ص ۳۹

مغز ایدئولوژی‌زده اثر لیئور زمیگراد
–مهدی شفا

مارکس می‌گفت که از ایدئولوژی متنفر است، اما طنز تلخ اینکه اندیشه‌های خود او نهایتاً به‌نوعی ایدئولوژی‌ تمام‌عیار و مهلک فروکاستند.

مارکسیسم به روایتی با منطقی ظاهراً بی‌چون‌وچرا، با گزاره‌هایی صریح و مسلم بدل شد. ایدئولوژی مارکسیستی برون‌گروهی برای نفرت ورزیدن تعریف کرد که همان سرمایه‌داران و اغنیا بودند و درون‌گروهی برای ستودن و آراستن تعیین نمود که فرودستان و مستضعفان نام داشتند.

پس اگر مارکسیست هستی یا باید همین منطق را بپذیری یا قطعاً خائن و شروری.


•• مغز ایدئولوژی‌زده | لیئور زمیگراد


- سفارش کتاب از تلگرام (@Info_derang)

@derang_pub

۴. تعریف درست و تشخیص تعریف نادرست
–نظری

برای کودکان و نوجوانان

وقتی روسو می‌گفت انسان «آزاد زاده می‌شود، اما همه‌جا در زنجیر است»، جوهر دیدگاه نامقید را بیان می‌کرد: اینکه مشکل بنیادین نه طبیعت یا انسان، که نهادها هستند. به عقیدهٔ روسو، «آدمیان ذاتاً دشمن یکدیگر نیستند». دیدگاهی در نقطهٔ مقابل، در کتاب لویاتان هابز عرضه شد؛ آنجا که قدرت مسلحِ نهادهای سیاسی، تنها مانع «جنگ همه علیه همه» بود، جنگی که در غیاب این نهادها، در وضع طبیعی بشر حکم‌فرما می‌شد و زندگی در آن «منزوی، فقیرانه، زشت، وحشیانه و کوتاه» بود. دیدگاه نامقید کندورسه او را به سوی جامعه‌ای سوق می‌داد که در آن «میل طبیعی» بشر با خیر اجتماعی همسو شود، حال آنکه دیدگاه مقید هایک به این نتیجه می‌رسید که «قواعد ضروری جامعهٔ آزاد، تکالیف ناخوشایند بسیاری بر دوش ما می‌نهد»؛ یعنی طبیعت بشر ذاتاً با خیر اجتماعی همسو نیست، بلکه باید با همهٔ ناخوشایندی‌اش، آگاهانه در برابر آن سر فرود آورد.

~ توماس سول
–نظری

دلبستگی به جوخه کوچک خودمان، یعنی خانواده و محله، نخستین حلقه از زنجیری است که به عشق به میهن و انسانیت می‌رسد. یعنی خانواده نقطه شروع است، نه نقطه پایان.

ملی‌گرایی مد نظر من، تعهد به یک اجتماع سیاسی است که در آن غریبه‌ها هم‌سرنوشت‌اند. خانواده نخستین حلقه دلبستگی انسان است، اما اگر تعهد در همان‌جا متوقف شود، جامعه به جزیره‌هایی تنها و بی‌دفاع تجزیه می‌شود که هیچ حکومت سرکوبگری از آن نمی‌ترسد! چون از جمع افرادی که هر کدام فقط به فکر خانه خودند، هرگز کنش جمعی بیرون نمی‌آید. ملت همان نهادی است که این جزیره‌ها را به هم وصل می‌کند و غریبه را به هم‌وطنی تبدیل می‌کند که از خانواده‌ام همان‌قدر دفاع می‌کند که من از خانواده او. برای همین، ملی‌گرایی مدنی پیش از هر چیز ملت را از دولت جدا می‌کند: وفاداری من به مردم این سرزمین است، نه به کسانی که به نام آن حکومت می‌کنند و دقیقاً به نام همین مردم است که در برابر ج ا ایستاده‌ام. این تعهد به من اجازه نمی‌دهد به بی‌گناهی آسیب بزنم، فقط از من می‌خواهد هزینه بدهم، از وقت و آسایش و مال تا امنیت شخصی، برای آینده‌ای که شاید خودم در آن نباشم. و ملی‌گرایی مدنی وعده بهشت نمی‌دهد؛ ابزاری است برای ساختن نهادهایی که فردا جلوی ستم بعدی را بگیرند.

بینش‌ها شالوده‌هایی هستند که نظریه‌ها بر آن‌ها بنا می‌شود. ساختار نهایی یک نظریه هم به شالودهٔ آن بستگی دارد، هم به اینکه چارچوبش با چه دقت و انسجامی ساخته شده و بر چه گواه استواری بنیان نهاده شده است. بینش‌ها بسیار وابسته به درک شخصی‌اند، اما نظریه‌های خوش‌ساخت نتایج روشنی دارد و در مواجهه با واقعیت‌ها می‌شود اعتبار عینی آن‌ها را آزمود. جهان در زمین واقعیت هیروشیما دریافت که بینش اینشتین از فیزیک فقط بینشِ اینشتین نبود.

~ توماس سول
–رضا شعبانی

... هر بینشی مبنای کار ما باشد، قرار نیست از عهدهٔ تبیین «سقوط هر گنجشک»* برآید. بینش‌های اجتماعی به‌ویژه ناگزیرند بسیاری از پدیده‌های مهم را یا بی‌پاسخ رها کنند، یا به‌شیوه‌ای موردی تبیین کنند، یا با مفروضاتی ناسازگار که از بیش از یک بینش برگرفته شده‌اند توضیح دهند. ناب‌ترین بینش لزوماً شالودهٔ چشمگیرترین نظریه‌ها نیست، چه رسد به آنکه معتبرترینشان باشد ...

~ توماس سول
–رضا شعبانی

* [برگرفته از انجیل متی و نیز از هملت شکسپیر؛ کنایه از خردترین رویدادهای عالم. م]

۵. تشخیص تناسب ملاک‌ها و مقیاس‌ها
–نظری

برای کودکان و نوجوانان

۴. تعریف درست و تشخیص تعریف نادرست

این فایل‌ها که میفرستم، اقتباس از کتاب هنر استدلال اثر دیوید کلی هست، اگر دوست داشتید خود کتاب رو پیدا کنید.

نقش رستم

تعریف و شبه‌علم
–نظری

مخالفت با خرد، بنا به تعریف، نابخردانه است. اما این امر هرگز انبوه خردگریزان را از ترجیح دادن دل بر عقل، دستگاه لیمبیک بر قشر مخ، چشم‌برهم‌زدن بر اندیشیدن و مک‌کوی بر اسپاک* بازنداشته است. نمونه‌اش جنبش رمانتیک «ضدروشنگری» بود که در این گفتهٔ یوهان هردر متبلور می‌شود: «من اینجا نه برای اندیشیدن، بلکه برای بودن، احساس کردن و زیستن‌ام!» نمونهٔ دیگر ــ نه فقط در میان دینداران ــ ستایش رایج «ایمان» است و ایمان یعنی باور‌داشتن به چیزی بدون در دست داشتن دلیل موجه. نمونهٔ دیگر مرام‌نامهٔ پست‌مدرنیسم است که می‌گوید خرد بهانه‌ای است برای اعمال قدرت؛ واقعیت برساختهٔ اجتماع است و همهٔ گزاره‌ها در تارِ خودارجاعی گرفتار می‌شوند و سرانجام به پارادوکس فرو می‌غلتند. حتی هم‌قطاران من، یعنی روان‌شناسان شناختی، اغلب مدعی‌اند آن باور روشنگری دربارهٔ عقلانی بودنِ عامل انسانی را رد کرده‌اند و بنابراین، جایگاه محوری خود خرد را زیر سؤال برده‌اند. معنای ضمنی این دیدگاه آن است که حتی تلاش برای عقلانی‌تر کردن جهان نیز بیهوده است.
_____________
* مک‌کوی و اسپاک: دو شخصیت مجموعهٔ «پیشتازان فضا». مک‌کوی نمایندهٔ احساس و اسپاک نماد منطق و عقلانیت است.


پینکر
ترجمه مرتضی معدنی و‌ علی نظری

اما تمام این دیدگاه‌ها یک نقص کشنده دارند: خودْویرانگرند. آنها منکر این‌اند که بتوان دلیلی برای باور کردن خود این دیدگاه‌ها داشت. مدافعان این دیدگاه‌ها تا دهان باز می‌کنند که از دیدگاهشان دفاع کنند، استدلال را می‌بازند‌؛ زیرا همین عملْ مستلزم تعهد ضمنی به قانع‌کردن مخاطب است، یعنی آنان باید برای ادعای مطرح‌شده دلیل بیاورند و انتظار داشته باشند مخاطبانشان آن دلیل را بر اساس معیارهای عقلانی موردپذیرش هر دو طرف قبول کنند. در غیر این صورت، دارند بیهوده حرف می‌زنند و چه بهتر که به‌جای استدلال، بکوشند مخاطبانشان را با رشوه یا زور به عقیدهٔ خود درآورند. توماس نیگل، فیلسوف، در کتاب «کلام آخر» این نکته را به‌خوبی روشن می‌کند که ذهنیت‌گرایی و نسبی‌گرایی دربارهٔ منطق و واقعیت، نامنسجم‌اند؛ زیرا «نمی‌توان چیزی را با هیچ نقد کرد».


پینکر
ترجمه مرتضی معدنی و علی نظری

زبان باردار
–نظری

ترفندهای اقناع
–نظری

پزشکان ژاپنی کشف کرده‌اند ...

مغز آدمی شیفتهٔ پیش‌بینی‌پذیری و معنایابی است. ایدئولوژی‌های دینی هم دقیقاً به همین نیاز مغز پاسخ می‌دهند و از این روست که برای بسیاری جذاب‌اند.

در بطن ایدئولوژی دینی، همیشه کسی هست که به درد و دل‌هایمان گوش فرابدهد و علل پدیده‌های گنگ و نامعلوم را برایمان فاش سازد.

ایدئولوژی‌های دینی، برای هر رخداد توضیح‌ناپذیری، معنایی در چنته دارند. دین وجود ارواح فراطبیعی و رویدادهای رازآلود را بدیهی می‌پندارد، آن‌هم بدان نحوی که دقیقاً با گرایش مغز ما به دیدن عاملیت در رخدادهای تصادفی جور درمی‌آید.

این تمایلی عمیقاً انسانی است و حتی سکولارترین ذهن‌ها هم ممکن است تحت تأثیر فشار روانی، به‌نحوی به‌سوی آن کشیده شوند.


•• مغز ایدئولوژی‌زده | لیئور زمیگراد


- سفارش کتاب از تلگرام (@Info_derang)

@derang_pub