبور شده بودند به زور اسلحه از آنان حمایت کنند.

وقتی که ترتیب زمانی این جنگ‌ها و رفتار رومیان و پیروزی‌های ایشان را در نظر می‌آوریم می‌بینیم که همیشه بخت نیک با دلیری و خردمندی فوق‌العاده‌ی رومیان دست در دست هم داشته است. کسی که می‌خواهد بداند که بخت نیک از کجا می‌آید در یافتن مطلوب به دشواری نخواهد افتاد و بدین نکته‌ی مسلم خواهد رسید که وقتی که دولتی، پادشاهی یا جمهوری (republic)، چنان قدرت و اعتباری بیابد که همسایگانش از او بترسند و هیچ همسایه‌ای بدون یاری گرفتن از دیگران جرات حمله به او را نداشته باشد سخت بندرت آماج حمله قرار می‌گیرد. چنان دولتی تقریباً همیشه خود به‌تنهایی تصمیم می‌گیرد که با کدام همسایه بجنگد چون می‌تواند همسایگان دیگر را با زیرکی و هشیاری آرام نگاه دارد.

رومیان همیشه می‌کوشیدند در شهرهای بیگانه دوستی بیابند که راه را برای ایشان بگشاید و سپس آنجا را به یاری او در تصرف خود نگاه دارند. چنانکه به یاری اهالی کاپوآ وارد منطقه‌ی سامنیوم شدند و با استفاده از دوستی مردمان کامرتیوم به اتروریا راه یافتند و به یاری اهالی شهر مامرتیوم در سیسیل و به یاری ساکنان شهر ساگونتوم در اسپانیا و به یاری ماسینیسا در آفریقا و به یاری مردم اتولی در یونان و به یاری اومنس و شاهان دیگر در آسیا و به یاری اقوام ماسیلی و ادو در قلمرو گل‌ها نفوذ کردند.


📘 گفتارها
✍🏻 نیکولو ماکیاولی
↔️ محمدحسن لطفی
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

اهمیت آزادی در پیشرفت جوامع

منشأ عشق اقوام و ملل را به آزادی (liberty) به‌سهولت می‌توان شناخت. تجربه نشان داده است که جوامع و دولت‌ها تا هنگامی که آزاد بودند به ثروت خود افزوده و قلمرو خود را توسعه داده‌اند. آتن پس از آنکه خود را از استبداد خاندان پسیستراتوس رها ساخت در طی صد سال به عظمتی اعجاب‌آور دست یافت و اعجاب‌آورتر از آن عظمتی است که روم پس از آزادی از قید شاهان به آن نایل گردید. علت آن امر روشن است: مایه‌ی عظمت شهرها رفاه فرد نیست بلکه خیر عموم است و خیر عموم فقط در دولت‌های جمهوری (republics) واجد اهمیت دانسته می‌شود. زیرا آن‌گونه دولت‌ها هر کار را فقط برای تأمین خیر عموم به‌جا می‌آورند حتی اگر برای این یا آن فرد زیان‌بار باشد.

در جامعه‌ای که حکومت استبدادی جای آزادی را می‌گیرد کوچک‌ترین شرّی که از این جابجایی پدید می‌آید این است که آن جامعه دیگر پیشرفت نمی‌کند، نه ثروتش افزایش می‌یابد و نه قدرتش، و در بیشتر موارد جامعه در سراشیب زوال می‌افتد. اگر بخت نیک، شاه قدرتمندی را یاری کند و او با دلیری و زور بازو قلمرو خود را وسعت بخشد از این امر تنها خودش سود می‌برد نه جامعه. همچنین نمی‌تواند شهرهایی را که مسخر ساخته است تابع و باج‌گزار کشوری کند که او فرمان‌روای مستبد آن است، چون قوی ساختن این کشور به نفع او نیست.

وقتی که می‌اندیشم چرا مردمان روزگاران باستان آزادی را به‌مراتب بیش از امروزیان دوست می‌داشته‌اند بر من چنین می‌نماید که علت آن اختلاف تربیت است که از اختلاف دین امروزی ما با دین مردمان دوره‌ی باستان نشأت می‌گیرد. دین ما که راه حقیقت و نجات را بر ما می‌نماید ما را بر آن می‌دارد که به مال و جاه و افتخارات این جهانی بی‌اعتنا شویم، در حالی که گذشتگان این جهان را بسیار ارج می‌نهادند و همه‌ی آن چیزها را والاترین مواهب می‌شمردند. دین ما انسان‌های فروتن و غرق در نظر و تأمل را به مردان سخت‌کوش و فعال برتری می‌نهد و ایثار و تحقیر امور این جهانی را بزرگ‌ترین مواهب می‌شمارد. دین مردمان دوران باستان دلیری و نیروی بدنی و قدرت روحی و به‌طور کلی همه‌ی چیزهایی را که بر شهامت و دلیری آدمی می‌افزایند بزرگ می‌داشت.


📘 گفتارها
✍🏻 نیکولو ماکیاولی
↔️ محمدحسن لطفی
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

برتری پیاده‌نظام بر سوارنظام در جنگ

دلایل متعدد وجود دارد و واقعیات نیز آن دلایل را تأیید می‌کنند که رومیان در همه‌ی عملیات نظامی برای پیاده‌نظام (infantry) ارجی به‌مراتب بیش از سوارنظام (cavalry) قائل بودند. مثال‌های فراوان درستی این سخن را گواهی می‌دهند. در جنگی که در کنار دریاچه‌ی رگیلوس میان رومیان و لاتینیان جریان داشت همین که سپاه روم دچار تزلزل شد، رومیان به بخشی از سربازان سوار فرمان دادند که پیاده شوند و به یاری پیاده‌نظام بشتابند؛ آن‌گاه جنگ را ادامه دادند و پیروز شدند. این واقعه ثابت می‌کند که رومیان به پیاده‌نظام بیش از سوارنظام اعتماد داشتند.

سرباز پیاده می‌تواند در بسیاری از جاها حرکت کند و پیش برود که حرکت در آنها برای سرباز سوار ناممکن است. سربازان پیاده را می‌توان چنان تربیت کرد که مقید به نظم باشند و هر جا که نظم آشفته شود آن را دوباره برقرار سازند، حال آنکه نگاه‌داری نظم برای سوارنظام دشوار است و اگر نظمش آشفته شود برقرار ساختن دوباره‌ی آن ممکن نیست. پیاده‌نظام منظم به‌آسانی بر سوارنظام چیره می‌شود، ولی عکس این حالت به‌ندرت پیش می‌آید.

هنگامی که رومیان شهر کوچک سورا را محاصره کرده بودند، گروهی از سواران دشمن از شهر بیرون آمدند و به لشکرگاه رومیان حمله کردند. فرمانده‌ی سوارنظام رومی به مقابله شتافت و بر حسب اتفاق در نخستین تلاقی طرفین، فرماندهان هر دو طرف کشته شدند و سربازان که بی‌فرمانده مانده بودند نبرد را ادامه دادند. رومیان برای اینکه آسان‌تر بتوانند از خود دفاع کنند پیاده شدند و با این عمل سواران دشمن را نیز مجبور به پیاده شدن ساختند و بر حریفان پیروز گردیدند. برای اثبات برتری پیاده‌نظام بر سوارنظام مثالی بهتر از این نمی‌توان یافت.

ما خود دیدیم که نه هزار سویسی در جوار شهر نووارا بر ده هزار سوار و همین تعداد سرباز پیاده حمله کردند و پیروز شدند. سواران نتوانستند در برابر ایشان کاری از پیش ببرند و پیادگان که بیشترشان اهل گاسکونی و به‌کلی بی‌نظم بودند تنها احساس تحقیر در سویسیان برانگیختند. اندکی بعد دیدیم که بیست و شش هزار سویسی در مارینیان، نزدیکی میلان، به فرانس اول، شاه فرانسه، که بیست هزار سوار و چهل هزار پیاده و صد دستگاه توپ در زیر فرمان داشت حمله کردند و هر چند در این نبرد پیروز نگردیدند، ولی دو روز متوالی نبرد را با دلیری ادامه دادند.


📘 گفتارها
✍🏻 نیکولو ماکیاولی
↔️ محمدحسن لطفی
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

انواع حکومت و چرخه‌های سیاسی

انواع مختلف حکومت (government) بر حسب اتفاق پدید آمده‌اند. در آغاز تنها عده‌ای اندک از آدمیان در جهان زندگی می‌کردند و مانند جانوران وحشی جدا از هم بسر می‌بردند. بعدها چون نسل آدمی فزونی گرفت، مردمان گرد هم آمدند و برای اینکه بهتر بتوانند از خود دفاع کنند، از میان خود قوی‌ترین و دلیرترین فرد را به رهبری برگزیدند و تصمیم گرفتند که به فرمان او گردن بنهند. بدین‌سان مفهوم نیک و درستکار و در برابر آن مفهوم بد و شریر به‌وجود آمد. مردمان وقتی که دیدند کسی به ولی‌نعمت خود بدی می‌کند، احساس نفرت نسبت به شخص ناسپاس و احساس محبت نسبت به ولی‌نعمت در دل ایشان پدید آمد؛ ناسپاسان را نکوهیدند و حق‌شناسان را ستودند. از این گذشته، هر کسی اندیشید که ممکن است همان‌گونه ناسپاسی نسبت به خود او نیز به‌عمل آید. بدین سبب، مردمان تصمیم گرفتند قوانینی بنهند و برای کسانی که از حکم قانون سربتابند، کیفرهایی پیش‌بینی کنند. از اینجا مفهوم عدالت (justice) پیدا شد و پس از آن به جای قوی‌ترین و دلیرترین افراد، خردمندترین و عادل‌ترین کسان به رهبری انتخاب گردیدند.

ولی بعدها مردمان بر آن شدند که حکمرانی ارثی را جانشین زمامداری انتخابی کنند، اما وارثان حکومت زود به انحطاط گراییدند و به جای اینکه سرمشق اسلاف خود را پیش چشم داشته باشند، گمان بردند که حکمران هیچ وظیفه‌ای ندارد جز اینکه در شکوه و جلال و لگام‌گسیختگی و هوسرانی بر دیگران پیشی گیرد. در نتیجه، حکمرانان منفور مردم گردیدند و بالطبع به ترس افتادند و ترس مجبورشان کرد که به زور پناه ببرند و بدین‌سان حکومت استبدادی (tyranny) پدید آمد. همین خود مبدأ نافرمانی‌ها و توطئه‌ها و آشوب‌ها بر ضد حکمرانان بود. اما توطئه‌ها و آشوب‌ها از ناحیه‌ی ضعیفان و بردلان به‌عمل نیامد، بلکه به دست کسانی صورت گرفت که در دلیری و بزرگ‌منشی و توانگری برتر از دیگران بودند و بیدادگری‌ها و دست‌درازی‌های حکمران را برنمی‌تابیدند و توده‌ی مردم نیز بدین شخصیت‌های برجسته تکیه کردند و سلاح به دست گرفتند و بر فرمانروا چیره گردیدند.

اینان چون از نام منارشی (monarchy) بیزار شده بودند، از میان خود عده‌ای را برای حکومت برگزیدند و نخست چون هنوز چگونگی حکومت جباری را به‌یاد داشتند، دولت را مطابق قوانینی که خود وضع نمودند اداره کردند و خیر عموم را بر خیر شخصی خویش مرجح دانستند. ولی اندکی بعد، فرزندانشان به جای ایشان نشستند و به مساوات مدنی خرسند نشدند و عنان خود را به دست سودپرستی و جاه‌طلبی و افسارگسیختگی سپردند و بدین‌سان حکومت اشراف (aristocracy) را به الیگارشی (oligarchy) مبدل ساختند و کوچک‌ترین اعتنایی به خیر عموم نورزیدند. در نتیجه، پس از اندک مدتی به سرنوشت فرمانروایان مستبد دچار آمدند. توده‌ی مردم که از حکومت ایشان هیچ رضایت نداشتند، آماده بودند سر در پی هر کسی بنهند که به نحوی از انحاء می‌تواند حکمرانان را از اریکه‌ی فرمانروایی به زیر آورد. حکومت الیگارشی ساقط شد، ولی مردمان چون هنوز چگونگی حکومت جباران را به‌یاد داشتند، نمی‌خواستند شهریاری را به فرمانروایی برگزینند، پس به حکومت دموکراسی (democracy) روی آوردند. حکومتی که در آن عنان اداره‌ی کشور نه در کف عده‌ای از قدرتمندان است و نه در دست شهریاری یگانه.


📘 گفتارها
✍🏻 نیکولو ماکیاولی
↔️ محمدحسن لطفی
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

اهمیت نظام مختلط در پایداری دولت

بعضی از کسانی که درباره‌ی سیاست مطالبی نوشته‌اند، به وجود سه نوع حکومت قائلند: حکومت یک تن (منارشی)، حکومت اشراف (آریستوکراسی) و حکومت مردم (دموکراسی) و معتقدند کسی که می‌خواهد شهری را بنیاد نهد، باید یکی از آن اشکال را که مناسب‌تر از همه می‌داند، انتخاب کند. عده‌ای دیگر از نویسندگان که خردمندتر از گروه نخستین به‌شمار می‌روند، بر آنند که شش نوع حکومت وجود دارد که سه تا از آنها بسیار بدند و سه تای دیگر به ذات خویش نیکند، ولی چنان در معرض انحطاط قرار دارند که ممکن است مطلقاً مایه‌ی بدبختی شوند. انواع خوب حکومت، همان سه نوعی است که پیش‌تر برشمردم و انواع بد، حکومت‌هایی هستند که در نتیجه‌ی انحطاط انواع خوب پدید می‌آیند. منارشی به‌سهولت به حکومت استبدادی (tyranny) مبدل می‌گردد و آریستوکراسی به الیگارشی (oligarchy) و دموکراسی به آنارشی (anarchy). پس اگر بنیادگذار شهر یکی از آن سه نوع را انتخاب کند، آن نوع تنها زمانی کوتاه برقرار می‌ماند و هیچ وسیله‌ای برای ممانعت از تبدل آن به ضد خود وجود ندارد، زیرا که در این مورد نوع خوب و بد بسیار شبیه همند.

قانون‌گذاران خردمند هیچ‌یک از اشکال خوب را به‌تنهایی نپذیرفته‌اند و شکلی مختلط از هر سه نوع را برگزیده و فقط این شکل مختلط را استوار و دوام‌پذیر دانسته‌اند. زیرا که در چنین حکومتی، شهریار و اشراف و توده‌ی مردم ناظر رفتار یکدیگرند و اختیارات همدیگر را محدود می‌سازند. در میان این‌گونه نظام‌های سیاسی، نظامی که لوکورگوس در اسپارت برقرار ساخت، بیش از همه درخور ستایش است. قوانین او به شاه و اشراف و توده‌ی مردم حقوقی را دادند که فراخور هر یک از آنها بود و بدین‌سان لوکورگوس دولتی پدید آورد که هشتصد سال با قدرت کامل و بدون تزلزل ادامه یافت. سرنوشت قوانین سولون، قانون‌گذار آتن، به عکس سرنوشت قوانین لوکورگوس بود. عمر دموکراسی‌ای که او در آتن برقرار نمود، آن‌چنان کوتاه بود که حتی خود او پیش از مرگش، حکومت استبدادی پسیستراتوس را به چشم دید.

روم قانون‌گذاری چون لوکورگوس نداشت تا در آغاز تأسیسش، نظامی در آن مستقر سازد که آزادی شهر را برای زمانی دراز تأمین کند، ولی به سبب تنازعی که میان توده‌ی مردم و مجلس سنای شهر که از اشراف تشکیل می‌یافت وجود داشت، چنان وقایع فوق‌العاده‌ای در آنجا روی داد که اتفاقات گوناگون، غفلت‌های قانون‌گذار را جبران کردند. قوانین خوبی که رومولوس و پس از او همه‌ی شاهان دیگر نهادند، برای تأمین زندگی آزاد کفایت می‌کردند، ولی چون هدف آن قوانین، بنیادگذاری دولتی پادشاهی بود نه جمهوری، هنگامی که روم به آزادی دست یافت، جای نهادهای بسیاری که برای آزادی ضروری‌اند خالی بود. وقتی که شاهان از اریکه‌ی قدرت افتادند، کسانی که آنان را از شهر راندند، بی‌درنگ به جای شاه، دو کنسول انتخاب کردند و بدین‌سان فقط عنوان شاه را از میان برداشتند، نه قدرت سلطنت را. در نتیجه، در روم مهار قدرت تنها به دست مجلس سنا و کنسول‌ها بود. بدین سبب، هنگامی که اشراف روم گستاخی آغاز کردند، مردم بر ایشان شوریدند و ایشان برای اینکه همه‌ی اقتدار خود را از دست ندهند، مجبور شدند توده‌ی مردم را در اداره‌ی کشور شریک سازند. بدین‌سان، نهاد تریبون (tribune) به‌وجود آمد و از این طریق، تعادل بهتری در دولت پیدا شد.


📘 گفتارها
✍🏻 نیکولو ماکیاولی
↔️ محمدحسن لطفی
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

ضرورت تجدید حیات در جوامع

برای وجود هر چیزی در این جهان مرزی هست، ولی فقط چیزهایی راهی را که تقدیر برای آنها معین کرده است به‌پایان می‌برند که تن خود را تباه نمی‌سازند، بلکه آن را چنان منظم نگاه می‌دارند که دگرگونی در آن راه نمی‌یابد. در اینجا از بدن‌های مرکب، مانند دولت‌ها و جوامع دینی سخن می‌گویم و ادعا می‌کنم که فقط تغییراتی برای آنها سودمند و نجات‌بخشند که سبب شوند آنها به اصول اولیه‌ی خود بازگردند. از این رو، تنها جوامع دینی و دولت‌هایی به بهترین وجه سامان یافته‌اند و درازترین عمر را بسر می‌برند که در درون خود وسایلی ذاتی برای تجدید قوا دارند یا به سبب اتفاقی بیرونی به تجدید قوا نایل می‌شوند. مانند روز روشن است که این‌گونه جوامع ممکن نیست بدون تجدید قوا دوام یابند.

بازگشت دولت‌ها و جامعه‌ها به مبدأشان یا به سبب حادثه‌ای بیرونی روی می‌دهد یا به سائقه‌ی محرکی درونی. مثالی برای شق اول، تسلط گل‌ها به روم است. غلبه‌ی گل‌ها به رومیان ضروری بود برای اینکه روم دوباره برپای خیزد و زندگی را از سر بگیرد و لیاقت و استعداد خود را بازیابد و دین و عدالت را که در شرف زوال بودند، دوباره زنده کند. رومیان، هنگام فراخوانی لشکر برای مقابله با گل‌ها و انتخاب تریبون‌های نظامی، تشریفات دینی را دیگر رعایت نکردند. همچنین، سه تن از اعضای خانواده‌ی فابیوس را که به حقوق بین‌الملل بی‌اعتنایی کرده و با گل‌ها جنگیده بودند، به کیفر نرساندند. از اینجا می‌توان احتمال داد که رومیان، نهادهای سودمند دیگری را هم که رومولوس و دیگر فرمانروایان به‌وجود آورده بودند، کمتر از آن محترم می‌داشتند که برای نگاهداری آزادی (liberty) ضروری بود.

آن ضربه‌ی بزرگ از بیرون به روم وارد آمد و سبب شد که همه‌ی نهادها دوباره برقرار گردند و به رومیان نشان داد که نه تنها پاسداری از دین و عدالت ضرورت دارد، بلکه لازم است که شهروندان خوب و خردمند محترم داشته شوند. براستی هم چنین شد. رومیان بی‌فاصله بعد از بازپس‌گرفتن شهر رم از گل‌ها، نهادهای دینی قدیم را دوباره زنده کردند، اعضای خانواده‌ی فابیوس را که به حقوق بین‌الملل بی‌اعتنایی کرده بودند، به کیفر رساندند و رشادت و مردانگی کامیلوس را چنان ارج نهادند که سناتورها و دیگران، بی‌آنکه به او رشک ببرند، تمامی قدرت دولت را به او سپردند. لازم است آدمیانی که در جامعه‌ای با هم زندگی می‌کنند، بارها به خویشتن بازگردانده شوند و نیروی تازه بیابند. این اثر نیک در جامعه یا از لیاقت و فضیلت مردی نشأت می‌گیرد یا از قانون و نهادی. شایان توجه‌ترین اقداماتی که در روم برای اعتبار بخشیدن به قوانین به‌عمل آمد، عبارت بود از قتل پسران بروتوس، کشتن اعضای شورای ده‌نفری، کشتن ملیوس، بازرگان غله، و پس از راندن گل‌ها از شهر رم، کشتن مانلیوس کاپیتولینوس.

‎پایان

📘 گفتارها
✍🏻 نیکولو ماکیاولی
↔️ محمدحسن لطفی
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

طبیعت حکومت‌های سه‌گانه و قوانین تعلیم و تربیت در دموکراسی

سه نوع حکومت وجود دارد: جمهوری (Republic)، پادشاهی (Monarchy)، و استبدادی (Despotism). هر کس، حتی بدون دانش عمیق، می‌تواند این سه را از هم تفکیک کند. حکومت جمهوری آن است که ملت یا بخشی از آن حاکمیت را در دست دارد. حکومت پادشاهی توسط یک نفر اداره می‌شود، اما تحت قوانین ثابت و مشخص. حکومت استبدادی زمانی است که یک نفر بدون قانون و قاعده، تنها بر اساس هوی‌وهوس خود فرمان می‌راند. این‌ها طبیعت هر حکومت هستند.

قوانین تعلیم و تربیت باید با اصول هر حکومت هماهنگ باشد. این قوانین ما را برای عضویت در جامعه آماده می‌کنند و هر خانواده باید مطابق اصول جامعه بزرگ‌تر، یعنی ملت، اداره شود. در حکومت جمهوری، که بر فضیلت (Virtue) استوار است، تعلیم و تربیت باید حب وطن (Patriotism) و میانه‌روی (Moderation) را ترویج کند. فضیلت سیاسی در دموکراسی همان محبت به قانون و وطن است که افراد را به ترجیح منافع عمومی بر منافع شخصی وامی‌دارد. این محبت، فضائل خصوصی مانند ازخودگذشتگی را می‌آموزد و در دموکراسی‌ها، که حکومت به دست افراد سپرده شده، حیاتی است.

در دموکراسی (Democracy)، ملت هم فرمانروا و هم فرمانبردار است و این امر از طریق آرای ملت، که اراده‌ی آن‌هاست، محقق می‌شود. قوانین رأی‌گیری، اساس دموکراسی و قوانین اساسی آن هستند. در آتن، هر بیگانه‌ای که در مجمع رأی‌دهی شرکت می‌کرد، به مرگ محکوم می‌شد، زیرا حق حاکمیت ملت را غصب کرده بود. تعداد اعضای مجامع باید ثابت باشد تا مشخص شود که آیا کل ملت یا بخشی از آن نظر داده است. در روم، به دلیل نبود این قاعده، آشوب و زوال رخ داد. ملت باید تا حد ممکن خود امور را انجام دهد و آنچه نمی‌تواند را به نمایندگانش واگذار کند. این اصل دموکراسی است که ملت خود نمایندگانش را انتخاب کند، از جمله برای مجلس سنا که آن را هدایت می‌کند.

حب دموکراسی همان حب مساوات (Equality) و قناعت (Frugality) است. این محبت، جاه‌طلبی را به خدمت به وطن محدود می‌کند، نه به برتری بر دیگران. در آتن و روم، قوانین قناعت را ترویج می‌کردند تا ثروت زیاد مساوات را از بین نبرد. دموکراسی‌های خوب با برقراری قناعت خانوادگی، راه را برای هزینه‌های عمومی باز می‌کنند. ملت از امور ساده مانند انتخاب قاضی یا فرمانده نظامی آگاه است، زیرا به شایستگی و شهرت همشهریان خود توجه دارد.

نهادهای یونانی مانند قوانین لوکورگوس (Lycurgus) در اسپارت، تقوا و شجاعت را ترویج می‌کردند. این قوانین، دزدی را برای تربیت جوانان زبردست و مقاوم در جنگ مجاز می‌کردند، نه به معنای سرقت اموال، بلکه برای تأمین آذوقه و تقویت روحیه در شرایط سخت. این نهادها، با ترکیب عدالت و آزادی، اسپارت را به سوی ترقی سوق داد.


📘 روح‌القوانین
✍🏻 شارل دو مونتسکیو
↔️ علی‌اکبر مهتدی
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

قوانین دموکراسی و نقش قرعه و مساوات

حکومت دموکراسی (Democracy) بر اصل مساوات (Equality) و قناعت (Frugality) استوار است. قانون‌گذاران بزرگ مانند سولون (Solon) و سرویوس تولیوس (Servius Tullius) با تقسیم ملت به طبقات، شایستگی خود را نشان دادند. دوام دموکراسی به این تقسیم‌بندی وابسته است. در روم، سرویوس ملت را به ۱۹۳ سنتوری و شش طبقه تقسیم کرد، با متمولین در طبقات بالا و فقرا در طبقات پایین، اما هر سنتوری تنها یک رأی داشت، که به نفع اغنیا بود. سولون در آتن، ملت را به چهار طبقه تقسیم کرد و تنها طبقات متمول را برای زمامداری شایسته دانست.

رأی با قرعه (Lottery) از طبیعت دموکراسی است، اما انتصاب از طبیعت اشرافی (Aristocracy). قرعه به همه امید خدمت به وطن می‌دهد و کسی را متأثر نمی‌کند. سولون در آتن، مشاغل نظامی را انتصابی و سناتورها و قضات را با قرعه انتخاب می‌کرد. قرعه باید از میان داوطلبان و با آزمایش قضات انجام شود تا شایستگی تضمین گردد. سیسرون (Cicero) معتقد بود رأی مخفی در اواخر جمهوری روم، به زوال آن کمک کرد. رأی علنی یک قانون اساسی دموکراسی است، زیرا اشخاص معتبر می‌توانند توده را هدایت کنند و از تندروی جلوگیری شود.

حب مساوات و قناعت از طریق قوانین ترویج می‌شود. در دموکراسی، ثروت زیاد مساوات را نابود می‌کند، لذا قوانین باید جلوی تجمع ثروت را بگیرند. دموکراسی‌های خوب قناعت خانوادگی را برقرار می‌کنند تا هزینه‌های عمومی تقویت شود. در آتن، قوانین مذهبی قناعت را برای پاکی در هدایا به خدایان ترویج می‌کردند. فضیلت در دموکراسی، محبت به وطن و قانون است که از طریق تربیت خانوادگی و اجتماعی منتقل می‌شود. اگر پدران این محبت را داشته باشند، به فرزندانشان منتقل می‌کنند؛ در غیر این صورت، تأثیرات خارجی آن را از بین می‌برد.

فساد دموکراسی وقتی آغاز می‌شود که روح مساوات از بین برود یا به افراط کشیده شود. اگر مساوات از بین برود، دموکراسی به اشرافی یا استبداد می‌انجامد. اگر به افراط برسد، ملت از اطاعت زمامداران سر باز می‌زند و خودسری حاکم می‌شود. روح مساوات حقیقی آن است که افراد هم فرمان دهند و هم اطاعت کنند. در سیراکوز (Syracuse)، مساوات مفرط به لجام‌گسیختگی یا فشار منجر شد و شهر را به هرج‌ومرج کشاند. فتوحات بزرگ، مانند پیروزی سالامیس (Salamis)، می‌تواند با ایجاد غرور، دموکراسی را فاسد کند.


📘 روح‌القوانین
✍🏻 شارل دو مونتسکیو
↔️ علی‌اکبر مهتدی
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

اصول دموکراسی و نقش فضیلت در حفظ آن

فضیلت (Virtue) اصل اساسی دموکراسی (Democracy) است. در حکومت جمهوری، برخلاف مشروطه یا استبدادی، تقوا و فضیلت برای نظم جامعه ضروری است. فضیلت سیاسی همان حب وطن (Patriotism) و ترجیح منافع عمومی بر منافع شخصی است. این فضیلت، که در دموکراسی‌ها حیاتی است، از طریق تربیت خانوادگی و اجتماعی تقویت می‌شود. اگر تربیت، محبت به قانون و وطن را تلقین نکند، دموکراسی فاسد می‌شود.

وقتی فضیلت از بین برود، جاه‌طلبی و حرص جای آن را می‌گیرد. افراد دیگر قانون را دوست ندارند و برخلاف آن عمل می‌کنند. جمهوریت به لاشه‌ای تبدیل می‌شود که نیروی آن از چند زمامدار فاسد و لجام‌گسیختگی عمومی ناشی می‌شود. در قرن هفدهم انگلستان، نبود فضیلت مانع استقرار دموکراسی شد، زیرا مردم فاقد تقوا بودند. در روم، وقتی سولا (Sulla) خواست آزادی ببخشد، مردم به دلیل فقدان تقوا نتوانستند از آن بهره‌مند شوند.

نهادهای یونانی مانند قوانین لوکورگوس (Lycurgus) در اسپارت و کرت (Crete) فضیلت را تقویت می‌کردند. این قوانین، با ترکیب عدالت و آزادی، شجاعت و پاکدامنی را در اسپارت به امری عادی تبدیل کردند. لوکورگوس دزدی را برای تربیت جوانان مقاوم در جنگ مجاز کرد، نه برای هرج‌ومرج، بلکه برای تقویت استقامت و زبردستی. این نهادها اسپارت را به اوج ترقی رساند و در برابر دشمنان مقاوم کرد. در پاراگوئه (Paraguay)، مصلحان با ترکیب مذهب و شرافت، قوم وحشی را به سوی تواضع و کارهای بزرگ هدایت کردند.

فساد دموکراسی با از بین رفتن روح مساوات یا افراط در آن رخ می‌دهد. وقتی ملت از اطاعت زمامداران سر باز می‌زند یا خودسری می‌کند، تقوا از بین می‌رود و هرج‌ومرج حاکم می‌شود. سوگند در میان مردمان بافضیلت، مانند رومیان، نیروی عظیمی داشت. لیویوس (Livius) می‌گوید قسم در روم، مردم را بیش از هر چیز به قوانین پایبند می‌کرد. برای مثال، کوئینتوس سین‌سیناتوس (Quintus Cincinnatus) با سوگند، مردم را به جنگ فراخواند و حتی تهدیدات نمایندگان سنا نتوانست آن را بشکند.

دموکراسی در کشورهای کوچک بهتر دوام می‌آورد، زیرا منافع عمومی بهتر درک می‌شود و سوءاستفاده کمتر است. در آتن، جاه‌طلبی برای تسلط بر ملل آزاد، به جای تقویت اتحاد، دموکراسی را فاسد کرد.


📘 روح‌القوانین
✍🏻 شارل دو مونتسکیو
↔️ علی‌اکبر مهتدی
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

اصول اشرافی و شرافت در پادشاهی

حکومت اشرافی (Aristocracy) زمانی است که قدرت در دست عده‌ای معدود است که قوانین را وضع و اجرا می‌کنند. توده در این حکومت مانند رعایا در برابر پادشاه است. رأی با قرعه در اشرافی مناسب نیست، زیرا به زیان آن منجر می‌شود. اعتدال (Moderation) روح این حکومت‌هاست، اما اعتدالی مبتنی بر تقوا، نه تنبلی. اشراف باید با تقوا، خود را با توده یا دست‌کم با یکدیگر برابر کنند.

فساد اشرافی وقتی رخ می‌دهد که اقتدار اعیان خودسرانه شود. اگر اشرافیت موروثی شود، اعتدال از بین می‌رود. تعداد کم اشراف، اقتدار را افزایش می‌دهد اما امنیت را کاهش می‌دهد؛ تعداد زیاد، قدرت را کم و امنیت را زیاد می‌کند، اما به تنبلی می‌انجامد. اشراف باید از عوامل خارجی بترسند تا محکم بمانند، مانند یونان که ترس از ایران آن را حفظ کرد. حکومت اشرافی در صورت فساد، به استبداد چندنفره تبدیل می‌شود، که در آن اشراف جمهوریت را میان خود حفظ می‌کنند، اما توده تحت استبداد قرار می‌گیرد.

شرافت (Honor) اصل حکومت مشروطه سلطنتی (Constitutional Monarchy) است. تعلیم و تربیت در این حکومت از اجتماع آغاز می‌شود، نه آموزشگاه، و مکتب شرافت مردم را هدایت می‌کند. شرافت اعمال را بر اساس زیبایی، بزرگی و خارق‌العادگی قضاوت می‌کند، نه نیکی یا معقولیت. این امر باعث می‌شود مغازله، حیله و چاپلوسی، اگر با عظمت و هوش همراه باشد، مجاز شود. اخلاق در مشروطه با اندکی صداقت مخلوط است، زیرا حقیقت‌گویی از جسارت و بی‌اعتنایی به قضاوت دیگران ناشی می‌شود، نه عشق به حقیقت.

ادب در مشروطه از دربار ریشه می‌گیرد و از میل به تشخص ناشی می‌شود. درباریان با غرور مصنوعی، ادب را به توده منتقل می‌کنند، اما این ادب از پاکی سرچشمه نمی‌گیرد، بلکه از تمایل به برتری است. شرافت به پادشاه اجازه نمی‌دهد کاری کند که شرافت مردم را سلب کند، زیرا در این صورت، مردم شایستگی خدمت به او را از دست می‌دهند. کریلون (Crillon) از کشتن دوک دوگیز (Duc de Guise) به دستور هانری سوم (Henry III) امتناع کرد، زیرا آن را بی‌غیرتی می‌دانست.

حکومت مشروطه وقتی فاسد می‌شود که پادشاه قوانین را نادیده بگیرد یا همه چیز را به خود منحصر کند. اگر پادشاه مشاغل را خودسرانه تغییر دهد یا مقامات را به افراد ناشایست بسپارد، شرافت از بین می‌رود و بندگی جای آن را می‌گیرد. قدرت بیش از حد پادشاه، امنیت او را کاهش می‌دهد.


📘 روح‌القوانین
✍🏻 شارل دو مونتسکیو
↔️ علی‌اکبر مهتدی
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

اصول استبداد و نقش ترس

ترس (Fear) اصل حکومت استبدادی (Despotism) است. در این حکومت، تقوا لازم نیست و شرافت خطرناک است. قدرت نامحدود پادشاه هر جاه‌طلبی را خاموش می‌کند، زیرا اشخاص باارزش می‌توانند انقلاب ایجاد کنند. اطاعت بی‌اندازه در استبداد نیازمند جهل است، حتی در میان فرماندهان، زیرا مشورت و استدلال جایی ندارد و تنها اراده‌ی پادشاه حاکم است.

تعلیم و تربیت در استبداد، ترس را در دل‌ها جای می‌دهد و چند اصل مذهبی ساده را می‌آموزد. دانش در این حکومت خطرناک است و نتایج شوم دارد. تربیت در استبداد، افراد را به بندگی و ناجوانمردی سوق می‌دهد، زیرا هر فرمانده‌ای خود فرمانبردار است و هر ستمگری ستمکش. در استبداد، هر خانه مانند حکومتی جداگانه است و تربیت برای زندگی اجتماعی محدود است.

حکومت استبدادی ذاتاً فاسد است و تنها عوامل خارجی مانند آب‌وهوا یا مذهب می‌توانند آن را موقتاً مهار کنند. در چین، آب‌وهوا و کثرت جمعیت، استبداد را تعدیل کرده‌اند. افزایش جمعیت در چین، ظلم را تحت‌الشعاع قرار می‌دهد، اما قحطی و راهزنی نتیجه‌ی آن است. وقتی حکومتی بد عمل کند، اغتشاش ناگهانی رخ می‌دهد و رئیس راهزنان ممکن است به تخت سلطنت برسد. مذهب تنها مانع در برابر اراده‌ی پادشاه است، زیرا قوانین مذهبی از اصول عالی‌تر پیروی می‌کنند.

حکومت استبدادی در امپراتوری‌های بزرگ بهتر دوام می‌آورد، زیرا سرعت تصمیم‌گیری، فواصل شهرها را جبران می‌کند و حکام را از مسامحه بازمی‌دارد. استبداد بدون قاعده، با ظلم و درندگی ادامه می‌یابد، مگر اینکه عوامل خارجی آن را محدود کنند.


📘 روح‌القوانین
✍🏻 شارل دو مونتسکیو
↔️ علی‌اکبر مهتدی
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

فساد اصول و ویژگی‌های طبیعی حکومت‌ها

فساد هر حکومتی با فساد اصول آن آغاز می‌شود. در دموکراسی (Democracy)، فساد وقتی رخ می‌دهد که روح مساوات (Equality) از بین برود یا به افراط کشیده شود. در حالت اول، به اشرافی یا استبداد منجر می‌شود؛ در حالت دوم، ملت از اطاعت زمامداران سر باز می‌زند و خودسری حاکم می‌شود. در سیراکوز (Syracuse)، مساوات مفرط به لجام‌گسیختگی یا فشار منجر شد و شهر را به هرج‌ومرج کشاند. فتوحات بزرگ، مانند سالامیس (Salamis)، با ایجاد غرور، دموکراسی را فاسد کرد، اما مارسی (Marseilles) با خردمندی اصول خود را حفظ کرد.

حکومت اشرافی (Aristocracy) وقتی فاسد می‌شود که اقتدار اشراف خودسرانه گردد. اگر اشرافیت موروثی شود، اعتدال از بین می‌رود و به استبداد چندنفره می‌انجامد. اشراف باید از عوامل خارجی بترسند تا محکم بمانند، مانند روم و کارتاژ (Carthage) که ترس از یکدیگر آن‌ها را حفظ کرد. حکومت پادشاهی (Monarchy) وقتی فاسد می‌شود که پادشاه قوانین را نادیده بگیرد یا همه چیز را به خود منحصر کند. در چین، سلسله‌های تسین (Tsing) و سوئی (Sui) به دلیل مداخله‌ی خودسرانه‌ی پادشاهان در امور، نابود شدند.

حکومت استبدادی (Despotism) ذاتاً فاسد است، زیرا ترس اساس آن است و تنها عوامل خارجی مانند مذهب یا آب‌وهوا آن را مهار می‌کنند. وقتی اصول سالم باشد، قوانین بد هم اثر خوب دارند، اما وقتی اصول فاسد شود، بهترین قوانین علیه دولت عمل می‌کنند. در کرت (Crete)، شورش‌های ظاهری برای حفظ قوانین بود و به زوال منجر نشد، زیرا حب وطن (Patriotism) قوی بود.

هر حکومتی ویژگی‌های طبیعی خود را دارد. جمهوریت برای کشورهای کوچک مناسب است، زیرا منافع عمومی بهتر درک می‌شود. حکومت مشروطه برای کشورهای متوسط بهتر است، زیرا در کشورهای بزرگ، رجال از قوانین دور می‌شوند و در کشورهای کوچک، به جمهوریت می‌انجامد. استبداد برای امپراتوری‌های بزرگ مناسب است، زیرا سرعت تصمیم‌گیری فواصل را جبران می‌کند. تغییر حدود کشور باید با تغییر روح حکومت همراه باشد تا اصول آن حفظ شود.


📘 روح‌القوانین
✍🏻 شارل دو مونتسکیو
↔️ علی‌اکبر مهتدی
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

نقد استبداد و دفاع از اعتدال در دموکراسی

فضیلت در جمهوریت یک چیز خیلی ساده است و آن حب جمهوری است. این حسی است نه یک سلسله از اطلاعات، کوچک‌ترین اشخاص مانند بزرگ‌ترین رجال در کشور می‌توانند این حس را داشته باشند. وقتی به ملت دستورهای اخلاقی خوب داده شود، توده بیش از اشخاصی که آنان را رجال درستکار می‌نامند به این دستورها پایبند می‌شود. خیلی نادر است که فساد اخلاق از توده شروع شود، زیرا غالباً توده در اثر ناچیزی و کمی اطلاعات علاقه بیشتری نسبت به مقررات موجود احساس می‌کند. حب وطن موجب حسن اخلاق می‌شود و حسن اخلاق باعث حب وطن می‌گردد. هر قدر ما کمتر بتوانیم تمایلات خصوصی خود را انجام بدهیم، به همان اندازه بیشتر به تمایلات عمومی می‌پردازیم. حب دموکراسی همان حب برابری (Equality) و قناعت (Frugality) است. علاقه به مساوات در یک کشور دموکراسی جاه‌طلبی را به یک تمایل بخصوص و یک خوشبختی منحصربه‌فرد محدود می‌کند که انسان بیش از دیگران نسبت به هموطنان خود خدمات بزرگی انجام دهد. دموکراسی باید همیشه از دو افراط احتراز کند: یکی روح عدم مساوات که او را به طرف حکومت اشرافی و حاکمیت استبدادی (Despotism) سوق می‌دهد و دیگر روح مساوات مفرط که او را باز به طرف استبداد سخت می‌کشاند. وقتی روح مساوات به حد افراط برسد، ملت تصمیم می‌گیرد تمام کارها را خودش انجام دهد، می‌خواهد به جای قوه مقننه مشاوره کند، قضات را از حقوقشان محروم نماید، به جای قوه مجریه و زمامداران، قوانین را اجرا و امور را حل‌وفصل کند. در چنین وضعیتی دیگر تقوایی (Virtue) در جمهوریت باقی نخواهد ماند و فضیلتی وجود نخواهد داشت. روح مساوات حقیقی عبارت از این است که شخص در عین حال که به همنوعان خود فرمان می‌دهد از آن‌ها اطاعت کند.


📘 روح‌القوانین
✍🏻 شارل دو مونتسکیو
↔️ علی‌اکبر مهتدی
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader