واکسن آبله
Jonathan M. Berman

Anti-vaxxers: how to challenge a misinformed movement 2020

فرض کنید یک مسیر ۱۰۰ کیلومتری پیش روی شماست. اگر با سرعت مطمئن و قانونی ۱۲۰ کیلومتر بر ساعت رانندگی کنید، ۵۰ دقیقه طول می‌کشد تا به مقصد برسید (از افزایش و کاهش سرعت چشم‌پوشی می‌کنیم).

💨 حالا اگر وسوسه شوید و سرعت خود را به ۱۵۰ کیلومتر بر ساعت برسانید، چقدر زمان کمتری در راه خواهید بود؟

اگرچه گاهی به درستی گفته می‌شود که انسان جایگاه خاصی در جهان نداشته و در مرکز عالم قرار ندارد، اگر بخواهیم صادقانه برخورد کنیم، می‌بایست اذعان نمود که ما انسان‌های امروزی (Homo Sapiens) موجودات فوق‌العاده شگفت‌انگیزی هستیم. اما در توضیح اینکه تفاوت ما با سایر موجودات چیست، اغلب اخلاف نظرهایی بین افراد مختلف وجود دارد. برخی به توانایی ما در بکارگیری زبان اشاره می‌کنند. برخی دیگر داشتن انگشتان شست متضاد (opposable thumbs) را مطرح می‌کنند که باعث شده ما بتوانیم تسلط بیشتری در کار با اشیاء مختلف داشته باشیم. اما به نظر نمی‌رسد هیچ یک از اینها بتواند منحصر به فرد بودن انسان را توضیح دهد. ممکن است گونه‌های دیگر از ویژگی‌های زبانی انعطاف پذیر ما برخوردار نباشند، اما در هر صورت قادر به ایجاد ارتباط با یکدیگر هستند. یا شاید میمون‌ها نتوانند مانند ما از اشیاء استفاده کنند، اما می‌توانند ابزار‌های اولیه مورد نیاز خود را بسازند. بگذارید نگاهی به انسان‌های اولیه بیاندازیم. آنها می‌توانستند صحبت کنند، برای خود لباس درست کنند، کلبه بسازند و غیره. حتی در همین سطح هم نسبت به سایر موجودات متفاوت به نظر می‌رسند. اما در یک جنبه بسیار مهم به آنها شباهت دارند. هنگامی که پرنده‌ای در زمستان به سمت جنوب پرواز می‌کند، سگ آبی برای خود سد می‌سازد، و یا یک شیر ماده به شکار می‌پردازد، اینکار را صرفا به این دلیل انجام می‌دهد که ساختار مغزش اینگونه فرگشت یافته است. انسان‌های اولیه نیز اینگونه بودند. شاید در خصوص اینکه از چه ابزاری استفاده کنند تا به هدف خود برسند، مهارت بیشتری در تفکر داشتند، اما درست به مانند مثلا یک گربه، شکار می‌کردند، غذا می‌خوردند، تولید مثل می‌کردند، برای خود پناهگاه می‌ساختند و در نهایت می‌مردند.

ادامه مطلب در قسمت پایین 👇

اما یک روز، یکی از انسان‌های قصه ما فکری به ذهنش خطور می‌کند که شاید تا آن موقع به ذهن هیچ موجود دیگری در جهان نرسیده بود: چرا باید این کارها را انجام دهم؟ به‌جای اینکه یک گراز را بکشد و گوشت آن را بخورد، می‌پرسد: آیا این تنها راه زندگی و ادامه حیات است؟ می‌توان تصور کرد که چنین سوالاتی چگونه زمانیکه اجداد ما دور آتش حلقه می‌زدند، به ذهن آنها می‌رسیده و آنها را با یکدیگر مطرح می‌کردند. بنابراین اولین فیلسوف در تاریخ بشر، کسی بوده که این سوال را برای اولین بار مطرح می‌کند: هدف از همه اینها چیست؟ معنای زندگی چیست؟ درست از همین سوال است که سایر سوالات فلسفی نشأت می‌گیرد. مثلا اگر این سوال را بپرسید که چطور باید زندگی کنم؟، وارد حوزه اخلاق (ethics) شده‌اید. یعنی از قلمرو آنچه هست یا حقایق موجود (facts)، به طور قلمرو آنچه باید باشد (ought) وارد شده‌اید. مدارک و شواهد زیادی وجود دارد که نشان می‌دهد برخی از حیوانات دیگر، علی‌الخصوص نخستی‌ها (primates)، توانایی ابراز محبت را داشته و درک قابل ملاحظه‌ای از عدالت و انصاف (fairness) و مقابله به مثل (reciprocity) را نیز دارند. اما اگر چه این به این معنا است که آنها از سطحی از اخلاقیات برخوردارند، نمی‌توان گفت که در خصوص اینکه چه باید بکنند، فکر می‌کنند. آنچه انسان‌ها را از آنها متمایز کرده این است که آنها قادرند از قالب توصیفی (descriptive) فراتر رفته و به جهان از دیدگاه هنجاری (normative) بنگرند. بنابراین یک قدم کوچک انسان‌ها این بود که از سوال چطور باید زندگی کنم، به سوال چطور باید در کنار هم زندگی کنیم، رسیدند. همین سوال ساده، ما را به فلسفه سیاسی (political philosophy) می‌رساند.

ادامه مطلب در قسمت پایین 👇

سایر حیوانات نیز تا حدودی از سیاست سر در می‌آورند. آنها به گروه‌های اجتماعی تقسیم می‌شوند که دارای سلسله مراتب و رهبران مختلفی است و حتی پروتوکل‌ها و قواعد ضمنی مشخصی در خصوص نحوه رفتار در موقعیت‌های خاص دارند. اما آنچه حیوانات قادر به انجام آن نیستند این است که نمی‌توانند این روش‌ها را تغییر داده و یا در خصوص بهترین روش‌های نظم‌دهی و کنترل جوامع خود به تفکر بپردازند. این توانایی، منحصر به انسان است و از تفکر فلسفی او در خصوص بعد هنجاری زندگی نشأت می‌گیرد. زمانیکه اولین پرسش ساده یعنی «چرا؟» پرسیده می‌شود، برای پاسخ به یک‌ سوال فلسفی می‌بایست به سمت ابعاد عمیق‌تر آن حرکت کنیم و این به این معنا است که سوالات فلسفی جدیدتری مطرح خواهد گردید و این فرآیند به همین ترتیب ادامه پیدا می‌کند. تفکر در خصوص اینکه ما چطور باید در قالب فردی یا اجتماعی زندگی کنیم، سوال مهم دیگری را مطرح می‌کند: ما چه نوع موجوداتی هستیم؟ این سوال ما را وارد حوزه مردم‌شناسی فلسفی (philosophical anthropology) می‌کند: یعنی مطالعه ماهیت حیات بشر. اما قبل از اینکه ماهیت بشر را دریابیم، می‌بایست جهانی که در آن زندگی می‌کنیم را بشناسیم و این یعنی متافیزیک (که به معنای ماوراءالطبیعه نیست). همچنین این سوال مطرح می‌شود که چه کسی در راس امور قرار دارد و این ما را به سمت فلسفه دین سوق می‌دهد. یک سوال عمیق‌تر و مهمتر اینکه: مبنای درک ما از جهان چیست؟ در پاسخ باید گفت، در حال حاضر بالاتر از علم (science) منبع قابل اعتماد دیگری برای شناخت جهان در دسترس ما نیست. اما این علم چگونه کار می‌کند؟ مرز بین علم و غیر علم یا شبه علم چیست؟ برای پاسخ به این سوال، به فلسفه علم (philosophy of science) نیاز داریم.

Source: philosophy: all that matters by Julian Baggini

«هیچ انسان عاقلی نمی‌تواند به ستاره‌های موجود در آسمان و فضای سیاه و بی انتهای بین آنها بنگرد و به انکار ماهیت روحانی (spiritual) تجریبات انسان و یا وجود یک خدای متعال (supreme being) بپردازد.»

یوجین سرنان ( فضانورد اسبق ناسا) - بخشی از مستند last man on the moon

شاید بتوان گفت، هیچ انسان عاقلی نمی‌تواند این جمله سرنان را بخواند و منکر این شود که ناسا (NASA) می‌بایست زمان بیشتری را به آموزش فضانوردان خود در فن بیان و نحوه سخنرانی منطقی، اختصاص دهد. اولا لحن به کار رفته در این جمله، نوعی حمله شخصی (ad hominem) به شمار می‌رود. ظاهراً افرادیکه با وی موافق نباشند، از عقل سلیم برخوردار نیستند. البته ایشان استدلال قابل قبولی برای نشان دادن علت آن ارائه نمی‌دهد. همچنین به طور ضمنی، یک نوع استدلال‌ از روی مرجع (argument from authority) نیز در آن نهفته است. «من به فضا رفته‌ام و شما نرفته‌اید. بنابراین وقتی راجع به چنین چیزی صحبت می‌کنم، بهتر است آن را بپذیرید.» و البته خطای اصلی این استدلال، همان چیزی است که تحت عنوان استدلال از روی ناباوری (argument from incredulity) می‌شناسیم. در این نوع مغالطه، این‌طور استدلال می‌شود که چون نمی‌توان باور داشت یا تصور کرد که چیزی درست است (یا درست نیست)، می‌توان نتیجه گرفت که آن چیز در واقعیت درست نیست (یا هست).

در این مورد خاص، وقتی سرنان به فضا می‌نگرد، نمی‌تواند تصور کند که یک بعد روحانی و یا یک موجود متعالی در پس پرده وجود نداشته باشد. این مفهوم ضمنی نیز در این استدلال نهفته است که هیچ انسان عاقل دیگری نیز نخواهد توانست چنین چیزی را تصور کند و این را دلیلی بر وجود خدا می‌داند.

در اکثر مواقع، با مشخص کردن ساختار یک استدلال بد، نقاط ضعف موجود در آن نیز آشکار می‌گردد. ناتوانی ما در تصور اینکه چیزی وجود دارد یا ندارد، به خودی خود دلیل منطقی برای وجود یا عدم وجود آن چیز نیست. ممکن است بسیاری از چیزهایی که در واقعیت درست هستند را نتوان تصور کرد. و اینکه وجود باور قوی در ما در مواجهه با یک سری تجربیات خاص، به این معنا نیست که این باورها مبنای قابل اعتمادی داشته و یا به واقعیت نزدیک می‌باشند.

حتی اگر در خصوص اینکه چه چیزی را می‌توان یا نمی‌توان انکار کرد حق با سرنان باشد، تنها چیزی که این مسأله برای ما آشکار می‌کند محدودیت‌های قدرت تخیل و تصور ما انسان‌ها است. مثلا من نمی‌توانم تحول، تطور و فرگشت حیات پیچیده از یک‌ موجود تک سلولی را تصور کنم، اما این عدم توانایی، دلیل کافی و منطقی به من نمی‌دهد که با نادیده‌ گرفتن انبوهی از داده‌ها و مدارک علمی معتبر، نتیجه‌گیری کنم که فرگشت انسان اتفاق نیافتاده است. یا مثال واضح‌تر اینکه، وقتی یک شعبده باز، انسانی را با اره به دو قسمت تقسیم می‌کند، مسلما احمقانه است که فکر کنم در واقعیت این اتفاق افتاده است، حتی اگر نتوانم نحوه انجام این کار و ترفندهای پشت آن را تصور کنم.

Source: The duck that won the lottery by Jullian Baggini

ترجمه: Hamid rEzA

آیا علوم طبیعی در تمدن اسلامی سرچشمه گرفته از اسلام بود؟

~ امیرمحمد گمینی

آرمان‌های روشنگری دستاورد خرد بشری هستند، اما همواره با جنبه‌های دیگری از طبیعت انسان در تضادند: تعصب قبیله‌ای، اقتدارگرایی، تفکر خرافی و نسبت دادن بدبختی‌ها به افراد شرور. دهه دوم قرن بیست‌ویکم با ظهور جنبش‌های سیاسی‌ای رقم خورد که کشور خود را در حال سقوط به ورطه ویران‌شهری جهنمی به دست جناح‌های بدخواه تصویر می‌کنند؛ جنبش‌هایی که مدعی‌اند تنها راه نجات، پیروی از رهبری قدرتمند است که با بازگرداندن کشور به عقب، آن را «دوباره بزرگ و باشکوه» می‌سازد. این جنبش‌ها توسط روایتی تقویت شده‌اند که بسیاری از مخالفان سرسختشان نیز در آن سهیم هستند؛ روایتی که در آن نهادهای مدرن شکست خورده و تمام جنبه‌های زندگی در بحرانی عمیق‌تر فرو رفته است. دو طرف در توافقی شوم بر این باورند که نابودی این نهادها جهان را به مکانی بهتر تبدیل خواهد کرد. اما آنچه کمتر به چشم می‌خورد، چشم‌اندازی مثبت و سازنده است که مشکلات جهان را در بستر پیشرفت‌های حاصل‌شده ارزیابی می‌کند و می‌کوشد با حل گام‌به‌گام همین مشکلات، آن پیشرفت‌ها را بنیانی برای آینده قرار دهد.

~ استیون پینکر

هراز گاهی موجودات فرازمینی هم میان و از این کارها می‌کنند. تا بگن: ای انسان تنها نیستی.

همین خرد بود که بیشتر اندیشمندان عصر روشنگری را به رد باور به خدای انسان‌واره‌ای که به امور انسانی علاقه نشان می‌داد، رهنمون ساخت. به‌کارگیری خرد آشکار کرد که گزارش‌های معجزات مشکوک هستند، نویسندگان کتب مقدس انسان‌هایی معمولی بوده‌اند، رخدادهای طبیعی بی‌اعتنا به سرنوشت و رفاه آدمیان به وقوع می‌پیوندند و اینکه فرهنگ‌های گوناگون به خدایانی متضاد و ناهمساز باور داشتند که احتمال ساخته‌ٔ تخیل بودن در همه‌ٔ آن‌ها یکسان است. (همان‌طور که منتسکیو نوشت: «اگر مثلث‌ها خدایی داشتند، به او سه ضلع می‌دادند.») با این حال، همهٔ اندیشمندان عصر روشنگری بیخدا نبودند. برخی دادارباور (در مقابل خداباور) بودند: آن‌ها معتقد بودند که خداوند جهان را به حرکت درآورده و سپس کنار کشیده و اجازه داده است تا بر اساس قوانین طبیعت پیش برود. عده‌ای دیگر معتقد به همه‌خدایی بودند که از واژه «خدا» به عنوان مترادف قوانین طبیعت استفاده می‌کردند. اما تعداد معدودی به خدای قانون‌گذار، معجزه‌گر و پسرزای کتاب مقدس اعتقاد داشتند.

~ استیون پینکر

از آنجا که نشر ثالث از پرداخت حق ترجمه به مترجم و کپی رایت به نویسنده خودداری کرده، این ترجمه را آزادانه منتشر می‌کنم.
در نسخۀ چاپی ویراستار نشر ثالث تغییرات زیادی در ترجمه داده که در بسیاری از موارد متن اشتباه شده، به این دلیل ساده که ویراستار نشر ثالث نه به زبان انگلیسی تسلط کافی دارد و نه به زبان فارسی.

از اونجایی که انتشاراتی‌های بیسواد (که حتی فارسی هم بلد نیستند) حق و حقوق مترجمان رو پایمال میکنند و بویی از شرافت نبردند. این کتاب تقدیم نگاهتون میشه.

~ علی نظری

بر شانۀ غول‌ها: خلاصه‌ای از تاریخ نجوم از بطلمیوس تا نیوتن

گفت‌وگوی سیاوش صفاریان‌پور با امیرمحمد گمینی

انقلاب علمی آنچنان تحول عظیمی ایجاد کرد که امروزه درک ابعاد این دگرگونی برای ما دشوار است، چرا که دستاوردهای آن دیگر به بخشی عادی و بدیهی از دانش ما تبدیل شده‌اند. مورخی به نام دیوید ووتن برای درک بهتر این موضوع ما را با سطح فهم و دانش یک فرد انگلیسی تحصیل‌کرده در سال ۱۶۰۰، درست در آستانه‌ٔ شروع این انقلاب آشنا می‌کند:

او بر این باور است که جادوگرها می‌توانند طوفان به پا کنند و کشتی‌ها را در دریا غرق کنند… . به وجود گرگینه‌ها اعتقاد دارد؛ هرچند می‌گوید در انگلستان گرگینه‌ای نیست، ولی مطمئن است که در بلژیک پیدا می‌شوند... . باور دارد که شخصیت اسطوره‌ای سیرسه واقعاً یاران اودیسئوس را به خوک تبدیل کرده است. فکر می‌کند که موش‌ها خودبه‌خود از میان توده‌های کاه به وجود می‌آیند (پیدایش خودبه‌خودی). به وجود جادوگران در زمانه‌ٔ خودش باور دارد... . خودش شاخ اسب تک‌شاخ را دیده، اما خود حیوان را نه.

او باور دارد که بدن مقتول در حضور قاتلش خونریزی خواهد کرد. معتقد است مرهمی هست که اگر آن را به خنجری بمالند که زخمی ایجاد کرده، خود زخم درمان می‌شود. باور دارد که شکل، رنگ و بافت گیاهان می‌تواند نشانه‌ای از کاربرد دارویی‌شان باشد، چون خداوند طبیعت را طوری آفریده که بشر بتواند آن را تفسیر کند. معتقد است می‌توان فلزات کم‌ارزش را به طلا تبدیل کرد، هرچند شک دارد کسی واقعاً بداند چطور این کار را انجام دهد. باور دارد که «طبیعت از خلاء بیزار است». فکر می‌کند رنگین‌کمان پیامی از سوی خداست و ستاره‌های دنباله‌دار، خبر از بلایا و شر می‌دهند. معتقد است رویاها آینده را نشان می‌دهند، البته به شرطی که بتوانیم درست تعبیرشان کنیم. و البته معتقد است که زمین ساکن است و خورشید و ستارگان هر بیست‌و‌چهار ساعت یک‌بار به دور زمین می‌چرخند.

حدود ۱۳۰ سال بعد، اگر نگاهی به یکی از نوادگان تحصیل‌کرده‌ٔ همین مرد انگلیسی می‌انداختیم، می‌دیدیم که دیگر هیچ‌کدام از این باورها را قبول ندارد. این تغییر بزرگ، فقط به معنی رهایی از جهل و نادانی نبود، بلکه به معنی رهایی از ترس و وحشت هم بود. رابرت اسکات جامعه‌شناس، اشاره می‌کند که در قرون وسطی «این باور که یک نیروی بیرونی، سرنوشت و زندگی روزمره‌ٔ آدم‌ها را کنترل می‌کند، باعث ایجاد نوعی بدگمانی و ترس همگانی (پارانویای جمعی) شده بود»:

باران‌های شدید، رعد و برق، طوفان، ماه و خورشید گرفتگی، سرمای ناگهانی، گرمای شدید، خشکسالی، زمین‌لرزه – همه‌ٔ این‌ها را نشانه‌ٔ خشم و غضب خدا می‌دانستند. نتیجه این بود که «لولوخورخوره» به همه‌ٔ ابعاد زندگی چنگ انداخته بود...

~ استیون پینکر

متفکران دوران خردگرایی و روشنگری حس می‌کردند که نیاز شدیدی به یک پایه و اساس غیرمذهبی (سکولار) برای اخلاق وجود دارد. دلیلش این بود که کابوس خاطرات تاریخی قرن‌ها خونریزی و کشتار مذهبی (جنگ‌های صلیبی، تفتیش عقاید، شکار جادوگران، جنگ‌های مذهبی در اروپا) رهایشان نمی‌کرد. راه‌حلی که پیدا کردند، پایه‌گذاری چیزی بود که ما امروز به آن انسانگرایی می‌گوییم. انسانگرایی یعنی اولویت دادن به رفاه و خوشبختی تک‌تک آدم‌ها (مرد، زن و بچه) به جای سربلندی و افتخار قبیله، نژاد، ملت یا دین. چون این آدم‌ها هستند (نه گروه‌ها) که احساس دارند – لذت می‌برند، درد می‌کشند، احساس رضایت می‌کنند یا رنج می‌برند. به گفتهٔ این متفکران، چه هدفمان را «فراهم کردن بیشترین خوشبختی برای بیشترین تعداد آدم‌ها» بگذاریم، چه به عنوان یک «اصل اخلاقی قطعی» بگوییم که «باید با آدم‌ها مثل هدف رفتار کرد نه وسیله»، در هر صورت، این ظرفیت و توانایی مشترک و جهانی هر فرد برای رنج کشیدن و شکوفا شدن است که باید محور توجه و نگرانی اخلاقی ما باشد.

~ استیون پینکر

در عصر روشنگری، به جای تمرکز بر تغییر سرشت انسان، امید به پیشرفت معطوف به اصلاح نهادهای انسانی بود. نظام‌های ساخته‌ٔ دست بشر؛ مانند دولت‌ها، قوانین، مدارس، بازارها و نهادهای بین‌المللی، هدف‌هایی طبیعی برای به‌کارگیری خرد در مسیر بهبود زندگی انسان تلقی می‌شدند.

بر اساس این دیدگاه، حکومت نه فرمانی الهی برای حکمرانی است، نه با «جامعه» یکی پنداشته می‌شود و نه نمودی از جوهر ملی، دینی یا نژادی به شمار می‌رود. بلکه حکومت ابداعی انسانی است که بر مبنای یک قرارداد اجتماعی نانوشته مورد توافق قرار گرفته و هدف از طراحی آن افزایش رفاه شهروندان از طریق هماهنگ کردن کنش‌هایشان و بازداشتن ایشان از اعمال خودخواهانه است؛ اعمالی که گرچه ممکن است برای تک‌تک افراد وسوسه‌انگیز باشند، اما در نهایت به زیان همگان تمام می‌شوند. همان‌طور که در نامدارترین ثمره‌ٔ عصر روشنگری، یعنی اعلامیهٔ استقلال [آمریکا] بیان شده است: برای تأمین حق حیات، آزادی و پیگیری سعادت، دولت‌ها در میان مردمان بنیاد نهاده می‌شوند و قدرت مشروع خویش را از رضایت مردمی که بر آن‌ها حکومت می‌کنند، به دست می‌آورند.

~ استیون پینکر

عامل اعتیاد چیست؟ سوال آسونیه، نه؟ مواد مخدر! ولی، شاید مسئله به این سادگی ها هم نیست. این ویدئو برگرفته از کتاب پرفروش یوهان هری به نام «تعقیب جیغ: اولین و واپسین روزهای مبارزه علیه مواد مخدر» می باشد.

ترجمه‌ٔ حمیدرضا بیدار

خلاصه کتاب:
| اقتصاد مواد مخدر |
Narconomics :
How to Run a Drug Cartel
نویسنده: Tom Wainwright

~ علی بندری

تحول‌باوری پیش از داروین

~ امیرمحمد گمینی