مواجهه با نظریۀ تکامل داروین در عصر قاجار

~ امیرمحمد گمینی

خلاصه کتاب:
| اقتصاد ناهنجاری‌های پنهان اجتماعی |
Freakonomics :
A Rogue Economist Explores the Hidden Side of Everything
نویسندگان: Stephen Dubner & Steven Levitt

~ علی بندری

فودور و ناممکن بودن یادگیری

~ مجید امینی

از نیمه قرن بیستم به این سو پژوهش‌های تجربی مداومی با هدف دفاع از این نظریه در جریان بوده است که بخش عمده ای از قوای شناختی ما متکی به وجود نظریات فطری دربارهٔ برخی حوزه های معرفتی خاص است (#۷۵، #۹۵). مثلاً به نظر می آید که کودکان مجموعه ای اطلاعات ذاتی دربارۀ اذهان دیگر دارند که در وضعیت هایی شبیه به اوتیسم شاهد اختلال در آن هستیم. از باورهای فطری برای توضیح برخی دیگر از توانایی‌های شناختی انسان نیز استفاده شده است، مانند معرفت ما به ویژگی‌های پایه‌ای اجسام فیزیکی و انواع مواد؛ توانایی کودکان برای به دست آوردن اطلاعاتی محیطی، تصویری که این پژوهش‌های تجربی ترسیم کرده‌اند تصویری است که مطابق آن، بسیاری از قوای شناختی ما حاصل استعدادهای فطری است، نه یادگیری و آموزش.
جری فودور که امروز یکی از هواداران پیشرو فطری باوری شناختی است، معتقد است که انگیزه برای گرایش به فطری باوری وقتی قوی تر میشود که در می یابیم یادگیری، به معنای دقیق کلمه غیرممکن است. استدلال او حول محور ناممکن بودن تغییرات در نظام بازنمایی (representational system) یک موجود زنده می‌گردد. فودور ادعا می‌کند که ممکن نیست نظام بازنمایی قوی تری از یک نظام بازنمایی ضعیف تر، از طریق یادگیری عمومی، حاصل شود. در واقع، این استدلال را میتوان علیه هر نظریه ای در باب یادگیری که بر پایه تقویت مفهومی مبتنی باشد اقامه کرد. به عقیده فودور در دوران رشد شناختی، اکتساب هیچ چیز تازه ای امکان پذیر نیست. فکر اصلی در پس این ادعا این است که آن دسته از نظریاتی که ظاهراً اینگونه موارد یادگیری چیزهای تازه را تبیین می‌کنند فقط در صورتی از عهده این تبیین برمی آیند که وجود خود همین مفاهیم مربوط به آموخته‌های جدید را در ذهن پیش فرض بگیرند. اما به نظر می آید که پاشنه آشیل استدلال فودور فرض اصلی آن باشد که معرفت و یادگیری را مستلزم بازنمایی میداند - آموزه ای که به نام نظریهٔ بازنمایی در باب ذهن مشهور است. فقط وقتی میتوان فرایند یادگیری را مستلزم تغییراتی در نظام بازنمایی دانست که پیشتر پذیرفته باشیم بدون بازنمایی، معرفت و یادگیری حاصل نمی شود. اما اگر کسی معتقد باشد که معرفت و یادگیری بدون بازنمایی هم ممکن است، آنگاه مقدمۀ اول استدلال دیگر غیرقابل دفاع خواهد بود و به این ترتیب کل استدلال فرومیریزد. اما با این همه بازنمایی گرایی دیدگاهی بسیار شایع است که شمار قابل توجهی از پژوهشگران حوزۀ علوم شناختی و همین طور فیلسوفان به آن اعتقاد دارند.

تصور کنید موجود زنده ای فرضی داریم که در مرحله اول، منطقی که برای او تحقق یافته است منطق گزارهای است. فرض کنید در مرحله دوم شکل منطق تحقق یافته برای او منطق مرتبه اول سوردار است... کاملا روشن است که در مرحله ۱ نظامی ضعیف تر وجود دارد که در مرحلهٔ ۲ نظامی قوی تر جایگزین آن میشود و البته بدیهی است که هر قضیه منطق گزاره ای قضیه ای از منطق مرتبه اول سوردار است. اما عکس آن برقرار نیست. حال میخواهیم از طریق نوعی فرایند یادگیری از مرحلهٔ ۱ به مرحله ۲ برویم، یعنی از طریق نوعی فرایند فرضیه پردازی و تأیید. روشن است که چنین کاری ممکن نیست. چرا؟ زیرا برای یادگیری منطق سوردار باید شرایط صدق عباراتی نظیر «x)FX)» را بیاموزیم. و برای آموختن این شرایط صدق باید بتوانیم با ابراز مفهومی موجودمان در مرحلهٔ ۱ چیزی شبیه به این فرضیه را صورت بندی کنیم که «(Fx(x» صادق است اگر و تنها اگر (...). اما بدیهی است که چنین فرضیه ای با ابزار مفهومی ای که در مرحلهٔ در اختیار داریم قابل صورت بندی نیست؛ دقیقاً از همین لحاظ است که منطق گزاره ای از منطق سوردار ضعیف تر است. پس چون هیچ راهی برای به دست دادن شرایط صدق فرمول‌هایی نظیر «x)FX)» در منطق گزاره ای وجود ندارد، تنها کاری که میتوانیم بکنیم این است که بگوییم: این فرمولها Fa و Fb و Fc و الی آخر را در برمیگیرند. (فودور، ۱۴۸)

(فرض ۱) اگر یادگیری ممکن باشد، آنگاه مستلزم تغییر در نظام بازنمایی یک موجود زنده است.
(فرض ۲) اگر تغییراتی در نظام بازنمایی یک موجود زنده رخ دهد، آنگاه آن نظام بازنمایی ابزار مفهومی لازم برای تغییر را از پیش در خود دارد.
(فرض ۳) نظام بازنمایی ابزار لازم برای تغییر را از پیش در خود ندارد.
(حکم ۱) هیچ تغییری در نظام بازنمایی یک موجود زنده رخ نمی دهد. (رفع تالی، (ف ۳)، (ف ۲)).
(حکم ۲) یادگیری غیرممکن است. (رفع تالی، (ح ۱)، (ف ۱)).

۱. استدلال ابطال‌پذیری سرکارل پوپر
۲. استدلال‌های ناهمسنجی کوون
۳. استدلال «معجزه که نیست» پاتنم
۴. استدلال گالیله دربارهٔ سقوط اجسام
۵. ماده‌باوری حذف‌گرا
۶‌. استدلال ویتگنشتاین درباره‌ی زبان خصوصی
۷. استدلال فودور در دفاع از فطری‌باوری زبانی
۸. فودور و ناممکن بودن یادگیری

اسفنج ضد بارداری چیست؟ مزایا و معایب این روش

via doctoreto.com

هرگز نبودن بهتر است

~ دیوید بناتار
ترجمهٔ علی طباخیان
‌

جنبش رمانتیسم خیلی محکم جلوی آرمان‌های روشنگری ایستاد. آدم‌هایی مثل روسو، هردر، شلینگ و دیگران، این باورهای روشنگری را رد می‌کردند که: می‌شود عقل و احساس را از هم جدا کرد؛ می‌شود آدم‌ها را بدون در نظر گرفتن فرهنگشان بررسی کرد؛ آدم‌ها باید برای کارهایشان دلیل منطقی بیاورند؛ ارزش‌ها همه‌جا و همه‌وقت یکسان‌اند؛ و اینکه صلح و رفاه بهترین هدف‌ها هستند. رمانتیک‌ها در عوض معتقد بودند که انسان بخشی از یک پیکره‌ٔ بزرگ‌تر و زنده است -مثل فرهنگ، نژاد، ملت، دین، روح یک دوران، یا یک نیروی تاریخی- و وظیفه‌ٔ آدم‌ها این است که این روح بزرگ و متعالی را که جزئی از آن هستند، به شکلی خلاقانه به نمایش بگذارند. از نظر آن‌ها مبارزه‌ٔ قهرمانانه بالاترین ارزش بود، نه حل کردن مشکلات. آن‌ها می‌گفتند خشونت بخشی از ذات طبیعت است و اگر بخواهیم جلوی آن را بگیریم، جان و طراوت زندگی را از آن گرفته‌ایم. شاعر فرانسوی شارل بودلر در جمله‌ای معروف می‌گوید: «فقط سه دسته آدم قابل احترام‌اند: کشیش، جنگجو و شاعر. چون کارشان دانستن، کُشتن و آفریدن است.»

~ استیون پینکر

پینکر اولین و واضح‌ترین بدیل برای آرمان‌های روشنگری رو ایمان دینی معرفی میکنه؛

واضح‌ترین این جایگزین‌ها ایمان دینی است. اینکه چیزی را ایمانی قبول کنی، یعنی بدون دلیل درست و حسابی باورش کنی؛ خب، پس همین اول کار، ایمان به چیزهای ماوراء طبیعی با عقل در تضاد است. دین‌ها معمولاً با انسانگرایی هم به مشکل می‌خورند؛ هر وقت که چیزی غیر از خوب بودن حال آدم‌ها را هدف مهم‌تری بدانند. مثلاً قبول کردن یک ناجی آسمانی، درست دانستن یک داستان مقدس، مجبور کردن مردم به انجام آداب و رسوم یا رعایت تابوها، تبلیغ کردن برای اینکه دیگران هم همین کارها را بکنند و مجازات کردن یا شیطان جلوه دادن کسانی که این‌ها را قبول ندارند. یک جای دیگر این تضاد، وقتی است که دین‌ها برای روح بیشتر از زندگی ارزش قائل می‌شوند؛ که این آن‌قدرها هم که به نظر می‌رسد چیز خوبی نیست. وقتی به زندگی بعد از مرگ اعتقاد داشته باشی، ممکن است به این نتیجه برسی که سلامتی و خوشحالی این دنیا خیلی مهم نیست، چون این زندگی فقط یک چشم به هم زدن در برابر ابدیت است؛ یا فکر کنی اینکه مردم را مجبور کنی تا راه درست را بپذیرند، لطف در حقشان است؛ یا حتی به این نتیجه برسی که شهادت بهترین اتفاقی است که می‌تواند برایت بیفتد! در مورد تضاد با علم هم که دیگر همه می‌دانند؛ داستان‌هایش هم در تاریخ هست هم در اخبار روز: از گالیله و آن دادگاه معروف میمون اسکوپس (سر قضیه‌ٔ داروین) گرفته تا بحث‌های امروزی سر سلول‌های بنیادی و تغییرات آب و هوایی.

~ استیون پینکر

دومین ایده‌ٔ مهم ضد روشنگری این است که آدم‌ها فقط مثل سلول‌های بی‌ارزشی هستند که می‌شود آن‌ها را فدای یک بدن بزرگ‌تر (اَبَراُرگانیسم) کرد -این بدن بزرگ‌تر می‌تواند طایفه، قبیله، قوم، دین، نژاد، طبقه یا ملت باشد- و هدف اصلی، نه خوب بودن حال این آدم‌ها، بلکه افتخار و سربلندی آن «کُل» است. یک مثال خیلی روشن برای این طرز فکر ناسیونالیسم یا همان ملی‌گرایی است که در آن، بدن بزرگ همان دولت-ملت است (یعنی یک گروه قومی که حکومت هم دارد). تضاد بین این نگاه ملی‌گرایانه و نگاه انسانگرایانه (که برای تک‌تک آدم‌ها ارزش قائل است) را می‌شود در شعارهای وطن‌پرستانه‌ٔ افراطی و مرگ‌طلبانه دید؛ مثل آن جمله‌ٔ لاتین معروف «Dulce et decorum est pro patria mori» (یعنی «مردن برای وطن شیرین و با شکوه است») یا آن شعار «خوشا به حال آن‌هایی که با ایمانی آتشین، مرگ و پیروزی را با هم به آغوش کشیدند.» حتی جمله‌ٔ معروف جان اف. کندی که این‌قدرها هم خشن نیست -نپرسید کشورتان برای شما چه کار می‌تواند بکند؛ بپرسید شما برای کشورتان چه کار می‌توانید بکنید- باز هم همین تنش بین منافع فرد و منافع جمع را نشان می‌دهد.

البته حواسمان باشد که ناسیونالیسم (به آن معنای افراطی و جمع‌گرایانه) را با چیزهای خوب و لازمی مثل ارزش‌های مدنی، روحیهٔ همکاری اجتماعی، مسئولیت‌پذیری اجتماعی یا افتخار به فرهنگ خودی اشتباه نگیریم. ما آدم‌ها موجودات اجتماعی هستیم و حال خوب تک‌تک ما به این بستگی دارد که الگوهای همکاری و سازگاری در جامعه‌مان چطور کار کند. اگر ملت را به چشم یک جور قرارداد اجتماعی نانوشته بین آدم‌هایی ببینیم که در یک سرزمین با هم زندگی می‌کنند (چیزی شبیه هیئت مدیره‌ٔ یک ساختمان)، آن وقت ملت می‌شود یک ابزار ضروری برای اینکه زندگی اعضایش بهتر و شکوفاتر شود. و صد البته اینکه یک نفر به خواست خودش از منافع شخصی‌اش به نفع تعداد زیادی آدم دیگر بگذرد، کاری واقعاً قابل تحسین است. اما اینکه کسی را مجبور کنند جانش را بدهد برای یک رهبر کاریزماتیک یا یک تکه پارچه (پرچم)، یا چند تا خط و رنگ روی نقشه، زمین تا آسمان فرق دارد. اینکه آدم بمیرد تا جلوی جدا شدن یک استان را بگیرد، یا دایره‌ٔ نفوذ کشورش را بزرگ‌تر کند یا سرزمین‌هایی را که ادعا می‌کند مال آن‌ها بوده پس بگیرد، اصلاً هم کار مطبوع و درستی نیست.


~ استیون پینکر

دین و ملی‌گرایی دوتا از پایه‌های اصلی تفکر محافظه‌کارانه (راست‌گرایی) هستند و هنوز هم روی زندگی میلیاردها نفر در کشورهایی که این تفکرات در آن‌ها نفوذ دارد، تأثیر می‌گذارند. خیلی از همکاران چپ‌گرای من وقتی شنیدند دارم کتابی درباره‌ٔ خرد و انسانگرایی می‌نویسم، کلی تشویقم کردند و ذوق‌زده بودند که قرار است کلی حرف و استدلال جدید علیه راست‌گراها پیدا کنند. اما یادشان رفته بود که همین چند وقت پیش، زمانی که ملی‌گرایی با جنبش‌های آزادی‌بخش مارکسیستی قاطی شده بود، خود چپ‌گراها خیلی هم از ملی‌گرایی بدشان نمی‌آمد و با آن همراهی می‌کردند. و حالا هم خیلی از همین چپ‌گراها، طرفدار سیاستمداران هویت‌گرا و به اصطلاح «مبارزان عدالت اجتماعی» هستند؛ کسانی که حقوق فردی را نادیده می‌گیرند و به جایش دنبال برابر کردن موقعیت نژادها، طبقه‌ها و جنسیت‌ها هستند و فکر می‌کنند این گروه‌ها توی یک مسابقه‌ٔ بی‌رحمانهٔ برد-باخت (با حاصل‌جمع صفر) با هم می‌جنگند.

~ استیون پینکر

چرا علوم قدیم را دست کم می‌گیریم؟

~ امیرمحمد گمینی

من در حال توضیح دادن همجنسگرایی به آقایی که کنار اسمش Dr گذاشته: همنجسگرایی بیماری نیست. و الان هم وقت حمله به این گروه نیست، شما باید بری داخل باورهات و بگردی و ببینی چطور میشه گفت علم ثابت کرده و ما از قبل گفته بودیم.

دکتر: پس تو خودت هم دوجنسه هستی.

علی نظری: نه دکتر جان من همجنسگرا نیستم.

چون ویدیو کامل این حرف ها رو ندیدم، قضاوت خاصی هم نمیکنم. چون به تحقیق خاصی هم اشاره نمیکنه ، صرفا به عنوان یک نظر شخصی در نظرش میگیرم و فرض میگیرم راست میگه و صرفا توصیه میکنم یکی از پادکست های دکتر مکری رو گوش بدید تا ببینید که خود شما در درست شدن این شرایط چقدر مقصر میتونید باشید:

بررسی کتاب #درباره_پسران و مردان نوشته #ریچارد_ریوز بخش اول

بررسی کتاب #درباره_پسران و مردان نوشته #ریچارد_ریوز بخش دوم

دیشب وقتی به بخش دوم کتاب پینکر رسیدم، سر درش اینو نوشته بود:

اگر مجبور بودید دوره‌ای را در تاریخ برای به دنیا آمدن انتخاب کنید، و از قبل نمی‌دانستید که قرار است چه کسی باشید -یعنی نمی‌دانستید توی خانواده‌ٔ پولدار به دنیا می‌آیید یا فقیر، توی کدام کشور، زن می‌شوید یا مرد- اگر مجبور بودید چشم‌بسته انتخاب کنید که در چه دوره‌ای به دنیا بیایید، همین الان را انتخاب می‌کردید.

— باراک اوباما، ۲۰۱۶


شما عمق و استدلالی که پشت این حرف پنهان شده رو ببینید!
البته که میدونم برخی اصلا نمیدونند درباره چی دارم حرف میزنم.
الان نمیخوام به دفاع از حرف اوباما بپردازم. و یا نمیخوام مثل پینکر هم از این موضوع دفاع کنم که دنیا جای خیلی بهتری شده. و تا همین یک قرن قبل همین لوله‌کشی آب و آب تمیز و... هم حق مسلم شما نبود و به چیزی دسترسی نداشتید. ولی برای اینکه توی بحث های منطقی بخوام از علم دفاع کنم. دوست دارم از مخاطبم بپرسم:

وقتی فردا صبح از خواب بیدار می‌شی، انتظار داری خورشید از شرق طلوع کنه یا غرب؟

پاسخ شما به این سوال همون اعتبار علم هست. چون هم دارید به تجربیاتتون اعتماد می‌کنید که البته ما جمعی و با متود خاصی این کار رو میکنیم و هم دارید به قوانین طبیعت اعتماد می‌کنید. که روی روش استقرایی سوار شده ذهنیت ما.
و خب شما نمیتونید همزمان به یکی استناد کنید و به دیگری که با دقت بیشتری فراهم شده پشت پا بزنید! و اگر بخواهیم فراتر از این بریم و فکت ها رو هم انکار کنیم، این دیگه میشه یکجور شک‌گرایی افراطی و بستن راه گفت‌وگو، یعنی دیگه اشتراکی برای ادامه نمیمونه.

بررسی آرای حسین نصر دربارۀ تاریخ علم و نظریۀ تکامل داروین

~ امیرمحمد گمینی