https://t.me/science4lifee/5654

عین بی‌خردی

دکتر آرین میگه که اگر افراد رو بر اساس اقدامات یا گفته‌های گذشته‌شون نقد کنیم این «عین بی‌خردی» هست و «فاجعهٔ عدم وجود تفکر نقاد» رو نشون میده. و این نوع انتقاد رو با برچسب‌های مغالطهٔ حمله به گذشته (Ad Hominem) و مغالطهٔ تغییرناپذیر دانستن شخصیت (Essentialism Fallacy) رد میکنه. نتیجه‌گیری نهایی اینه که گذشته فرد چیزی رو دربارهٔ امروزش «اثبات نمیکنه» و کسانی که بر اساس گذشته قضاوت قطعی می‌کنند، خودشون رو بی‌اعتبار می‌کنند.

اولین اشتباه ایشون اینجاست که فکر میکنه ارجاع به سوابق یه نفر همیشه مغالطهٔ حمله به شخصه. چرا در خصوص شخصی مثل علی ضیا مغالطه نیست؟ چون تو مسائل اجتماعی و سیاسی، اعتبار و سوابق افراد بخشی جدایی‌ناپذیر از ارزیابی موضع فعلی اوناست. مثلا آیا شما میری پیش تراپیستی که قبلاً متهم به تجاوز به مراجعه‌کنندگانش شده؟ یا پیش دکتری که کلی شاکی داشته؟ یا مثلا تو همین جریان زندگی پس از زندگی شما فکر می‌کنی سابقه جناب عباس موزون اهمیتی نداره؟ یا ایبن الکساندر چون متخصص مغز و اعصاب هست ما باید بیخیال گندکاری‌هاشون بشیم؟!

پس گذشتهٔ یه نفر صرفا یه ویژگی شخصیتی نیست. بلکه مجموعه‌ای از شواهدیه که ما برای ارزیابی نیاز داریم. کسی که سابقهٔ حمایت از سیستم سرکوبگر رو داشته! باید بیشتر از بقیه بهش مشکوک بود.

دکتر میگه شما فکر می‌کنید شخصیت آدما تغییر ناپذیره، و این یجور مغالطهٔ ذات‌گرایی هست! در واقع خود دکتر با این برچسب دچار مغالطهٔ پهلوان پنبه شده. کسی ادعا نکرده فلان شخص ذاتا بده یا نمیتونه تغییر کنه! بلکه ما میگیم با یدونه کار خوب نمیتونی ۲۰ سال سابقه درخشانت رو پاک کنی! اول اینکه باید مسئولیت کارهاتو بپذیری، دوم اینکه از مردم عذرخواهی کنی و سوم اینکه در مسیر جدید پیوسته قدم برداری...
حافظهٔ تاریخی برای اینکه ملتی فریب نخوره خیلی مهمه. این همه میگن اگر از تاریخ درس نگیری تکرار میشه! پس برای چی گفتن!
اعتماد رفته با کشک و دلمه زدن بدست نمیاد، باید خیلی تلاش کنی، خیلییی و انتظار بیجا اینه که به بقیه بگی فراموشش کن. نخیر آقا باید اعتماد رو جلب کنی.
ما دنبال پاسخگو کردن بقیه هستیم و بقیه دنبال برچسب زدن به ما!

دکتر میگه؛ حرف‌های گذشتهٔ ما (با پرویی تمام به دیروز هم اشاره میکنه) چیزی رو در ارتباط با امروزمون رو اثبات نمیکنه!
فکر کنم استقرا رو فراموش کرده و رفته تو نهضت هراکلیتوس که میگفت؛ هیچ‌کس نمی‌تواند در یک رودخانه دوبار گام بنهد!
خلاصه که هر جا مچتون رو گرفتن بگید: من آدم جدیدی هستم، و به‌خاطر حرفای دیروز حاضر به پاسخگویی نیستم.
درنهایت، اگر این حرف عین بی‌خردی هم نباشه، برادر بی‌خردی که هست!

"Whitewashing" generally refers to the act of minimizing or covering up negative aspects, especially concerning race or history, to create a more palatable or favorable image. This can involve selectively presenting information, omitting certain details, or deliberately misrepresenting events. The term can be applied to various contexts, including historical narratives, media representation, and even physical spaces.

~ نظری

نقد برنامه تلوزیونی "زندگی پس از زندگی" (قسمت نخست)

~ حسین بیات

۱. من به پیچیدگی و مناقشه‌آمیز بودن مفاهیم و مدعیات واقفم اما به هیچ عنوان از آن نتیجه نمی‌گیرم که پس حق با مدعیان است! یا حتی به ندانم‌گرایی متوسل نمی‌شوم و حکم را تعلیق نمی‌کنم؛ یا به موضع‌گیری متناقض و مبهم و چندپهلو پناه نمی‌برم، بلکه اتفاقا با قاطعیت می‌گویم:

الف) مدعای این برنامه این است که "تجربه نزدیک به مرگ" تجربه‌گران دلیلی تجربی و موجه بر وجود روح و بقای روح (زندگی پس از مرگ) و حقانیت آموزه‌های دینی مرتبط با آنهاست.

ب) دلایل و شواهدی که ارائه می‌شود تماماً نادرست یا ناموجه‌اند و بنابراین استنتاج وجود و ماهیت و بقای روح از این دلایل و شواهد تجربه‌گران، کاملاً ناموجه و نامعقول است. یعنی حتی اگر روحی درکار باشد و پس از مرگ باقی بماند، هیچ ربط منطقی به این تجربیات و این روایات از تجربیات ندارد.

ج) باور من به الف و ب بر اساس دلایل و شواهدی است که برای مخاطبان به تدریج و فراخور گفتگو بازگویی می‌شوند و تا زمانی که این شواهد و دلایلم به قوت خود باقی اند، باور من نیز بر الف و ب با صراحت و قطعیت باقی است.

در پستهای بعدی سعی می‌کنم الف و ب را مفصل تر توضیح دهم و به ج التزام داشته باشم.

نقد برنامه "زندگی پس از زندگی" (قسمت دوم)

~ حسین بیات

نقد شکلی و ساختاری
من هیچ عجله‌ای ندارم و به قول دنیل کانمن اینجا جای تفکر سریع نیست و باید با تفکر آهسته (slow thinking) پیش رفت. مخاطبین عزیزی که عجله دارند وقتشان را هدر ندهند.

۲. نه این پدیده NDE نوظهور است و نه بحث و پژوهش درباره آن.
بخصوص بعد از آنکه ریموند مودی در ۱۹۷۵ کتاب "زندگی پس از زندگی" را نوشت، NDE هم وارد ادبیات بحث شد (البته سابقه پژوهش‌ها بیش از اینهاست). کتاب مودی حدود ۲۰ سال بعد در ۱۳۷۳ به فارسی ترجمه شد. من نخستین بار با درسگفتارهای جناب استاد ملکیان که چند سال بعدتر در همان دهه‌ی هفتاد شمسی تدریس می‌شد، با این پدیده آشنا شدم و تقریبا به همان میزانی که برخی دوستان الان هیجان زده‌اند، کنجکاو شدم و مطالعه و تامل و گفتگو کرده‌ام و می‌کنم.

۳. دو رویکرد برای ارزیابی این برنامه.
۳.الف) نقد بر اساس شکل و ساختار برنامه:
طبق اظهارات مکرر مجری و تیتر آغازین، ادعا می‌شود که این برنامه ماهیت پژوهشی دارد. یعنی به لحاظ شکل و ساختار و ژانرشناسی انتظار می‌رود که شاهد یک "برنامه تلوزیونی مستند" باشیم. اما عملا با یک شبه‌مستند ( pseudo-documentary) هیجانی، سرگرم‌کننده و تبلیغاتی مواجهیم. شبیه به شبه‌مستند "ما و فرازمینی‌ها" که از شبکه من و تو پخش می‌شود. مهمترین وجه تمایز برنامه مستند و شبه‌مستند، حضور یا عدم حضور متخصصان نقاد و مرتبط با موضوع است. عاملی که در شبه‌مستندها غایب است و گاهی نیز البته به نحو فریبکارانه‌ای از آنها سوء استفاده می‌شود. مثلا در "ما و فرازمینی‌ها" ظاهرا از مایکل شرمر، پژوهشگر و افشاگر (debunker) و نقاد پارانورمال‌ها، استفاده شده اما تدوین و سانسور هدف‌مند عملا حضور او را بی‌اثر کرده است. اما مشکل "زندگی پس از زندگی" بسیار بدیهی‌تر است: در این برنامه اصلا متخصصان نقاد و مرتبط غایبند!
در واقع مهمترین پرسشی که در این رویکرد باید از تهیه‌کنندگان و سازندگان این برنامه بپرسیم این است که شما چرا در هیچ کدام از قسمت‌ها از مخالفان متخصص و نقاد دعوت نکرده‌اید؟ بخصوص چرا از یک متخصص مغز و اعصاب که از مدل‌های علمی NDE آگاه باشد دعوت نکرده‌اید یا حتی از یک خبرنگار علمی نقاد و قوی به عنوان کارشناس برنامه دعوت نکرده‌اید؟
چرا مخاطبین را از مدل‌های عصب‌زیست‌شناختی و عصب‌آناتومیک ( Neuroanatomical) و عصب‌شیمیایی (Neurochemical) و چندعاملی که این پدیده کاملا طبیعی را تبیین می‌کنند آگاه نمی‌سازید؟ مگر شما هربار در ابتدای این برنامه تاکید نمی‌کنید "این یک پژوهش است"!؟ هدف نهایی یک پژوهش، چه کمّی و چه کیفی، باید توجیه معرفتی یا اقناع منطقی و شناختی مدعایی معین باشد نه ترغیب عاطفی و تبلیغی پذیرش مدعا یا مدعیات، آنهم مدعیاتی مبهم.
سوگیری و بلکه موضع‌گیری قاطع و متعصبانه مجری، استفاده انحصارگرایانه از کارشناسان همسو، توسل به انواع شگردهای سمعی و بصری، توسل به احساسات و روایات بررسی نشده، و شواهد حکایتی (anecdotal) و بی‌اعتنایی به روش‌ها و دستاوردها و نهادهای علمی، هیچ مناسبتی با برنامه پژوهشی یا همان مستند علمی ندارد. در جامعه علمی مرتبط با NDE، اقلیتی مثل دکتر سام پرنیا، پیم ون لومل، بروس گریسون و پنی سارتوری، قائل به مدل معنوی یا استعلایی (transendental) هستند که حتی آنها هم بسیاری از استنتاج ها و القائات شما را نخواهد پذیرفت. منصفانه‌ترین کار این است که شما از دو متخصص نقاد یا دو خبرنگار علمی نقاد در این حوزه دعوت کنید تا درباره این تجربیات از دو منظر علمی (و بخصوص فیزیکالیستی) و معنوی دفاع کنند و نتیجه گیری را به بینندگان واگذار کنید.
نقد بسیار مهم دیگر سوابق شبه علمی سازنده و مجری برنامه، آقای عباس موزون، و مهمانان برنامه است. باید بعدا مستقلا به اهمیت آن بپردارم اما همین اندازه بس که ایشان (عباس موزون) مترجم کتاب شبه‌علمی کسی مثل ایموتو است. در قسمت بعدی به نقد بر اساس محتوا خواهم پرداخت.

نقد "زندگی پس از زندگی" (قسمت سوم)

~ حسین بیات

او کیست؟
او دکتر «اِبِن الکساندر» جراح مغز و اعصاب از دانشگاه هاروارد است. الکساندر در ۲۰۰۸ در اثر مننژیت به کما می‌رود، اما خوشبختانه به هوش می‌آید و بعد تجربه خود از کما را در مجله «نیوزویک» اینگونه می‌نویسد:
"به عنوان یک جراح مغز هرگز به تجربه‌های جهان پس از مرگ و چنین مقولاتی باور نداشتم. پدرم نیز مانند من جراح مغز و اعصاب بود و من نیز به تبعیت از او راه خود را در دنیای علم پی گرفتم و در دانشگاه های زیادی از جمله «دانشگاه هاروارد» به تدریس پرداختم. بنابراین، ‌کاملاً می دانم در مغز آدم‌هایی که ادعا می کنند آن جهان را تجربه کرده‌اند چه می‌گذرد."
او در شرح تجربه‌اش در کما می‌نویسد: " ... در غیبت یک نئوکورتکس فعال، چیزی را تجربه کردم که موجب شد باور کنم که برای وجود هوشیاری پس از مرگ هم دلیل علمی وجود دارد. همینجا بگویم چون می‌دانم شکاکان چه نظری راجع به چنین حرف‌هایی دارند. داستانم را با منطق و زبان علمی «یک دانشمند» بازگو خواهم کرد."
الکساندر سپس تعریف می‌کند: "اوایل صبح خیلی زود، حدود چهار سال پیش با یک سردرد شدید از خواب بیدار شدم. ..."
او در این مقاله و بعد در کتابش شرح مفصلی از تجربیاتش را بیان می‌کند: وجود میلیون ها پروانه، و دیدن خواهر متوفایش در لباس دهقانی و گفتگو با او... . او ادعا می‌کند که در این مدت از نظر پزشکی مرده بود اما به طور معجزه آسایی با خاطره ای از بهشت زنده شده است.
الکساندر در آثارش تاکید می‌کند: "من سال‌های سال به عنوان جراح مغز و اعصاب در معتبرترین مؤسسات جهانی خدمت کرده‌ام. می‌دانم که بسیاری از همکارانم بر این باور پافشاری می‌کنند که مغز، و به ويژه کورتکس، سر منشأ هوشیاری خاص نوع آدمی است. خود من هم همین طور فکر می‌کردم. اما این باور امروز در برابر من رنگ باخته و ... من می‌خواهم به جهانیان نشان دهم که ما پدیده‌هایی بسیار فراتر از مغزهای فیزیکی خود هستیم."
سخنان الکساندر مثل بمب منفجر می‌شود و او را در کانون توجه رسانه‌هایی مثل فاکس نیوز قرار می‌دهد. معروف‌ترین کتاب او نام زیبایی داشت: "اثبات بهشت: سفر یک جراح مغز و اعصاب به زندگی پس از مرگ" که در ۲۰۱۲ منتشر شد. زیبا بود چون وجود خدا و بهشت را نه یک کشیش یا الهیدان بلکه یک مرد علم آن هم جراح مغز اثبات می‌کرد. کتابش گل کرد و بیش از دو میلیون نسخه فروخت و در ۲۰۱۳ به مدت ۳۵ هفته در لیست پرفروشترین‌ها قرار گرفت.

اما...

فکر می‌کنید بعد چه اتفاق می‌افتد؟
و این ماجرا چه ارتباطی با "زندگی پس از زندگی" عباس موزون دارد؟

و چرا مهم است؟

نقد "زندگی پس از زندگی" (قسمت چهارم)

~ حسین بیات

اما بلافاصله پس از انتشار کتابش، تحقیقات درباره گذشته او آغاز شد. ابتدا لوک دیتریچ (Luke Dittrich) خبرنگار تحقیقی و علمی نیویورک تایمز در مقاله‌ای (۲۰۱۳) با عنوان «پیامبر» منتشر کرد و نشان داد که بخشهای بسیار مهمی از داستانهای الکساندر حاوی تناقض‌های آشکار و مدعیات غیر واقعی است! (اسلاید اول)
بعد از این گزارش چند نویسنده علمی و دانشمندان دیگر به بررسی و ارزیابی مدعای دیتریچ پرداختند و هر بار ابعاد بیشتری از تناقض‌ها و ابهامات داستان الکساندر آشکار شد. در میان این محققان می‌توان به نوروساینتیست مشهور آمریکایی سم هریس، و زیست‌شناس آمریکایی، جری کوین Jerry Coyne و نیز دونالد پروترو (Donald Prothero) اشاره کرد. (اسلاید های ۲ و ۳ و ۴)

دیتریچ مقاله خود را اینگونه آغاز می‌کند:
"قبل از اینکه کتاب اثبات بهشت، نویسنده‌اش دکتر اِبِن الکساندر را به عنوان یک "مرد علم" که زندگی پس از مرگ را تجربه کرده بود، ثروتمند و مشهور کند، او شخص دیگری بود: یک جراح مغز و اعصاب با سابقه ای پر دردسر و مردی که نیاز به شروعی جدید داشت. هنگامی که الکساندر در اواخر سال ۲۰۰۸ بیمار شد، یک سال بود که عمل جراحی انجام نداده بود و با یک دعوی حقوقی برای قصور در پزشکی مواجه بود. او اکنون یک کتاب پرفروش و یک قرارداد سینمایی دارد."

محققان متوجه می‌شوند که سابقه جعل‌های او به پیش از بیمار و پیامبر شدنش برمی‌گردد. آنها در می‌یابند که الکساندر در سال ۲۰۰۳ پس از شکایت های مکرر، به طور موقت یا دائم امتیازات جراحی خود را در دو بیمارستان مختلف از دست داده است. به عنوان مثال، "در آگوست ۲۰۰۳، مرکز پزشکی UMass Memorial امتیازات جراحی الکساندر را "به دلیل سوء سابقه و انجام نادرست عمل جراحی" به حالت تعلیق درآورد.
الکساندر بارها به جعل مدارک پزشکی مربوط به جراحی هایش متهم شده است. (به شرح دیتریچ، "تاریخ مستند دادگاه از بازبینی حقایق")

اما الکساندر قصه ما همچنان در برنامه‌ها و شوهای تلوزیونی در سراسر دنیا شرکت می‌کند و پول‌های کلانی به جیب می‌زند. یکی از این شوها همان "زندگی پس از رندگی" است. (صفحه آخر همین پست الکساندر در حال بیان حقایق ناب معنوی است!)

من البته از قرارداد ایشان هیچ اطلاعی ندارم اما آنچه مسلم است از کسی با این سوابق به عنوان تجربه‌گر مرگ و کارشناس و متخصص مغز و اعصاب از دانشگاه هاروارد استفاده شده است.

اما چرا این ماجرا مهم است؟ و چه نتایجی باید بگیریم؟

مصاحبه عباس موزون با ایبن الکساندر. فیلم مربوط به قسمت چهارم نقد

نقد "زندگی پس از زندگی" (قسمت پنجم)

۲. نقد محتوایی "زندگی پس از زندگی"

یک‌بار در اتوبوس‌ شهری متوجه رفتارهای عجیب مسافری شدم که روبروی من نشسته بود. او گاهی دست راستش را می‌برد تا پنجره را باز کند، اما بلافاصله با دست‌چپش مچ دست چپش را می‌گرفت و آن را می‌گذاشت بین دو پایش! نگاه بقیه هم مثل من شگفت‌زده بود و این او را مضطرب و خجالت‌زده می‌کرد و سرش را پایین می‌انداخت و زیر لب چیزهایی می‌گفت.

اما چرا؟ چرا او چنین می‌کرد؟

فرضیه اول: نمایش هدفمند
طبق این فرضیه، او به دلیلی تظاهر می‌کند که با خودش درگیر است. مثلا در حال دست انداختن مردم است یا پژوهشگری است که میخواهد روی واکنش مردم پژوهش کند.

فرضیه دوم: او جن زده است.
یک جن در او حلول کرده و کنترل دست راستش را به دست گرفته است.

فرض کنید من با همین دو فرضیه مدتی ایشان را مخفیانه زیر نظر بگیرم و شواهد کافی بیابم که فرضیه اول درست نیست. منطقا به فرضیه دوم گرایش پیدا خواهم کرد. بخصوص اگر زمینه‌های عقیدتی هم داشته باشم. اما این نتیجه‌گیری من معلول چندین مغالطه و خطای شناختی است، از جمله مغالطه دوراهی کاذب و خطای دسترسی.

فرضیه سوم: سندروم دست بیگانه
بخشی از مغز ما، با نام "ماژول مالکیت" (Ownership module) مسئول ایجاد حس مالکیت و کنترل اعضای بدن است. عملکرد این بخش وقتی در اثر عارضه‌ای مختل می‌شود، ممکن است ما حرکتی را انجام دهیم (باز کردن پنجره) اما احساس نکنیم که آن حرکت با خواست ما انجام شده است و بنابراین واکنش نشان دهیم (با دست چپ مانع شدن).
***
به همین ترتیب، درباره NDE، و بخصوص پدیده‌ی "احساس خروج از بدن و دیدن اطراف، بدون فعالیت مغز، و گزارش مطابق با واقعیت از آنچه دیده شده"، هم این سه نوع فرضیه قابل تصور است:

فرضیه‌های نوع اول: نمایش هدفمند
یعنی مثلا این افراد دروغ می‌گویند.

فرضیه‌های نوع دوم: وجود روح مجرد یا آگاهی مستقل از مغز و اعصاب
طبق این فرضیه، روح یا آگاهی ما می‌تواند بعد از مرگ مستقل از مغز تداوم یابد.

فرضیه‌های نوع سوم: نوعی اختلال عملکرد مغز

اعضای انجمن مطالعات NDE بخصوص بروس گریسون از فرضیه دوم دفاع می‌کنند اما جریان اصلی عصب‌شناسی از فرضیه سوم. من اینجا یک دلیل برای رد فرضیه دوم ارائه می‌دهم و بعد با اسلایدها نشان می‌دهم فرضیه‌ نوع سوم به خوبی این پدیده را تبیین می‌کند و نیازی به فرض روح مجرد نیست.
دلیل ردی: در چندین آزمایش نشانه‌های توجه‌برانگیزی مثل عروسک در زوایایی از اتاق عمل یا بستری تعبیه شده که تنها در صورت شناور شدن واقعی در فضا قابل روئیت است. تاکنون حتی یک نفر از تجربه‌گران آنها را ندیده‌اند.