شبکه‌های هرمی

–استیون نوولا

دو نفر غریبه اهل دو نقطهٔ خیلی دور از آمریکا، طی سفری کاری به مقصد میلواکی کنار هم می‌نشینند و کاشف به عمل می‌آید که همسر یک کدام از آن‌ها در کلاس تنیس یکی از آشنایان آن دیگری حضور داشته است. این نوع اتفاقات تصادفی از آنچه تصورش را می‌کنید، شایع‌ترند. اگر فرض کنیم هرکدام از حدود ۲۰۰ میلیون بزرگ‌سال آمریکا حدود ۱،۵۰۰ نفر را بشناسد و این ۱،۵۰۰ نفر هم به شکل معقولی در سراسر کشور پراکنده شده باشند، احتمال آنکه این دو نفر یک آشنای مشترک داشته باشند حدود یک درصد است و احتمال آنکه این دو نفر از طریق زنجیرهٔ واسطی متشکل از دو نفر به هم مرتبط باشند، بیش از ۹۹ درصد!


•• ریاضی‌نابلدی | جان آلن پائولوس


- سفارش کتاب از تلگرام (@Info_derang)

@derang_pub

دلایل ناکامی سکولاریزاسیون در جهان اسلام

مطلب قدیمی هست و حتی نویسنده اش هم یادم رفته.

وقتی یک مارکسیست پیش‌بینی می‌کند که فلان حکومت خویی استثماری دارد، اما درست عکس آن رخ می‌دهد، مارکسیست باور خودش را اصلاح نمی‌کند، بلکه این وضعیت را به تلاش‌های آن حکومت جهت جذب و تحمیق طبقۀ کارگر نسبت می‌دهد. برای اینان همیشه تبصره‌هایی وجود دارند که می‌توانند هر نتیجه‌ای را توجیه کنند.

اگر باوری هرگز تن به اصلاح شدن نمی‌دهد، هرگز در مواجهه با شواهد خلاف کوتاه نمی‌آید و همیشه از بالا به شما نگاه می‌کند، احتمالاً هرگز باوری علمی نبوده است.


•• ریاضی‌نابلدی | جان آلن پائولوس


- سفارش کتاب از تلگرام (@Info_derang)

@derang_pub

در متون علمی اقتصاد، مکتبی به اسم نئولیبرالیسم وجود ندارد.

حالا منظور از نئولیبرالیسم چیه؟
صرفا اجماع واشنگتن
بعد از تورم بالای دههٔ ۷۰ میلادی و فروپاشی شوروی، اقتصاددانی به نام جان ویلیامسون فهرستی ۱۰تایی از اصلاحات پیشنهاد کرد که صندوق بین‌المللی پول، بانک جهانی و خزانه‌داری آمریکا تأییدش کردند.
خلاصه‌اش:

–کاهش کسری بودجه و انضباط مالی دولت
–چرخاندن هزینه‌ها از یارانه به شرکت‌های دولتی، به سمت آموزش و زیرساخت
–اصلاح نظام مالیاتی و حذف معافیت افراد و نهادهای بانفوذ
–تعیین نرخ بهره در بازار، نه با دستور
–نرخ ارز واحد و رقابتی
–کاهش تعرفه و برداشتن موانع سرمایه‌گذاری خارجی
–خصوصی‌سازی واقعی، حذف قوانین ضدرقابت، تضمین حق مالکیت

حالا ایران رو با همین فهرست بسنجید، هیچ کدوم اجرا نشده:

–کسری بودجهٔ مزمن و بدهی سنگین دولت به بانک‌ها
–قیمت‌گذاری دستوری در اکثر بازارها
–واردات و صادرات وابسته به مجوز و تعرفه
–یارانهٔ سنگین انرژی و شرکت‌های دولتی → بدتخصیصی منابع
–معافیت مالیاتی برای نهادهای نزدیک به قدرت
–نرخ بهرهٔ دستوری که کارکرد تخصیص منابع را از دست داده
–ارز چندنرخی: ۴۲۰۰ تومانی، ۲۸۵۰۰ تومانی و …
–خصوصی‌سازی‌ای که شرکت‌ها را به افراد و نهادهای نزدیک به قدرت رساند، نه به بخش خصوصی واقعی

ایران ته جدول آزادی اقتصادی دنیاست. اقتصادی که همه‌چیزش دستوری، مجوزی و رانتی است را نمی‌شود بازار آزاد نامید. آزادی اقتصادی در این کشور وجود ندارد.

You are just a machine.

کلهرودی درست میگه که نظام سیاسی «نظریه‌ای برای ما بودن نداره»، نهادهای میانجی رو عامدانه نابود کرده، اقتصاد صنعت‌زدایی شده، رشد یک دهه صفر بوده و افق زندگی بسته‌ست. یعنی مسئله رو در لایهٔ ساختار می‌بینه.

بعد به تجویز که می‌رسه:

کتاب بخونید، درس رو ول نکنید، حلقهٔ مطالعاتی بسازید، ول‌نکن باشید، اول زندگی خودتون رو درست کنید، فعلاً انتظارتون حفظ بقا باشه.

پارامتر اصلی مسئله رو میشناسه و بعد راه‌حل رو در لایه‌ای پیشنهاد می‌کنه که هیچ اثری بر اون پارامتر نداره. اگر مسئله افق بسته‌ست، خوندن مری بویس اونو باز نمی‌کنه. فاضلی دو بار بهش گفت: این پاسخ سؤال من نیست و پاسخی نگرفت. طفره رفتن خودش جوابه: در چارچوب پارامترهای موجود پاسخی وجود نداره و نمی‌تونه اینو با صدای بلند بگه چون تهرانه و پرونده‌ باز داره!

http://www.youtube.com/watch?v=uTgpuFA6Iq8

–نظری

یک روز، دو مرگ، دو سرنوشت خبری

۱۷ اکتبر ۲۰۰۴، سوئد. دو نفر جانشان را از دست دادند:
ماری لارسن، زن ۳۸ ساله‌ای که با چندین ضربه‌ی تبر به سرش در خانه‌اش در شهر کوچک پیتها کشته شد. قاتل، همسر سابقش بود که در خانه کمین کرده و منتظر بازگشت او مانده بود. ماری، مادر سه کودک بود.
جان وسترلند، مرد ۴۰ ساله‌ای که او هم پدر سه کودک بود و در همان شمال سوئد زندگی می‌کرد. او هنگام شکار، توسط یک خرس کشته شد.
حالا پوشش خبری را ببینید:
قتل وحشیانه‌ی ماری با تبر - یک خبر کم‌حاشیه در رسانه‌ی ملی؛ حتی روزنامه‌ی محلی هم فقط گذرا به آن اشاره کرد.
مرگ جان بر اثر حمله‌ی خرس - پوشش بسیار گسترده و ملی
چرا؟ چون این نخستین مرگ ناشی از حمله‌ی خرس در سوئد از سال ۱۹۰۲ بود. رویدادی وحشیانه، غم‌انگیز، بسیار مهم و — مهم‌تر از همه — نادر.
🔢 و حالا، عددها حرف می‌زنند
حمله‌ی مرگ‌بار خرس در سوئد: هر قرن یک بار
کشته شدن یک زن به دست شریک زندگی‌اش: هر ۳۰ روز یک بار
اختلاف این دو عدد ۱۳۰۰ برابر است! اما خبر قتل خانوادگی معمولاً در چند خط خلاصه می‌شود و مرگ بر اثر شکار، تیتر بزرگ می‌گیرد.

💡 جانِ کلام: پوشش رسانه‌ای ما را به این توهم می‌اندازد که «هر مرگی به یک اندازه غم‌انگیز و ترسناک است». اما اگر واقعاً به نجات جان انسان‌ها اهمیت می‌دهید، باید بیشتر نگران خشونت خانوادگی باشید تا خرس‌ها. زمانی که اعداد را با هم مقایسه می‌کنید، همه‌چیز روشن می‌شود.

–هانس رزلینگ

سل در برابر آنفولانزای خوکی

فقط خرس و تبر نیست که رسانه‌ها اندازه‌اش را بزرگ می‌کنند.
پس‌زمینهٔ ترس (که کاملاً هم بی‌جا نیست): آنفولانزای اسپانیایی در سال ۱۹۱۸ حدود ۲.۷ درصد جمعیت جهان را از بین برد. آنفولانزایی که واکسنش را نداریم، تهدیدی دائمی است و باید جدی گرفته شود.
اما آنچه در ۲۰۰۹ رخ داد: هزاران نفر بر اثر آنفولانزای خوکی جان باختند و به مدت دو هفته، خبرش همه‌جا بود. رزلینگ اما داده‌ها را دنبال کرد و دید:
برخلاف ابولای ۲۰۱۴، موارد ابتلا دوبرابر نمی‌شد.
حتی در یک خط مستقیم هم افزایش پیدا نکرد.
نتیجه: آنفولانزا برخلاف هشدارهای اولیه، آن‌قدر تهاجمی نبود. اما روزنامه‌نگاران ترس را چند هفته بیدار نگه داشتند.
📊 محاسبهٔ خسته‌کنندهٔ «نرخ خبر به ازای هر مرگ»
او در یک بازهٔ دوهفته‌ای این‌ها را کنار هم گذاشت:

آنفولانزای خوکی
تعداد قربانیان: ۳۱ نفر
مقالات گوگل: ۲۵۳٬۴۴۲ مقاله
سهم هر مرگ: ۸٬۱۷۶ مقاله

سل (TB)
تعداد قربانیان در همان دوره: ۶۳٬۰۶۶ نفر
سهم هر مرگ: ۰.۱ مقاله

نتیجهٔ تکان‌دهنده: هر مرگ ناشی از آنفولانزای خوکی، ۸۲ هزار برابر بیشتر از هر مرگ ناشی از سل توجه جلب کرد.
و نکتهٔ تلخ‌تر اینکه:
تقریباً همهٔ قربانیان سل در سطوح ۱ و ۲ زندگی می‌کردند — جایی که سل یک قاتل اصلی است — با وجود اینکه امروز قابل‌درمان است.
سل عفونی است و میکروارگانیسم‌هایش می‌توانند مقاوم شوند و بسیاری از مردم سطح ۴ را هم از بین ببرند.

🎯 یعنی خطر واقعیِ خاموش، بی‌سروصدا در حال کشتن است، در حالی که همهٔ دوربین‌ها به سمت خطر پرهیاهو چرخیده‌اند.

قانون ۸۰/۲۰ — ساده‌ترین ابزار فکری جهان

بزرگ‌نمایی نسبت‌ها آسان است، اما خوشبختانه راه‌حل‌های آسانی هم وجود دارد. راهکار رزلینگ ساده است:

«هر زمان که مجبورم اعداد زیادی را با هم مقایسه کنم، روی مهم‌ترین‌شان کار می‌کنم و به دنبال بزرگ‌ترین اعداد هستم.»

اصل ماجرا
ما تمایل داریم فرض کنیم همهٔ موارد یک فهرست به یک اندازه مهم‌اند. اما در واقعیت، اغلب فقط تعداد کمی از آن‌ها از همه مهم‌‌ترند.
پس چه فهرست موارد مرگ باشد، چه اقلام یک بودجه:
نخست سراغ آن‌هایی بروید که بیش از ۸۰ درصد کل را می‌سازند.
پیش از صرف وقت برای اقلام کوچک‌تر بپرسید:
این ۸۰ درصد از کجا می‌آید؟
چرا این‌قدر بزرگ است؟
پیامدهایش چه می‌تواند باشد؟
🔥 مثال: منابع انرژی جهان
وقتی فهرست را الفبایی و مرتب می‌نویسند — سوخت‌های زیستی، زغال‌سنگ، گاز، انرژی زمین‌گرمایی، آبی، هسته‌ای، نفتی، خورشیدی، بادی — به نظر می‌رسد همه به یک اندازه مهم‌اند. اما وقتی بر اساس تعداد واحد انرژی تولیدی مرتب‌شان کنید (سوخت جهانی در هر ۱۰۰ تراوات-ساعت، منبع: Smil 2016):
نفت: ۵۱۴
زغال‌سنگ: ۴۳۴
گاز: ۳۷۳
سوخت‌های زیستی: ۱۱۰
آبی: ۴۰
هسته‌ای: ۲۶
بادی: ۱۰
سایر: ۶
خورشیدی: ۳
قانون ۸۰/۲۰ فوراً تصویر بزرگ را نشان می‌دهد: نفت + زغال‌سنگ + گاز بیش از ۸۰ درصد انرژی ما را تأمین می‌کنند. دقیق‌تر: ۸۷ درصد.
💸 وقتی ۸۰/۲۰ میلیون‌ها دلار را نجات داد
رزلینگ اولین بار هنگام بررسی پروژه‌های کمک‌رسانی دولت سوئد فهمید این قانون چقدر کارساز است: در بیشتر بودجه‌ها، حدود ۲۰ درصد از اقلام، بیش از ۸۰ درصد کل هزینه را می‌بلعیدند. کافی بود همان اول سراغ همان‌ها برود:
🇻🇳 نیمی از بودجهٔ یک مرکز بهداشتی کوچک روستایی در ویتنام، صرف حدود ۲۰۰۰ نوع جراحی اشتباه شده بود.
🇩🇿 ۱۰۰ برابر بیشتر از نیاز، یعنی ۴ میلیون لیتر مواد دارویی نوزادان، به یک کمپ پناهندگان در الجزایر فرستاده شده بود.
🇳🇮 جلوی ارسال ۲۰ هزار پروتز بیضه به یک کلینیک کوچک در نیکاراگوئه را گرفت!
در هر مورد، یک قلم مجازیِ غول‌پیکر ۸۰ درصد بودجه را به خود اختصاص می‌داد، غیرعادی به نظر می‌رسید و حذف می‌شد. و ریشهٔ همهٔ این فاجعه‌ها؟ یک اشتباه ساده، مثل جا افتادن یک نقطهٔ اعشاری.

✨ قانون ۸۰/۲۰ دقیقاً به همان سادگی است که به نظر می‌رسد. فقط باید یادتان باشد از آن استفاده کنید.

دروغ‌سنج و تشخیص دروغ

مارک پراتارلی

دانشجویان دانشگاه واترلو (Waterloo Rocketry) با موشک Polaris