حقِ مالکیت و قراردادِ اجتماعی

هنگامی که هیئتِ اجتماعی تشکیل می‌یابد، هر یک از اعضاء خود را با کلیه‌ی نیرو و دارایی به‌آن هیئت واگذار می‌کند. فی‌الحقیقه دولت بر طبقِ قراردادِ اجتماعی (Social Contract) که اساسِ تمامِ حقوقِ او شمرده می‌شود، صاحب و مالکِ کلیه‌ی داراییِ اعضاء است. ولی نباید تصور کرد که متصرفاتِ افراد در نتیجه‌ی این انتقال تغییرِ ماهیت می‌دهد. درست است که چون نیرویِ هیئتِ حاکمه (Souverain) خیلی زیادتر از نیرویِ هر یک از افراد است، تصرفِ او با دوام‌تر است، ولی در عینِ حال برای بیگانگان مانند پیش غیرِ مشروع است.

حقِ اولین متصرف یا یدِ تصرف، اگرچه صحیح‌تر از زور به‌نظر می‌رسد، وقتی واقعاً حقِ مشروع (Legitimate Right) می‌شود که حقِ مالکیت (Property Right) برقرار شده باشد. بدیهی است هر انسان به‌طورِ طبیعی حق دارد آنچه را که محتاج است به‌دست آورد، لیکن آن سندِ رسمی و قطعی که او را مالکِ ملکِ معینی تشخیص می‌دهد، دستِ وی را از باقیِ املاک کوتاه می‌کند. حقِ اولین متصرف نامحدود نیست، بالاترین حدی که می‌توان برای آن قائل شد، احتیاج و کار است.

نمی‌شود گفت به‌محضِ اینکه کسی در زمینِ متعلق به‌عموم پای گذاشت، صاحبِ آن می‌شود. آن شخص یا آن ملت که سرزمینِ وسیعی را به‌زور تصرف نموده، باقیِ مردم را از آن محروم می‌سازد، غاصب است و مستحقِ مجازات، زیرا خوراک و مسکنی را که طبیعت به‌عموم بخشیده از آن‌ها می‌گیرد.


📘 قرارداد اجتماعی
✍🏻 ژان-ژاک روسو
↔️ علی‌اکبر مهتدی
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

اراده‌ی عمومی و رأی‌گیری در جامعه

هر قدر توافقِ نظر در مجالسِ ملی بیشتر باشد، یعنی هر قدر آراء به اتفاق نزدیک‌تر باشد، غلبه‌ی اراده‌ی عمومی (General Will) زیادتر است. برعکس، مباحثاتِ طولانی، اختلافاتِ نظرِ نمایندگان و شلوغیِ مجلس نشانه‌ی پیروز شدنِ منافعِ خصوصی و علامتِ انحطاطِ دولت است. حتی هنگامی که تمامِ شهوات و تمایلاتِ خصوصی بر مردم غلبه دارد، اراده‌ی عمومی ثابت و پاک باقی می‌ماند. مردم قلباً اراده‌ی عمومی را می‌شناسند و می‌خواهند، ولی آن را تابعِ منافعِ خصوصی قرار می‌دهند.

هنگامی که مجلس از دو یا چندین طبقه‌ی مختلفِ ملت تشکیل می‌یابد، این حقیقت کمتر محسوس می‌گردد. فی‌الحقیقه حتی در روزهای پرجنجال و آشوب، هر وقت مراجعه به آراءِ عموم به‌آرامی انجام می‌گرفت، در پاسخِ موضوعِ معینی، همیشه اکثریتِ قریب به اتفاق حاصل می‌گشت. زیرا چون منافعِ افراد مشترک بود، ملت اراده‌ی واحدی داشت.

فقط یک قانون است که تصویبِ آن محتاج به رضایتِ عموم است و آن عبارت است از قراردادِ اجتماعی (Social Contract). مشارکتِ افراد در تشکیلِ یک جامعه باید از رویِ کمالِ میل و رغبت باشد. چون هر فرد آزاد و مختار بر نفسِ خود به‌دنیا می‌آید، هیچ‌کس نمی‌تواند او را بدونِ رضایتِ خودش تحتِ رقیت درآورد. اگر هنگامِ بستنِ پیمانِ اجتماعی مخالفینی پیدا شد، ضدیتِ آن‌ها پیمان را باطل نمی‌کند و فقط آن‌ها را از ورود در اجتماع مانع می‌گردد. اقامت در مملکت علامتِ راضی بودن از تشکیلاتِ آن است.


📘 قرارداد اجتماعی
✍🏻 ژان-ژاک روسو
↔️ علی‌اکبر مهتدی
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

آزادی و اطاعت از اراده‌ی اکثریت

غیر از موردِ قراردادِ اولیه، تمامِ افراد تابعِ اراده‌ی اکثریت هستند. این اصل نتیجه‌ی قراردادِ اجتماعی (Social Contract) است. هر فردی از ملت به‌تمامِ قوانین، حتی به‌قوانینی که بر خلافِ میلِ او تصویب می‌شود، راضی است و حتی به‌قوانینی که هنگامِ ارتکابِ عملِ خلافی بر طبقِ آن مجازات می‌شود، تن در می‌دهد. اراده‌ی ثابتِ تمامِ افرادِ دولت، اراده‌ی عمومی (General Will) محسوب می‌شود و همین اراده است که آن‌ها را اعضاءِ هیئتِ حاکمه شناخته، آزاد دانسته است.

موقعی که قانونی را به‌مجمعِ ملت ارائه می‌دهند، از اعضاء نمی‌پرسند آیا این پیشنهاد را می‌پذیرند یا نه؟ بلکه سؤال می‌کنند آیا مطابقِ اراده‌ی عمومی، یعنی اراده‌ی همه‌ی آن‌ها هست یا خیر؟ هر کس رأی می‌دهد، نظریه‌ی خود را در آن موضوع اظهار می‌نماید و بعد از شماره‌ی آراء، اراده‌ی عمومی اعلام می‌گردد. موقعی که عقیده‌ای که بر خلافِ عقیده‌ی من است پیروز می‌گردد، فقط معلوم می‌شود که من اشتباه کرده بودم، یعنی آنچه را که اراده‌ی عمومی تصور می‌کردم، اراده‌ی عمومی نبود.

برای تعیینِ شماره‌ی آرائی که برای تصویبِ یک قانون لازم است، باید به‌وضعیت و احتیاجاتِ هیئتِ حاکمه (Souverain) توجه کرد. هر قدر موضوعِ مشورت مهم‌تر است، باید عده‌ی آرائی که برای تصویبِ آن لازم است، بیشتر به‌اتفاق نزدیک باشد. هر قدر موضوع فوری‌تر است، باید تفاوت بین آراءِ موافق و مخالف کمتر باشد.


📘 قرارداد اجتماعی
✍🏻 ژان-ژاک روسو
↔️ علی‌اکبر مهتدی
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

مذهبِ کشوری و وحدتِ سیاسی

مردم در ابتدا غیر از خدایانِ پادشاهی نداشتند و غیر از تئوکراسی (Theocracy) حکومتی نمی‌شناختند. باید مدت‌ها طول بکشد تا انسان بتواند تصمیم بگیرد یکی از امثال و اقرانِ خود را به‌اربابی بپذیرد. چون انسان‌هایِ اولی در رأسِ هر اجتماعِ سیاسی یک خدا قرار می‌دادند، به‌تعدادِ ملل، خدا یافت می‌شد. دو ملت که نسبت به‌هم بیگانه و همیشه دشمن بودند، نتوانستند دیر زمانی به‌یک ارباب و صاحبِ اختیار اطاعت نمایند.

مذهبِ کشوری (Civil Religion) خدایانِ منحصر به‌خودِ کشور دارد و تشریفاتِ ظاهریِ آن بر طبقِ احکام و دستوراتِ معینی مرتب شده است. غیر از ملتی که به‌آن کیش معتقد است، همه‌کس را بیگانه و حتی کافر می‌داند. در این کشورها، حکومتِ دینی و دنیوی یکی است. تمامِ مذهب‌هایِ مللِ قدیم از این قبیل بوده است. در این قسم دولت‌ها که تئوکراسی هستند، غیر از حکومتِ پیشوا و امامی ندارند، و غیر از کشیشان زمامداری نمی‌شناسند.

عیبِ این قسم مذاهب این است که بر اساسِ دروغ نهاده شده، مردم را فریب می‌دهد و آن‌ها را زودباور و موهوم‌پرست بار می‌آورد. هر وقت می‌خواهد منحصراً در دنیا حکم‌فرما باشد، ظالم می‌شود. ملت خون‌خوار می‌گردد و ادیان و عقایدِ دیگر را به‌هیچ‌وجه تحمل نمی‌کند.

‎پایان


📘 قرارداد اجتماعی
✍🏻 ژان-ژاک روسو
↔️ علی‌اکبر مهتدی
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

بردباری، کلید صلح در برابر تعصب مذهبی

برای ثابت کردن این موضوع که مسیحیان بایستی نسبت به یکدیگر بردبار (tolerant) بوده و سعه‌ی صدر داشته باشند، نیاز به هنری شاق و بزرگ و فصاحتی سنجیده نیست. ما قدمی فراتر می‌گذاریم و می‌گوییم که بایستی همه‌ی انسان‌ها را همانند برادر خود بنگریم. چه گفتید؟ برادر من یک ترک باشد؟ برادر من چینی باشد؟ یهودی؟ یک سیامی؟ بله، بدون شک و تردید. آیا ما جملگی فرزندان یک پدر و مخلوق خدایی یگانه نیستیم؟

این کره‌ی خاکی همانند کرات دیگر در عالم هستی نقطه‌ای بیش نیست و ما در این عظمت گم گشته‌ایم. این انسان با این قدوقواره‌ی محدود خود، قطعاً در این عالم موجودی محقر است. یکی از این موجودات ناچیز به چند نفر از همسایگانش در عربستان یا در جنوب آفریقا می‌گوید: به من گوش دهید، چون خدای همه‌ی جهان‌ها مرا آگاه ساخته است؛ نزدیک به نه‌صد میلیون مورچه‌ی کوچک چون ما در زمین زندگی می‌کند، اما تنها لانه‌ی مورچه‌ی من عزیز خداوند است و بقیه جملگی تا ابد مورد انزجار او هستند.

آن‌ها مرا بازداشت خواهند کرد و از من خواهند پرسید که کدام دیوانه‌ای چنین مزخرفاتی گفته است. من هم مجبور خواهم شد که به آن‌ها پاسخ دهم: خودتان گفته‌اید. البته بعد از آن تلاش خواهم کرد که آن‌ها را آرام کنم، هرچند این کار دشوار خواهد بود.

وقتی به عزای پادشاهی از سوئد، دانمارک، انگلیس یا پروس که مطرودشدگان کلیسا هستند می‌نشینیم، آیا چنین می‌گوییم که به عزای یک رانده‌شده‌ای که تا ابد در جهنم خواهد سوخت نشسته‌ایم؟ در اروپا امروزه چهل میلیون نفر که پیرو کلیسای روم نیستند زندگی می‌کنند. آیا به همه‌ی این چهل میلیون نفر می‌گوییم: آقا، از آنجا که شما بی‌تردید فردی لعنت‌شده هستید، من با شما نه می‌خواهم غذا بخورم، نه ارتباطی داشته باشم و نه صحبتی بنمایم؟

کدام سفیر فرانسه است که هنگامی که به حضور سلطان عثمانی برسد، در اعماق قلبش به خود بگوید: اعلیحضرت چون ختنه شده‌اند، بی‌تردید تا ابد در آتش دوزخ سوزانده خواهند شد؟ اگر این سفیر واقعاً به چنین امری معتقد باشد که سلطان عثمانی دشمن خونی خداوند است و مورد انتقام ذات اقدس الهی، آیا اصلاً می‌تواند با سلطان هم‌کلام شود؟ چگونه و با چه کسی می‌توانیم تجارت کنیم، به کدامین یک از وظایف مدنی‌مان می‌توانیم بپردازیم، اگر معتقد و قانع به این تفکر شده باشیم که با مطرودشدگان هم‌کلامیم؟

ای هواخواهان خداوند بخشنده، اگر قلبی ستمکاره داشتید، اگر با پرستش پروردگاری که تمامی قوانینش در این سخن خلاصه می‌شود که خداوند و هم‌نوعانتان را دوست داشته باشید، بار این آیین زلال و مقدس را با سفسطه‌ها و منازعات نامفهوم و غیرقابل‌فهم بسیار سنگین کردید. اگر عذاب ابدی را به غفلت از چند جمله و مراسم و مناسکی که ملت‌های دیگر نمی‌توانستند از آن آگاه باشند متصل کردید، من در حالی که بر سرنوشت نوع بشر می‌گریم، به شما می‌گویم خود را با من به روزی که همه‌ی انسان‌ها مورد قضاوت قرار خواهند گرفت همراه سازید.


📘 رساله‌ای در باب مدارا و بردباری
✍🏻 ولتر
↔️ احسان دستغیب
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

بردباری، راهی به سوی عدالت و انسانیت

کنستانتین امپراتور می‌توانست سرکردگان مباحثات مسموم و بیهوده را به دربار خود احضار نماید و از آن‌ها بپرسد که به چه حق و اختیاری دنیا را به آشوب کشیده‌اند. آیا شما عنوان خاندان الهیات را نزد خود دارید؟ در صورتی که به حق وفادار باشیم، در صورتی که اخلاق پسندیده و صفات نیکو را بپرورانیم و بر آن ممارست نماییم، از جدال بر سر اینکه مسیح خود کلام خدا است یا کلام خدا در او متجلی شده، چه چیز عایدتان می‌شود؟

این امپراتوری به بهای مکر و ظلم و بیدادگری حفظ شده است. من تقریباً همه‌ی نزدیکانم را کشته‌ام و اینک خود را سرزنش می‌کنم. می‌خواهم با برقراری آرامش و امنیت در امپراتوری روم، گناهان خود را پاک کنم. مانع و سد راهم برای تنها کاری که می‌توانم برای به دست فراموشی سپردن بیدادگری‌های گذشته‌ام انجام دهم، نشوید. یاری‌ام کنید تا دوران واپسین زندگی‌ام را در صلح (peace) سپری کنم.

اگر این دو به حد کافی عاقل بودند و درایت داشتند تا بفهمند که امپراتور درست می‌گوید، جهان مسیحیت به مدت سیصد سال در خون غوطه‌ور نمی‌شد. واقعاً چه امری احمقانه‌تر و ناگوارتر از این است که به مردم بگویند: دوستان من، این کافی نیست که بندگان وفاداری باشید، فرزندان گوش‌به‌فرمانی باشید، پدران آرام و نرمی باشید، همسایگان عادلی باشید، پرهیزگاری را تمام و کمال انجام دهید، دوستی را فزونی بخشید، قدرشناسی را ارج نهید و دل‌باخته‌ی عیسی مسیح باشید؛ بلکه بایستی بدانید که ما چگونه از ابدیت به وجود آمدیم و اگر توانایی تشخیص هم‌گوهری در ذات سه‌گانه را نداشته باشید، شما را محکوم می‌کنیم که تا ابد در آتش بسوزید و تا آن زمان فرارسد، خودمان شما را به کام مرگ خواهیم فرستاد.

از هر آیه‌ی مشاجره‌برانگیز، خشمی مسلح به سفسطه‌گری و شمشیر بیرون آمد که همه‌ی مردمان را بی‌رحم و دیوانه نمود. ضرر و زیانی که مغول‌های غارتگر، هرول‌ها، گوت‌ها و وندال‌ها زدند، به مراتب کمتر از مصائب برآمده از جنگ و جدال‌های مذهبی (religious conflicts) بود. بزرگ‌ترین مصیبتی که این اقوام به وجود آوردند، این بود که آن‌ها هم وارد این منازعات مرگ‌بار شدند.


📘 رساله‌ای در باب مدارا و بردباری
✍🏻 ولتر
↔️ احسان دستغیب
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

بی‌عدالتی قضایی، بلای جان انسانیت

قتل ژان کالاس در شهر تولوز که با شمشیر دستگاه عدالت (justice) همراه بود، در ۹ مارس ۱۷۶۲ روی داد. این رویداد از جمله وقایع منحصربه‌فردی است که استحقاق توجه نسل ما و نسل‌های بعدی را دارد. اگر پدر بی‌گناه خانواده‌ای به دستانی خطاکار، هیجان‌زده یا متعصب (fanatic) سپرده شود و اگر متهم مدافعی جز تقوای خویش نداشته باشد، فریاد مردم بلند خواهد شد و همه‌کس برای عاقبت خویشتن خواهد ترسید.

ژان کالاس، شصت‌وهشت‌ساله، بیش از چهل سال به شغل بازرگانی اهتمام ورزیده بود و همه‌ی کسانی که از او شناختی داشتند، از وی به‌عنوان پدری نیک یاد می‌کردند. او پروتستان بود و همسر و فرزندانش نیز پیرو همین مذهب بودند؛ به غیر از یکی‌شان که از دین برگشته و مرتد شده بود و از پدرش مقرری کوچکی دریافت می‌کرد. به نظر می‌آمد که ژان کالاس به قدری از تعصبات پوچی که تمام ارتباطات و پیوندهای جامعه را از هم می‌گسلاند به دور بود که لامذهب شدن و تغییر عقیده‌ی پسرش، لوئی کالاس، را پذیرفته و درعین‌حال به مدت سی سال در خانه‌اش خدمتکاری داشت که کاتولیکی مقید و حتی متعصب به حساب می‌آمد.

یکی از پسران ژان کالاس، به نام مارک آنتوان، مردی ادیب به شمار می‌آمد و معروف بود که روحیه‌ای پریشان، محزون و خشن دارد. این مرد جوان در ورود به کار موفق بازرگانی توفیقی نیافته بود و امکان وکیل شدن هم نداشت، چرا که راه‌یابی به این عرصه مستلزم در اختیار داشتن گواهی‌های مرتبط با مذهب کاتولیک بود. نتیجه اینکه تصمیم گرفت به زندگی خود خاتمه دهد. نهایتاً در یکی از روزهایی که پول‌هایش را در قمار باخته بود، تصمیم گرفت که همان روز کار را یکسره کند. دوست خانوادگی او، لوس، جوانی نوزده‌ساله، شب قبل از بوردو به تولوز برگشته و شام را در خانه‌ی کالاس‌ها صرف کرده بود. پس از صرف غذا، مارک آنتوان ناگاه غایب می‌شود. هنگامی که لوس قصد رفتن می‌کند، پیئر کالاس او را مشایعت کرده و به طبقه‌ی پایین خانه می‌روند و در آنجا مارک آنتوان را پیراهن به تن، بر سردری آویزان می‌یابند.

در این میان، تنی چند از افراد متعصب و تندخو در میان جماعت فریاد زدند که ژان کالاس پسرش را دار زده است. این فریادها در یک زمان ناگه فراگیر شد. برخی دیگر داد و بیداد کرده و افزودند که مقتول قرار بوده فردا رسماً تغییر مذهب دهد و از این رو خانواده‌اش به همراه لوس جوان، به واسطه‌ی تنفر از مذهب کاتولیک، او را خفه کرده‌اند. زمان زیادی نگذشت تا دیگر تردیدی در شهر باقی نماند که وقتی فرزندان پروتستان‌ها تغییر مذهب می‌دهند، والدینشان موظف‌اند آن‌ها را به قتل رسانند و این از واجبات مذهبشان است.

آقای داوید، دادستان تولوز، که از شایعات به وجد و هیجان آمده بود، فرصت را مغتنم یافت تا با فرایندی سریع و اعدامی فوری، خودی نشان دهد. دادرسی برخلاف قواعد و مقررات اجرا می‌شود. خانواده‌ی کالاس، خدمتکار کاتولیک و لوس به زنجیر کشیده شدند.


📘 رساله‌ای در باب مدارا و بردباری
✍🏻 ولتر
↔️ احسان دستغیب
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

شدت مجازات‌ها، نشانه‌ی ضعف عدالت

به نظر می‌رسد هنگامی که بحث خویشاوندکشی مطرح می‌گردد و در آن پدر یک خانواده به چنین عذابی مخوف سپرده می‌شود، بایستی در رأی و حکم قضایی اتفاق آراء وجود داشته باشد. چرا که واجب آن است که دلایلی که برای جرمی چنین غریب و معصیتی این‌گونه فرایندار آورده می‌شود، از چنان وضوح و صراحت مشهود و ملموسی برخوردار باشد که همگان بتوانند آن را بپذیرند. کم‌ترین شک و تردید در چنین قضیه‌ای کافی است تا لرزه بر تن آن قاضی‌ای بیندازد که حکم مرگی را می‌خواهد امضا کند.

ضعف خرد و کمبود و نارسایی در قوانینمان هر روزه ملموس است و محسوس. اما در کجا می‌توان بدبختی‌ای بیش‌تر از این متصور شد که برتری تنها یک رأی منجر به اعدام شکنجه‌وار یک شهروند شود؟ در آتن قدیم، پنجاه رأی فراتر از رأی نصف آراء لازم بود تا جرئت کنند حکم مرگی را اعلام کنند. چه نتیجه‌ای از این امر می‌توان گرفت؟ این‌که فقط می‌دانیم که یونانی‌ها خردمندتر و انسان‌تر از ما بودند.

به نظر محال می‌آمد که ژان کالاس، پیرمرد شصت‌وهشت‌ساله‌ای که از دیرباز پاهایی ضعیف و متورم داشت، به تنهایی قادر بوده باشد تا پسر بیست‌وهشت‌ساله‌اش که زور و نیرویی فراتر از معمول داشت را خفه کند. قطعاً او به کمک و یاری همسرش، پسرش پیئر کالاس، لوس و پیشخدمت خانه برای انجام این قتل نیاز داشته است. اما این فرضیه نیز مانند فرضیه‌ی قبلی یاوه و مضحک می‌نماید؛ از این رو که یک خدمتکار دگم کاتولیک چگونه می‌توانسته شاهد آن باشد که پروتستان‌ها جوانی پرورش‌یافته در دامنشان را به جرم آن‌که علاقه‌مند به مذهبی است که مذهب خود آن خدمتکار هم بوده، به قتل برسانند؟

واضح است که اگر پسرکشی‌ای می‌توانسته رخ داده باشد، همه‌ی متهمین به‌صورت یکسان محکوم هستند؛ چرا که آن‌ها یک لحظه هم از هم جدا نشده بودند. واضح بود که آن‌ها مقصر نیستند و بدیهی بود که پدر نیز به تنهایی نمی‌توانست مقصر جلوه کند. اما به رغم تمام این موارد، حکم اعدام (execution) با دستگاه چرخه منحصراً برای پدر صادر شد.

برهان و ملاکی که قضات برای این حکم داشتند، به همان اندازه غیرقابل‌تصور و غیرقابل‌فهم بود که باقی ماجرا چنین می‌نمود. قضات طرفدار این حکم، دیگران را مجاب کرده بودند که این پیرمرد نحیف و ناتوان، تاب این تعذیب را نخواهد داشت و زیر ضربه‌های جلاد، بر جنایت خود و همدستانش اعتراف خواهد کرد. اما هنگامی که آن پیرمرد زیر چرخه‌ی اعدام جان می‌سپرد، خداوند را بر بی‌گناهی خویش شاهد گرفت و برای قضات طلب آمرزش کرد و این‌گونه همه‌ی آن‌ها را متحیر و حیران نمود.


📘 رساله‌ای در باب مدارا و بردباری
✍🏻 ولتر
↔️ احسان دستغیب
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

دعوت به آزادیِ اندیشه و بیان

کدام سفیر فرانسه است که هنگامی که به حضور سلطان عثمانی برسد، در اعماق قلبش به خود بگوید اعلیحضرت چون ختنه‌شده‌اند، بی‌تردید تا ابد در آتش دوزخ سوزانده خواهند شد؟ اگر این سفیر واقعاً به چنین امری معتقد باشد که سلطان عثمانی دشمن خونی خداوند است و مورد انتقام ذات اقدس الهی، اصلاً می‌تواند با سلطان هم‌کلام شود؟ و دیگر لزومی دارد که به سوی آن دیار اعزام گردد؟ چگونه و با چه کسی می‌توانیم تجارت کنیم؟ به کدام‌یک از وظایف مدنی‌مان می‌توانیم بپردازیم اگر معتقد و قانع به این تفکر شده باشیم که با مطرودشدگان هم‌کلامیم؟

ای هواخواهان خداوند بخشنده، اگر قلبی ستمکاره داشتید، اگر با پرستش پروردگاری که تمامی قوانینش در این سخن خلاصه می‌شود که خداوند و هم‌نوعانتان را دوست داشته باشید، بار این آیین زلال و مقدس را با سفسطه‌ها و منازعات نامفهوم و غیرقابل‌فهم بسیار سنگین کردید و اگر آتش نفاق را هرازگاه با کلمه‌ای جدید یا گاه حتی با یک حرف جدید از الفبا برافروختید و اگر عذاب ابدی را به غفلت از چند جمله و مراسم و مناسکی که ملت‌های دیگر نمی‌توانستند از آن آگاه باشند متصل کردید، من در حالی که بر سرنوشت نوع بشر می‌گریم، به شما می‌گویم خود را با من به روزی که همه‌ی انسان‌ها مورد قضاوت قرار خواهند گرفت همراه سازید که در آن روز خداوند به هرکس بر اساس کارنامه‌ی اعمالش عوض خواهد داد.

من می‌بینم که تمام مردگان قرن‌های گذشته و زمان ما در محضر او حاضر شده‌اند. آیا شما اطمینان دارید که خالق ما و پدر ما به کنفوسیوس حکیم و پرهیزگار، به سُلن قانون‌گذار، به فیثاغورس، به زالوکوس، به سقراط، به افلاطون، به تراژان، به آنتونن مِلکوتی، به تیتوس و به امثال این‌ها که انوار نوع بشرند و الگوهای انسان‌ها هستند، بگوید که ای اهریمنان، بروید و تسلیم عذاب‌های بی‌پایان خود شوید، باشد که تعذیب‌تان چون من جاودانه شود؟

وقتی به عزای پادشاهی از سوئد، دانمارک، انگلیس یا پروس که مطرودشدگان کلیسا هستند می‌نشینیم، آیا چنین می‌گوییم که به عزای یک رانده‌شده‌ای که تا ابد در جهنم خواهد سوخت نشسته‌ایم؟ در اروپا امروزه چهل میلیون نفر که پیرو کلیسای روم نیستند زندگی می‌کنند. آیا به همه‌ی این چهل میلیون نفر می‌گوییم: آقا، از آنجا که شما بی‌تردید فردی لعنت‌شده هستید، من با شما نه می‌خواهم غذا بخورم، نه ارتباطی داشته باشم و نه صحبتی بنمایم؟


📘 رساله‌ای در باب مدارا و بردباری
✍🏻 ولتر
↔️ احسان دستغیب
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

ضرورت بردباری در برابر تفاوت‌های عقیدتی

برای ثابت کردن این موضوع که مسیحیان بایستی نسبت به یکدیگر بردبار (tolerant) بوده و سعه‌ی صدر داشته باشند، نیاز به هنری شاق و بزرگ و فصاحتی سنجیده نیست. من قدمی فراتر می‌گذارم و به شما می‌گویم که بایستی همه‌ی انسان‌ها را همانند برادر خود بنگریم. چه گفتید؟ برادر من یک ترک باشد؟ برادر من چینی باشد؟ یهودی؟ یک سیامی؟ بله، بدون شک و تردید. آیا ما جملگی فرزندان یک پدر و مخلوق خدایی یگانه نیستیم؟

اما این مردمان ما را تحقیر می‌کنند، به ما لقب بت‌پرست می‌دهند. خوب، من به آن‌ها می‌گویم که کاملاً در اشتباه‌اند. به نظرم من می‌توانم لجاجت متکبرانه‌ی یک امام‌جمعه‌ی مسلمانان یا یک روحانی بودایی را دچار شگفت‌زدگی نمایم، اگر با آن‌ها کم و بیش این‌چنین سخن بگویم: این کره‌ی خاکی، همانند گرات دیگر در عالم هستی، نقطه‌ای بیش نیست و ما در این عظمت گم گشته‌ایم. این انسان با این قدوقواره‌ی محدود خود، قطعاً در این عالم موجود محقری است. یکی از این موجودات ناچیز به چند نفر از همسایگانش در عربستان یا در جنوب آفریقا می‌گوید: به من گوش دهید، چون خدای همه‌ی جهان‌ها مرا آگاه ساخته است؛ نزدیک به نه‌صد میلیون مورچه‌ی کوچک چون ما در زمین زندگی می‌کند، اما تنها لانه‌ی مورچه‌ی من عزیز خداوند است و بقیه جملگی تا ابد مورد انزجار او هستند و این تنها لانه‌ی من است که سعادتمند می‌شود و مابقی جاودانه بیچاره خواهند بود.

آن‌ها مرا بازداشت خواهند کرد و از من خواهند پرسید که کدام دیوانه‌ای چنین مزخرفاتی گفته است؟ من هم مجبور خواهم شد که به آن‌ها پاسخ دهم: خودتان گفته‌اید. البته بعد از آن تلاش خواهم کرد که آن‌ها را آرام کنم، هرچند این کار دشوار خواهد بود.

اکنون سخنم با مسیحیان است و جرئت می‌کنم تا به یک دومنیکن مفتش عقاید بگویم: برادر من، شما می‌دانید که هر خطه‌ی ایتالیا گویش و لهجه‌ی خود را دارد و به هیچ‌وجه آن‌گونه که در ونیز و بِرگامو سخن می‌گویند، در فلورانس صحبت نمی‌کنند. فرهنگستان کروسکا زبانی را مشخص و مدون کرده است. لغت‌نامه‌ی این فرهنگستان مرجعی است که نبایستی از آن فاصله گرفت و دستور زبان بوئنماتی راهنمایی است بی‌خطا. اما واقعاً چنین می‌پندارید که کنسول فرهنگستان و در غیاب او بوئنماتی می‌توانند وجداناً زبان همه‌ی ونیزی‌ها و برگامی‌هایی که اصرار بر ادامه‌ی گویش و لهجه‌ی خود دارند را از بیخ ببرند؟


📘 رساله‌ای در باب مدارا و بردباری
✍🏻 ولتر
↔️ احسان دستغیب
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

دعایی برای آزادیِ عقیده و بردباری

اکنون دیگر روی سخنم با انسان‌ها نیست، بلکه با توست، ای خدای همه‌ی موجودات و همه‌ی افراد و همه‌ی ادوار. اگر به مخلوقات ضعیفی چون ما که گم‌گشته در بی‌کرانیم و ناچیز در کیهان و کهکشان‌ها، این رخصت داده شده تا جرئت کنیم و از تو چیزی بخواهیم، از تویی که همه‌چیز بخشیده‌ای و تویی که فرمان‌هایت همچنان که لیاقت خلل‌ناپذیر هم هستند، می‌خواهم که به خطاهای متصل به طبیعت ما به دیده‌ی ترحم و شفقت بنگری که مبادا لغزش‌های ما منجر به فلاکت ما شود. تو هرگز قلبی برای نفرت‌ورزیدن و دستی برای گشتن به ما نداده‌ای. چنان کن که به یکدیگر یاری رسانیم تا بار این زندگی رنج‌آور و گذرا را تاب بیاوریم و تحمل کنیم.

کاری کن که تفاوت‌های ناچیز در لباس‌هایی که بدن نحیف ما را می‌پوشاند، مغایرت‌هایی که بین رسوم و مقررات ناقص ما وجود دارد، اختلافاتی که بین عقاید احمقانه‌ی ما بروز می‌کند و تفاوت‌های میان وضعیت زندگی‌مان که به چشمان ما نابرابر و نزد تو برابر است و سایه‌ی تمام این تمایزهای بین این اتم‌های ناچیز که بشر نام گرفته، ابزار نفرت و ستمگری نشود.

خداوندا، چنان کن که کسانی که هنگام ظهر برای نیایش تو شمع روشن می‌کنند، نسبت به آن‌هایی که به آفتاب خورشید تو بسنده کرده‌اند، بردبار (tolerant) باشند و آن‌هایی که لباس خود را با چادری سفید می‌پوشانند تا بگویند که به تو عشق می‌ورزند، از کسانی که به همین منظور عبایی سیاه بر تن می‌کنند، منزجر نباشند و بدان‌سان باشد که عبادت تو با زبانی کهن یا با زبانی جدیدتر فرقی نکند و برابر تلقی شود.

و چنان باشد که افرادی که ملبس به رنگ قرمز و بنفش هستند و بر تکه‌ای زمین و گل‌ولای از این جهان مسلط شده‌اند و مقداری فلزات گرد‌شده در اختیار دارند که آن را ثروت و مکنت می‌نامند، بدون تفرعن و تکبر از آن لذت ببرند و بقیه به آن‌ها غبطه نخورند. چرا که تو نیک می‌دانی که در این پوچی‌ها نه چیزی برای غبطه خوردن وجود دارد و نه مایه‌ای برای تفرعن و نه مایه‌ای برای فخرفروشی پیدا می‌شود.

باشد که همه‌ی انسان‌ها به یاد داشته باشند که با یکدیگر برادرند و از سرکوب و ستمی که به روح و روان‌ها می‌افتد، بیزار باشند. اگر بلاهای برآمده از جنگ اجتناب‌ناپذیر است، پس در هنگام صلح از یکدیگر منزجر نباشیم و همدیگر را پاره نکنیم و از این لحظات و فرصت وجودمان بهره بریم و به هزار زبان گوناگون، از سیام تا کالیفرنیا، به شکرگزاری تو، خداوندی که این فرصت را در اختیار ما قرار دادی، بپردازیم.


📘 رساله‌ای در باب مدارا و بردباری
✍🏻 ولتر
↔️ احسان دستغیب
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

تعصب، دشمن آزادی و عدالت

تعصب چیست؟ تعصب (fanaticism) بیماری‌ای است که به عقل و خرد زیان می‌رساند، اما به‌ندرت به آن توجه می‌شود. به انسان تعصب‌زده نمی‌توان گفت که بیمار است، چون او در تب و تاب است و نمی‌شنود. اگر به او بگویید که بیمار است، تبش شدیدتر می‌شود و حالش بدتر می‌گردد. بیماری او از راه استدلال و منطق درمان‌پذیر نیست، زیرا عقلش بیمار است. تعصب مانند تب نوبه‌ای است که هر روز بدتر می‌شود و در نهایت به مرگ می‌انجامد.

آیا می‌توان تصور کرد که تعصب مذهبی از تعصب‌های دیگر زیان‌بارتر باشد؟ اگر این‌گونه نبود، چرا در شهر تولوز، در قرن هجدهم، که فلسفه و عقل در حال پیشرفت بود، ژان کالاس بی‌گناه را به چرخه‌ی اعدام سپردند؟ چرا این پیرمرد را به جرم قتل پسرش، که خودکشی کرده بود، محکوم کردند؟ چون او پروتستان بود و مردم شهر، گرفتار تعصب کور، او را دشمن دین پنداشتند. تعصب مذهبی، وقتی با خرافات درآمیزد، انسان را به جنایاتی وامی‌دارد که عقل سالم از آن بیزار است.

این تعصبات از کجا می‌آیند؟ از کسانی که خود را نگهبان دین می‌دانند، اما دین را به ابزاری برای قدرت تبدیل کرده‌اند. آن‌ها با فریادهایشان، مردم را به خشونت و ستم علیه دیگران تحریک می‌کنند. در تولوز، فریاد زدند که کالاس پسرش را کشته، چون او قصد داشت کاتولیک شود. این شایعه‌ی بی‌اساس، که ریشه در تعصب داشت، خانواده‌ای را نابود کرد. آیا این عدالت است؟ آیا این دین است؟

ما باید از خود بپرسیم: چرا به جای گفت‌وگو و استدلال، به سرکوب و خشونت روی می‌آوریم؟ اگر دین به ما نفرت و قتل بیاموزد، آیا این دین، دین خداوند است یا ساخته‌ی دست انسان‌های متعصب؟ عقل و انسانیت ما را به بردباری دعوت می‌کند، اما تعصب، این دشمن پنهان، راه را بر عدالت و آزادی می‌بندد.


📘 رساله‌ای در باب مدارا و بردباری
✍🏻 ولتر
↔️ احسان دستغیب
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

اقتدار پادشاهان و کشیشان، مانع آزادی

در گذشته، پادشاهان و کشیشان دست در دست هم، اقتدار مطلقه‌ای (absolutism) بر مردم داشتند. پادشاهان ادعا می‌کردند که از جانب خدا حکم می‌رانند، و کشیشان، با سوءاستفاده از دین، این ادعا را تأیید می‌کردند. این پیوند شوم، آزادیِ مردم را سلب کرد و آن‌ها را در بند خرافات و ستم نگه داشت. وقتی پادشاهان و کشیشان با هم متحد شوند، چه کسی جرئت می‌کند علیه بی‌عدالتی سخن بگوید؟

در فرانسه، این اقتدار منجر به فجایعی مانند لغو فرمان نانت شد. پروتستان‌ها از حقوقشان محروم شدند، تنها به این دلیل که با باورهای رسمی کلیسا هم‌رأی نبودند. آیا این عدالت است که به نام خدا، انسان‌ها را سرکوب کنیم؟ وقتی کشیشان و پادشاهان، دین را ابزار قدرت کنند، انسانیت قربانی می‌شود.

این اقتدار مطلقه، نه‌تنها آزادیِ عقیده را نابود کرد، بلکه اقتصاد و تجارت را نیز فلج نمود. پروتستان‌ها، که بسیاری‌شان بازرگانان و صنعت‌گران ماهری بودند، از فرانسه گریختند و سرمایه‌هایشان را با خود بردند. آیا این خردمندانه بود که به نام دین، کشور را از استعدادها و ثروتش محروم کنیم؟ عقل می‌گوید که آزادیِ عقیده، نه‌تنها حق انسان است، بلکه برای پیشرفت جامعه ضروری است.

ما باید از خود بپرسیم: آیا خداوند به پادشاهان و کشیشان اجازه داده که به نام او، انسان‌ها را سرکوب کنند؟ عقل و انسانیت ما را به این پاسخ می‌رساند که هیچ‌کس حق ندارد آزادیِ دیگران را به بهانه‌ی دین یا قدرت سلب کند. جامعه‌ای که در آن عقل و آزادی حاکم باشد، از ستم و خرافات آزاد خواهد شد.


📘 رساله‌ای در باب مدارا و بردباری
✍🏻 ولتر
↔️ احسان دستغیب
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

عقل جهانی، کلید رهایی از خرافات

عقل (reason) موهبتی الهی است که به همه‌ی انسان‌ها داده شده، اما چرا بسیاری از آن استفاده نمی‌کنند؟ عقل به ما می‌آموزد که حقیقت را با استدلال بجوییم، نه با پیروی کورکورانه از خرافات. در روزگاری که فلسفه و دانش در حال پیشرفت است، چرا هنوز عده‌ای به تعصب و جهل پایبندند؟

وقتی به تاریخ نگاه می‌کنیم، می‌بینیم که بسیاری از فجایع، از جنگ‌های مذهبی گرفته تا سرکوب بی‌گناهان، نتیجه‌ی نادیده گرفتن عقل بوده است. در ماجرای ژان کالاس، اگر قضات به جای تعصب، از عقلشان استفاده می‌کردند، آیا یک پیرمرد بی‌گناه را به چرخه‌ی اعدام می‌سپردند؟ عقل به ما می‌گوید که هیچ‌کس را نباید به‌خاطر باورهایش مجازات کرد.

عقل جهانی، ما را به سوی عدالت و انسانیت هدایت می‌کند. وقتی عقل حاکم باشد، خرافات رنگ می‌بازد و انسان‌ها به جای نفرت، به گفت‌وگو و بردباری روی می‌آورند. آیا خداوند ما را آفریده تا در جهل و تعصب غرق شویم؟ یا اینکه عقل را به ما داده تا با آن، جهان را به جای بهتری تبدیل کنیم؟

بیایید عقل را سرلوحه‌ی زندگی‌مان قرار دهیم. عقل به ما می‌آموزد که تفاوت‌های عقیدتی، دلیلی برای دشمنی نیست. عقل به ما می‌گوید که عدالت، تنها با استدلال و انصاف به دست می‌آید، نه با شمشیر و تعصب. جامعه‌ای که عقل در آن حاکم باشد، از ستم و خرافات آزاد خواهد شد.

‎پایان


📘 رساله‌ای در باب مدارا و بردباری
✍🏻 ولتر
↔️ احسان دستغیب
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

جامعه و حکومت: تمایز و منشأ

بعضی از نویسندگان جامعه را آنچنان با حکومت آمیخته‌اند که تقریباً هیچ تمایزی بین آن‌ها قائل نمی‌شوند، در حالی که آن دو نه تنها متفاوت‌اند، بلکه منشأ متفاوتی هم دارند. نیازهای ما جامعه را به وجود می‌آورند و شرارت‌های ما حکومت‌ها را. جامعه به شیوۀ ایجابی با ایجاد انس و الفت بین آدم‌ها خوشبختی را می‌آفریند و حکومت به شیوۀ سلبی از راه مهار شرارت‌های ما. یکی آمیختن و گفتگو را تقویت می‌کند و دیگری تمایز می‌آفریند. اولی حمایت و دومی سیاست می‌کند.

جامعه در هر وضعیتی برکت است، اما حکومت حتی در بهترین وضعیت شری لازم و در بدترین وضعیت غیرقابل‌تحمل است. زیرا هنگامی که ستم می‌بینیم یا با داشتن حکومت در معرض همان فلاکت‌هایی قرار می‌گیریم که اگر در کشوری بدون حکومت بودیم، مصائب ما با تعمق در این باره که خودمان ابزار ستم بر خودمان را فراهم می‌کنیم به اوج می‌رسد. حکومت مانند جامه نشان از معصومیت ازدست‌رفته است، کاخ‌های پادشاهان بر ویرانۀ کوخ‌های بهشت ساخته شده‌اند.

زیرا اگر انسان از ندای وجدان پاک به‌طور یکنواخت و بدون مقاومت اطاعت کند، نیازی به قانون‌گذار ندارد، اما اگر چنین نباشد، به ندای وجدان بی‌توجه باشد، آدمی به این ضرورت پی می‌برد که بخشی از دارایی‌اش را تسلیم کند تا ابزاری برای حمایت از بقیۀ دارایی‌اش مهیا نماید. بدین ترتیب آدمی به حکم مصلحت‌اندیشی همانند موارد دیگر میان بد و بدتر، بد را انتخاب می‌کند. هم از این روست که امنیت نیت واقعی و هدف حکومت است.

برای آنکه درک درست و واضحی از نیت و هدف حکومت به‌دست آوریم، اجازه دهید که فرض کنیم تعداد قلیلی از افراد در بخش دورافتاده‌ای از زمین بدون ارتباط با سایر افراد بشر سکنا گزیده‌اند. این عده نمایندۀ اولین ساکنان هر کشوری یا جهان می‌توانند باشند. در این وضعیت، آزادی طبیعی جامعه اولین فکری است که به ذهن این افراد خطور می‌کند. توان یک انسان متناسب با نیازهای او نیست و ذهن او برای انزوای دائمی آمادگی ندارد.

چهار یا پنج نفر قادرند تا در طبیعت وحشی سکنایی قابل‌تحمل داشته باشند، اما یک انسان پس از یک عمر جان‌کندن هیچ چیزی فراچنگ نمی‌آورد. هنگامی که یک انسان به‌تنهایی درختی را با تبر می‌اندازد، نمی‌تواند آن را جابجا کند و تازه پس از جابجایی قادر نیست آن را به حالت قائم علم کند. بیماری، نه حتی هر نوع بدآوردنی، می‌تواند خطر مرگ داشته باشد، زیرا هرچند بیماری و بدآوردن مهلک نیستند، او انسان تنها را از زیستن باز می‌دارد.

از این رو خیلی زود، ضرورت همچون نیروی جاذبه مهاجران تازه‌وارد ما را به قالب یک جامعه درمی‌آورد. مادامی که اعضای این جامعه کاملاً با هم به عدل و انصاف رفتار می‌کنند، حکومت غیرلازم است. اما از آنجا که همه‌کس به غیر از خداوند جایزالخطاست، اهمال‌کاری ضرورت تأسیس نوعی حکومت را ایجاب می‌کند. درختی در نزدیکی آن جامعۀ مفروض ما حکم دارالحکومه خواهد داشت و زیر شاخه‌های آن کل ساکنان تجمع می‌کنند. بسیار محتمل است که عنوان اولین قوانین فقط مقررات باشد و آن‌ها هم با این ضمانت اجرا می‌گردند که شخص خطاکار به‌وسیلۀ عموم خوار شمرده شود.


📘 عقل سلیم
✍🏻 تامس پین
↔️ رامین مستقیم
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

نقد نظام حکومتی انگلستان: پیچیدگی و ناکارآمدی

حکومت‌های مطلقه هرچند ننگ فطرت بشری‌اند، این مزیت را دارند که ساده‌اند. اگر مردمی رنج می‌برند، می‌دانند که سرچشمۀ رنج‌های آن‌ها کجاست و به همین ترتیب علاج را می‌شناسند و در مورد علل و درمان‌ها سردرگم نیستند. اما نظام حکومتی انگلستان آن‌قدر پیچیده است که ملت سال‌ها رنج می‌برد بی‌آنکه قادر باشد کشف کند که عیب در کجای آن نهفته است. عده‌ای عیب را در جایی و بعضی در جای دیگر می‌دانند و هر طبیب سیاسی دارویی تجویز می‌کند.

می‌دانم که فائق آمدن بر تعصبات محلی یا دیرینه دشوار است، با این همه اگر ما رنج بررسی بخش‌های مختلف نظام حکومتی انگلستان را بر خود هموار کنیم، درخواهیم یافت که این بخش‌ها باقیمانده‌های دو جباریت باستانی‌اند که با ضروریات جمهوری جدید مخلوط شده‌اند: اولاً - باقیمانده‌های جباریت سلطنتی در شخص شاه تجسم می‌یابد. دوماً - باقیمانده‌های جباریت اشرافی به‌صورت اعضای مجلس اعیان. سوماً - ضروریات جمهوری جدید که همان اعضای مجلس عوام‌اند و آزادی انگلستان بر فضیلت آنان استوار است.

دو بخش اول و دوم به‌خاطر موروثی بودن از مردم جدا هستند، زیرا که به لحاظ نظام حکومتی در جهت آزادی مملکت کاری نمی‌کنند. اینکه بگوییم که اساس حکومت انگلستان از اتحاد سه قوۀ مهارکنندۀ یکدیگر تشکیل شده‌اند، سخن خنده‌آوری است یا کلمات فاقد معنی‌اند و یا اینکه تضادهای آشکاری دارند. اینکه بگوییم اعضای مجلس عوام مهارکنندۀ اعمال شاه هستند، بر دو پیش‌فرض استوار است: اول اینکه پادشاه را نمی‌توان به حال خود گذاشت و به او اعتماد کرد، یا به عبارت دیگر، شهوت کسب قدرت مطلق بیماری طبیعی سلطنت است.

دوم اینکه اعضای مجلس عوام به‌خاطر انتصابشان از سوی مردم به منظور مهار شاه، لابد خردمندتر یا قابل‌اعتمادتر از پادشاه هستند. اما همان نظام حکومتی که به اعضای مجلس عوام توان می‌دهد که پادشاه را با قطع مقرری‌اش مهار کنند، به پادشاه هم این قدرت را می‌دهد تا با رد لوایح و عدم توشیح آن‌ها، اعضای مجلس عوام را مهار کند. این‌طور فرض می‌شود که پادشاه از کسانی که قبلاً فرض بر این بود که از او خردمندترند، خردمندتر می‌باشد و این یعنی پوچ!

در شالودۀ سلطنت چیزی بسیار مسخره وجود دارد؛ نخست آدمی را از راه‌های کسب اطلاع طرد می‌کند و با این حال پادشاه را به انجام کاری توانا می‌سازد که به عالی‌ترین قضاوت نیاز دارد. وضعیت پادشاه او را از جهان و مافیها جدا می‌سازد و با این حال کار پادشاه اقتضا می‌کند که او از احوالات جهان و پیرامون خود کاملاً باخبر باشد. هرگاه اجزای متفاوت به‌طور غیرطبیعی در تضاد با هم باشند و یکدیگر را نابود کنند، ثابت می‌شود که کل آن اجزا مهمل و بی‌فایده است.

بعضی از نویسندگان اساس حکومت انگلیس را این‌گونه توضیح می‌دهند: پادشاه مقوله‌ای است و مردم مقوله‌ای دیگر. اما مجلس عوام همۀ مشخصات مجلسی را دارد که علیه خودش دچار تفرقه است. لازم به ذکر نیست که پادشاه قدرت غالب و مسلط در قانون اساسی انگلیس است. تعصب انگلیسی‌ها نسبت به پادشاه، اعیان، و نمایندگان مجلس عوام خود، بیشتر ناشی از غرور ملی است تا خردمندی. ارادۀ پادشاه در سرزمین بریتانیا هم‌سنگ قانون در فرانسه است، با این تفاوت که به‌جای آنکه این اراده مستقیماً از دهان پادشاه صادر شود، به شکل قانون رعب‌انگیز پارلمان به مردم تحویل داده می‌شود.


📘 عقل سلیم
✍🏻 تامس پین
↔️ رامین مستقیم
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

سلطنت و جانشینی موروثی: ظلم به طبیعت انسان

انسان در اصل برابر آفریده شده است و برابری را اوضاع و احوال بعدی نابود می‌کند. تمایز و تفاوت بین ثروتمندان و فقرا هم تا حد زیادی نابودکنندۀ برابری اصلی انسان‌هاست. با این همه، تمایز و نابرابری فرق مهم دیگری بین انسان‌ها وجود دارد که هیچ دلیل طبیعی یا دینی برای آن نمی‌توان تراشید و آن تقسیم انسان‌ها به پادشاهان و رعایاست. تمایز بین زنان و مردان را طبیعت و بین نیکان و بدان را خداوند تعیین می‌کنند، اما اینکه چگونه طبقه یا گروهی از انسان‌ها با آن‌چنان برتری نسبت به دیگران به دنیا می‌آیند که انگار گونه یا نژادی جدید هستند، احتیاج به تفحص دارد.

بر طبق گاهشماری عهد عتیق کتاب مقدس، در اعصار اولیۀ جهان، پادشاهی نبود و در نتیجه جنگی هم نبود. این پادشاهان‌اند که انسان‌ها را به آشفتگی و فلاکت می‌رسانند. هلند بدون پادشاه در قرن گذشته بیش از هر حکومت سلطنتی در اروپا از نعمت صلح بهره‌مند بوده است. عهد عتیق هم مؤید این ادعاست، زیرا زندگی ساده، آرام، و روستایی شیوخ قبایل در عهد عتیق در آن‌ها خرسندی‌ای ایجاد می‌کرد که با فرارسیدن تاریخ پادشاهان یهود رخت برمی‌بندد.

حکومت پادشاهی را اولین‌بار کافران برپا کردند و بنی‌اسرائیل از آن‌ها تقلید کردند. کافران به پادشاهان متوفی خود الوهیت می‌بخشیدند و جهان مسیحی این ایده را با پرستش پادشاهان در قید حیات توسعه داد. بی‌دینی از این بالاتر که لقب اعلی‌حضرت مقدس را برای یک کرم به‌کار ببریم که در اوج شکوه خود در حال تبدیل شدن به غبار است. همان‌طور که برتری دادن یک انسان بر سایر انسان‌ها را نمی‌توان بر اساس برابری حقوق طبیعی توجیه کرد، بر پایۀ نصوص کتاب مقدس هم نمی‌توان از آن دفاع نمود.

پادشاهی در کتاب مقدس یکی از گناهان قوم یهود است و به‌خاطر آن گناه لعنت نثارشان می‌شود. مدیان بر بنی‌اسرائیل استیلا یافت و جدعون با سپاهی اندک به مدیان حمله کرد. یهودیانی که از پیروزی خود مشعوف شده بودند، خواستند که او را پادشاه کنند. اما جدعون که از پارسایی روح برخوردار بود، در جواب به ایشان گفت: من بر شما سلطنت نخواهم کرد و پسر من بر شما سلطنت نخواهد کرد، خداوند بر شما سلطنت خواهد نمود.

حدود یکصد و سی سال بعد، بنی‌اسرائیل بار دیگر همین اشتباه را می‌کند. سموئیل پیر شد و پسران خود را بر اسرائیل داوران ساخت. اما پسرانش براه او رفتار نمی‌نمودند. پس جمیع مشایخ اسرائیل جمع شده، نزد سموئیل به رامه آمدند و او را گفتند: اینک تو پیر شده‌ای و پسرانت به راه تو رفتار نمی‌نمایند، پس الان برای ما پادشاهی نصب نما. این امر در نظر سموئیل ناپسند آمد. خداوند به سموئیل گفت: آواز قوم مرا در هرچه به تو گفتند بشنو، زیرا که تو را ترک نکردند، بلکه مرا ترک کردند.

سموئیل تمامی سخنان خداوند را به قوم بیان کرد و گفت: رسم پادشاهی که بر شما حکم خواهد نمود این است که پسران شما را گرفته، ایشان را بر عرابه‌ها و سواران خود خواهد گماشت. بهترین مزرعه‌ها و تاکستان‌های شما را گرفته، به خادمان خود خواهد داد. شما غلام او خواهید بود و در آن روز از دست پادشاه خود که برای خویشتن برگزیده‌اید فریاد خواهید کرد و خداوند در آن روز شما را اجابت نخواهد کرد.


📘 عقل سلیم
✍🏻 تامس پین
↔️ رامین مستقیم
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

انتقاد از سلطنت موروثی و دفاع از آزادی

بعضی از نویسندگان جامعه را آنچنان با حکومت آمیخته‌اند که تقریباً هیچ تمایزی بین آن‌ها قائل نمی‌شوند، در حالی که آن دو نه تنها متفاوت هستند، بلکه منشأ متفاوتی هم دارند. نیازهای ما جامعه را به وجود می‌آورند و شرارت‌های ما حکومت‌ها را. جامعه به شیوه‌ی ایجابی با ایجاد انس و الفت بین آدم‌ها خوشبختی را می‌آفریند و حکومت به شیوه‌ی سلبی از راه مهار شرارت‌های ما. یکی آمیختن و گفتگو را تقویت می‌کند و دیگری تمایز می‌آفریند. اولی حامی است و دومی سیاست می‌کند.

جامعه در هر وضعیتی برکت است، اما حکومت حتی در بهترین وضعیت شری لازم و در بدترین وضعیت غیرقابل‌تحمل است. زیرا هنگامی که ستم می‌بینیم یا با داشتن حکومت در معرض همان فلاکت‌هایی قرار می‌گیریم که اگر در کشوری بدون حکومت بودیم، مصائب ما با تعمق در این باره که خودمان ابزار ستم بر خودمان را فراهم می‌کنیم به اوج می‌رسد. حکومت مانند جامه نشان از معصومیت ازدست‌رفته است، کاخ‌های پادشاهان بر ویرانه‌ی کوخ‌های بهشت ساخته شده‌اند، زیرا اگر انسان از ندای وجدان پاک به طور یکنواخت و بدون مقاومت اطاعت کند، نیازی به قانون‌گذار ندارد، اما اگر چنین نباشد، به ندای وجدان بی‌توجه باشد، آدمی به این ضرورت پی می‌برد که بخشی از دارایی‌اش را تسلیم کند تا ابزاری برای حمایت از بقیه‌ی دارایی‌اش مهیا نماید و بدین ترتیب آدمی به حکم مصلحت‌اندیشی، همانند موارد دیگر، میان بد و بدتر، بد را انتخاب می‌کند. هم از این روست که امنیت نیت واقعی و هدف حکومت است و بدیهی است که به هر شکلی ظاهر شود، قصد دارد ما را مطمئن گرداند که با کم‌ترین هزینه و بیشترین سود بر سایر اشکال، مرجح است.

اما این مسخرگی و پوچی جانشینی موروثی نیست که برای بشریت نگران‌کننده است، بلکه جنبه‌ی اهریمنی آن است. آیا جانشین موروثی تضمین می‌کند که نسلی از مردان خردمند و نیک‌سیرت نگین پادشاهی و اقتداری الهی داشته باشند؟ برعکس، این نوع پادشاهی موروثی راه را برای به قدرت رسیدن احمق‌ها، رذل‌ها و نالایق‌ها باز می‌کند و در سرشت خود ظلم را نهفته دارد. انسان‌هایی که خود را مادرزاد حاکم و دیگران را مطیع و فرمانبردار می‌دانند، خیلی زود وقیح و بی‌شرم می‌شوند و چون خود را تافته‌ای جدابافته می‌دانند، ذهنشان از تبختر مسموم می‌شود و جهانی که در آن عمل می‌کنند با جهان واقعی بسیار متفاوت است و آن‌ها فرصت اندکی دارند تا منافع حقیقی جهان واقعی را دریابند و هنگامی که این افراد به حکومت می‌رسند، جاهل‌ترین و نالایق‌ترین در سراسر سرزمین‌های خود هستند.

در باب مسائل حکومتی، بریتانیا قادر نیست به این قاره عدالت ورزد: امور آن به‌زودی چنان سنگین و پیچیده خواهد شد که نمی‌توان با درجه‌ی قابل‌قبولی از راحتی، توسط قدرتی که چنین از ما دور است و چنین نسبت به ما ناآگاه است، اداره شود؛ زیرا اگر آن‌ها نمی‌توانند ما را فتح کنند، نمی‌توانند ما را اداره کنند. همیشه سه یا چهار هزار مایل دویدن برای یک شکایت یا درخواست، انتظار چهار یا پنج ماهه برای پاسخ، که وقتی به دست آید، پنج یا شش ماه دیگر برای توضیح آن لازم است، در چند سال آینده به‌عنوان حماقت و کودکانه‌گری تلقی خواهد شد. زمانی این کار مناسب بود، اما زمانی مناسب برای توقف آن فرا رسیده است.


📘 عقل سلیم
✍🏻 تامس پین
↔️ رامین مستقیم
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

پاسخ به کوئیکرها: دین، سیاست، و استقلال

راقم این سطور یکی از معدود افرادی است که هرگز با مسخره کردن به دین توهین نمی‌کند یا به فرقه‌ای مذهبی ایراد بنی‌اسرائیلی نمی‌گیرد. همۀ آدم‌ها در مسائل دینی فقط به خدا پاسخ‌گو هستند و نه به آدم‌های دیگر. بنابراین، این مکتوب دقیقاً خطاب به شما به‌عنوان افرادی دیندار نوشته نشده، بلکه شما به‌عنوان گروهی که از دور دستی به آتش سیاست دارید، نوشته شده است.

هنگامی که آدم‌ها از راه راست منحرف می‌شوند، تعجبی ندارد که سکندری بخورند و بیفتند. از شیوه‌ای که شما شهادت‌نامۀ خود را سامان داده‌اید، برمی‌آید که سیاست، به‌عنوان روابط پیچیده بین افراد دین‌پیشه، مناسب شما نیست. عشق و تمایل به صلح به کوئیکریزم منحصر نمی‌شود. این سرشت و نیز آرزوی دینی همۀ پیروان فرقه‌های مختلف مذهبی است.

ما از مشاجره و نزاع با بریتانیا خسته شده‌ایم و پایانی برای آن به جز جدایی نهایی متصور نیستیم. ما استوار و پیگیر عمل می‌کنیم، زیرا که به‌خاطر بنیاد نهادن صلحی بی‌پایان و بی‌وقفه، پلیدی‌ها و تکلیف‌های شاق امروز را تحمل می‌کنیم. ما از سر انتقام یا به قصد فتح و تسخیر نمی‌جنگیم. به ما در خانۀ خودمان و در حریم خلوت خودمان حمله می‌کنند.

شاید ما نسبت به خانه‌خراب‌ها و توهین‌شدگان چهارگوشۀ این قاره رئوفتی احساس می‌کنیم که هنوز به قلب بعضی از شما راه نیافته است. ای شما نویسندگان آن شهادت‌نامه، به هوش باشید که آرمان و اساس را اشتباه نگیرید، سردی روح را دین ننامید، خشک‌مغزی و تعصب را به‌جای مسیحیت نشنانید. اگر سلاح بر کف گرفتن گناه است، پس آن کس که جنگ را آغاز می‌کند، گناه بیشتری مرتکب می‌شود.

اگر واقعاً از سر وجدان وعظ می‌کنید و نمی‌خواهید از دین خود بازیچه بسازید، با اعلان کردن عقاید خود به دشمنان ما، جهان را نسبت به صدق گفتارتان مجاب کنید. نگویید که تحت آزار و اذیت هستید، نکوشید تا ما را باعث و بانی آن مذمتی بدانید که بر خودتان روا می‌دارید. ما به این‌خاطر از شما شکایت نداریم که کوئیکر هستید، بلکه به این‌خاطر که کوئیکر نیستید.

در شهادت‌نامۀ خود از کتاب امثال سلیمان نبی نقل کردید: چون راه‌های مشخص پسندیدۀ خداوند باشد، دشمنانش را نیز با وی به مصالحه می‌آورد. اگر این‌ها واقعاً اصول شماست، پس چرا به آن عمل نمی‌کنید؟ پس چرا آنچه را که کار خداوند می‌دانید، به او واگذار نمی‌کنید؟


📘 عقل سلیم
✍🏻 تامس پین
↔️ رامین مستقیم
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

استقلال آمریکا: ضرورتی اجتناب‌ناپذیر

دربارۀ مزایای آشتی که رویایی دلپذیر به نظر می‌رسد، بحث و سخن بسیار گفته شده و هیچ تغییری در وضعیت ما به‌جای نگذاشته است. آشتی راه‌حل درستی نیست و باید آن طرف قضیه را بررسی کنیم و دربارۀ خسارات مادی‌ای که این مستعمرات متحمل می‌شوند و همیشه هم به‌خاطر اتصال و وابستگی به بریتانیای کبیر متحمل خواهند شد، دقت کنیم. از عده‌ای شنیده‌ام: آمریکا همان‌طور که در اتصال با بریتانیای کبیر بالیده و رونق یافته است، در آینده نیز همین اتصال به نیکبختی آن خواهد انجامید.

از این بیشتر سفسطه نمی‌توان کرد. ما نیز می‌توانیم ادعا کنیم که چون کودکی با شیر مادر رشد کرده، دیگر لازم نیست گوشت بخورد. حتی نمی‌توان قبول کرد که آمریکا در اتصال با بریتانیا رشد کرده است. اگر هیچ قدرت اروپایی کاری با آمریکا نداشت، احتمالاً رشد و رونق بیشتری هم پیدا می‌کرد. کسب‌وکاری که سبب ثروتمندی آمریکا شد، مایحتاج اولیۀ زندگی‌اند و تا خوب خوردن سنت اروپائیان است، بازار این کسب‌وکار همیشه رونق خواهد داشت.

بعضی دیگر می‌گویند: بریتانیای کبیر از ما پشتیبانی کرده است. اینکه به ما توجه فراوان داشته، حقیقت است و اینکه از این قاره به هزینۀ ما دفاع کرده است، هم به اعتراف خودش درست است. افسوس، تعصبات قدیمی سال‌هاست که ما را گمراه کرده‌اند. ما به پشتیبانی بریتانیای کبیر مباهات می‌کنیم، غافل از آنکه انگیزۀ بریتانیا منافع خودش بود، نه صرف حفظ اتصال. بگذارید بریتانیا از پشتیبانی قارۀ آمریکا دست بکشد، آن وقت خواهید دید که ما با فرانسه و اسپانیا، در جنگ با بریتانیا، در صلح و صفا خواهیم بود.

اخیراً در پارلمان اظهار شده که مستعمرات با هم رابطه‌ای ندارند، بلکه فقط از طریق کشور مادر با هم رابطه برقرار می‌کنند. این به‌طور حتم برای اثبات دوستی راهی غیرمستقیم است و البته نزدیک‌ترین و آسان‌ترین راه برای اثبات دشمنی. فرانسه و اسپانیا با ما به‌عنوان آمریکاییان هرگز دشمن نبوده‌اند و احتمالاً نخواهند بود، بلکه با ما به‌عنوان رعایای بریتانیای کبیر دشمن هستند.

عده‌ای می‌گویند که بالاخره بریتانیا کشور مادر است. اگر چنین باشد، پس رفتار این مادر ننگ‌آورتر است. حتی حیوانات درنده هم فرزندان خود را نمی‌خورند. اروپا و نه انگلیس، سرزمین مادر آمریکاست. این جهان جدید، پناهگاهی برای همۀ عاشقان تحت تعقیب آزادی‌های مدنی و مذهبی بوده که از هر گوشۀ اروپا اینجا به پناه آمده‌اند. این پناه‌جویان از آغوش مادری مهربان نگریخته‌اند، بلکه از بد حادثه اینجا به پناه آمده‌اند.

اگر مرام‌نامه‌ای منتشر می‌کردیم و به دربارهای کشورهای خارجی می‌فرستادیم، مصیبت‌هایی را که متحمل شده‌ایم، بازگو می‌کردیم و روش‌های مسالمت‌آمیزی را که بی‌حاصل برای التیام زخم‌ها به‌کار برده‌ایم، برمی‌شمردیم، و اظهار می‌داشتیم که دیگر قادر نیستیم تحت انقیاد بی‌رحمانۀ دربار بریتانیا در امن و آسایش زندگی کنیم، چنین تذکرهای بیادماندنی‌ای برای قارۀ آمریکا مفیدتر از یک کشتی مملو از عرض‌حال‌ها خطاب به بریتانیاست.


📘 عقل سلیم
✍🏻 تامس پین
↔️ رامین مستقیم
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader