حالا اگر استفاده از میان‌برهای ذهنی منجر به خطای سیستماتیک بشه و ما از واقعیت منحرف بشیم، اینجا دیگه با یه سوگیری شناختی طرفیم. سوگیری شناختی یه نقص در پردازش اطلاعاته. تمایل ناخودآگاه برای اینکه به شیوه‌ای خاص فکر کنیم، از برخی اطلاعات طرفداری کنیم و برخی نتایج رو به برخی نتایج دیگه ترجیح بدیم.

که این موضوع رو دنیل کانمن خیلی زیبا توضیح داده:
اطمینانی که مردم به باورهاشون دارن، مقیاسی برای سنجش کیفیت شواهد نیست، بلکه مقیاس انسجام داستانیه که ذهن موفق به ساختن اون شده.

یعنی ذهن ما یه داستان منسجم رو به شواهد واقعی اما پراکنده ترجیح میده و این موضوع بنیان اغلب سوگیری‌هاست.

و توضیح میده که این دو مفهوم دو روی یه سکه هستن. میان‌برها چیزهایی هستن که راحت و سریع یاد ما میان و ما هم میگیم لابد مهم‌تر و محتمل‌ترند. این میان‌بر می‌تونه منجر به سوگیری در دسترس بودن بشه. مثلا ناخودآگاه فکر میکنیم مسافرت با هواپیما خیلی خطرناکتر از رانندگی هست. در حالی که آمارها خلاف این قضیه ست. یا ممکنه فکر کنیم شهربازی خطرناکتر از دوچرخه‌سواری هست وو...

حالا آیا ما در برابر این خطاها درمانده هستیم؟ جناب نوولا میگه نه، میتونیم از مفهومی به نام فراشناخت استفاده کنیم. فراشناخت یعنی فکر کردن درباره تفکر خودمون. از یه تمثیل استفاده کرده و ذهن ما رومثل یه کشتی بادبانی در نظر گرفته و جریان آب و باد رو هم مثل قواعد و سوگیرها. فراشناخت چطور عمل می‌کنه؟ شما باید سکان رو به‌دست بگیرید و بادبان ها رو تنظیم کنید و کشتی رو به سمت نتایج قابل اعتماد هدایت کنید. ما نمی‌تونیم اونا رو حذف کنیم ولی میتونیم با آگاهی ازشون بدونیم چه بلایی داره سرمون میاد و کجاها باید صبر کنیم و آروم حرکت کنیم.

خب تو این صفحات کلی مثال داریم، بریم یکی یکی بهشون بپردازیم:

۱. سوگیری رقم سمت چپ
ما تمایل داریم بیش از حد روی اولین رقمی که در یک عدد (به خصوص قیمت) می‌بینیم، تمرکز کنیم. مغز ما عدد ۱۹٫۹۹ دلار رو به ۲۰ دلار نزدیک نمیبینه، بلکه اونو در قسمت اعداد ۱۹ دلاری قرار میده. اون یه پنی تفاوت، از نظر روانی بزرگ به نظر میرسه.

۲. اثر قاب‌بندی
نحوه ارائه و قاب‌بندی اطلاعات، تأثیر چشمگیری بر تصمیم‌گیری ما داره، حتی اگر اطلاعات اصلی یکسان باشند. ما به کلمات و بار احساسی اونا واکنش نشان می‌دهیم، نه فقط به داده‌های خام. مثالی که جناب نوولا زده؛ یه عمل جراحی با نرخ بقای ۹۰ درصدی خیلی اطمینان‌بخش‌تر از همون عمل با نرخ مرگ‌‌و‌میر ۱۰ درصدی به نظر میرسه. یا مثلا گفتن ۳۰ درصد تخفیف جذاب‌تر از گفتن پرداخت ۷۰ درصد از قیمت اصلی.

۳. مغالطه قمارباز
باور اشتباه به اینکه رویدادهای تصادفی گذشته بر نتایج آینده تأثیر میذارند. سکه حافظه نداره، اگر یه سکه پنج بار پشت سر هم شیر بیاد، مغالطه قمارباز به ما میگه که حالا وقتشه که خط بیاد. در حالی که شانس پرتاب بعدی هنوز هم ۵۰/۵۰.

۴. سوگیری گروه خودی
تمایل ما به طرفداری و قضاوت مثبت نسبت به اعضای گروه خودمون در مقایسه با افراد خارج از گروه. ما به‌طور ناخودآگاه به کسانی که شبیه ما هستند (از نظر خانواده، تیم ورزشی، ملیت، عقیده و ...) اعتماد بیشتری داریم و ویژگی‌های مثبتی بهشون نسبت میدیم. مثلا فکر می‌کنیم هم‌تیمی‌های ما بازیکنان منصف‌تری هستند.

۵. ناهماهنگی شناختی
وقتی باورها و اعمالمون با همدیگه در تضاد قرار می‌گیرند، احساس ناراحتی و تنش ذهنی رو تجربه می‌کنیم. ذهن ما برای کاهش این احساسات، تلاش میکنه تا یکی از باورها یا نگرش‌های خودش رو تغییر بده تا همه چیز دوباره هماهنگ به نظر برسه. مثلا فرض کنید انتخاب اولی که میخواستیم بخریم در دسترس نیست و مجبوریم انتخاب سوم رو بخریم. برای توجیه این انتخاب، به‌طور ناخودآگاه ارزش انتخاب دوم که رد کردیم رو در ذهن خودمون پایین میاریم تا از خریدمون احساس بهتری داشته باشید.

۶. سوگیری فرافکنی
تمایل به این فرض که دیگران هم مثل ما فکر، احساس و عمل می‌کنند. ما از ذهن خودمون به عنوان یه الگو برای پیش‌بینی ذهن دیگران استفاده می‌کنیم و تفاوت‌ها رو نادیده می‌گیریم. یه فرد دیندار که تمام دوستانش دیندار هستند، وقتی تو یه مهمونی با یه بی‌دین روبرو میشه، شوکه میشه، چون فرض کرده بود همه مثل او فکر می‌کنند.

۷. سوگیری گذشته‌نگر
تمایل به دیدن رویدادها پس از وقوع، به عنوان امری قابل پیش‌بینی و بدیهی. این همون اثر «من که میدونستم اینجوری میشه!» هست. وقتی نتیجه رویداد رو می‌دونیم، ذهن ما به‌طور خودکار یه روایت منطقی میسازه که اون نتیجه رو اجتناب‌ناپذیر جلوه یده. مثلا بعد از اعلام نتایج انتخابات، کارشناسان به راحتی توضیح میدن که چرا این نتیجه بدیهی بوده.

۸. سوگیری تأیید
تمایل ما به جستجو، تفسیر و به یاد آوردن اطلاعاتی که باورهای قبلیمون رو تأیید می‌کنند و نادیده گرفتن اطلاعاتی که باورهامون رو به چالش می‌کشند. این سوگیری باعث میشه تو حباب اطلاعاتی خودمون گیر بیافتیم. ما به جای جستجوی حقیقت، به دنبال تأیید احساس خوب خودمون هستیم: حق با منه. فردی که به اقتصاد اسلامی معتقده، فقط اخباری رو دنبال میکنه و به اشتراک میذاره که فقط اقتصاد اسلامی رو تأیید میکنه و تمام اخبار مخالف رو جعلی یا مغرضانه می‌دونه.

خودآگاهی احتمالاً بزرگترین معمای طبیعت است. در این قسمت به کاوش در منشاهای خودآگاهی پرداخته و نگاهی دقیق تر به چگونگی آگاه شدن موجودات غیر آگاه می‌اندازیم.

ترجمهٔ حمیدرضا بیدار

در سال ۱۹۱۱ پوستر معروفی با عنوان «کارگران صنعتی جهان» منتشر شد که «هرم نظام سرمایه‌داری» را به تصویر می‌کشید. در قاعدهٔ این هرم، مردان، زنان و کودکان شجاع طبقهٔ کارگر قرار داشتند که با شانه‌های مغرور و ستبر اما رنج‌دیده‌شان، کل این عمارت را بر دوش می‌کشیدند. در شرح این طبقهٔ بنیادین آمده بود: «ما برای همه کار می‌کنیم» و «ما همه را سیر می‌کنیم». یک طبقه بالاتر، سرمایه‌داران ثروتمند در لباس‌های رسمی مشغول عیش و نوش بودند؛ طبقه‌ای که تنها به لطف نیروی کار طبقهٔ پایین می‌توانست چنین زندگی‌ای داشته باشد و شعارش این بود: «ما به جای شما می‌خوریم». بالای سر آن‌ها، به ترتیب، این طبقات قرار داشتند: نظامیان («ما به شما شلیک می‌کنیم»)، روحانیون («ما شما را فریب می‌دهیم»)، و پادشاه («ما بر شما حکومت می‌کنیم»). اما در نوک هرم، حتی بالاتر از پادشاه، کیسهٔ بزرگی از پول با علامت دلار جا خوش کرده بود که برچسب «سرمایه‌داری» را بر خود داشت.

امروزه نسخه‌ای به‌روزشده از همان تصویر قدیمی، به هستهٔ اصلی ایدئولوژی عدالت اجتماعی راه یافته است. یکی از نشانه‌هایی که از بنیان‌های مارکسیستی این ساختار جدید خبر می‌دهد، این است که «سرمایه‌داری» همچنان در نوک هرم ستم و استثمار باقی مانده است. با این حال، طبقات بالای این هرم سلسله‌مراتبی را اکنون گروه‌های هویتی دیگری پر کرده‌اند ...

~ داگلاس ماری
–نظری

مطالعه‌ای در سال ۲۰۰۶ در دانشگاه‌های آمریکا نشان داد که ۱۸ درصد از اساتید علوم اجتماعی با افتخار خود را «مارکسیست» معرفی می‌کنند. و هرچند در دپارتمان‌های دیگر تعداد مارکسیست‌ها کمتر است، هر رشته‌ای که در آن یک پنجم اساتید به یک دگم به شدت جنجالی (دست‌کم) باور داشته باشند، جای سوال دارد. همان نظرسنجی نشان داد که ۲۱ درصد از اساتید علوم اجتماعی خود را «کنشگر» و ۲۴ درصد رادیکال می‌دانند. این آمار به مراتب بالاتر از تعداد اساتیدی است که در هر رشته‌ای خود را «جمهوری‌خواه» معرفی می‌کنند.

~ داگلاس ماری

آمار اساتید چپ الان بیشتره.

ص ۱۰۳

زندگی روی لبهٔ تیغ اثر راهول جاندیال
–میثم همدمی

https://t.me/derang_pub/10

ص ۱۰۵

زندگی روی لبهٔ تیغ اثر راهول جاندیال
–میثم همدمی

https://t.me/derang_pub/10

ماچادو، رهبر اپوزیسیون ونزوئلا:


باید صادق باشم، ما در ونزوئلا همیشه نوعی سوسیالیسم را تجربه کرده‌ایم، اما چاوز آن را به سطحی دیگر رساند. در نهایت، سوسیالیسم از نظر وعده‌هایش جذاب است، چون به شما می‌گوید ما همیشه برابر خواهیم بود؛ برابر در فقر، برابر در وابستگی. سوسیالیسم می‌خواهد توانایی تصمیم‌گیری شما را بگیرد و آن را به دولت بسپارد. و در نهایت، راهی که آن‌ها می‌توانند جامعه را کنترل کنند، از طریق بدبختی است. و وقتی مردم در برابر آن واکنش نشان دهند، خشونت آغاز می‌شود.

و همیشه پایانش به یک شکل است. به ما ونزوئلایی‌ها ۲۶ سال پیش هشدار دادند و گفتند: ببینید، چاوز ونزوئلا را از طریق سوسیالیسم و کمونیسم به کوبا تبدیل خواهد کرد. و ما گفتیم: نه، امکان ندارد. ما سنت دموکراسی داریم. ما یک طبقه متوسط پویا داریم.

این اتفاق نخواهد افتاد. اما امروز ببینید، وضع ما حتی از کوبا هم بدتر است. به همین دلیل اکنون تلاش می‌کنم به جوامع در سراسر جهان هشدار بدهم، چون وقتی آزادی را از دست بدهید، بازپس گرفتن آن بسیار دشوار است.

هدف یک جامعه باز این است که انسان‌ها با کرامت زندگی کنند. و برای داشتن کرامت، باید به عنوان فرد مستقل و خودمختار باشید. و این دقیقاً چیزی است که سوسیالیسم از شما می‌گیرد. اما جذابیت برای بسیاری از جوانان سوسیالیست، که خود را «سوسیالیست‌های دموکرات» در آمریکا می‌نامند، این است که می‌گویند ما به شما کرامت می‌دهیم. سوسیالیسم به شما کرامت خواهد داد، زیرا ناعادلانه است که در فقر زندگی کنید، نه فقر ونزوئلایی، بلکه ناعادلانه است که با نابرابری شدید ثروت زندگی کنید. ناعادلانه است که نتوانید هزینه درمان خود را بپردازید. پس به ما رأی دهید. و من دارم شعار انتخاباتی کسی مثل «زورا نیل هرستن» را بازتاب می‌دهم که آماده است شهردار بعدی نیویورک شود. وقتی شاهد اوج گرفتن سوسیالیست‌های دموکرات جوان هستیم – و باز هم ممکن است شما با اینکه آیا آن‌ها واقعاً دموکرات هستند یا نه موافق نباشید – آیا این شما را نگران نمی‌کند؟ چگونه این پدیده را درک می‌کنید و چرا اکنون در آمریکا جذابیت دارد؟

این موضوع قطعاً به من هشدار می‌دهد، چون ما اینجا بارها آن را شنیده‌ایم و پایانش را هم دیده‌ایم. با این حال، فکر می‌کنم در ایالات متحده احترام زیادی به شایستگی فردی وجود دارد، احترام زیادی به نهادهای مستقل و به انتخاب‌های فردی وجود دارد و معتقدم همین موانع فرهنگی روشن خواهند کرد که این مسیر برای مردم آمریکا چه پیامدی دارد.

البته که من نگرانم، زیرا در نهایت همیشه پایان یکسانی دارد. شما باید در جامعه انگیزه‌های درست ایجاد کنید تا مردم تلاش قوی داشته باشند، سخت کار کنند و بهره‌ور باشند. و تنها راه برای این کار، زندگی در یک جامعه آزاد است. جایی که بازار کار می‌کند. و من باور دارم که بازار قوی‌ترین نظام همکاری‌ای است که تاکنون خلق شده است.

و آنجاست که یک جامعه می‌تواند به طور کلی رو به بالا حرکت کند، همان‌طور که جوامع باز اجازه می‌دهند.

#سوسیالیسم #لیبرالیسم

@Garajetadayoni | گاراژ

ص ۱۱۴

زندگی روی لبهٔ تیغ اثر راهول جاندیال
–میثم همدمی

https://t.me/derang_pub/10

تأملی در باب جبر
انسان در دام جبر محیطی و زبانی و مفهومی

سورن

آیا انسان نیز همانند حیوانات بسیاری از رفتار هایش تحت تأثیر شرطی سازی است؟
آیا میتوان گفت حتی اگر جبر و اختیار را در هم تنیده بدانیم باز هم جبر در کفه ترازو برتری می‌کند؟

خب بهتره برای شما دوستان از رفتار گرایی رادیکال اسکینر در این باب توضیح بدم که متوجه بشیم بسیاری از رفتار های ما و نوع باور های ما در جامعه و فرهنگ و ...نتیجه شرطی سازی هستش و از طریق قانون و فرهنگ به ما تحمیل میشه.

اسکینر یکی از برجسته ترین روانشناسان قرن بیستم هستش که رفتارگرایی رادیکال اون به شهرت رسید. رفتار انسان به صورت مستقیم نتیجه شرطی سازی هستش! بیشتر از همه چیز رفتار انسان تحت تأثیر محیط و تقویت های مثبت و منفی شکل میگیره. اسکینر یک جعبه ای داشت که از اون به نام جعبه اسکینر یاد میشه که از طریق اون نشون داد چطوری رفتار حیوانات رو از طریق تقویت و تنبیه میشه کنترل کردش. اگر حیوان رفتار درستی انجام دهد تقویت مثبت مثل غذا دریافت می‌کنه و اگه رفتار نامطلوبی انجام بده تقویت منفی مثل صدای بلند دریافت می‌کنه. بر همین اساس رفتار حیوانات در این آزمایشات مبتنی بر تنبیه و تشویق جلو می‌رفت. اسکینر باور داشت بهترین راه برای این که رفتار های مطلوب رو در جامعه افزایش بدیم اینه که برنامه های تقویتی مناسبی رو ایجاد کنیم البته خود اسکینر از تنبیه های شدید اجتناب می‌کرد و هدف نهایی اون ایجاد جامعه ای بودش که در اون افراد بتونن به بهترین شکل زندگی کنن و رفتار های مثبت و سازنده رو از خود نشون بدن. در محیط کار در مدارس و در بسیاری از محیط های اجتماعی دولت یا کارفرما می‌تونه از طریق تنبیه و تشویق رفتار افراد رو کنترل کنه و به اعمال اونا جهت بده. پس رفتار انسان حتی در زندگی عادی و اجتماعی بیشتر از این که بگوییم اختیارانه هستش تحت تأثیر جبر قرار داره.

پس اگر کسی بخواهد به صورت مطلق از قانون و تمدن فرار کند و این بازی زبانی مورد نظر عرف عام رو نپذیرد و در زیست اجتماعی نوعی از اختیار رو انتخاب کنه که با قوانین اجتماعی سازگاری نداشته باشه مجازات میشه. بخش گسترده ای از رفتار ها و باور های ما نیز اگه دقت کنیم نتیجه همین شرطی سازی هستش و تحمیل ارزش ها توسط فرهنگ و قانون به ما.

این جالبه که برای بررسی جبر و میزان زیادی جبر جز این نوع جبر مورد نظر اسکینر و حتی یا جبر طبیعی ما در خیلی از مباحث دیگر نیز درون جبر قرار داریم.

برای مثال زبان مثال خوبی هستش. زبان یک قرارداد هستش ما مشاهده می‌کنیم اشیاء رو و بر حسب توافق روی آنها نام گذاری میکنیم و به صورت جمعی آن شی خاص را مثلاً پتو صدا می‌زنیم! این زبان تا وقتی کاربرد داره که اون رو بازی های زبانی اجتماعی میدونیم. مثلاً تصور کنید ما به صورت فردی و خصوصی روی چیز ها نام گذاری کنیم مثلاً بگیم خون آدم سبز هستش اون موقع هیچکسی حرف ما رو قبول نمیکنه درسته که بر اساس اختیار خودمون این حرف رو زدیم و میتونیم کاملاً باورمند باشیم که خون سبزه اما عمدتاً برای این که به برقراری ارتباط با دیگران رو بیاریم مجبوریم این واژه خون را درون بازی های زبانی مشترک جامعه بپذیریم پس ما تموم عمرمون درون بازی های زبانی جامعه حبس شدیم.
( لذا نمیتوان از قاعده ای به نحو خصوصی پیروی کرد. تحقیقات فلسفی بند ۲۰۲ صفحه ۳۴۵)

حتی در منطق نیز به همین گونه هستش. در منطق اختیار نداری و مجبوری بپذیری که فلان قاعده منطقی کاملا درست هستش و باید بر اساس اون استدلال کنی اگر میخواهی منطقی حرف بزنی. برای مثال اگر در استدلال قیاسی مقدمه ها اثبات شده باشند تو مجبور به پذیرش آن هستی. یا حتی اگر بخوای باور داشته باشی سیاه کاملا سفید وجود داره بازم اگه بخوای در علم منطق جلو بری نمی‌تونی به باور همچنین چیزی بررسی چون اصل امتناع اجتماع نقیضین رو نباید زیر پا بگذاری.

اگر حوصله خوندن متن رو ندارید به این فایل گوش بدید:

آیا شرطی‌سازی، زبان و منطق انسان را در دام جبر گرفتار کرده‌اند؟

در طول چند دهه که دربارهٔ زبان و ذهن و طبیعت انسان ‌سخنرانی‌های عمومی کرده‌ام، سؤالات عجیب‌وغریبی از من پرسیده‌اند. بهترین زبان کدام است؟ آیا صدف‌های خوراکی آگاهی دارند؟ کِی قادر خواهم بود محتویات ذهنم را در اینترنت بارگذاری کنم؟ آیا چاقی نوعی خشونت است؟ اما تکان‌دهنده‌ترین سؤالی که تا به حال با آن مواجه شده‌ام، پس از یکی از سخنرانی‌ها مطرح شد. در آن سخنرانی، دیدگاه‌ رایج دانشمندان را شرح دادم که معتقدند حیات ذهنی از الگوهای فعالیت در بافت‌های مغز تشکیل شده است. دانشجویی از میان حضار دست بلند کرد و از من پرسید: «چرا باید زندگی کنم؟» لحن صادقانهٔ دانشجو تردیدی باقی نمی‌گذاشت که نه افکار خودکشی دارد و نه نیت طعنه و کنایه، بلکه حقیقتاً کنجکاو است که بداند اگر بهترین علوم ما باورهای مذهبی سنتی دربارهٔ جاودانگی روح را زیر سؤال ببرد، چگونه می‌توانیم معنا و هدف زندگی را پیدا کنیم؟ خط‌مشی من این است که چیزی به نام سؤال احمقانه وجود ندارد و در عین تعجب آن دانشجو، حضار و بیش از همه خودم، پاسخی منطقی و قابل‌قبول ارائه دادم. آنچه از پاسخم به یاد دارم -البته حافظه‌ام در آن دستکاری کرده یا شاید هم جوابی است که بعداً یادم آمده یا به قول فرانسوی‌ها l’esprit de l’escalier - چیزی در این مایه‌ها بود:
در همین لحظه‌ که این سؤال را مطرح کردید، در پی یافتن دلایلی برای باورهایتان هستید و بنابراین، به خرد در حکم ابزاری برای کشف و توجیه ارزش‌هایتان متعهدید‌. دلایل بی‌شماری برای زندگی وجود دارد.

به‌عنوان موجودی ذی‌شعور، شما از ظرفیت شکوفایی برخوردارید. با آموختن و گفت‌وگو، می‌توانید قوهٔ عقلانیتتان را تصفیه کنید. از طریق علم، می‌توانید در جست‌وجوی تبیین‌هایی برای جهان طبیعت باشید و از طریق هنر و علوم انسانی، به بینشی عمیق دربارهٔ وضعیت بشر دست پیدا کنید. می‌توانید از قابلیت‌هایتان برای کسب لذت و خشنودی به حد کمال بهره ببرید. این‌ همان قابلیتی است که به نیاکانتان امکان بقا داد و اجازه داد شما به وجود بیایید. می‌توانید زیبایی و غنای جهان طبیعت و فرهنگ را تحسین کنید. به‌عنوان وارث میلیاردها سال حیاتی که به تکامل خود ادامه داده، شما هم به نوبهٔ خود می‌توانید حیات را تداوم ببخشید. شما از موهبت احساس همدلی برخوردارید؛ توانایی دوست‌داشتن، عاشق‌شدن، احترام‌گذاشتن، کمک‌کردن و بروز مهربانی دارید. می‌توانید از نعمت خیرخواهی متقابل با دوستان و خانواده و همکاران لذت ببرید. چون عقل می‌گوید که هیچ کدام از این موهبت‌ها مختص شما نیست، موظف‌اید تا آنچه برای خود می‌خواهید برای دیگران هم فراهم کنید. شما با تقویت زندگی، بهداشت، دانش، آزادی، فراوانی، امنیت، زیبایی ‌و صلح، به رفاه سایر موجودات‌ ذی‌شعور کمک‌ می‌کنید. تاریخ نشان می‌دهد هر گاه با دیگران همدل بوده‌ایم و‌ نبوغمان‌ را صرف بهبود وضع بشر کرده‌ایم، در این امر پیشرفت کرده‌ایم. شما هم می‌توانید کمک کنید تا این پیشرفت ادامه پیدا کند. تفسیر معنای زندگی معمولاً در فهرست شرح وظایف استاد علوم شناختی جای ندارد و اگر سؤال آن دانشجو به دانش فنی پیچیده‌ یا خرد شخصی و شبهه‌ناکم‌ وابسته بود، هرگز جرأت نمی‌کردم به آن پاسخ‌ بدهم. اما می‌دانستم که صدای مجموعه‌ای از باورها و ارزش‌هایم که بیش از دو قرن پیش از من شکل گرفته‌ و اکنون بیش از هر زمان دیگری به کار می‌آید:
آرمان‌های عصر روشنگری.

~ اینک روشنگری اثر استیون پینکر
–دکتر معدنی‌ثانی و نظری

در دست ترجمه

دیوید باراش