سل در برابر آنفولانزای خوکی

فقط خرس و تبر نیست که رسانه‌ها اندازه‌اش را بزرگ می‌کنند.
پس‌زمینهٔ ترس (که کاملاً هم بی‌جا نیست): آنفولانزای اسپانیایی در سال ۱۹۱۸ حدود ۲.۷ درصد جمعیت جهان را از بین برد. آنفولانزایی که واکسنش را نداریم، تهدیدی دائمی است و باید جدی گرفته شود.
اما آنچه در ۲۰۰۹ رخ داد: هزاران نفر بر اثر آنفولانزای خوکی جان باختند و به مدت دو هفته، خبرش همه‌جا بود. رزلینگ اما داده‌ها را دنبال کرد و دید:
برخلاف ابولای ۲۰۱۴، موارد ابتلا دوبرابر نمی‌شد.
حتی در یک خط مستقیم هم افزایش پیدا نکرد.
نتیجه: آنفولانزا برخلاف هشدارهای اولیه، آن‌قدر تهاجمی نبود. اما روزنامه‌نگاران ترس را چند هفته بیدار نگه داشتند.
📊 محاسبهٔ خسته‌کنندهٔ «نرخ خبر به ازای هر مرگ»
او در یک بازهٔ دوهفته‌ای این‌ها را کنار هم گذاشت:

آنفولانزای خوکی
تعداد قربانیان: ۳۱ نفر
مقالات گوگل: ۲۵۳٬۴۴۲ مقاله
سهم هر مرگ: ۸٬۱۷۶ مقاله

سل (TB)
تعداد قربانیان در همان دوره: ۶۳٬۰۶۶ نفر
سهم هر مرگ: ۰.۱ مقاله

نتیجهٔ تکان‌دهنده: هر مرگ ناشی از آنفولانزای خوکی، ۸۲ هزار برابر بیشتر از هر مرگ ناشی از سل توجه جلب کرد.
و نکتهٔ تلخ‌تر اینکه:
تقریباً همهٔ قربانیان سل در سطوح ۱ و ۲ زندگی می‌کردند — جایی که سل یک قاتل اصلی است — با وجود اینکه امروز قابل‌درمان است.
سل عفونی است و میکروارگانیسم‌هایش می‌توانند مقاوم شوند و بسیاری از مردم سطح ۴ را هم از بین ببرند.

🎯 یعنی خطر واقعیِ خاموش، بی‌سروصدا در حال کشتن است، در حالی که همهٔ دوربین‌ها به سمت خطر پرهیاهو چرخیده‌اند.

قانون ۸۰/۲۰ — ساده‌ترین ابزار فکری جهان

بزرگ‌نمایی نسبت‌ها آسان است، اما خوشبختانه راه‌حل‌های آسانی هم وجود دارد. راهکار رزلینگ ساده است:

«هر زمان که مجبورم اعداد زیادی را با هم مقایسه کنم، روی مهم‌ترین‌شان کار می‌کنم و به دنبال بزرگ‌ترین اعداد هستم.»

اصل ماجرا
ما تمایل داریم فرض کنیم همهٔ موارد یک فهرست به یک اندازه مهم‌اند. اما در واقعیت، اغلب فقط تعداد کمی از آن‌ها از همه مهم‌‌ترند.
پس چه فهرست موارد مرگ باشد، چه اقلام یک بودجه:
نخست سراغ آن‌هایی بروید که بیش از ۸۰ درصد کل را می‌سازند.
پیش از صرف وقت برای اقلام کوچک‌تر بپرسید:
این ۸۰ درصد از کجا می‌آید؟
چرا این‌قدر بزرگ است؟
پیامدهایش چه می‌تواند باشد؟
🔥 مثال: منابع انرژی جهان
وقتی فهرست را الفبایی و مرتب می‌نویسند — سوخت‌های زیستی، زغال‌سنگ، گاز، انرژی زمین‌گرمایی، آبی، هسته‌ای، نفتی، خورشیدی، بادی — به نظر می‌رسد همه به یک اندازه مهم‌اند. اما وقتی بر اساس تعداد واحد انرژی تولیدی مرتب‌شان کنید (سوخت جهانی در هر ۱۰۰ تراوات-ساعت، منبع: Smil 2016):
نفت: ۵۱۴
زغال‌سنگ: ۴۳۴
گاز: ۳۷۳
سوخت‌های زیستی: ۱۱۰
آبی: ۴۰
هسته‌ای: ۲۶
بادی: ۱۰
سایر: ۶
خورشیدی: ۳
قانون ۸۰/۲۰ فوراً تصویر بزرگ را نشان می‌دهد: نفت + زغال‌سنگ + گاز بیش از ۸۰ درصد انرژی ما را تأمین می‌کنند. دقیق‌تر: ۸۷ درصد.
💸 وقتی ۸۰/۲۰ میلیون‌ها دلار را نجات داد
رزلینگ اولین بار هنگام بررسی پروژه‌های کمک‌رسانی دولت سوئد فهمید این قانون چقدر کارساز است: در بیشتر بودجه‌ها، حدود ۲۰ درصد از اقلام، بیش از ۸۰ درصد کل هزینه را می‌بلعیدند. کافی بود همان اول سراغ همان‌ها برود:
🇻🇳 نیمی از بودجهٔ یک مرکز بهداشتی کوچک روستایی در ویتنام، صرف حدود ۲۰۰۰ نوع جراحی اشتباه شده بود.
🇩🇿 ۱۰۰ برابر بیشتر از نیاز، یعنی ۴ میلیون لیتر مواد دارویی نوزادان، به یک کمپ پناهندگان در الجزایر فرستاده شده بود.
🇳🇮 جلوی ارسال ۲۰ هزار پروتز بیضه به یک کلینیک کوچک در نیکاراگوئه را گرفت!
در هر مورد، یک قلم مجازیِ غول‌پیکر ۸۰ درصد بودجه را به خود اختصاص می‌داد، غیرعادی به نظر می‌رسید و حذف می‌شد. و ریشهٔ همهٔ این فاجعه‌ها؟ یک اشتباه ساده، مثل جا افتادن یک نقطهٔ اعشاری.

✨ قانون ۸۰/۲۰ دقیقاً به همان سادگی است که به نظر می‌رسد. فقط باید یادتان باشد از آن استفاده کنید.

دروغ‌سنج و تشخیص دروغ

مارک پراتارلی

دانشجویان دانشگاه واترلو (Waterloo Rocketry) با موشک Polaris

A-10 Thunderbolt II
آزمایش و ارزیابی عملکرد

اگه به کارتون اومد نصب کنید رو صفحه‌تون، چون رایگان هستند دیگه گستره ندارن ولی کار رو راه میندازن. کلید Api که گرفتم رو بلاک می‌کنند، فکر کردن من پول میدم بهشون!

چند؟
https://chand.faino.ir/

رادار خبر (فارکس فکتوری)
https://news.faino.ir/

کتاب مغز ایدئولوژی‌زده وقتی روی سایت قرار گرفت، بهتون اطلاع میدم و لینک میذارم.

خلاصهٔ حرف استاد: از کار بد بدت بیاید، از کننده‌اش نه.

زیبا، مودبانه، بی‌عیب. مثل همهٔ جمله‌هایی که هیچ‌وقت کسی رو به دردسر نینداختن.
فقط یه مشکل کوچیک داره: خطا آدم نیست، امضا نداره. حقوق نمی‌گیره. ماشین دولتی سوار نمیشه. خطا کسی رو از کار بیکار نمی‌کنه، پرونده نمی‌سازه، مالیات نمی‌بلعه. این کارها رو آدم‌ها می‌کنن، با اسم و فامیل و حکم. وقتی خطا رو از خطاکار جدا می‌کنی، عملاً یه متهم رو تبدیل می‌کنی به یه پدیده. بارون بارید. زلزله شد. اختلاس رخ داد. فاعل نداریم، فقط فعل مجهول داریم.
و این دقیقاً اون چیزیه که هر ساختاری آرزوش رو داره: اخلاقی که مسئولیت رو بخار می‌کنه.
اگه انصاف بدیم! خودش میگه منفعل نباش، جلوی خطاکار رو بگیر، فقط با انگیزهٔ انتقام نه. باشــه. ولی این تفکیک ظریف رو کی باید رعایت کنه؟ همیشه طرف ضعیف‌تر ماجرا. اونی که ضربه خورده باید عارف باشه. اونی که ضربه زده لازم نیست هیچ چیزی باشه؛ اون که اصلاً در روایت حضور نداره، فقط خطایی ازش سر زده.
بگید کدوم قدرتی تا حالا خطا رو از خطاکارش جدا کرده؟ برای قدرت، همه‌چیز شخصیه. پرونده‌ها به اسم آدم‌ها بسته میشن، نه به اسم رفتار نادرست.
یه ایده وقتی خطرناک میشه که هیچ‌کس نتونه باهاش مخالفت کنه، چون اون‌وقت فقط یه طرف مجبوره اجراش کنه.
عشق به انسان! عالی. اما اول اسمش رو بنویس.

اگه تو دهه ۸۰ بودن چه شکلی میشدن؟