دوگانه‌انگاری ذهن-بدن و چالش الیزابت

الیزابت پالاتینات، شاهزادۀ بوهم، ذهن پرسشگری داشت که دوگانه‌انگاری ذهن-بدن رنه دکارت را به چالش کشید: ایده‌ای که ذهن یا نفس را جوهری غیرمادی پنداشته و آن را از بدن جدا می‌داند. (شکل ۱)

دکارت در کتاب تأملات در فلسفۀ اولی، ایده‌ی مستقل بودن ذهن از بدن را مطرح نمود. اگر فکر کنیم، می‌بینیم که چیز عجیبی هم نیست. موجودات زنده و اجسام غیرزنده هر دو در خود ماده دارند، ولی مشخصاً موجود آگاه از جهات مهمی با تودۀ ناآگاه متفاوت است. اشکالی ندارد اگر به وجود بدن خود شک کنید. اما نباید به وجود ذهن خود شک کنید - شما می‌توانید فکر کنید، بنابراین ذهن شما حتماً باید وجود داشته باشد. اگر می‌توانید به وجود بدن خود شک کنید، ولی نمی‌توانید این شک را در مورد ذهن خود داشته باشید، پس ذهن و بدن باید دو چیز متفاوت باشند.

ذهن موجودیتی کاملاً جداست. نه تنها از چیزهای مادی ساخته نشده؛ بلکه در سطح مادی هم محل خاصی برای قرارگیری ندارد. از آنجایی که این دیدگاه، ذهن و جسم را دو جوهر کاملاً متفاوت می‌پندارد و نه دو جنبۀ مختلف از یک چیز اساسی، آن را دوگانه‌انگاری جوهری می‌خوانیم.

الیزابت پرسید: چگونه نفس انسان (که صرفاً جوهری اندیشنده است) می‌تواند به ارواح جسمانی او حکم کند، که اعمال ارادی به جای آورد؟ زیرا به نظر می‌رسد که عامل هر حرکتی هُل دادن شیء، یا کشیدن آن با شیئی متحرک، یا کیفیت یا شکل سطح شیئی به حرکت درآورنده باشد. در مورد تماس، تلقی شما از نفس به‌کلی کنار گذاشته شده است و تماس فیزیکی میان بدن و نفس غیرممکن به نظر می‌رسد.

دکارت در پاسخ گفت که ذهن به نوعی مثل سنگینی است. «سنگینی» ویژگی غیرمادی است و به خودی خود جسم فیزیکی به شمار نمی‌آید. با این حال باز هم طوری در این باره حرف می‌زنیم که انگار بر اتفاقاتی که برای اجسام فیزیکی می‌افتد تأثیرگذار است - «نتوانستم آن بسته را بلند کنم چون خیلی سنگین بود.» البته بلافاصله یادآور می‌شود که ذهن دقیقاً چنین نیست، چراکه ذهن در واقع جوهر دیگری است.

پاسخ او، الیزابت را تحت تأثیر قرار نداد. او گفت خوب می‌داند که سنگینی چیست، اما نمی‌داند این مفهوم چطور قرار است در درک تعامل بدن فیزیکی با ذهن غیرمادی به یاری او بیاید. چرا ذهنی کاملاً مستقل از جسم، می‌تواند تا این حد تحت تأثیر آن قرار بگیرد - مثلاً چرا ناهنجاری‌های روانی بر ظرفیت استدلال ما تأثیرگذار هستند.

دکارت بر این باور بود که این درهم‌آمیختگی در محل خاصی از کالبد انسان اتفاق افتاده: غدۀ پینه‌آل یا صنوبری، بخش کوچکی از مغز که تولید هورمون ملاتونین را بر عهده دارد. او گفت که غدۀ صنوبری، جسمی فیزیکی است که هم می‌تواند تحت تأثیر روحیات حیوانی بدن قرار بگیرد، هم تحت تأثیر نفس غیرمادی، وظیفه آن هم انتقال تأثیرات مختلف میان این دو قسمت است. (شکل ۲)

هیچ‌کس حتی متفکران همسو با دوگانه‌انگاری دکارتی، این ایده را ادامه نداد که غدۀ صنوبری مقر اصلی نفس است. علم مدرن چیزهای بسیار بیشتری در رابطه با رفتار ماده می‌داند. نظریۀ کور، اتم‌ها و نیروهای تشکیل‌دهندۀ مغز و بدن را با جزئیاتی بسیار دقیق تعریف می‌کند و هیچ جای خالی برای مداخلۀ تأثیرات غیرمادی باقی نمی‌گذارد.


📘 تصویر بزرگ
✍🏻 شون کرول
↔️ هدیه شایسته
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

مرگ پایان راه است

پذیرش نظریۀ کور در دنیای روزمرۀ ما، پیامدی با ریشۀ بسیار عمیق دارد: زندگی پس از مرگ وجود ندارد. همۀ ما به عنوان موجودات زنده، زمان محدودی برای زیستن در اختیار داریم و هنگامی که این مدت سپری شود، دیگر همه‌چیز تمام است.

استدلال پشت این ادعا ساده است. اگر هر موجود زنده از ذرات و نیروهای نظریۀ کور تشکیل شده باشد و نفس غیرمادی در کار نباشد، پس اطلاعاتی که شما را می‌سازد در چیدمان اتم‌هایی قرار گرفته که بدنتان را ساخته است، بدنی که مغز در آن جای دارد. جایی خارج از بدن برای چنین اطلاعاتی وجود ندارد و راهی هم برای حفظ آن‌ها نیست. هیچ ذره یا میدانی نمی‌تواند این اطلاعات را ذخیره کند و با خود ببرد.

آن‌طور که از ظواهر امر پیداست، انرژی یا نیروی خاصی با زنده بودن عجین شده است. قطعاً به نظر می‌رسد که در زمان مرگ، چیزی از میان می‌رود. نکته این است که باید زندگی را جریان دانست نه جوهر. شعلۀ شمعی که در حال سوختن است، انرژی دارد. زمانی که شمع را خاموش می‌کنیم، آن انرژی جایی نمی‌رود. انرژی هنوز هم در اتم‌ها و مولکول‌های شمع جاری است. در عوض اتفاقی که می‌افتد این است که جریان سوختن متوقف می‌شود. زندگی هم همین‌طور است: چیزی نیست؛ بلکه مجموعه‌ای از اتفاقات در حال وقوع است. با پایان یافتن این جریان، زندگی به پایان می‌رسد.

زندگی راهی است برای حرف زدن دربارۀ توالی خاصی از اتفاقات، همان اتفاقاتی که در دل اتم‌ها و مولکول‌هایی رخ می‌دهند که به شکل صحیحی در کنار هم چیده شده‌اند. در قرن نوزدهم شاهد شکوفایی مکتب حیات‌گرایی بودیم که طبق آن، زندگی با جرقه یا انرژی خاصی همراه است. این ایده راه دیگر مکاتب قرن نوزدهم را در پیش گرفت و حرف از جوهرهای تازه‌ای زد، جوهرهایی که اکنون آن‌ها را به عنوان راهی برای گفتگو در مورد حرکت مادۀ معمولی می‌شناسیم.

انسان‌ها در تجربیات نزدیک به مرگ خود، یا حتی در مواردی از تناسخ، شواهد مستقیمی در رابطه با زندگی پس از مرگ ارائه داده‌اند. بررسی‌های دقیق‌تر نشان داد که تأثیرگذاری اکثر این شهادت‌ها کمتر از چیزی است که در اصل گفته شده. هیچ یک از تجربیات پس از مرگ، توسط پروتکل‌های دقیق علمی مورد بررسی قرار نگرفته‌اند. در بیمارستان‌ها، پژوهشگران محرکی بصری را جایی پنهان می‌کردند که بیمار برای دیدن آن باید از جسم خود جدا می‌شد. تا به امروز، هیچ مورد از بیماری ثبت نشده که محرک را به وضوح دیده باشد.

هنگام قضاوت در مورد صحت چنین ادعاهایی، باید آن را با دانش علمی‌ای بسنجیم که در شرایط بسیار کنترل‌شده‌تری به دست آورده‌ایم. ممکن است قوانین شناخته‌شدۀ فیزیک کاملاً اشتباه باشند به طوری‌که به بخش آگاه انسان این اجازۀ ادامه حیات را پس از مرگ فیزیکی بدن بدهند؛ گرچه ممکن است کسانی که در شرایط بغرنج پیش از مرگ قرار دارند، دچار توهم شوند.


📘 تصویر بزرگ
✍🏻 شون کرول
↔️ هدیه شایسته
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

نظریۀ کور و اساس واقعیت

تا آن‌جا که می‌دانیم، اساس کار جهان هستی، مکانیک کوانتومی است. اما مکانیک کوانتومی، نظریۀ خاصی در مورد دنیا نیست؛ بلکه چارچوبی است که نظریه‌های مختلف در آن شکل می‌گیرند. بهترین نظریۀ که از دنیا داریم - دست‌کم در دامنۀ کاربردی که با تجربیات روزمرۀ ما سروکار دارد - وحدت را یک قدم به جلو می‌برد تا بگوید هم ذرات و هم نیروها از میدان‌ها نشأت گرفته‌اند. میدان به نوعی مخالف ذره است؛ در حالی که ذره موقعیت مکانی مشخصی در فضا دارد، میدان در تمام فضا گسترده شده و مقدار آن در هر نقطۀ با نقطۀ دیگر متفاوت است. فیزیک مدرن بر این باور است که تمام ذرات و نیروهایی که اتم را تشکیل می‌دهند، از میدان‌ها نشأت گرفته‌اند. چنین دیدگاهی، نظریۀ میدان کوانتومی نام دارد.

میدان‌ها از چه ساخته شده‌اند؟ چنین چیزی نداریم. میدان‌ها همان چیزهایی هستند که بقیۀ چیزها را می‌سازند. همیشه امکان دارد که لایۀ عمیق‌تری هم وجود داشته باشد، ولی فعلاً از آن بی‌خبریم.

نظریۀ کور، اتم‌ها و نیروهای تشکیل‌دهندۀ مغز و بدن را با جزئیاتی بسیار دقیق تعریف می‌کند و آن‌ها را مجموعۀ سفت و سختی از معادلات رسمی می‌داند و در این مجموعه هیچ جای خالی برای مداخلۀ تأثیرات غیرمادی باقی نمی‌گذارد. بدن شما، از جمله مغز، تنها از تعدادی ذره ساخته شده (الکترون‌ها، کوارک‌های بالا و کوارک‌های پایین) که برهم‌کنش این ذرات از طریق چند نیرو اتفاق می‌افتد (گرانش، الکترومغناطیس و نیروهای قوی و ضعیف هسته‌ای). اگر دست‌تان را دراز نکنید و قاشق را با دست خود لمس نکنید، هر اثری که قرار باشد بر قاشق بگذارید باید از طریق یکی از این چهار نیرو منتقل شود. این اتفاق از طریق یکی از نیروهای هسته‌ای رخ نخواهد داد چراکه این‌گونه نیروها تنها در فواصل کوتاه میکروسکوپی قابل دسترس هستند. چنین چیزی از طریق گرانش هم ممکن نمی‌شود، چراکه گرانش بسیار ضعیف است.

تنها گزینه‌ای که باقی می‌ماند، الکترومغناطیس است. برخلاف گرانش، نیروی الکترومغناطیس بالقوۀ بدن شما به اندازه‌ای قوی است که می‌تواند قاشق را خم کند - در واقع، هنگام استفاده از دست‌تان نیز همین اتفاق می‌افتد. اساساً تمام شیمی بر پایۀ تأثیر نیروهای الکترومغناطیسی بر الکترون‌ها و یون‌ها شکل گرفته است. نظریۀ میدان کوانتومی به ما این اطمینان را می‌دهد که نمی‌توانیم با استفاده از قدرت ذهن خود قاشقی را خم کنیم.

این سفت و سختی، پرسشی را مطرح می‌کند. وضعیت فیزیکی خاصی چون چیدمان اتم‌ها و یون‌ها در یکی از نورون‌های مغز را در نظر می‌گیریم و این نظریه به‌طور بسیار دقیقی، تکامل آن وضعیت را پیش‌بینی می‌کند. هیچ جزء بیهوده یا نامشخصی وجود ندارد؛ این معادلات رفتار ماده و انرژی را در شرایط مختلف می‌سنجند، حال این شرایط چه به گردش زمین به دور خورشید مربوط شوند، چه به ردشدن تکانه‌های الکتروشیمیایی از سیستم عصبی مرکزی شما. نظریۀ کور به ما می‌گوید که همۀ چیزهایی که در زندگی روزمرۀ خود می‌بینیم، از جمله خود ما، از این میدان‌ها ساخته شده‌اند و همین برای فهم واقعیت کافی است.


📘 تصویر بزرگ
✍🏻 شون کرول
↔️ هدیه شایسته
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

ساعت‌ساز و تکامل بدون طراح

ویلیام پِیلی، کشیش انگلیسی، خواننده را به قدم زدن در بوته‌زارهای زیبای انگلستان دعوت می‌کند. تصور کنید که در حین قدم زدن، ناگهان انگشت پای‌تان به سنگی برخورد می‌کند. پِیلی می‌گوید این اتفاق وادارتان نمی‌کند که ببینید سروکله آن سنگ از کجا پیدا شده است. سنگ بر سر راه‌تان می‌آید و این امری کاملاً طبیعی است.

حال تصور کنید که به ساعت جیبی‌ای برمی‌خوردید که روی زمین افتاده. این‌جاست که معمایی در ذهن‌تان شکل می‌گیرد -این ساعت از کجا آمده؟ چیزی که پِیلی می‌گوید این است که شما به هیچ عنوان احتمال نمی‌دهید که این ساعت مدت‌ها همین‌طور آن‌جا افتاده باشد. سنگ یک تکه ماده ساده‌ است، اما ساعت مکانیسم پیچیده و هدفمندی دارد. واضح است که باید کسی آن را ساخته باشد؛ ساعت به وجود ساعت‌ساز اشاره دارد.

پِیلی ادعا کرده هر چیزی که در دنیای طبیعی به شکل موجود زنده مشاهده می‌کنیم، «تجلی واقعی طراحی» است -این مسئله نه تنها در مورد پیچیدگی‌ها، بلکه در رابطه با ساختارهایی که برای هدف خاصی طراحی شده‌اند نیز صادق است. او به این نتیجه رسید که طبیعت هم احتیاج به ساعت‌ساز دارد.

چنین استدلالی ارزش بررسی دارد. اگر ساعتی روی زمین پیدا کنید، در واقع گمان می‌کنید که کسی آن را طراحی کرده است. بدن انسان بسیار پیچیده‌تر از ساعت مکانیکی است. پس نتیجه می‌گیریم که طراحی اندام‌های بیولوژیکی شباهت چندانی به جهش ندارد.

دیوید هیوم مطرح کرد که تفاوت عمده‌ای میان «طراح» و تصور سنتی ما از خداوند وجود دارد. با همه این تفاسیر، استدلال پِیلی بسیار مجاب‌کننده بود و توانست شهرت خود را تا به امروز حفظ کند.

اندیشه امانوئل کانت چنین بود «هیچ‌گاه برای یک برگ علف، نیوتونی وجود نخواهد داشت.» حتماً می‌توان قوانین مکانیکی محکمی برای کنترل حرکت سیارات و آونگ‌ها ابداع کرد، اما برای توضیح دنیای موجودات زنده، باید از الگوهای احمقانه فراتر رویم. باید چیزی برای توضیح ماهیت هدفمند موجودات زنده وجود داشته باشد.

امروزه دیگر این چیزها را بهتر درک می‌کنیم. حتی می‌دانیم که چه کسی توانست نیوتونِ یک برگ علف باشد: چارلز داروین. او در کتاب خاستگاه گونه‌ها به وسیله انتخاب طبیعی به معرفی پایه و اساس نظریه تکامل مدرن پرداخت. موفقیت بزرگ نظریه داروین تنها به توضیح تاریخچه حیات از روی فسیل‌ها محدود نشد، او برای این کار، هدف یا راهنمای بیرونی نداشت -فرانسیسکو آیالا، زیست‌شناسی بود که از کار او به عنوان «طراحی بدون طراح» یاد کرد.

اصولاً تمام زیست‌شناسان حرفه‌ای، تعریف اساسی داروین در مورد وجود ساختارهای پیچیده در موجودات بیولوژیکی را پذیرفته‌اند. به گفته تئودوسیوس دوبژانسکی، «همه چیز در زیست‌شناسی بی‌معنی است، مگر در سایه تکامل.» داروین کار خود را از موجوداتی شروع می‌کند که قابلیت بقا، تکثیر و تکامل تصادفی دارند، سپس نشان می‌دهد که انتخاب طبیعی چطور بر این تغییرات تصادفی اثر گذاشته و توهم طراحی را در ذهن ما پدیدآورده است.


📘 تصویر بزرگ
✍🏻 شون کرول
↔️ هدیه شایسته
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

پیچیدگی فنجان قهوه و جهان هستی

برای فهم پیچیدگی، به خامه و قهوه در یک ماگ شیشه‌ای نگاه کنید. خامه را به آرامی روی قهوه بریزید و بعد آن را با قاشق به هم بزنید. آنتروپی سیستم در ابتدا پایین است. برای بازچینی اتم‌های خامه و قهوه بدون آن‌که ظاهر ماکروسکوپی آن به هم بریزد چند راه وجود دارد؛ می‌توانیم جای هر یک از مولکول‌های خامه را با مولکول‌های دیگری از خامه یا با مولکول‌های قهوه عوض کنیم، ولی زمانی که جای خامه را با قهوه عوض کنیم، ظاهر ماگ شیشه‌ای تغییر خواهد کرد. در آخر، همه چیز با هم مخلوط می‌شود و آنتروپی نسبتاً بالا می‌رود. می‌توانیم هر ذره از ترکیب را با ذره دیگری از آن عوض کنیم و ظاهر سیستم همان‌طور باقی بماند. طبق قانون دوم ترمودینامیک، آنتروپی طی این فرآیند بالا رفته است.

اما این مسئله درست نیست که با بالا رفتن آنتروپی، پیچیدگی کم می‌شود. شکل اول که خامه و قهوه کاملاً از هم جدا هستند، آنتروپی پایین است اما همچنان به ظاهر ساده است. خامه در بالا و قهوه در پایین قرار گرفته، خبری هم از چیز دیگری نیست. شکل آخر که همه چیز با هم ترکیب شده، باز هم کاملاً ساده است. وقتی می‌گوییم «همه چیز با هم مخلوط شده» این جمله گویای همه چیز است. حالت وسط، بین آنتروپی بالا و پایین قرار گرفته، آن‌جاست که همه چیز پیچیده به نظر می‌رسد. رگه‌های خامه به روش‌هایی پیچیده و زیبا به قهوه نفوذ می‌کنند.

رفتار سیستم خامه و قهوه، با ارتباط ساده و تنگاتنگ میان «آنتروپی رو به افزایش» و «پیچیدگی رو به کاهش» بسیار متفاوت است. طبق قانون دوم ترمودینامیک، آنتروپی بالا می‌رود؛ اما پیچیدگی اول بالا می‌رود بعد پایین می‌آید.

ماجرای بالا رفتن پیچیدگی و رنگ باختن آن هم‌زمان با بالا رفتن آنتروپی، تنها به فنجان قهوه ختم نمی‌شود: جهان هستی هم به عنوان یک مجموعه دقیقاً به همین منوال عمل می‌کند. در زمان‌های دور، حوالی انفجار بزرگ، آنتروپی بسیار پایین بوده است. وضعیت هم بسیار ساده بوده: جهان هستی داغ، چگال، یکنواخت و به سرعت رو به انبساط بوده است. در آینده‌ای دور، آنتروپی بسیار بالا خواهد رفت، اما شرایط یک‌بار دیگر ساده خواهد شد. اگر به اندازه کافی صبر کنیم، جهان هستی سرد و خالی خواهد شد و یکنواختی خود را دوباره به دست خواهد آورد. هر ماده و تابشی که هم اکنون می‌بینیم، از افق قابل رؤیت ما محو می‌شود و با انبساط فضا رقیق خواهد شد.

زمان حال که میان گذشته و آینده‌ای دور قرار گرفته، زمانی است که در آن، جهان هستی آنتروپی متوسط، ولی پیچیدگی بالایی دارد. طی چند میلیارد سال گذشته که اختلالات کوچک چگالی ماده، منجر به شکل‌گیری سیارات، ستاره‌ها و کهکشان‌ها شد، پیکربندی یکنواخت اولیه هم حالتی تکه‌تکه پیدا کرد.

شباهتی که میان گسترش پیچیدگی در فنجان قهوه و جهان هستی وجود دارد، حتی با وجود افزایش دائمی آنتروپی نیز برانگیزنده است.


📘 تصویر بزرگ
✍🏻 شون کرول
↔️ هدیه شایسته
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

حیات و نیروی خورشید

موجودات زنده از یک سو مدام در حال تغییر و حرکت هستند. چه چیتایی که غزالی را دنبال می‌کند، چه شیره درختی که به آرامی از شاخه درخت سرخ‌چوب می‌چکد، به هر حال مدام چیزی درون موجودات زنده رخ می‌دهد. از سوی دیگر، موجودات زنده ساختار خود را حفظ کرده؛ و با وجود تغییرات، یکپارچگی اصلی خود را ثابت نگه می‌دارند. کدام فرآیند فیزیکی می‌تواند مرز دائمی میان سکون و تغییر باشد؟

یک تکه ماده چه موقع زنده به شمار می‌رود؟ زمانی که آن ماده مشغول «انجام کاری» باشد، چیزی با محیط خود ردوبدل کند یا چیزهایی از این قبیل. همچنین در شرایط یکسان، ماده زنده می‌تواند مدت زمان بیشتری در مقایسه با ماده غیرزنده «به مسیر خود ادامه دهد».

موجودات زنده طور دیگری هم به نظر می‌رسند - اما در واقع - قانون دوم ترمودینامیک را نقض نمی‌کنند. این موجودات نه تنها به عنوان ساختارهای سازمان‌یافته به وجود می‌آیند؛ بلکه مدت زیادی هم می‌توانند ترتیب خود را حفظ کنند.

همه می‌دانیم که خورشید نقش مهمی در حیات روی کره زمین ایفا می‌کند: تولید انرژی به شکل فوتون‌های نور مرئی. اما چیز بسیار مهمی که از خورشید دریافت می‌کنیم، انرژی با آنتروپی بسیار پایین است -که انرژی آزاد خوانده می‌شود. این انرژی مورد استفاده موجودات زیستی قرار می‌گیرد، سپس با افت بسیار به جهان هستی بازمی‌گردد.

نوری که از خورشید دریافت می‌کنیم، آنتروپی پایین‌تری نسبت به محیط خود دارد، بنابراین حاوی انرژی آزاد است و برای انجام کار در دسترس قرار گرفته. محیط این نور، مابقی آسمانی است که ستارگان، نقاط نورانی آن هستند و در دمایی تنها چند درجه بالاتر از صفر مطلق، پر شده از تابش پس‌زمینه‌ای ریزموج‌های کیهانی. انرژی هر فوتون معمولی که از خورشید گسیل می‌شود، ۱۰,۰۰۰ بار بیشتر از انرژی فوتون معمولی‌ای است که در پس‌زمینه ریزموج‌ها وجود دارد.

مهم این است که محیط کره زمین بسیار با تعادل فاصله دارد و تا میلیاردها سال دیگر هم به همین صورت باقی خواهد ماند. خورشید نقطه‌ای داغ در آسمان سرد است. به همین خاطر هم تقریباً تمام انرژی‌ای که به شکل فوتون‌های خورشیدی دریافت می‌کنیم، انرژی آزاد است و آمادگی تبدیل شدن به کاری مفید را دارد.

دقیقاً همین کار را هم می‌کنیم. فوتون‌ها را عمدتاً به صورت نور مرئی از طیف الکترومغناطیسی خورشید دریافت می‌کنیم. انرژی دریافت شده را پردازش کرده و سپس آن را به صورت فوتون‌های مادون قرمز و با انرژی کمتر به جهان هستی بازمی‌گردانیم. آنتروپی یک مجموعه فوتون تقریباً برابر با تعداد کل فوتون‌هاست. به ازای هر فوتون مرئی دریافت شده از خورشید، زمین تقریباً بیست فوتون مادون قرمز با انرژی‌ای معادل یک بیستم انرژی اولیه به فضا برمی‌گرداند. زمین همان مقدار انرژی که دریافت می‌کند را برمی‌گرداند، اما پیش از آن‌که تابش خورشیدی را به جهان هستی بازگردانیم، آنتروپی آن را بیست برابر افزایش می‌دهیم.

سیستم‌های زیستی می‌توانند با بهره‌جویی از انرژی آزاد محیط، به حرکت خود ادامه داده و یکپارچگی اصلی‌شان را حفظ کنند. این سیستم‌ها انرژی آزاد را می‌گیرند، برای کار مورد نیاز خود استفاده می‌کنند، سپس آن را به شکلی نامنظم به دنیا برمی‌گردانند.


📘 تصویر بزرگ
✍🏻 شون کرول
↔️ هدیه شایسته
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

تکامل و خواسته‌های طبیعی

ایده‌ای که بگوییم یک چیز، چیز دیگری را می‌خواهد، راه مفیدی برای گفتگو به شمار می‌رود - ایده ساده‌ای که حجم زیادی از رفتارهای پیچیده را در روشی ساده خلاصه می‌کند. اگر میمونی را در حال بالا رفتن از درخت ببینیم، با تهیه فهرستی از حرکات میمون در هر لحظه می‌توانیم چیزی که در حال رخ دادن است را شرح دهیم یا به همین منوال می‌توانیم جهت و سرعت هر اتم میمون و محیط آن را در لحظه مشخص کنیم. اما این‌که بگوییم «میمون، موزهای بالای درخت را می‌خواهد» بسیار ساده‌تر و کارآمدتر است. این واقعیت که می‌توانیم چنین چیزی بگوییم، دانش مفیدی است که بالاتر از تمام جهت‌ها و سرعت‌ها قرار می‌گیرد.

در بین تمام ایده‌ها، هیچ ایده افلاطونی نیست که بگوید «خواسته» در بعضی موجودات وجود دارد و در بعضی دیگر نه. در عوض، بعضی مواقع چیزهای مختلف را طوری توصیف می‌کنیم که انگار کسی آن را می‌خواهد و در سایر مواقع این کار را خیلی مفید نمی‌پنداریم. چنین موقعیت‌هایی ممکن است در تکامل طبیعی و هدایت نشده ماده در جهان هستی ظاهر شوند. این خواسته‌ها بسیار واقعی هستند.

طبیعت‌گرایی، تفاوت چندانی میان ربات و انسان قائل نمی‌شود. در این باور، همۀ ما مجموعه پیچیده‌ای از ماده هستیم که طبق الگوهای خاصی حرکت می‌کنیم و در محیطی که پیکان زمان دارد، از قوانین بی‌روح فیزیک پیروی می‌کنیم. خواسته‌ها، اهداف و امیال، چیزهایی هستند که به صورت طبیعی در طول مسیر حیات رشد می‌کنند.

نظریه تکامل، فرآیندی بدون ناظر و بی‌روح را توصیف می‌کند. انتخاب طبیعی به سوی هدف خاصی نمی‌تازد، چه این هدف افزایش میزان پیچیدگی باشد، چه پیدایش نهایی آگاهی. با وجود موفقیت‌های تجربی بزرگ نظریه داروین، برخی نسخه‌هایی از «تکامل خداباورانه» را مطرح کرده‌اند - انتخابی نیمه طبیعی، ولی هدایت‌شده به دست پروردگار.

شاید معروف‌ترین راه برای آشتی دادن تکامل با مداخله الهی، ماهیت احتمالی مکانیک کوانتومی باشد. منطق حکم می‌کند که دنیای کلاسیک از ابتدا تا انتها کاملاً قطعی است و امکان ندارد که خدا بدون نقض مستقیم قوانین فیزیک، بر تکامل حیات تأثیر گذاشته باشد. اما مکانیک کوانتومی تنها احتمالات را پیش‌بینی می‌کند. در این دیدگاه، خداوند بدون نقض قوانین فیزیک به راحتی می‌تواند نتایج کوانتومی-مکانیکی خاصی را محقق کند.

«احتمال داشتن» به آن جایی ختم نمی‌شود که طرفداران تکامل خداباورانه دل‌شان می‌خواهد. اگر در جهان هستی، تمام سیاره‌هایی که به دور ستاره‌ها می‌گشتند را با دانشمندان مختلف پر می‌کردیم و به آن‌ها اجازه می‌دادیم تا مدام به انجام آزمایشات مختلف بپردازند، امکان نداشت که حتی یکی از آن‌ها هم بتواند قطره آبی را پیدا کند که به واین تبدیل شود. اگر کسی با یک سکه، صد مرتبه شیر یا خط بیندازد و هر صد مرتبه شیر بیاید، در صورتی که تقلب نشده باشد، چنین نتیجه‌ای محتمل است -اما در این‌جا، احتمال تقلب بیشتر است.

مشکل خداباوری این است که هیچ مدرکی برای تأیید وجود او نداریم. عاقلانه‌ترین کار این است که اعتبار خود را صرف ایده‌ای کنیم که به راحتی می‌گوید تأثیرات الهی وجود ندارند.


📘 تصویر بزرگ
✍🏻 شون کرول
↔️ هدیه شایسته
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

تنظیم دقیق و طبیعت‌گرایی

آیا حیات کمی شکننده به نظر نمی‌رسد؟ اگر شرایط کمی متفاوت می‌بود، آیا ممکن بود که حیات هیچ وقت به وجود نیاید؟ وجود حیات را گواهی علیه طبیعت‌گرایی می‌داند. ایده‌ای بدین شرح که شرایط -از جرم الکترون گرفته تا نرخ انبساط جهان هستی اولیه- به دقت تنظیم شده‌اند تا حیات را به وجود آورند. اگر این اعداد تنها کمی متفاوت بودند، الان وجود نداشتیم که بخواهیم در این رابطه گفتگو کنیم. در خداباوری، وجود ما قابل درک است چراکه خدا خواسته ما باشیم، اما در طبیعت‌گرایی ممکن است توضیح این مسئله کمی سخت باشد. در زبان بیزینی، خداباوری بیشتر می‌تواند احتمال به وجود آمدن حیات را توجیه کند و طبیعت‌گرایی کمتر. در نتیجه می‌توانیم برداشت کنیم که وجود ما می‌تواند گواه محکمی بر وجود خدا باشد.

بحث تنظیم دقیق وجود خدا، بعضی‌ها را رنجیده خاطر می‌کند. این‌که تمام میدان‌های کوانتومی نظریه کور یا تصویر یکی از صدها میلیارد کهکشانی که جهان هستی ما را پر کرده‌اند را ببینیم و بگوییم «می‌دانم چرا این‌چنین است -برای این‌که من بتوانم این‌جا باشم» تفکری متکبرانه است.

طبیعت‌گرایان باید با تنظیم دقیق مواجه شوند. آن‌ها باید بدانند جهان هستی در خداباوری و طبیعت‌گرایی به چه صورت پیش‌بینی شده تا به درستی بتوانند تأثیر مشاهدات را بر اعتبارات بسنجند. وجود حیات در بهترین شرایط می‌تواند احتمال صحت خداباوری را کمی بالا برد -در حالی‌که ویژگی‌های مرتبط با جهان هستی، می‌توانند احتمال صحت طبیعت‌گرایی را بسیار بالا برند.

مهم‌ترین گام این است که احتمال به دست آوردن نتایج تجربی مختلف را طبق هر یک از نظریات مشخص کنیم. با توجه به این‌که نسخه‌های زیادی از خداباوری و طبیعت‌گرایی وجود دارند، حرف زدن در باره این مسئله راحت‌تر از عمل کردن به آن است.

اگر طبیعت‌گرایی حقیقت داشته باشد، احتمال این‌که جهان هستی بتواند از حیات حمایت کند چقدر است؟ در تنظیم دقیق عادی احتمال‌اش بسیار کم است چون با اعمال تغییراتی کوچک در اعداد معرف دنیای ما، حیات غیر ممکن خواهد شد.

انرژی خلأ می‌تواند مثال شناخته‌شده‌ای برای این عدد محسوب شود: طبق نسبیت عام، هر سانتی‌متر مکعب فضای خالی می‌تواند میزانی از انرژی ذاتی را در خود نگه دارد. بهترین مشاهدات کنونی ما حاکی از کم بودن این انرژی هستند، اما این مقدار صفر هم نیست: چیزی حدود یک صدم میلیون اِرگ در هر سانتی‌متر مکعب از فضاست. اما انرژی خلأ می‌توانست بسیار بیشتر باشد. اگر انرژی خلأ به این میزان رسیده بود، چیزی تحت عنوان کلمه، کتاب یا آدم وجود نداشت. انرژی خلأ به انبساط جهان هستی سرعت می‌بخشد و همه چیز را از هم جدا می‌کند. انرژی به این عظمت می‌تواند اتم‌ها را از هم بپاشد و چیزی شبیه به «حیات» را کاملاً غیرممکن سازد.

درخشش ستاره‌ها به شدت به جرم نوترون وابسته است. اگر نوترون کمی سنگین‌تر بود، همجوشی هسته‌ای در ستاره‌ها رخ نمی‌داد. اگر کمی سبک‌تر هم بود، تمام هیدروژن موجود در جهان هستی اولیه باید به هلیُم تبدیل می‌شد و ستاره‌هایی بر پایه هلیم، عمر بسیار کوتاه‌تری داشتند.

راه‌های مطمئنی وجود ندارند که ببینیم مقادیر مختلف کمیت‌های فیزیکی محتمل هستند یا نه. انرژی خلأ دنیای ما بسیار کوچک‌تر از برآوردهای ساده ماست. تا زمانی که نتوانسته‌ایم سازوکار ارزش‌گذاری کمیت‌های فیزیکی را درک کنیم، نباید خیلی از بزرگ یا کوچک شدن غیرطبیعی این کمیت‌ها هیجان‌زده شویم.

چیز زیادی در این‌باره نمی‌دانیم که اگر اعداد جهان هستی با اعداد کنونی تفاوت زیادی داشتند، آیا باز هم حیات ممکن بود. حیات، سیستم پیچیده‌ای است از واکنش‌های شیمیایی درهم‌تنیده که از طریق بازخورد و انرژی آزاد کنترل می‌شود.


📘 تصویر بزرگ
✍🏻 شون کرول
↔️ هدیه شایسته
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

بسگیتی و حیات

ممکن است فقط با یک جهان هستی روبرو نباشیم و بسگیتی پیش روی ما قرار داشته باشد. اعداد فیزیکی که در ظاهر به دقت تنظیم شده‌اند -حتی ثابت‌هایی مانند جرم نوترون که ظاهراً تغییر نمی‌کنند- ممکن است از یک محل به محل دیگر ارزش کاملاً متفاوتی پیدا کنند. اگر چنین باشد، باید انتظار این واقعیت را داشته باشیم که خود را در بسگیتی سازگار با حیات بیابیم. مگر به غیر از این، کجا می‌توانیم باشیم؟

بر این ایده اصل انسان‌نگر می‌زنند. اگر در دنیایی می‌زیستیم که شرایط در هر نقطه از آن با نقطه دیگر متفاوت بود، آن موقع اثر انتخاب به شدت در چیزی که در دنیا مشاهده می‌کردیم منعکس می‌شد: خود را تنها در بخشی از دنیا می‌یافتیم که اجازه بودن در آن را داشتیم. مثلاً چند سیاره در منظومه شمسی وجود دارد و بعضی از آن‌ها از کره زمین بسیار بزرگ‌تر هستند. اما هیچ کس به این موضوع فکر نمی‌کند که زندگی ما روی کره زمین عجیب است یا چیزی است که به دقت تنظیم شده؛ این کره بیش از هر جای دیگری میزبان حیات بوده.

تنها سوآل واقعی این است که آیا تصور زندگی در بسگیتی، اصلاً با عقل جور در می‌آید. طبیعت‌گرایی می‌گوید تنها یک دنیا وجود دارد، ولی خود آن «دنیا» می‌تواند کل بسگیتی را دربرگیرد. بسگیتی کیهانی یعنی مناطق مختلفی در فضا وجود دارند که از ما بسیار دور هستند، در نتیجه آن‌ها را نمی‌بینیم، این مناطق شرایط بسیار متفاوتی دارند. هرچند این‌گونه مناطق بخشی از دنیای طبیعی به حساب می‌آیند، «جهان‌های هستی دیگر» می‌خوانیم‌شان.

از آن‌جایی که مدت زمان مشخصی از انفجار بزرگ می‌گذرد و نور هم با سرعت مشخصی حرکت می‌کند، بخش‌هایی از فضا آن‌قدر از ما دور هستند که نمی‌توانیم آن‌ها را ببینیم. به احتمال زیاد، ورای افق‌های قابل مشاهده ما مناطقی وجود دارند که قوانین بومی فیزیک در آن نقاط کاملاً متفاوت هستند. ذرات مختلف، نیروهای مختلف، پارامترهای مختلف، حتی تعداد ابعاد مختلف فضا.

دو نظریه بخصوص، ما را به تأمل در مورد بسگیتی وادار می‌کنند: نظریه ریسمان و نظریه تورم. نظریه ریسمان در زمینه آشتی دادن گرانش با قوانین مکانیک کوانتومی از نظریات پیشتاز محسوب می‌شود. این نظریه به صورت طبیعی چیزی بیشتر از فضای سه بعدی که می‌بینیم را پیش‌بینی می‌کند. بُعدهای اضافه فضا را می‌توان در شکل هندسی کوچکی گردآوری کرد، آن‌قدر کوچک که در هیچ یک از آزمایش‌های صورت گرفته به چشم نیاید. راه‌های زیادی برای جمع‌آوری این ابعاد در یک شکل وجود دارد. تعداد دقیق‌اش را نمی‌دانیم، اما طبق حدسیات فیزیک‌دانان چیزی حدود ۱۰⁵⁰⁰ راه مختلف وجود دارد.

هر کدام از راه‌های پنهان کردن ابعاد اضافه به نظریه مؤثری ختم می‌شوند که قوانین فیزیکی قابل رؤیت متفاوتی دارند. نظریه ریسمان، وجود بسگیتی را مجاز می‌داند. برای این‌که عملاً بتوانیم آن را به وجود آوریم، به سراغ تورم می‌رویم. آلن گوث ادعا کرد که جهان هستی اولیه دورانی از انبساط بسیار سریع را پشت سر گذاشته. پذیرش ایده تورم و ترکیب آن با عدم قطعیت مکانیک کوانتومی می‌تواند عاقبتی هیجان‌انگیز در پی داشته باشد: بعضی جاها جهان هستی دست از تورم می‌کشد و شبیه آن چیزی می‌شود که در واقعیت می‌بینیم، در حالی‌که جاهای دیگری به تورم خود ادامه می‌دهد. تورم می‌تواند مناطق بالقوه‌ بسیار زیادی را در بر بگیرد، هر یک نسخه خاصی از قوانین فیزیک محلی خود را داشته باشد.

آن‌چه می‌توانیم با اطمینان بگوییم این است که اگر از این راه بتوان به بسگیتی رسید، دیگر هیچ جای نگرانی در مورد تنظیم دقیق و وجود حیات باقی نخواهد ماند.


📘 تصویر بزرگ
✍🏻 شون کرول
↔️ هدیه شایسته
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

استدلال بیزی و خداباوری

ایده‌ای بدین شرح که شرایط -از جرم الکترون گرفته تا نرخ انبساط جهان هستی اولیه- به دقت تنظیم شده‌اند تا حیات را به وجود آورند. اگر این اعداد تنها کمی متفاوت بودند، الان وجود نداشتیم که بخواهیم در این رابطه گفتگو کنیم. در خداباوری، وجود ما کاملاً قابل درک است چراکه خدا خواسته ما باشیم، اما در طبیعت‌گرایی ممکن است توضیح این مسئله کمی سخت باشد. در زبان بیزینی، خداباوری بیشتر می‌تواند احتمال به وجود آمدن حیات را در توجیه کند و طبیعت‌گرایی کمتر. در نتیجه می‌توانیم چنین برداشت کنیم که وجود ما می‌تواند گواه محکمی بر وجود خدا باشد.

طبیعت‌گرایان باید با تنظیم دقیق مواجه شوند. آن‌ها باید بدانند جهان هستی در خداباوری و طبیعت‌گرایی به چه صورت پیش‌بینی شده تا به درستی بتوانند تأثیر مشاهدات را بر اعتبارات بسنجند. خواهیم دید که وجود حیات در بهترین شرایط می‌تواند احتمال صحت خداباوری را کمی بالا برد -در حالی‌که ویژگی‌های مرتبط با جهان هستی، می‌توانند احتمال صحت طبیعت‌گرایی را بسیار بالا برند.

مهم‌ترین گام این است که احتمال به دست آوردن نتایج تجربی مختلف را طبق هر یک از نظریات مشخص کنیم. با توجه به این‌که نسخه‌های زیادی از خداباوری و طبیعت‌گرایی وجود دارند، حرف زدن در باره این مسئله راحت‌تر از عمل کردن به آن است.

اگر طبیعت‌گرایی حقیقت داشته باشد، احتمال این‌که جهان هستی بتواند از حیات حمایت کند چقدر است؟ در تنظیم دقیق عادی احتمال‌اش بسیار کم است چون با اعمال تغییراتی کوچک در اعداد معرف دنیای ما، حیات غیر ممکن خواهد شد.
اگر کسی بگوید چون ما پیش‌بینی می‌کنیم که خداوند خواستار وجود حیات بوده، پس خداباوری می‌تواند جنبه‌های خاصی از جهان هستی ما را توضیح دهد، در آن صورت باید از خود بپرسیم که خداباوری دیگر چه جنبه‌هایی از جهان هستی را پیش‌بینی می‌کند. این‌جاست که‌ خداباوری عملکرد چندان موفقی از خود نشان نمی‌دهد.

میزان دقت در تنظیم. اگر دلیل تنظیم دقیق برخی ویژگی‌های خاص جهان هستی، نیاز حیات به بودن باشد، پس انتظار می‌رود این ویژگی‌ها برای ورود به حیات کاملاً تنظیم شده باشند، اما نیازی به تنظیم بیش از حد نیست. در واقع این از ویژگی‌های انرژی خلأ است؛ کمتر از میزان مجاز باشد، اما آن‌قدر قدرت داشته باشد که به چشم بیاید. اما به نظر می‌رسد که اعداد دیگر -مثلاً آنتروپی جهان هستی اولیه- بیش از حدی که برای وجود حیات لازم بوده، تنظیم شده‌اند. حیات به پیکان زمان نیاز دارد، پس باید حالت اولیه‌ای با آنتروپی کم وجود داشته باشد. اما در جهان هستی ما، آنتروپی بسیار پایین‌تر از حدی است که تنها بخواهد به حیات اجازه وجود دهد.

آشفتگی فیزیک مشاهده‌شده. اگر قوانین فیزیک به گونه‌ای انتخاب شده باشند که امکان وجود حیات را مهیا سازند، در آن صورت انتظار می‌رود که هر یک از خصوصیات این قوانین در فاش شدن راز حیات نقش مهمی ایفا کنند. چیزی که می‌بینیم برخلاف این، پر از آشفتگی است. همه موجودات زنده از سبک‌ترین نسل فرمیون‌ها تشکیل شده‌اند - الکترون و کوارک‌های بالا و پایین. اما دو خانواده سنگین‌تر از ذرات وجود دارند که نقشی در حیات ایفا نمی‌کنند.

مرکزیت حیات. اگر پیدایش نهایی حیات حین طراحی جهان هستی بسیار مورد توجه خداوند بوده است، پس چرا حیات به عنوان محصول نهایی خلقت این‌قدر کم اهمیت به نظر می‌رسد. ما در کهکشانی زندگی می‌کنیم که بیش از ۱۰۰ میلیارد ستاره دارد، در جهانی هستیم که بیش از ۱۰۰ میلیارد کهکشان دارد. تا زمانی که پای حیات در میان باشد، تمام این زرق و برق‌ها اضافی هستند. اگر در جهان هستی‌ای زندگی می‌کردیم که تنها منظومه شمسی خودمان در آن وجود داشت و چند هزار سیاره دیگر دور آن را گرفته بودند، آن وقت زیست‌شناسی کره زمین برای ما فرق چندانی نداشت.

در واقع هر خداباوری که سرش به تنش بیارزد، می‌تواند چندین دلیل پیدا کند که چرا خدا باید حداقل الآن نفس‌های غیرمادی را به واکنش‌های شیمیایی پیچیده و مستقل نسبت دهد. نظریاتی که به خوبی تعریف نشده‌اند چنین مشکلاتی دارند.


📘 تصویر بزرگ
✍🏻 شون کرول
↔️ هدیه شایسته
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

خزیدن به سوی آگاهی

حدود ۴۰۰ میلیون سال پیش، ماهی کوچکی قدم به خشکی گذاشت و تصمیم گرفت در خشکی بماند. فرزندان این ماهی به گونه‌های تیکتالیک تکامل یافتند که فسیل آن‌ها سال ۲۰۰۴ در مناطق قطبی کانادا کشف شد. تیکتالیک، دو مرحلۀ اساسی از تکامل را به هم پیوند می‌دهد؛ این موجودات، در حالتی بین حیات آب‌محور و حیات خشکی‌محور قرار دارند.

مهم‌ترین ویژگی محیط جدید این جانوران این است که در خشکی به راحتی دوردست‌ها را می‌بینند. طول تضعیف -فاصلۀ‌ای که نور می‌پیماید تا جذب چیزی شود- در آب زلال ده‌ها متر است، در حالی‌که این فاصله در هوا عملاً نامحدود است. آن‌چه می‌بینیم، تأثیر زیادی بر افکار ما می‌گذارد. اگر ماهی بودیم، هر چند ثانیه یک‌بار وارد محیط ادراکی جدیدی می‌شدیم. باید ارزیابی می‌کردیم که آیا موجودی خودی است، یا ترسناک به نظر می‌رسد یا چیزی شبیه به غذاست؟

در این شرایط، فشار تکاملی زیادی بر ماهی وارد می‌شود و باید بتواند سریع فکر کند. مغز ماهی برای انجام همین کار بهینه شده است. حال تصور کنید که به عنوان همین ماهی وارد خشکی شده‌اید. دایرۀ حواس‌تان ناگهان به طور وسیعی گسترش پیدا کرده است. می‌توانید تا چند کیلومتر آن‌طرف‌تر را ببینید -مسافتی خیلی بیشتر از آن‌چه می‌توانستید در چند ثانیه بپیمایید. از آن‌جایی که هیچ حیوان دیگری با شما به خشکی نیامده، در همان ابتدای امر چیز زیادی نمی‌بینید. اما به انواع مختلفی از غذا و موانعی چون سنگ و درخت برمی‌خورید.

اکنون دیگر فشار انتخاب به طرز قابل توجهی متحول شده است. وقتی خیلی زودتر از آن‌که بخواهید به چیزی واکنش نشان دهید آن را می‌بینید، فرصت فکر کردن به رفتارهای مختلف و سبک سنگین کردن آن را دارید. حتی می‌توانید ابتکار به خرج دهید تا به جای پاسخ در لحظه، بتوانید حرکات خود را با برنامه پیش ببرید.

یکی از مهندسین زیست‌شناسی به نام مالکوم مک‌آیور، معتقد بود که ورود ماهی‌ها به خشکی از انتقالات مهمی بوده که آن‌چه اکنون آگاهی می‌نامیم را توسعه بخشیده است. آگاهی، تعامل پیچیدۀ‌ای از فرآیندهای گوناگون است که در چند سطح عمل می‌کند. شامل بیداری، دریافت ورودی‌های حسی و پاسخ به آن، تخیل، تجربیات درونی و اختیار می‌شود.


📘 تصویر بزرگ
✍🏻 شون کرول
↔️ هدیه شایسته
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

آگاهی و استدلال بیزی

آگاهی در عین منحصر به فرد بودن، بار سنگینی بر شانه‌های ما می‌اندازد. انعکاس خود، گذشته و آیندۀ احتمالی‌مان، حالت دنیا و کیهان فواید بسیار زیادی دارد، اما بیگانگی و تشویش نیز به همراه دارد. ارنست بکر می‌گوید: یعنی چه که حیوانی خودآگاه هستیم؟ معنی‌اش این است که می‌دانیم قرار است غذای کرم‌ها شویم. از هیچ به وجود می‌آییم، نام و نشانی پیدا می‌کنیم، به خودآگاهی می‌رسیم، به احساسات عمیق درونی دست پیدا می‌کنیم و شوقی درونی و دردناکی نسبت به حیات و ابراز خود در وجودمان تجلی می‌کند -و با وجود همۀ این‌ها باز هم می‌میریم.

ویژگی خاص خودآگاهی، توانایی داشتن حیات درونی پرمغز، و فکر کردن به جایگاه خود در جهان هستی است. آیا آگاهی «تنها» راهی برای گفتگو در مورد رفتار انواع خاصی از مجموعه‌های اتمی پیرو قوانین فیزیک به شمار می‌رود؟ یا چیز کاملاً جدیدی با خود به همراه دارد؟

اگر تنها یک جنبۀ واقعیت بتواند درباره مفهوم کاملاً فیزیکی و طبیعت‌گرایانۀ دنیا شک به دل آدم‌ها بیندازد، آن جنبه وجود آگاهی خواهد بود. از آن‌جایی که حتی خوش‌بین‌ترین عصب‌شناسان هم نمی‌توانند ادعا کنند که به نظریۀ جامعی از آگاهی دست یافته‌اند، متقاعد کردن شک‌گرایان کار سختی است. در عوض، انتظار می‌رود که هر زمان به درک درستی از این مسئله برسیم، و آن درک با مبانی اساسی نظریۀ کور کاملاً سازگار باشد - بخشی از واقعیت فیزیکی باشد، نه چیزی جدا از آن.

چرا باید چنین انتظاری داشته باشیم؟ بخشی از آن به استدلال بیزین اعتبارات ما برمی‌گردد. ایدۀ دنیای فیزیکی یکپارچه، در بسیاری از زمینه‌ها موفق عمل کرده و بنا به دلایل زیادی می‌توان تصور کرد که این ایده از پس توضیح آگاهی نیز برمی‌آید. در این میان، می‌توان به مورد مثبتی اشاره کرد که گزینه‌های آن عملکرد خوبی ندارند. اگر به راحتی نتوانیم آگاهی را به عنوان بخشی از واقعیت فیزیکی ببینیم، تصور آن به عنوان چیز دیگر به مراتب سخت‌تر خواهد بود. هدف اصلی ما، توضیح نحوۀ کارکرد آگاهی نیست، بلکه می‌خواهیم نشان دهیم که این مفهوم می‌تواند در دنیایی به کار آید که قوانین بی‌روح طبیعت بر آن حکمرانی می‌کنند.

ذهن ما به روش دیکتاتوری بالا-پایین کار نمی‌کند؛ این ذهن، پارلمانی غیر قابل کنترل است با انجمن‌ها و حزب‌هایی که مدام با هم یکی به دو می‌کنند و آگاهی هوشیارانۀ ما هرگز نمی‌تواند به مسائل پشت پرده دست پیدا کند. انیمیشن خیالی درون و بیرون، فرآیند تفکر را در قالب کار گروهی بین پنج ایموجی نشان می‌دهد: شادی، غم، نفرت، خشم و ترس. عصب‌شناسان حرفه‌ای می‌گویند کارکرد ذهن این‌گونه نیست. ولی در هر حال این داستان به واقعیت نزدیک‌تر است تا تصور خویشتنی واحد و یکپارچه؛ واقعاً هم «صداهای» مختلفی در روایت نهایی ما از آگاهی هوشیارانۀ ما دخیل هستند.


📘 تصویر بزرگ
✍🏻 شون کرول
↔️ هدیه شایسته
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

ساختار مغز و همهمۀ آگاهی

مغز، شبکۀ‌ای است از نورون‌های به هم پیوسته. نورون‌ها خودشان اطلاعات را رمزگذاری نمی‌کنند، بلکه این کار در نحوۀ اتصال‌شان به یکدیگر اتفاق می‌افتد. هر نورون با بعضی نورون‌ها ارتباط دارد و با بعضی دیگر ندارد؛ همین ارتباطات هستند که ساختار شبکه‌ای مغز را تعریف می‌کنند، ساختاری که به کانکتوم مغز معروف است.

کانکتوم، فهرستی است از نورون‌های درون مغز به همراه تمام ارتباطات آن. مغز انسان حدود ۸۵ میلیارد نورون دارد که هر یک از آن‌ها با هزار نورون دیگر یا بیشتر در ارتباط است، پس جمعاً چیزی حدود صد هزار میلیارد ارتباط یا بیشتر وجود دارد. هر نورون، اطلاعات خود را از نورون‌های دیگر دریافت می‌کند و گاهی هم آن را از دنیای بیرون به دست می‌آورد. نورون‌ها با توجه به اطلاعات به دست آمده خود تصمیم به شلیک می‌گیرند.

مطلع بودن از کانکتوم کامل انسان، خود به خود همه چیز را در مورد این‌که مغز انسان چطور فکر می‌کند به ما نمی‌گوید. دانشمندان موفق شده‌اند که کانکتوم یک موجود چندسلولی را به طور کامل نشان دهند: نماتود سی. الگانس، کرمی است که ۳۰۲ نورون دارد. می‌دانیم که همه این نورون‌ها چطور با هم جفت و جور می‌شوند -در مجموع حدود ۷۰۰۰ اتصال وجود دارد- اما این اتصالات چیزی در مورد فکر کرم در اختیار ما قرار نمی‌دهد.

یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های مغز این است که نمی‌شود آن را توده به هم ریختۀ‌ای از نورون‌های متصل به هم تعریف کرد. کانکتوم شبکه‌ای است سلسله‌مراتبی - گروه‌های نورونی با یکدیگر در ارتباط هستند، این گروه‌ها به سایر گروه‌ها مرتبط می‌شوند و این ارتباطات در کل مغز ادامه پیدا می‌کند. همهمۀ‌ای که در مورد آگاهی در مغز به راه می‌افتد، در عملکرد مغز ما منعکس می‌شود. بخش‌های مختلف، کارهای مختلفی انجام می‌دهند، اما تنها زمانی فرد آگاه می‌شود که این بخش‌ها به هم بپیوندند.

در خصوص این ماجرا، شواهد گوناگونی وجود دارد. در یکی از مطالعات، مناطقی از مغز بیمار را به صورت مغناطیسی تحریک کردند. در زمان هوشیاری بیماران، آن سیگنال در سرتاسر مغز پاسخ‌هایی را ایجاد می‌کرد؛ و در موارد غیر هوشیاری، پاسخ‌ها به منطقه نزدیک به محرک اولیه محدود می‌شدند.

کانکتوم را شبکه دنیای کوچک نام‌گذاری کرده‌اند. نورون‌ها می‌خواهند به نورون‌های نزدیک به خود متصل شوند، اما در این میان ارتباطات نسبتاً دورتری هم وجود دارد. این سازمان‌یافتگی در برخی موارد نشان از بازدهی بهینه دارد، اطلاعات را به صورت محلی پردازش کرده و نتایج را به سرعت در سیستم پخش می‌کنند. این سازمان در مقابل آسیب مقاوم است؛ و قطع شدن چند اتصال، تغییر محسوسی در گنجایش سیستم ایجاد نمی‌کند.

سیستم‌هایی با این رفتار سلسله‌مراتبی، در نقطۀ بحرانی قرار می‌گیرند. حالت بحرانی را می‌توان به منزلۀ نقطۀ‌ای شیرین بین نظم کسالت‌بار و آشفتگی بلااستفاده دانست. دانته چیالوو می‌گوید: مغزی که در بحران نباشد، هر دقیقه همان کار تکراری خود را انجام می‌دهد یا آن‌قدر آشفته باشد که بدون در نظر گرفتن شرایط، کاری کاملاً تصادفی را انجام می‌دهد.


📘 تصویر بزرگ
✍🏻 شون کرول
↔️ هدیه شایسته
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

ارادۀ آزاد در دنیای فیزیکی

آیا خویشتن نوظهور من، واقعاً تصمیم‌گیرنده است؟ یا صرفاً عروسک خیمه‌شب‌بازی اتم‌هایی است که در تمام حرکات خود از قوانین فیزیک پیروی می‌کنند؟ به تعبیری شما ارادۀ آزاد دارید. و به تعبیری دیگر ندارید.

بحث سرراستی علیه ارادۀ آزاد مطرح می‌شود: ما از اتم تشکیل شده‌ایم و اتم‌های ما از الگوهایی به نام قوانین فیزیک پیروی می‌کنند. مکانیک کوانتومی، آینده ما را از حیث احتمالات پیش‌بینی می‌کند، اما در حالت فعلی جهان هستی، این احتمالات کاملاً سر جای خود ثابت شده‌اند. جایی برای انتخاب انسان‌ها وجود ندارد، پس چیزی تحت عنوان ارادۀ آزاد وجود نخواهد داشت.

می‌توان دید که این بحث، در کدامین نقطه قوانین ما را نقض می‌کند. زمانی که انسان‌ها را در قالب مردم تعریف می‌کنیم، کاملاً مشخص است که نقش مفیدی ایفا می‌کند. سرسخت‌ترین مخالفان ارادۀ آزاد هم مدام در زندگی روزمره از انتخاب‌های خود و اطرافیان‌شان حرف می‌زنند. فرض کنید دانش‌آموز مقطع دبیرستان هستید و در چند دانشگاه مختلف قبول شده‌اید. یکی از این دانشگاه‌ها را انتخاب می‌کنید و بقیه را کنار می‌گذارید. کاربردی‌ترین واژگان برای صحبت در مورد دنیا در مقیاس انسانی کدام است؟ شرح این قضایا به طور ناگزیر به این ختم می‌شود که «چیزی را انتخاب کرده‌اید» و برای انتخاب خود دلایلی داشته‌اید.

در ادبیات فلسفی، به چنین موضعی سازگارگرایی می‌گویند و از این طریق به سازگاری تعاریف علمی اساسی و جبرگرایانه با واژگان ماکروسکوپی مربوط به انتخاب و اراده اشاره می‌کنند. اشتباه کسی که به ارادۀ آزاد شک می‌کند، این است که بین واژگان ناسازگار مختلف، بی‌محابا از این شاخه به آن شاخه می‌پرد. صبح از حمام بیرون می‌آیید و به سمت کمد لباس خود می‌روید، در این فکر هستید که پیراهن مشکی بپوشید یا آبی. باید تصمیم بگیرید؛ نمی‌توانید بگویید «همان کاری را می‌کنم که اتم‌های بدنم انجام می‌دهند.» اتم‌ها کاری که قرار است بکنند را انجام می‌دهند؛ اما شما از آن خبر ندارید و ربطی هم به تصمیم شما ندارد.

پاسخ این پرسش به پیکان زمان برمی‌گردد. به «خاطراتی» از گذشته دسترسی شناختی داریم، که در آینده خبری از آن نیست. دانستن این مسئله، اطلاعات محکمی در اختیار ما قرار می‌دهد که با توجه به آن می‌توانیم گذشته را تعریف کنیم و نه آینده را. تفاوت‌های جزئی حالت مغز افراد که به اعمال مختلف جسم آن‌ها مربوط می‌شود، معمولاً همبستگی ناچیزی با حالت گذشتۀ جهان هستی دارد، اما این‌ها می‌توانند به تکامل‌های کاملاً متفاوتی در آینده مربوط شوند. به همین خاطر، بهترین مفهومی که در حد و اندازۀ انسان‌ها از دنیا داریم، برخورد بسیار متفاوتی با گذشته و آینده دارد. گذشته را به یاد می‌آوریم و انتخاب‌هایمان بر آینده‌مان تأثیر می‌گذارد.

یکی از تعاریف معروف ارادۀ آزاد، «توانایی عملکرد متفاوت است.» در دنیای واقعی، اطلاعات‌مان ناقص است؛ چیزهایی در مورد چیدمان تقریبی جسم خود می‌دانیم و ایده‌هایی هم در مورد حالات ذهنی‌مان داریم. تنها با داشتن این اطلاعات ناقص -در واقع همین اطلاعاتی که داریم- کاملاً قابل درک است که می‌شد جور دیگری هم رفتار کنیم.

طبیعت‌گرایان شاعرانه می‌گویند که دو راه بسیار متفاوت برای توصیف دنیا در اختیار داریم، داستانی در سطح فیزیک و داستانی در سطح انسان، که مجموعه مفاهیم متفاوتی به ذهن متبادر می‌کنند ولی باز هم در پیش‌بینی اتفاقات دنیا با هم سازگار هستند.


📘 تصویر بزرگ
✍🏻 شون کرول
↔️ هدیه شایسته
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

سفر ذهنی در زمان

یکی از نشانه‌های بارز آگاهی، تجربۀ ذهنی درونی است. آگاهی در لغت ممکن است به چیزی مانند «آگاه بودن به خود، افکار و محیط خود» معنا شود. واژۀ کلیدی در این تعریف، آگاه بودن است: شما وجود دارید و صندلی که روی آن نشسته‌اید هم وجود دارد، شما می‌دانید که وجود دارید ولی فرض بر این است که آن صندلی از وجود خود اطلاعی ندارد. همین ویژگی بازتابنده -این‌که ذهن در مورد خودش فکر می‌کند- آگاهی را تا این اندازه خاص کرده است.

طبیعی است که قوۀ تخیل خود را برخاسته از فشار تکاملی بدانیم، فشاری که در جهت توسعۀ توان ما برای سنجیدن گزینه‌های پیش روی‌مان ایجاد شده. بروس بریجمن می‌گوید آگاهی، عملیات سازوکار اجرای برنامه است که امکان هدایت رفتار را به دست برنامه‌ها فراهم می‌کند، نه به دست احتمالات لحظه‌ای و محیطی. آگاهی، فراتر از آن است؛ می‌توانیم بدون این‌که لزوماً برنامه‌ای داشته باشیم، به عشق خود آگاه باشیم یا از یک سمفونی لذت ببریم. اما توانایی تداعی آینده‌های فرضی هم قطعاً بخشی از آگاهی به شمار می‌رود.

در لایه‌های زیرین ایدۀ سادۀ برنامه‌ریزی چیزهای زیادی وجود دارد. باید بتوانیم آینده را تصور کنیم و تنها در زمان حال نمانیم. باید بتوانیم کارهای خود و بقیۀ دنیا را در تصاویر ذهنی‌مان بگنجانیم. باید پیش‌بینی مطمئنی از اتفاقات پیش رو و پاسخ‌های احتمالی به آن را داشته باشیم. در نهایت باید بتوانیم این کار را هم‌زمان در چند سناریو انجام دهیم، آن‌ها را با هم مقایسه کنیم و سرانجام یکی را انتخاب کنیم.

اولین بار روان‌شناسی به نام اِندِل تولوینگ اصطلاح کرونستزی یا «سفر ذهنی در زمان» را پیشنهاد کرد. یکی از کارهای تولوینگ، تقسیم حافظه به دونوع مختلف بود: حافظۀ معنایی، که به اطلاعات عمومی مربوط می‌شود و حافظۀ رویدادی، که به یادآوری تجربیات شخصی ما مربوط می‌شود. به گفتۀ تولوینگ، سفر ذهنی در زمان، به حافظۀ رویدادی ما برمی‌گردد: تصور آینده هم مثل به یاد آوردن رویدادهای گذشته، فعالیتی آگاهانه است.

پژوهشگران توانسته‌اند با استفاده از تصویربرداری تشدید مغناطیسی کارکردی، مناطقی را در مغز مشخص کنند که در حینی که فاعل آن‌ها مشغول انجام کارهای ذهنی دیگری است، این مناطق همچنان فعال هستند. جالب است که «به یاد آوردن خود در موقعیت خاصی از گذشته» و «تصور خود در موقعیت فرضی خاصی در آینده» زیرسیستم‌های بسیار مشابهی از مغز را درگیر می‌کنند. حافظۀ رویدادی و تخیلات ما، در یک دستگاه عصبی قرار گرفته‌اند.

خاطرات گذشته، مثل فیلم نیستند که صدا و تصویر هر لحظه را ضبط کنند، بلکه چیزی که در مغز ذخیره می‌شود بیشتر شبیه متن است. زمانی که یکی از اتفاقات گذشته را به یاد می‌آوریم، مغز ما به متن آن رویداد مراجعه می‌کند و کمی از مناظر، صداها و بوها را برای ما تداعی می‌کند. بخشی از مغز، متن خاطره را ذخیره می‌کند و بخش‌های دیگر مسئول تنظیمات صحنه و تدارکات هستند.


📘 تصویر بزرگ
✍🏻 شون کرول
↔️ هدیه شایسته
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

سیستم‌های تفکر؛ سریع و کند

ذهن ما به روش دیکتاتوری بالا-پایین کار نمی‌کند؛ این ذهن، پارلمانی غیر قابل کنترل است با انجمن‌ها و حزب‌هایی که مدام با هم یکی به دو می‌کنند و آگاهی هوشیارانۀ ما هرگز نمی‌تواند به مسائل پشت پرده دست پیدا کند. انیمیشن خیالی درون و بیرون، فرآیند تفکر را در قالب کار گروهی بین پنج ایموجی نشان می‌دهد که هر یک شخصیت خاصی دارند: شادی، غم، نفرت، خشم و ترس. عصب‌شناسان حرفه‌ای می‌گویند کارکرد ذهن این‌گونه نیست. ولی در هر حال این داستان به واقعیت نزدیک‌تر است تا تصور خویشتنی واحد و یکپارچه؛ واقعاً هم «صداهای» مختلفی در روایت نهایی ما از آگاهی هوشیارانۀ ما دخیل هستند.

با ایجاد دو تغییر کوچک می‌توانیم مدل بیرون و درون را به واقعیت نزدیک‌تر کنیم. اول این‌که «واحدهای» مختلف دخیل در فرآیندهای فکری ما مستقیماً به احساسات‌مان وصل نمی‌شوند. آن‌ها انواع مختلفی از فرآیندهای ناخودآگاه هستند - نوعی کارکرد ذهنی که امکان دارد مدت‌ها قبل از پیشرفت آشکار آگاهی، به طور طبیعی در مسیر تکامل زیستی ما به وجود آمده باشد. تغییر دوم این‌که با وجود نبود حکومت دیکتاتوری در ذهن، به نظر می‌رسد که پارلمان ذهن ما نخست‌وزیر دارد، او بر مرکب شناخت نشسته، جایی که ورودی واحدهای مختلف به هم وصل شده و زنجیره‌ای از آگاهی را به وجود می‌آورد.

دنیل کانمن، روان‌شناسی بود که به خاطر فعالیت در زمینۀ تصمیم‌گیری، موفق به کسب جایزۀ نوبل اقتصاد شد. او شهرت خود را مدیون تقسیم‌بندی تفکر به دو حالت فکری بود، سیستم ۱ و سیستم ۲. سیستم ۱ شامل تمام واحدهایی است که در پشت پردۀ آگاهی هوشیارانۀ ما در جریان هستند. این جریان، تفکری است خودکار، «سریع»، و ذاتی که به دست واکنش‌ها و فرآیندهای کاوشی ناخودآگاه ما هدایت می‌شود -راهبردهای ابتدایی و اولیه‌ای که حاصل تجربیات پیشین هستند. وقتی بدون توجه به کاری که انجام می‌دهید، صبح‌ها برای خودتان قهوه درست می‌کنید یا فاصلۀ منزل تا محل کارتان را رانندگی می‌کنید، سیستم ۱ خود را درگیر کرده‌اید. سیستم ۲ به حالت آگاهانه، «کند» و منطقی ما مربوط می‌شود. این سیستم توجه لازم دارد؛ زمانی که بر مسألۀ ریاضی سختی متمرکز می‌شوید، سیستم ۲ را به کار انداخته‌اید.

با این‌که به طور طبیعی دل‌مان می‌خواهد برای سیستم ۲ خودآگاه خود ارزش قائل شویم، حجم زیادی از کارهایی که طی یک روز در مغز ما انجام می‌شود به سیستم ۱ تعلق دارد. کانمن سیستم ۲ را با «بازیگر نقش مکملی مقایسه می‌کند که خود را بازیگر نقش اول می‌داند و اغلب هم نمی‌داند چه خبر است.» یا به گفتۀ دیوید ایگلمن، عصب‌شناس، «آگاهی هم‌چون مسافری است که بدون بلیط، بر کشتی بخار کوچکی سوار شده و در اقیانوس اطلس در حال حرکت است، بی‌آن‌که ذره‌ای از مهندسی عظیم کشتی سر در بیاورد، از سفر خود لذت می‌برد.»


📘 تصویر بزرگ
✍🏻 شون کرول
↔️ هدیه شایسته
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

آگاهی؛ فیزیکی یا فراتر از آن؟

اگر تنها یک جنبۀ واقعیت بتواند درباره مفهوم کاملاً فیزیکی و طبیعت‌گرایانۀ دنیا شک به دل آدم‌ها بیندازد، آن جنبه وجود آگاهی خواهد بود. از آن‌جایی که حتی خوش‌بین‌ترین عصب‌شناسان هم نمی‌توانند ادعا کنند که به نظریۀ جامعی از آگاهی دست یافته‌اند، متقاعد کردن شک‌گرایان کار سختی است. انتظار می‌رود که هر زمان به درک درستی از این مسئله برسیم، و آن درک با مبانی اساسی نظریۀ کور کاملاً سازگار باشد - بخشی از واقعیت فیزیکی باشد، نه چیزی جدا از آن.

چرا باید چنین انتظاری داشته باشیم؟ بخشی از آن به استدلال بیزین اعتبارات ما برمی‌گردد. ایدۀ دنیای فیزیکی یکپارچه، در بسیاری از زمینه‌ها موفق عمل کرده و بنا به دلایل زیادی می‌توان تصور کرد که این ایده از پس توضیح آگاهی نیز برمی‌آید. اگر به راحتی نتوانیم آگاهی را به عنوان بخشی از واقعیت فیزیکی ببینیم، تصور آن به عنوان چیز دیگر به مراتب سخت‌تر خواهد بود.

این روزها، افراد کمی هستند که ارتباط میان تفکر و رویدادهای مغزی را انکار کنند. اختلاف، میان کسانی است که باور دارند «تفکر» تنها راهی برای صحبت در مورد فرآیندهای فیزیکی مغز به شمار می‌رود و کسانی که باور دارند باید ترکیبات اضافه‌ای، فراتر از موارد فیزیکی به تفکر اضافه شود. چیزی که «فکر» خطاب‌اش می‌کنیم، مستقیم و بدون هیچ اشتباهی به حرکت ذرات باردار خاصی در سر ما مربوط می‌شود. این موضوع، حقیقت جالب و متواضعانه‌ای از نحوۀ عملکرد جهان هستی است.

توهم کاپگراس را در نظر بگیرید. بیمارانی که از این سندروم رنج می‌برند، در قسمتی از مغز دچار آسیب شده‌اند که وظیفۀ اتصال دو بخش دیگر را بر عهده دارد: لوب گیجگاهی که با شناخت افراد در ارتباط است و سیستم لیمبیک که مسئول عواطف و احساسات است. کسی که دچار توهم کاپگراس می‌شود، کسانی را که می‌شناسد به یاد می‌آورد ولی دیگر نمی‌تواند ارتباط عاطفی سابق را با آن‌ها داشته باشد. بیمار به نام «خانم دی» هر وقت شوهرش را می‌دید، او را می‌شناخت و چیزهایی که در مورد آن فرد در ذهن‌اش وجود داشت را به یاد می‌آورد، می‌گفت «ایشان شوهر من هستند» - اما دیگر هیچ عشق و علاقه‌ای نسبت به او احساس نمی‌کرد و کاملاً بی‌تفاوت بود. اما خانم دی می‌دانست که باید به شوهر خود حسی داشته باشد، به همین خاطر مغز او برای کنار آمدن با این مغایرت، به این نتیجه رسید: این مرد شوهر واقعی او نیست و فقط آدم دغل‌بازی است که شبیه شوهرش است.

افراد زیادی از آسیب‌های مغزی رنج می‌برند و به تبع آن، احساسات و شخصیت آن‌ها دستخوش تغییرات شدیدی می‌شود. این مسئله نمی‌تواند اثباتی بر این باشد که ذهن، چیزی است فراتر از راهی برای گفتگو در مورد اتفاقات مغز فیزیکی ما. اما اعتباری که برای دوگانه‌انگاری قدیمی دکارت قائل هستیم را به شدت کاهش می‌دهد.

آگاهی یا دست‌کم آگاهی اولیه می‌تواند مشابه «گردش» یا «بار الکتریکی» باشد - یکی از ویژگی‌های اساسی تشکیل‌دهندۀ هر ذرۀ از ماده در جهان هستی. امکان ندارد که این نسخه از همه‌جان‌انگاری صحت داشته باشد، چراکه بیش از اندازه لغوی است. یکی از اساسی‌ترین چیزهایی که در مورد نظریۀ کور می‌دانیم، درجۀ آزادی دقیق هر ذره است. اگر فوتون‌ها درجات آزادی پنهانی داشتند که ما از آن بی‌خبر بودیم، آن‌گاه تمام پیش‌بینی‌های ما در مورد آزمایش‌هایی که به پراکندگی مربوط می‌شد و این فوتون‌ها در آن سهمی داشتند نیز دگرگون می‌شد و تمام این پیش‌بینی‌ها با داده‌های ما در تضاد می‌بود. پس می‌توانیم بدون هیچ ابهامی بگوییم که فوتون‌ها «شاد» یا «غمگین» نیستند یا حالت دیگری از ویژگی‌های ذهنی ندارند که بخواهد مانند درجات آزادی فیزیکی عمل کند.


📘 تصویر بزرگ
✍🏻 شون کرول
↔️ هدیه شایسته
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

سه میلیارد ضربان قلب

کارل سیگن در سال ۱۹۹۶ درگذشت، او کسی بود که توانست افراد زیادی را با شگفتی‌های کیهان آشنا کند. در یکی از رویدادهای سال ۲۰۰۳، از همسرش، آن درویان، چیزهایی در مورد او پرسیدند. پاسخ او چنین بود:

از آن‌جایی که همسرم شهرت زیادی داشت و همه او را به‌عنوان فردی می‌شناختند که زندگی پس از مرگ را باور ندارد، پس از مرگش خیلی‌ها به سراغ من آمدند و پرسیدند که آیا نگاه کارل در اواخر عمرش تغییر کرده بود و به زندگی بعد از مرگ باور داشت؟ همچنین عده‌ی زیادی از من می‌پرسند که فکر می‌کنم دوباره او را می‌بینم یا خیر؟

کارل با شهامتی بی‌وقفه با مرگ خود روبه‌رو شد و هیچ‌گاه به توهمات متوسل نشد. قسمت غم‌انگیز ماجرا همان جایی بود که می‌دانستیم دیگر هیچ‌وقت قرار نیست هم‌دیگر را ببینیم. در انتظار تجدید دیدار با کارل نیستم. اما در آن بیست سالی که با هم بودیم، خوب می‌دانستیم که زندگی چقدر کوتاه و ارزشمند است. ما هرگز تظاهر نکردیم که مرگ، چیزی جز جدایی نهایی است و تلاش نکردیم با این کار، معنای مرگ را بی‌اهمیت جلوه دهیم.

تک‌تک لحظاتی که زنده بودیم و در کنار هم سپری کردیم، مانند معجزه بود - نه به این معنا که غیرقابل وصف یا ماوراءطبیعی باشد. می‌دانستیم که بخت با ما یار بوده که ما را سر راه هم قرار داده، همان‌گونه که کارل به زیبایی در کتاب کیهان به وصف عظمت فضا و بی‌کرانی زمان پرداخته. ما توفیق این را داشتیم که بیست سال یار و یاور یک‌دیگر باشیم. این مرا سرپا نگه می‌دارد و برایم بسیار پرمعناتر است.

رفتار او با من و رفتار من با او، طوری که تا زنده بود از یک‌دیگر و از خانوادۀ‌مان مواظبت می‌کردیم، بسیار مهم‌تر از دیدار دوبارۀ‌مان بود. فکر نکنم دوباره کارل را ببینم. اما من او را دیده‌ام. ما هم‌دیگر را دیده‌ایم. ما یک‌دیگر را در این کیهان پیدا کردیم و همین برای‌مان شگفت‌انگیز بود.

عمر محدودمان به ما گوشزد می‌کند که انسان‌ها بخشی از طبیعت هستند و نه جدا از آن. جفری وست، فیزیک‌دانی است که مجموعه‌ی قابل‌توجهی از قوانین مقیاس‌بندی را در طیف گسترده‌ای از سیستم‌های پیچیده، مورد مطالعه قرار داده است. مثلاً عمر پستانداران به اندازۀ جرم متوسط آن‌ها به توان ۱٫۴ است. اما فاصله بین ضربان قلب گونه‌های پستاندار، از جرم آن‌ها به توان ۱٫۴ به‌دست می‌آید. در نتیجه، تعداد ضربان قلب تمام پستانداران در طول عمر عادی خود تقریباً با هم برابر است - حدود ۱٫۵ میلیارد ضربان در کل عمر.

ضربان قلب انسان عادی در هر دقیقه بین شصت تا صد است. در دنیای مدرنی که از پزشکی و تغذیۀ پیشرفته‌ای بهره‌مند است، طول عمر انسان‌ها به‌طور متوسط چیزی حدود دو برابر مقداری است که قوانین مقیاس‌بندی وست پیش‌بینی کرده. این تعداد را ۳ میلیارد ضربان در نظر می‌گیریم.

سه میلیارد خیلی زیاد نیست. شما می‌خواهید با ضربان خود چه کنید؟


📘 تصویر بزرگ
✍🏻 شون کرول
↔️ هدیه شایسته
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

طبیعت‌گرایی و خلق معنا

بعضی مسائل، مهم‌تر از ادامۀ وجود ما بعد از مرگ هستند. من به طبیعت‌گرایی باور دارم، نه به‌خاطر این‌که ترجیح می‌دهم این باور درست باشد، بلکه بدین‌خاطر که فکر می‌کنم بهترین توضیح برای دنیایی که می‌بینیم همین طبیعت‌گرایی است. مفهوم طبیعت‌گرایی از بسیاری جهات، نشاط‌آور و رهایی‌بخش است، اما نبود زندگی پس از مرگ، چنین نیست.

میل به ادامۀ حیات بیش از مقدار طبیعی، به بخشی از خواسته‌های عمیق‌تر انسان‌ها مربوط می‌شود: امیدواریم زندگی‌مان معنایی داشته باشد و توقع داریم که پشت همه‌چیز هدفی بوده باشد. «دلیل این‌که»، مفهومی است که اغلب در دنیای مقیاس انسانی ما به کار می‌رود، اما ممکن است زمانی که بحث به خاستگاه جهان هستی یا سرشت قوانین فیزیک برسد این مفهوم دیگر کارایی چندانی نداشته باشد.

ایده‌هایی از قبیل «معنا» و «اخلاقیات» و «هدف» در هیچ کجای نظریۀ کور میدان‌های کوانتومی، فیزیک اساسی مربوط به زندگی روزمره به چشم نمی‌خورند. همین مسئله می‌تواند در مورد «وان حمام» و «رمان» و «قوانین بسکتبال» هم صدق کند. این مسئله جلوی واقعی بودن ایده‌ها را نمی‌گیرد - هر یک از این‌ها در نظریه‌ای موفق و نوظهور سطح بالاتری از دنیا نقشی اساسی ایفا می‌کنند. همین مسئله در مورد معنا، اخلاقیات و هدف نیز صدق می‌کند. این چیزها در ساختار جهان هستی بنا نشده‌اند؛ بلکه به‌عنوان راه‌هایی برای گفت‌وگو در مورد مقیاس انسانی محیط ما پدید آمده‌اند.

اما در این میان تفاوتی وجود دارد؛ جست‌وجوی معنا، گونه‌ای از علم نیست. در علم به دنبال این هستیم که تا حد امکان، به توضیح دقیق و کارآمدی از دنیا بپردازیم. جست‌وجو برای رسیدن به زندگی خوب چنین نیست: به ارزیابی دنیا مربوط می‌شود، اظهارنظر در مورد وضعیت چیزهای مختلف و جوری که می‌توانستند باشند.

دنیای بیرون را نمی‌توان منبع چنین ارزش‌هایی دانست؛ همه‌چیز درون خود ما است. ما بخشی از دنیا هستیم، اما بهترین راه برای حرف زدن در مورد خود، این است که خودمان را عواملی متفکر و هدفمند بدانیم که قدرت تصمیم‌گیری دارند. ناگزیر باید تصمیم بگیریم که چطور می‌خواهیم زندگی کنیم.

در طبیعت‌گرایی شاعرانه، راهی برای فرار از زندگی خلاقانه و فردی وجود ندارد. مسئله در مورد شما است: من، شما و تمام آدم‌ها باید برای خود معنا و هدف بیافرینیم. این چشم‌انداز می‌تواند ترسناک و ملال‌آور باشد. می‌توانیم خود را وقف چیزی بزرگ‌تر کنیم - اما خودمان باید این تصمیم را بگیریم.

صعود طبیعت‌گرایی، نقطۀ آغاز درک ما از جایگاه‌مان در جهان هستی را از میان برداشته است. ما وایل ای.کایوت هستیم و تازه به پایین نگاه کرده‌ایم. یا باید زمین جدیدی پیدا کنیم که روی آن بایستیم - یا باید پرواز کردن بیاموزیم.

در مورد این ایده که ما به زندگی خود معنا می‌بخشیم، دو نگرانی جدی وجود دارد. نگرانی اول این است که فریب خورده باشیم. مطمئناً با توجه عشق‌تان به خانواده و دوستان، تعلق‌تان به لوازمی که دارید و تلاش‌تان برای تبدیل دنیا به جایی بهتر، می‌توانید بگویید که زندگی غنی و پرباری دارید. اما آیا واقعاً این‌طور است؟ اگر ارزشی که برای این چیزها قائل هستیم به‌صورت عینی قابل اندازه‌گیری نباشد و عمرمان کفاف ندهد که تا حدود صد سال آینده نظاره‌گر این چیزها باشیم، چطور می‌توانیم بگوییم که زندگی‌مان واقعاً اهمیت دارد؟

نگرانی دوم در مورد خلق معنا در خود، این است که هیچ جایی برای شروع وجود ندارد. اگر نه خدا و نه جهان هستی به ما کمک کند تا برای کارهای خود اهمیت قائل شویم، کل این پروژه به‌طرز مشکوکی ساختگی به نظر می‌رسد.

اما در واقع جایی برای شروع وجود دارد: ما به‌عنوان موجوداتی زنده و متفکر، حرکت می‌کنیم و انگیزه داریم. مهم‌ترین نکتۀ حیات این است که خارج از تعادل قانون دوم اتفاق می‌افتد. برای زنده ماندن باید مدام در حرکت بود، به پردازش اطلاعات پرداخت و با محیط خود تعامل داشت.


📘 تصویر بزرگ
✍🏻 شون کرول
↔️ هدیه شایسته
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

چالش اخلاقی: از هستن به باید

دیوید هیوم، متفکر اسکاتلندی قرن هجدهم، یکی از شخصیت‌های اصلی روشنفکری محسوب می‌شود. او در یکی از قطعات معروفش می‌گوید: در تمام نظام‌های اخلاقی که تا به حال با آن سروکار داشته‌ام، همیشه گفته‌ام که نویسنده یا زمانی را به روش معمول استدلال می‌گذراند و به وجود خدایی می‌رسد یا در حوزۀ امور انسانی مشاهداتی می‌کند؛ اما ناگهان غافلگیر شدم و به جای آمیزش معمول گزاره‌های هستن و نیستن، به گونه‌ای همۀ گزاره‌ها را با بایست و نبایست مرتبط یافتم. این تغییر جزئی، هرچند که آخرین تغییر باشد؛ ولی هست. از آن‌جایی که بایدها یا نبایدها، نشان از رابطۀ جدیدی دارند یا چیزی را تصدیق می‌کنند، مشاهده و توضیح آن‌ها امری ضروری است؛ در ضمن باید برای چیزهایی که کاملاً غیرممکن به نظر می‌رسند دلیل بیاوریم تا نحوۀ ایجاد روابط جدید را از روابط بسیار متفاوت با خود توضیح دهد.

هدف اصلی او مشخص است: حرف زدن در مورد «بایدها»، با حرف زدن در مورد «هستن‌ها» کاملاً فرق می‌کند. در مورد اولی، قضاوت صورت می‌گیرد، می‌گوییم چه باید باشد؛ اما در دومی، صرفاً با توصیف مواجه هستیم و اتفاقاتی که واقعاً رخ می‌دهند. تفکر مدرن، چکیده‌ی این مطلب را در قالب یک اصل بیان می‌کند: «از هستن نمی‌توان به باید رسید.»

در این‌جا، طبیعت‌گرایی با مشکل مسلمی روبه‌رو می‌شود: اگر از هستن نتوان به باید رسید، به مشکل خواهیم خورد چون تنها چیزی که وجود دارد همین «هستن» است. خارج از دنیای طبیعی، چیزی برای هدایت و راهنمایی ما وجود ندارد.

اما این وسوسه، کار به جایی نمی‌برد. دنیای طبیعی دست به قضاوت نمی‌زند؛ راهنمایی نمی‌کند؛ نه از چیزی که باید اتفاق بیفتد خبر دارد و نه برایش مهم است. ما اجازۀ قضاوت داریم و بخشی از دنیای طبیعی محسوب می‌شویم، اما هر کدام قضاوت متفاوتی با دیگری داریم.

خوب است برای پی بردن به این‌که چرا نمی‌توانیم از هستن به باید برسیم، به این فکر کنیم که اصلاً چطور می‌توانیم از چیزی به چیز دیگر برسیم. قیاس‌ها، این‌گونه هستند:

۱. سقراط موجودی زنده است.
۲. تمام موجودات زنده از قوانین فیزیک پیروی می‌کنند.
۳. بنابراین، سقراط هم از قوانین فیزیک پیروی می‌کند.

فرض کنید که: «آناناس جزو خزندگان باشد. همه‌ی خزندگان پنیر بخورند. بنابراین، آناناس هم پنیر بخورد.» هر منطق‌دانی این استدلال را کاملاً معتبر می‌خواند. اما چندان معقول نمی‌داند.

اگر قرار باشد از هستن به باید رسیدن را به شکل قیاس دربیاوریم، شاید به چنین چیزی برسیم:

۱. دلم می‌خواهد آخرین تکه پیتزا را بخورم.
۲. اگر دست نجنبانم، یکی دیگر آخرین تکه را می‌خورد.
۳. بنابراین، باید دست بجنبانم.

در نگاه اول، استدلال خوبی به نظر می‌رسد، اما این قیاس به‌لحاظ منطقی معتبر نیست. در هر دو فرضیه از گزاره‌های «هستن» استفاده شده - هم میلی که به خوردن تکه‌ی آخر پیتزا دارم و هم احتمال این‌که اگر دست نجنبانم، آن را از دست خواهم داد، هر دو ادعاهایی واقعی درباره‌ی دنیا هستند. و در قسمت نتیجه‌گیری هم بی‌بروبرگرد از «باید» استفاده شده است.

برای معتبر کردن نتیجه، باید فرضیه‌ی دیگری به فرضیات پیشین خود بیفزاییم:

۲ الف. باید طوری عمل کنم که بتوانم به چیزی که دلم می‌خواهد برسم.

با افزودن این گزاره، استدلال ما معتبر می‌شود. اما دیگر از هستن به باید نمی‌رسد - گزاره‌ی «باید» در فرضیه‌ی جدید ظاهر شده است. مشکل از هستن به باید رسیدن هم همین است: به‌لحاظ منطقی غیرممکن است. اگر کسی به شما بگوید از هستن، به باید رسیده، مثل این است که بگوید از جمع دو عدد زوج، به عددی فرد رسیده است.

بارها به نقص درونی از هستن به باید رسیدن اشاره شده است. بسیاری از متفکران فاخر ادعا می‌کنند که این کلک را با موفقیت سوار کرده‌اند؛ آنان خود را از اشتباهات سطحی مبرا می‌دانند. معمولاً در پس ذهنشان این‌گونه توجیه می‌کنند که «بسیار خب، فرضیه‌ای مخفی، بایدی را به فهرست هستن‌هامان اضافه می‌کند، اما قطعاً بر این موضوع اتفاق‌نظر داریم که این فرضیه‌ی مخفی خیلی هم چیز بدی نیست، مگر نه؟»


📘 تصویر بزرگ
✍🏻 شون کرول
↔️ هدیه شایسته
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader