در این رقص بی‌پایان اتم‌ها نه انجامی هست نه کرانه‌ای. ما انسان‌ها نیز مانند مابقی طبیعت، جزئی از این رقص بی‌پایان هستیم. جزئی که نتیجه ترکیبی تصادفی است. طبیعت همچنان به تجربه و آزمایش ترکیب‌ها و فرم‌های جدید ادامه می‌دهد و ما مانند حیوانات، نتیجه یک انتخاب تصادفی و بی‌انجامیم که در طول ادوار متمادی ساخته شده است. زندگی ما ترکیبی از اتم‌هاست. افکار ما از اتم‌هایی کوچک ساخته شده است. رؤیاهای ما محصول اتم‌هاست. امیدها و عواطف ما به زبانی متشکل از الفبای اتم‌ها نوشته شده است. نوری که ما می‌بینیم ساخته‌شده از اتم‌هایی است که حامل تصاویر برای ما هستند. دریاها، ستاره‌ها و شهرها همه از اتم ساخته شده‌اند. این دیدگاهی با عظمت و نامحدود و به‌شکلی حیرت‌آور ساده و قدرتمند است که تمدن جهانی ما دانش خود را بر پایه آن به دست آورده است.

دموکریتوس بر پایه این نظریه ده‌ها کتاب نوشت که در آنها به گسترش نظامی بزرگ و پاسخ به پرسش‌هایی فیزیکی، فلسفی، اخلاقی، سیاسی و کیهان‌شناختی پرداخت. او درباره ماهیت زبان، مذهب، منشأ اجتماعات انسانی و بسیاری چیزهای دیگر مطالبی نوشت. (شروع کیهان‌شناسی صغیرش جذاب است: «من در این کتاب به همه‌چیز خواهم پرداخت.») تمام این کتاب‌ها امروزه از دست رفته‌اند. ما با نظریات او از طریق نقل‌قول‌ها و شروحی که متفکران باستانی دیگر از او یا دربارهٔ او نوشته‌اند آشناییم. نتیجه این متون سربرآوردن نوعی اومانیسم قدرتمند، عقل‌گرا و ماده‌گرا بوده است. دموکریتوس دو چیز را با هم ترکیب کرد: از سویی، توجهی دقیق به طبیعت که با وضوح و دقتی علمی آراسته شده و تمام بقایای نظام اسطوره‌ای از آن زدوده شده است و از سوی دیگر، توجهی عظیم به انسانیت و تمرکزی عمیق بر زندگی اخلاقی که بهترین جنبه‌های روشنگری قرن هجدهم را دو هزار سال قبل از آن پیش‌گویی می‌کند. آرمان اخلاقی دموکریتوس رسیدن به آرامش ذهن از طریق اعتدال و میانه‌روی است. و اعتدال، از اعتماد به عقل و کنترل عواطف به دست می‌آید.

افلاطون و ارسطو با نظریات دموکریتوس آشنا و با آنها مخالف بودند. آنها به نظریات و ایده‌هایی مخالف با نظریات دموکریتوس اعتقاد داشتند. ایده‌هایی که بعضاً تا قرن‌ها مانع رشد علم شدند. هر دو آنها توصیفات طبیعت‌گرایانه دموکریتوس را به نفع توصیفی غایت‌انگارانه -که در آن همه‌چیز در جهان هدف و غایتی دارد- مؤکداً رد می‌کردند.

من باور ندارم که «بیماری مقدس» الهی تر از سایر بیماری‌ها باشد، برعکس مشخصه های خاص و علت معینی دارد، با این حال چون با امراض دیگر کاملاً متفاوت است، کسانی که انسانی بیش نیستند، به علت جهل و حیرت، آن را ملاقاتی الهی قلمداد کرده اند.