تاریخ مختصر علم (قسمت پانزدهم - شیمی جدید)

~ ویلیام باینم

اگر زمانی مجموعه آزمایشگاه شیمی داشتید حتماً میدانید که کاغذ تورنسل چیست. این نوارهای کاغذی کوچک مخصوص به شما میگویند که محلولی اسیدی است یا قلیایی. اگر کمی سرکه در آب بریزید (آن را اسیدی کنید) و آن کاغذ آبی را در آن فرو ببرید کاغذ تورنسل قرمز می‌شود. اگر آن را روی سفید کننده (که قلیایی است) امتحان کنید، کاغذ قرمز به رنگ آبی در می آید. دفعه بعد که از تکه ای کاغذ تورنسل استفاده کردید یاد رابرت بویل بیفتید کسی که بیش از سیصد سال پیش آن را ابداع کرد.
بویل (۱۶۲۷-۱۶۹۱) در خانواده اشرافی بزرگی در ایرلند متولد شد. او کوچکترین پسر بود و هرگز نگرانی مالی نداشت، بویل برخلاف بسیاری از افراد متمول، همیشه در مورد ثروتش سخاوتمند بود و مقدار زیادی از آن را به خیریه اهدا کرد. او هزینه ترجمه انجیل به زبان سرخپوستی را پرداخت. مذهب و علم هر دو سهم بزرگی در زندگی او داشتند...

لینک

به پیشواز نوروز می‌رویم.

این هدیه ارزشمند و آگاهی‌بخش تقدیم شما دوستان عزیز به پاس حضور نیک‌تان.

https://youtu.be/D0yqbndQLPc
@daneshagahi

جناب سارابی عزیز (پژوهشگر منشأ حیات) کتاب کارل سیگن (جهان در تسخیر اهریمن) را با ۶۰ درصد تخفیف برای شما عزیزان تهیه کرده اند. سریع برید تا تموم نشده. 😁😍

روزانه معادل ۴ درصد وزن خود، آب از دست می‌دهید. حالا اگر این مقدار آب از دست رفته از طریق تنفس، تعریق، ادرار و اجابت مزاج را با آب کافی جایگزین نکنید، علائم هشدار دهنده‌ی بدن‌تان به صدا در می آیند.
در ابتدا، وقتی فقط آب کمی از دست داده اید تقریباً معادل ۱ درصد وزن تان، احساس تشنگی می کنید. اگر آب ننوشید، شدت عطش افزایش می یابد.
وقتی میزان آب از دست رفته به ۲ درصد وزن‌تان برسد، اشتهای خود را از دست می‌دهید. با خارج شدن آب از سلول‌ها و پلاسمای خون، گردش خون نیز کند میشود و احساس گیجی و منگی می کنید.
با از دست دادن آبی معادل ۴ درصد وزنتان (۲٫۳ کیلوگرم برای یک زن ۵۹ کیلویی ۳ کیلوگرم برای یک مرد ۷۷ کیلویی)، به تدریج دچار حالت تهوع می‌شوید، پوست‌تان قرمز و برافروخته می شود و به شدت احساس خستگی می‌کنید. با کاهش آب در بافت‌های بدن، دست و پایتان مورمور میشود، سردرد میگیرید، دمای بدنتان بالا میرود، به نفس نفس می‌افتید و ضربان قلبتان تند می‌شود.
بعد از این مرحله، تمام عوارض ناشی از کم آبی شدت میگیرد. وقتی میزان آب از دست رفته معادل ۱۰ درصد وزنتان شود، زبان ورم می‌کند کلیه ها از کار می‌افتند و آنقدر گیج می‌شوید که قادر به ایستادن با چشمان بسته نیستید. عضلات به حدی منقبض میشوند که حتی نمی‌توانید روی پایتان بایستید.
وقتی به اندازه ی ۱۵ درصد وزن خود، آب از دست بدهید، قادر به شنیدن نیستید و با افتادن پلک‌ها، دیگر چیزی نمی‌بینید. زبانتان خشک و پوستتان چروک می‌شود.
با از دست دادن آبی معادل ۲۰ درصد وزن بدنتان، به آستانه ی تحمل رسیده اید. با محروم ماندن از آب حیات بخش، پوست ترک میخورد و دستگاه‌های حیاتی بدن از حرکت می ایستند.

@science4lifee

عید بشینم درسای این ترمو دوره کنم 🤡🤡

_خلول_

@science4lifee

🎙 Evolution
🔶 Episode 4
🚬 Cigarette 1


@darsgoftaar

🎙 Evolution
🔶 Episode 5
🚬 Cigarette 2


@darsgoftaar

قربانی کردن آینده

طرف چند ساعت اضافه‌کار میمونه تا یه قرون دوهزار بهش بیشتر بدن و بعدش طبعاً جنازش به خونه میرسه، ولی حاضر نیست سر موقع بیاد خونه و استراحت کنه تا اون چند ساعت یه مهارتی رو یاد بگیره تا شش ماه بعد چند برابر درآمد بیشتری داشته باشه. با عرض معذرت این مدل قربانی کردن آینده پیش پای حال خودکشی محضه. همیشه سعی کنید رویکردی داشته باشید که علاوه بر حال مناسب، آینده عالی داشته باشه. برای این موضوع توجه به چند مورد خیلی ضروریه:  
۱. ببینید ته مسیرتون کی ایستاده: ببنید موفق‌ترین ‌های حوزه خودتون چه درآمد و جایگاهی دارن و اصلا ارزش اینو داره توی اون مسیر تلاش کنید یا نه؟
۲. ببینید چند درصد افرادی که وارد شدند، موفق شدند: ممکنه موفق‌ترین‌های حوزه شما وضع خوبی داشته باشن ولی احتمال رسیدن به اون نقطه تقریبا صفر باشه. حواستون باشه مسیری رو انتخاب کنید که شدنی باشه.
۳. ببینید آینده حوزه کاری چطوره: تحقیق کنید، ۵ سال بعد، ۱۰ سال بعد، ۲۰ سال بعد حوزه کاری شما چه وضعی داره؟ رو به پیشرفته و یا همش در حال کمرنگ شدنه.
۴. ببینید بقیه میتونن به راحتی واردش بشن یا نه: چیزی که اکثر آدما به راحتی بتونن واردش بشن و رشد کنن فایده نداره، چون شما ارزش افزوده‌ای ندارید و کلی رقیب دارید. ولی چیزی که هرکسی نتونه توش رشد کنه، می‌تونه به محل رسیدن شما به رویاهاتون تبدیل بشه.
۵. وارد حوزه‌ای بشید که دست طرف مقابلتون زیر ساطور شما باشه: چیزی رو انتخاب کنید که توی مذاکره بر سر مسائل مالی و غیره شما دست برنده رو داشته باشید و طرف مقابلتون قدرت چونه‌زنی زیادی نداشته باشه.

~ sut_tw
@science4lifee

پادکست جدید فکت‌نامه

00:04:20 پرچم نیمه‌افراشته کاخ باکینگهام
00:07:57 دانشمند ژاپنی و روزه‌داری
00:19:10 انسیه خزعلی و کمیسیون مقام زن سازمان ملل
00:25:29 پروفسور حسابی و خرید زمین در مریخ
00:37:10 ویدئوی رقص خلخالی
00:44:45 کریم باقری و بوندس لیگا
00:49:04 کامنت‌ها

عملکرد تراشه مغزی نورالینک

اولین بیمار دریافت‌کننده تراشه نورالینک که هشت سال پیش پس از بروز یک حادثه فلج شده بود، تنها با استفاده از قدرت ذهن خود و با کمک تراشه این شرکت می‌تواند شطرنج بازی کند.

نورالینک ویدیویی از «نولان آلبا» ۲۹ ساله منتشر کرده است. آلبا می‌گوید جراحی دریافت تراشه مغزی آسان بوده است. او به‌مرور تفاوت میان «تصور حرکت» و «اقدام به حرکت» را تشخیص می‌دهد تا بتواند نشانگر موس را روی کامپیوتر به حرکت دربیاورد.
Digiato

تاریخ مختصر علم (قسمت شانزدهم - چه چیزی بالا می‌رود...)

~ ویلیام باینم

بعید میدانم که هیچ وقت کسی را به باهوشی آیزاک نیوتن دیده باشید - من که ندیده ام. ولی شاید با کسانی که به اندازه او نامطبوع و ناخوشایند بودند برخورد کرده باشید. او از بیشتر مردم بدش می آمد، اخلاق نحسی داشت، بدعنق بود و فکر میکرد که تقریباً همه انتظار انجام کاری را از او دارند. مرموز و مغرور بود و فراموش میکرد غذایش را بخورد. کلی اخلاق ناپسند دیگر هم داشت، اما باهوش بود و همین هوش اوست که امروزه به یاد آورده میشود؛ گو این که فهمیدن این که چه می اندیشیده و چه نوشته خیلی سخت است.
آیزاک نیوتن (۱۶۴۲-۱۷۲۷) شاید صرف نظر از اتفاقاتی که برایش افتاد باز هم بداخلاق بار می آمد. اما کودکی واقعاً وحشتناکی را گذراند. پدرش پیش از تولد او درگذشت و مادرش که انتظار نداشت آیزاک زنده بماند او را پیش والدین خودش رها کرد و دوباره ازدواج کرد و خانواده دیگری تشکیل داد. نیوتن از ناپدری اش متنفر بود. پدربزرگش را دوست نداشت و نه به مادرش علاقه چندانی داشت و نه به مادربزرگش. در واقع از همان دوران کودکی از مردم خوشش نمی‌آمد. چه در کودکی و چه در پیری، ترجیح میداد تنها باشد. اما کاملاً معلوم بود که بسیار باهوش است و به دبیرستانی در گرنتام در نزدیکی لینکن‌شایر، جایی که زندگی میکرد فرستاده شد. لاتین را خیلی خوب یاد گرفت (میتوانست انگلیسی و لاتین را به یک اندازه راحت بنویسد)، اما بیشتر اوقاتش را در مدرسه به ساختن انواع ساعت‌ها یا اسباب‌های مکانیکی و ساعت‌های خورشیدی گذراند...

لینک

دفاعیه آقای عباس موزون از علمی بودن برنامه "زندگی پس از زندگی" ☝️ و تحلیل و ارزیابی این دفاعیه 👇. ناقد: حسین بیات

مهمترین مدعای برنامه "زندگی پس از زندگی" این است که ما علاوه بر بدن، چیزی داریم به نام "روح" و این روح پس از مرگ باقی می‌ماند و در جهانی دیگر به زندگی خود ادامه می‌دهد.

البته به نظر می‌رسد که اثبات این مدعا، هدف نهایی و اصلی این برنامه تلوزیونی نیست و احتمالاً قرار است از آن نتایج دیگری هم گرفته شود. از جمله این که دین و به‌طور مشخص مذهب تشیع و قرائت رسمی از آن حق است و حقیقت دارد و راه نجات است.

اما مدعای کلیدی آن، همانطور که گفتم، این است که مرگ پایان زندگی نیست و روح ما در جهانی دیگر به حیات خود ادامه خواهد داد.

مهمترین دلیل هم ظاهرا گواهی کسانی است که مرده‌اند و زیستن در آن جهان دیگر را مدت کوتاهی تجربه کرده و بازگشته‌اند.

نقدهای زیادی به این برنامه وارد است. اخیراً عباس موزون، سازنده این برنامه، باز به این نقدها واکنش نشان داده است. حالا سعی می‌کنم با مرور دلایل او و با اشاره به نقدهایی که قبلا نوشته‌ام، نشان دهم که هیچ یک از این دلایل ایشان، موجه نیست.

۱. آقای موزون می‌گوید:
" برادر عزیز که میگی اینها علمی نیست، آکادمی علوم آمریکا را قبول داری؟ یا میگی اونا هم بیسوادند و علمی نیستند."

نقد: آکادمی علوم آمریکا (NAS) هیچ موضعی درباره بقای روح پس از مرگ ندارد. بنابراین احتمالا منظور ایشان انتشار مقالاتی در نشریه این آکادمی یعنی "مجموعه مقالات آکادمی علوم آمریکا" (PNAS) است که به زعم ایشان، این مقالات مدعی اثبات بقای روح یا اثبات وجود روح مفارق از بدن شده‌اند.

اما وقتی به آرشیو مقالات این نشریه مراجعه می‌کنیم چنین مقاله‌ای پیدا نمی‌شود.
وقتی به سایت‌ها و گروه‌های همسو با روح‌باوران، مثل انجمن مطالعات NDE مراجعه می‌کنیم متوجه مدعای مشابهی می‌شویم مبنی بر اینکه آکادمی علوم آمریکا علمی بودن وجود روح را اثبات کرده است و با تحقیق بیشتر سر از مقاله خانم جیمو بورجیگین و همکارانش (۲۰۲۳) در می‌آوریم با عنوان:
"سیلان اتصال‌دهنده‌های عصبی فیزیولوژیکی و نوسانات گاما در مغز انسان در حال مرگ"

Surge of neurophysiological coupling and connectivity of gamma oscillations in the dying human brain, Jimo Borjigin, PNAS, 2023

اما حتی در این مقاله نیز حداکثر چیزی که گفته شده این است که "برای مدتی بعد از قطع همه علائم حیات، مناطقی از مغز همچنان ممکن است فعال باشد". آن هم با تاکید این نکته که نمونه شواهد به اندازه‌ای نیست که بتوان تعمیم داد.

همانطور که ملاحظه می‌شود از این مدعای بورجیگین و همکارانش تا مدعای عباس موزون و همکارانش، فاصله‌ای عظیم و نپیموده وجود دارد و می‌توان گفت که ربطی به هم ندارند. بنابراین آشکارا دو مغالطه "تحریف" و "نقل قول ناقص" رخ داده است.

۲. عباس موزون می‌گوید:
"کسی که سه مدرک مختلف دکتری از دانشگاههای آمریکا داره بیسواده و غیرعلمی حرف می‌زنه؟"

نقد: اولا بسیار اتفاق می‌افتد که کسی با چند مدرک دانشگاهی معتبر نظرات نادرستی ارائه می‌دهد. به همین خاطر است که اگر شخص الف از قول شخص ب مدعایی را بیان کند و در توجیه آن بگوید چون شخص ب دارای مدارک عالی تحصیلی است، او مرتکب مغالطه "توسل به مرجع" شده است. بخصوص اگر مدعایش عجیب و مناقشه‌آمیز باشد. البته "ارجاع دقیق و معین به نهاد علم" را نباید با "توسل به مرجع" خلط کنیم. برای توجیه علمی بودن یک مدعا، ارجاع به هیچ شخصی با هر مدرک تحصیلی و درجه علمی، حجّت نیست. حتی اگر بعدا مشخص شود حق با آن شخص بوده است. چرا که تا دلایل و شواهد، موضوع نقد و ارزیابی همتایان قرار نگرفته و تایید نشده باشد، تفاوتی با نظر شخصی افراد ندارد.
ثانیاً دانشمندان نه تنها دچار خطای فکری و محاسباتی می‌شوند بلکه گاهی دچار نوعی هذیان (delusion) می‌شوند و بدیهات علمی را بدون هیچ استدلال منطقی و معقولی رد می‌کنند و نظرات نامعقولی ارائه می‌دهند. نوعی بیماری پیش رونده‌ی فکری و روانی که حتی گریبانگیر دانشمندان شاخص هم می‌شود! به آنها "دانشمندان بیمار" یا "بیماران نوبلی" (Nobel disease) می‌گویند. مثل لوک مونتانیه، برندهٔ نوبل فیزیولوژی (کاشف ویروس ایدز). او به هومیوپاتی باور دارد، ضد واکسن است و معتقد است دی‌اِن‌ایِ کودکان اوتیست اشعه‌ فراطبیعی دارد!
بنابراین نظرات عجیب و مخالف با جریان اصلی علوم، حتی اگر از دهان یک برنده نوبل خارج شود، حجت نیستند و باید ادله متقن و شواهد علمی از آن حمایت کنند؛ و نهاد علم است که باید متقن بودن ادله و علمی بودن شواهد را تایید کند، نه فلان ژورنالیست یا مجری تلوزیونی یا حتی استاد دانشگاه.
ثالثاً کسانی هم هستند مثل استیون نووِلا (دکترای نورولوژی از دانشگاه ییل) و شان کارول (دکترای فیزیک از هاروارد) با مدارک و مدارج علمی بالا که با روح‌باوران مخالفند و عدم توجه و اشاره به آنها یعنی "یک بام و دو هوا" کردن یا توسل به "استاندارد دوگانه". بخصوص وقتی بدانیم آنها اکثریت هم هستند.

۳. عباس موزون می‌گوید:
"خب [ای کسی که می‌گویی حرفهای ما علمی نیست] ببینیم مدرک شما رو؟ چقدر ارتباط به پزشکی داره؟ سطحش چیه؟ از کدوم دانشگاه گرفتید؟"

نقد: مصداق علمی بودن یا نبودن یک مدعا را جامعه علمی تعیین می‌کند و معیار علمی بودن یا نبودن را روش‌شناسان و فیلسوفان علم بر اساس کارهای علمی دانشمندان در قالب یک نظریه مشخص و مستدلی در متدولوژی علوم تجربی و نیز در فلسفه علم، صورت‌بندی می‌کنند. حال اگر کسی مدعی علمی بودن یا نبودن یک مدعا است باید نشان دهد که آیا آن مدعا طبق آن نظریه و معیار مشخص (مثلا ابطال‌پذیری و تکرارپذیری)، مصداق علمی بودن است یا نه. آنچه که سخن او را موجه می‌کند استدلال اوست نه مدارک تحصیلی او و نه مدارج علمی او. چه بسا یک دانشمند با مدرک و درجه علمی عالی درباره علمی بودن یک مدعا پرت و پلا بگوید و مثلا هومیوپاتی را علمی بداند اما یک فرد با مدرک دیپلم با استناد درست به متدولوژی علوم یا فلسفه علم سخن معقول و موجهی درباره علمی بودن یا نبودن یک مدعا به زبان آورد. بی‌توجهی به این نکته و رد مدعای شخص به جرم نداشتن مدرک تحصیلی و درجه علمی، نوعی "شخصی کردن" یا "حمله به شخص" است.

۴. عباس موزون می‌گوید:
" اتهام چرا می‌زنید به هم‌وطن؟ این ۱۱۰ نفر هر کدوم چندین نفر دور و برشون شهادت داده اند، پزشک، پرستار‌ این تجربه‌گر دروغ می‌گه؟ پول بهش دادیم؟ بیمارستان چمران تهران مگه یه نفر دونفر بوده؟"

نقد: این بخش از صحبتهای ایشان طولانی‌تر و در عین حال مغلطی‌تر است. اولین مغالطه، پهلوان پنبه کردن است. تقریبا هیچ نقد جدی و مهمی به این برنامه تلوزیونی بر دروغگو بودن افراد تجربه‌گر تاکید نکرده‌اند. چرا که اساساً نقد به این شواهد، از منظر شناختی و روش‌شناختی است  نه اخلاقی. تردیدها و نقدها اغلب این است که اشخاص تجربه‌گر و مجری برنامه و همکاران یا متوجه فریبکاری‌های ذهن و خطاهای سیستماتیک و ناخودآگاه ذهن نیستند یا آنها را دست‌کم می‌گیرند. دومین مغالطه در این بخش "ماهی دودی" کردن یا "منحرف کردن" است. چون مهمترین و بیشترین نقدها به این برنامه این است که عوامل برنامه و روح‌باوران متوجه خطاهای شناختی، مغالطات و متدولوژی علم و نهاد علم نیستند یا آن را دست کم می‌گیرند، اما آقای موزون بحث را منحرف می‌کنند و بیشترین توضیحات را درباره صداقت تجربه‌گران و عوامل برنامه می‌دهند و توضیح می‌دهند که دروغ در این ابعاد ممکن نیست؛ بنابراین اتهام دروغ وارد نیست و بنابراین ادعای تجربه‌گران و مجری درست است. در اینجا علاوه بر منحرف کردن بحث، ما شاهد یک دوراهی کاذب هم هستیم: مدعای تجربه‌گران یا دروغ است یا واقعیت دارد؛ دروغ نیست پس واقعیت دارد! در حالیکه یک مدعا ممکن است در عین صادقانه بودن، مطابق با واقع نباشد.

۵. آقای موزون می‌گوید:
"برنامه آقای ایمان عبدالمالکی سکوت می‌کنید. فرار می‌کنید از مواجهه. از محاجه."

نقد: اتفاقا گزیده‌ای از برنامه آقای ایمان عبدالمالکی را من با دقت نقد کرده‌ام و نشان داده‌ام که چه خطاهای روش‌شناختی مهمی در آن رخ داده (قسمت ششم و هفتم سلسله مطالب در همین کانال) و بنابراین فاقد ارزش و اعتبار علمی است.

۶. عباس موزون می‌گوید:
"ایبن الکساندر جراح مغز و اعصاب، مدرک از آمریکا داره، استاد دانشگاه از هاروارده، چندتا کتاب در دفاع مینویسه."

نقد: علاوه بر نقدهایی که در بالا، یعنی بند ۲، مطرح شد، من قبلا در سه قسمت نشان داده‌ام چرا ایبن الکساندر شخصیت علمی ذی‌صلاحی نیست (قسمت سوم مطالب در همین کانال) و چرا دلایلش منطقی و موجه نیست. (قسمت هشتم سلسله مطالب)


سخن پایانی:

آقای موزون بارها ادعا کرده است که مدعیات این برنامه بر اساس پژوهشهای علمی و شواهد علمی و بررسی دقیق و علمی گواهی تجربه‌گران است. در حالیکه سراسر آن یا استناد به شواهد حکایتی (anecdotal) است، یا ارجاع به منابع و مقالات شبه‌علمی و اشخاص نامعتبر است، یا صرفا با مراجعه و ارجاع یک‌طرفه به آراء اقلیت است، یا بر اساس تفاسیر و تعابیر تحریف شده و نقل قولهای ناقص است، یا بر اساس داستانها و اقوال مهیجی است که گرچه ممکن است تسلی‌بخش و امیدبخش باشند اما به هیچ وجه راستی‌آزمایی دقیق علمی نشده‌اند یا از بوته آزمایش دشوار علمی سربلند بیرون نیامده‌اند. بنابراین برنامه "زندگی پس از زندگی" صلاحیت وصف علمی بودن را ندارد.

در جامعه علمی مرتبط با NDE، اقلیتی مثل دکتر سام پرنیا، پیم ون لومل، بروس گریسون و پنی سارتوری، قائل به مدل معنوی یا استعلایی (transendental) هستند که حتی آنها هم بسیاری از استنتاجها و القائات این برنامه تلوزیونی را نخواهد پذیرفت.

منصفانه‌ترین کار این است که در این برنامه از دو متخصص نقاد یا دو خبرنگار علمی نقاد در این حوزه دعوت شود تا درباره این تجربیات از دو منظر علمی (و بخصوص فیزیکالیستی) و معنوی دفاع کننند و نتیجه گیری به بینندگان واگذار شود. (رجوع به نقد هشتم)

مناظره:
آیا مرگ، مقصد نهایی است؟

مناظره کننده‌ها:
شان کارول (فیزیکدان)
استیون نوولا (عصب‌شناس)

ایبن الکساندر (جراح مغز و اعصاب)
ریموند مودی (فیلسوف)

🎙 Evolution
🔶 Episode 6
🚬 Cigarette 3


@darsgoftaar