مصاحبه عباس موزون با ایبن الکساندر. فیلم مربوط به قسمت چهارم نقد

نقد "زندگی پس از زندگی" (قسمت پنجم)

۲. نقد محتوایی "زندگی پس از زندگی"

یک‌بار در اتوبوس‌ شهری متوجه رفتارهای عجیب مسافری شدم که روبروی من نشسته بود. او گاهی دست راستش را می‌برد تا پنجره را باز کند، اما بلافاصله با دست‌چپش مچ دست چپش را می‌گرفت و آن را می‌گذاشت بین دو پایش! نگاه بقیه هم مثل من شگفت‌زده بود و این او را مضطرب و خجالت‌زده می‌کرد و سرش را پایین می‌انداخت و زیر لب چیزهایی می‌گفت.

اما چرا؟ چرا او چنین می‌کرد؟

فرضیه اول: نمایش هدفمند
طبق این فرضیه، او به دلیلی تظاهر می‌کند که با خودش درگیر است. مثلا در حال دست انداختن مردم است یا پژوهشگری است که میخواهد روی واکنش مردم پژوهش کند.

فرضیه دوم: او جن زده است.
یک جن در او حلول کرده و کنترل دست راستش را به دست گرفته است.

فرض کنید من با همین دو فرضیه مدتی ایشان را مخفیانه زیر نظر بگیرم و شواهد کافی بیابم که فرضیه اول درست نیست. منطقا به فرضیه دوم گرایش پیدا خواهم کرد. بخصوص اگر زمینه‌های عقیدتی هم داشته باشم. اما این نتیجه‌گیری من معلول چندین مغالطه و خطای شناختی است، از جمله مغالطه دوراهی کاذب و خطای دسترسی.

فرضیه سوم: سندروم دست بیگانه
بخشی از مغز ما، با نام "ماژول مالکیت" (Ownership module) مسئول ایجاد حس مالکیت و کنترل اعضای بدن است. عملکرد این بخش وقتی در اثر عارضه‌ای مختل می‌شود، ممکن است ما حرکتی را انجام دهیم (باز کردن پنجره) اما احساس نکنیم که آن حرکت با خواست ما انجام شده است و بنابراین واکنش نشان دهیم (با دست چپ مانع شدن).
***
به همین ترتیب، درباره NDE، و بخصوص پدیده‌ی "احساس خروج از بدن و دیدن اطراف، بدون فعالیت مغز، و گزارش مطابق با واقعیت از آنچه دیده شده"، هم این سه نوع فرضیه قابل تصور است:

فرضیه‌های نوع اول: نمایش هدفمند
یعنی مثلا این افراد دروغ می‌گویند.

فرضیه‌های نوع دوم: وجود روح مجرد یا آگاهی مستقل از مغز و اعصاب
طبق این فرضیه، روح یا آگاهی ما می‌تواند بعد از مرگ مستقل از مغز تداوم یابد.

فرضیه‌های نوع سوم: نوعی اختلال عملکرد مغز

اعضای انجمن مطالعات NDE بخصوص بروس گریسون از فرضیه دوم دفاع می‌کنند اما جریان اصلی عصب‌شناسی از فرضیه سوم. من اینجا یک دلیل برای رد فرضیه دوم ارائه می‌دهم و بعد با اسلایدها نشان می‌دهم فرضیه‌ نوع سوم به خوبی این پدیده را تبیین می‌کند و نیازی به فرض روح مجرد نیست.
دلیل ردی: در چندین آزمایش نشانه‌های توجه‌برانگیزی مثل عروسک در زوایایی از اتاق عمل یا بستری تعبیه شده که تنها در صورت شناور شدن واقعی در فضا قابل روئیت است. تاکنون حتی یک نفر از تجربه‌گران آنها را ندیده‌اند.

نقد "زندگی پس از زندگی" (قسمت ششم)

~ حسین بیات

برهان قاطع روح‌باوران
به نظر می‌رسد مهمترین استدلال روح‌باوران برای اثبات تبیین روح‌باورانه‌ی NDE، مبتنی بر شواهدی است که وجودِ آگاهیِ مستقل از مغزِ تجربه‌گران را اثبات می‌کنند.
مثلا درباره لحظات یا دقایقی که مغزشان از کار افتاده، اطلاعات درستی را بازگویی می‌کنند که جز با فرض وجود یک روح مستقل از مغز (روح مجرد) قابل تبیین نیست. من خیلی همدلانه اسم این وضعیت را می‌گذارم "خروج از بدن و اِخبار درست"، VOBE یا (Veridical OBE).

اما کافی است به دو تذکر نورولوژیست‌ها دقت کنیم:
اولا مرگ مغزی را معمولا با الکتروکانسفالوگرام یا EEG رصد می‌کنند، و این دستگاه توقف فعالیت بخش سطحی‌تر مغز را نشان می‌دهد و توقف قطعی مغز را فقط با fMRI می‌شود تایید کرد. پس مغز می‌تواند برای مدتی در بخشهای عمیق‌تر فعال بماند و منشا VOBE باشد.

ثانیا یافته‌های آزمایشگاهی مکانیزم تولید VOBE را به مثابه نوعی توهم (hallucination) نشان می‌دهند. از جمله بر اساس تاثیر روانگردان، اختلال خواب، کتامین یا تحریک الکتریکی در کارکرد شکنج زاویه‌ای، بعلاوه پدیدار حس‌آمیزی. به پست قبلی‌ام، رجوع کنید، مقاله بلانک:
Out‐of‐body experience and autoscopy of neurological origin, Olaf Blanke

اما روح‌باوران شواهد دیگری در چنته دارند که به نظر می‌رسد تبیین مبتنی بر عملکرد مغز پاسخگو نیست و آن شواهدی است که VOBE را از فاصله‌‌ی زمانی یا مکانی خیلی دور تایید می‌کنند بطوری که در حالت عادی و طبیعی هیچ یک از قوای حسی قرارگرفته در مغز، حتی شنوایی، قادر به ادراک از آن فاصله نیست. من این شواهد را نیز باز هم همدلانه " خروج از بدن و اِخبار درست از راه دور" یا VLDOBE یا Veridical Long Distance OBE می‌نامم.

به نظر می‌رسد VLDOBE ها جذابترین و هیجان‌انگیزترین و یقینی‌‌ترین شواهدی است که روح باوران رو می‌کنند. مثل این ویدئو که در آن روح‌باوران، فیزیکالیست‌ها را خطاب قرار می‌دهند و می‌پرسند: این را چه می‌گویید؟

این در واقع برهان قاطع روح‌باوران است.
به نظر شما آیا قانع کننده‌است؟ فیزیکالیست‌ها چه پاسخی می‌توانند ارائه دهند؟

نقد زندگی پس از زندگی (قسمت هفتم)

شیطان در جزئیات است.
طبق فرمول ساده تئودور شیک، برای بررسی هر پدیده عجیبی، سه گام لازم است:

۱. بازگویی دقیق مدعا و دلایل و شواهد
۲. بررسی دقیق دلایل و شواهد
۳. جستجوی تبیین بهتر

👈 اگر دلایل و شواهد ایرادی نداشتند و تبیین بهتری هم نبود آن مدعا را می‌توانی بپذیری، در غیر اینصورت پذیرش آن عقلانی نیست.

گام اول بازگویی مدعا و دلایل:
طبق این شواهد، کسی مثل ایمان عبدالمالکی در وضعیت کما، ده‌ها متر دورتر را توانسته ادراک کند و بدون فرض وجود روح مستقل از مغز، نمی‌توان این ادراک و تجربه او را تبیین کرد. پس روح می‌تواند مستقل از مغز به حیاتش ادامه دهد.

گام دوم: بررسی شواهد
آیا شواهد سازگار، روشن و قوی هستند؟ نه زیرا:

۱. تناقض‌گویی آشکار (ناسازگاری شواهد):

ثانیه ۴۵ را با دقت بشنوید: "دقیقاً من از اینجا (پله‌ها) بالا می‌رفتم آن ور (اتاق)".

ثانیه ۷:۳۰ را با دقت بشنوید: "من از پله‌ که نرفته‌ام آن ور، پس چجوری توی اون اتاقم؟"

۲. دست‌کاری مهم و آشکار شواهد (ضعف شواهد):

الف) ثانیه ۵ تا ۱۷ را ببینید: باز بودن پنجره و امکان مشاهده داخل اتاق در مدت حدودا ۱۲ ثانیه.

برای اینکه از زاویه دید او، در ثانیه حدود ۱۵ تا ۱۷، با خبر شوید، دقیقه ۲:۳۴ را ببینید، تقریبا می‌شود تختها را دید یا حدس زد.

ب) ثانیه ۲۰ تا ۲۳ را ببینید: بستن پنجره!

گام سوم، تبیینهای بهتر: ایمان در مدتی که بعد از بهبود نسبی برای دیدار با پرسنل پشت آی‌سیو میرفته (دقیقه ۹:۷ تا ۹:۱۸ را ببینید) احتمالاً درباره مختصات اتاق، نکاتی را شنیده و تصویرپردازی کرده و به عنوان خاطره خودش به حافظه سپرده باشد. به این فرآیند ناخودآگاه، آلایش حافظه (Memory contamination) می‌گویند.

من احتمال وجود یا بروز برخی ویژگی‌های عصب‌شناختی طبیعی اما ناهنجار (abnormal)، مثل حدسهای نبوغ‌آمیز یا حافظه قوی eiditic، در اثر اختلال استرسی پس از حادثه را بسیار معقول‌تر از تجربیات فراهنجار ‌‌‌(paranormal) می‌دانم.
او جایی می‌گوید "ملافه آبی است"، و وقتی بهیار تصحیح می‌کند که سبز است، ایمان بلافاصله و بسیار حرفه‌ای می‌گوید "آن موقع آبی بود." این می‌تواند معلول نوعی استعداد شگفت‌انگیز افسانه‌سازی (confabulation) برای سازگار کردن باشد ( کاری که منتالیستهای نابغه‌ مثل یوری گلر در آن خبره‌اند).

همیشه بعد از مرعوب شدن تماشاگران کار راوی راحت‌تر می‌شود و می‌تواند مدعیات بدیهی‌تری را به عنوان عجایب بیان کند. مثلا در دقیقه ۴:۱۶ می‌گوید "حتی پرده با نخ آویزان است"، که دیدن آن کار سختی نیست، بخصوص اگر کسی چند لحظه قبل آن را دیده باشد.

ج) دقیقه ۶:۲۹ را به دقت گوش کنید: اول می‌گوید "معمولا" بعد از تایید بهیار با قاطعیت می‌گوید "همیشه"

توجه کنید که آن دو تخت اختصاصی نیست. چون طبق صحبتهای کمک بهیار آنجا اتاق استراحت چند نفر است. بدیهی است اگر یک نفر برای استراحت وارد اتاق شود به احتمال زیاد از تخت پایین استفاده خواهد کرد چون دم‌دست‌تر و راحت‌تر است.
ایمان اول میگوید "معمولا" بعد از آنکه کمک بهیار تایید کرد او بلافاصله می‌گوید "همیشه" و به داستان‌پردازی ادامه می‌دهد و پر و بال می‌دهد: "برای من همیشه سوال بود که چرا همیشه پایین میخوابد. بالا که صفایش بیشتر است".

نکته دیگر این است که در آن وضع و حال که ایمان روایت می‌کند و مجری با هیجان گزارش می‌دهد، کمک بهیار به نحوی بیشترین همراهی و همدلی را دارد و بنابراین حتی اگر به تعداد برابر هم تخت بالا و پایین خوابیده باشد در آن لحظه جدی نمی‌گیرد و اساساً در چنین حالتی ماژول انتقادی مغز هم غیرفعال می‌شود.

نقد "زندگی پس از زندگی (قسمت هشتم و پایانی)

جامعه‌ شکاکان
به دوستانی که واقعا جستجوگر حقیقتند و می‌پرسند "چرا خیلی از پیشبینی‌های تجربه‌گرانِ نزدیک به مرگ، درست از آب در آمده؟" باید عرض کنم که این صرفاً یک مدعاست، و درستی آن را نه شما می‌توانید تصدیق کنید، نه من، نه مجری و فیلمبردار، نه تجربه‌گر و اطرافیان او و نه حتی هر دانشمند یا فیلسوفی. تنها با روحیه و تفکر نقادانه می‌توان تشخیص داد، آن هم به نحو مستدل و تا اطلاع ثانوی، و در این میان، جامعه علمی و جامعه شکاکان بسیار تعیین کننده‌اند.

👈 شکاکان (Skeptics) کسانی هستند که از فریب‌های ذهن آگاهند و مثل یک کارآگاه کنجکاو با تکیه بر علم و تجربه و شمّ قوی خود صحت و سقم مدعیات عجیب را بررسی می‌کنند.

دو نمونه از شکاکان را در این ویدئو می‌بینید. از شما می‌خواهم آن را با ویدئو پست قبلی (گزارش هیجان‌انگیز مجری از معجزه) مقایسه کنید.

اساساً درباره موضوعات پرمناقشه، اگر رسانه‌ای دنبال حقیقت است مناسبترین سبک، مناظره است.

در این مناظره که به سبک آکسفوردی، Oxford-style debate اجرا می‌شود، گزاره مناقشه‌آمیز این است:

👈 "مرگ پایان [زندگی] نیست."
Death Is Not Final

👥 موافقان (که اتفاقا هر دو آنها مهمانان "زندگی پس از زندگی" بودند):

۱. دکتر اِبِن الکساندر، جراح مغز و اعصاب که قبلا در دو پست او را معرفی کرده‌ام.
۲. ریموند مودی، پزشک و ترویج‌گر تفسیر ماوراء الطبیعی از NDE.

👥 مخالفان (که اتفاقا هیچکدامشان مهمان زندگی پس از زندگی نبودند)

۱. شان کارول، دکترای فیزیک از هاروارد، هئیت علمی موسسه فناوری کالیفرنیا،

۲. استیون نوولا، متخصص مغز و اعصاب دانشگاه ییل، رئیس و از بنیانگذاران انجمن شکاکان نیوانگلند.

مجری: جان دانوان، نویسنده، خبرنگار و سخنران.

این برنامه را موسسه "آی‌کیوتویواِس" یا IQ2US یا "چهارچوب فکری آمریکا" در ۲۰۱۴ برگزار کرده است. آنها موسسه خود را اینگونه معرفی می‌کنند: "یک سازمان غیرانتفاعی و غیرحزبی که به یک مشکل اساسی در آمریکا می‌پردازد: قطبی شدن شدید ملت و سیاست ما. ماموریت ما بازگرداندن تفکر انتقادی، حقایق، عقل و مدنیت به گفتمان عمومی آمریکاست."

یکی از قوانین جذاب این سبک، دو بار رای‌گیری از شنوندگان است، یکبار پیش از مناظره و یکبار پس از آن.

👈 نتایج نظر سنجی در این مناظره:
پیش از مناظره:
٪۳۷ موافق (مرگ پایان زندگی نیست)،
٪۳۱ مخالف،
٪۳۲ بلاتکلیف

 پس از مناظره:
٪۴۲ موافق،
٪۴۶ مخالف،
٪۱۲ بلاتکلیف

و بنابراین تیمی که علیه این گزاره بود، یعنی تیم نوولا و کارول، برنده این مناظره می‌‌شود.

فیلم مربوط به قسمت هشتم نقد زندگی پس از زندگی

... روان‌شناسان از مدت‌ها پیش می‌دانستند که انسان‌ها مایل‌اند زندگی شخصی‌شان را از پشت عینک خوش‌بینی‌ ببینند. آن‌ها فکر‌ می‌کنند احتمال آنکه قربانی طلاق، بیکاری، تصادف، بیماری یا جنایت بشوند، کمتر از یک فرد معمولی است. اما کافی است پرسش را از زندگی شخصی به زندگی اجتماعی‌شان تغییر بدهید تا ‌از پولیانا به اییور تغییر شکل بدهند.

توضیح مترجم:
پولیانا: نام قهرمان رمانی به همین نام نوشته النور اچ. پورتر، نماد خوش‌بینی‌ افراطی
اییور: شخصیت الاغ همیشه غمگین و بدبین و منفی‌باف، نماد بدبینی همیشگی

~ پینکر
–معدنی