انقلاب علمی و نقش دکارت در موفقیت آن؛ مروري بر سیر تحول جهان‌بینی علمی از تفکرات ارسطویی، دکارتی و نیوتنی تا جهان‌بینی علمی معاصر

✍یاسر سلیمی

انقلاب علمی یکی از مهم‌ترین رخدادهای چند قرن گذشته است که باعث دگرگونی جهان شد؛ تحولی که شاید نظریه خورشیدمحوری «کوپرنیک» آن را آغاز و انتشار کتاب اصول ریاضی فلسفه طبیعی «نیوتن» تکمیلش کرد. در این میان البته بازیگران مهمی بوده‌اند که در ذهن بسیاری «گالیله» برجسته‌ترین آنهاست؛ دانشمند ایتالیایی احتجاج‌گر که بر ایده‌های جدیدش پافشاری می‌کرد و اواخر عمرش را در حبس خانگی گذراند، اما هرگز موفق به متقاعد کردن جامعه علمی زمان خود نشد. با مروری دقیق‌تر بر انقلاب علمی می‌توانیم نقش بازیگری کلیدی در این عرصه را بشناسیم که کمتر به عنوان دانشمند مورد ستایش قرار گرفته است.

متن کامل (مناسب خواندن در تلگرام)

@ScientificSkepticism

آیا واقعا می توان تفاوتهای زیست شناختی را با مفهوم عدالت اجتماعی آشتی داد؟

https://t.me/ScientificSkepticism

بی تردید. جان رالز، در نظریه ی معروف خود در باب عدالت، از ما میخواهد مجموعه ای از موجودات خودخواه را در نظر آوریم که میخواهند بر سر یک قرارداد اجتماعی با هم مذاکره کنند. این موجودات اما، از یک چیز خبر ندارند: از اینکه در بدو تولد، چه استعداد یا جایگاهی به ارث خواهند برد به زبان تمثيل - اشباحی که خبر ندارند ماشین هایی که اشغال خواهند کرد، چگونه اند. او معتقد است که جامعه‌ی عادلانه جامعه ای است که این ارواح بی پیکر بپذیرند در آن به دنیا بیایند، علیرغم آنکه میدانند ممکن است ژنهایی نامرغوب و جایگاهی فرو دست نصیبشان شود. اگر موافقید که این تلقى معقولی از عدالت است، و اینکه این موجودات خواهان امنيت اجتماعی بالا و مالیات باز توزیع کننده هستند (چیزی که کمی از انگیزه‌ی آدمها میکاهد اما همگان را در وضعیت بهتری قرار میدهد)، پس شما می توانید از سیاست های عدالت طلبانه‌ی اجتماعی معاصر حمایت کنید حتی اگر معتقد باشید که تفاوت در جایگاه اجتماعی ۱۰۰ درصد ژنتیکی تعیین می شود. سیاست ها، به معنی دقیق کلمه، تابعی است از عدالت، و نه پیام یکسانی و افتراق ناپذیری افراد در حقیقت، وجود همین تفاوتهای ذاتی در توانمندی هاست که سبب شده تا برداشتی که رالز از عدالت اجتماعی به دست می دهد دقتی ویژه و اهمیتی جاو دانه بیابد. اگر ما لوح‌هایی سپید بودیم و اگر یک جامعه تبعیض را برای همیشه ریشه کن میکرد، میشد گفت که فقير لايق جایگاهی است که دارد چرا که حتما خود او تصمیم گرفته کمتر تلاش کند. اما اگر استعداد آدمها با یکدیگر متفاوت باشد، این احتمال وجود دارد که برخی از شهروندان یک جامعه‌ی تهی از تبعیض که با تمام وجود زحمت کشیده‌اند، باز هم خود را در فقر بیابند. این آن بی عدالتی است که، به زعم یک رالزی، باید اصلاح شود، و از قلم می افتد اگر که قادر نباشیم تفاوت در توانایی آدم ها را تشخیص دهیم.

https://t.me/ScientificSkepticism

https://sciphi.persianblog.ir/

لوح سپید
استیون پینکر

#کارل_سیگن
#آزادی_مدنی #bill of rights
#جهان_در_تسخیر_اهریمن
https://www.instagram.com/tv/CLnfiyLhF97/?igshid=1oau5mkvfrnh4

زبان و تفکر

آیا شما نیز هم‌چون بیشترِ مردم با خودتان صحبت می‌کنید؟ همه ما هنگام تفکر، خیال‌بافی، تصمیم‌گیری، حل مسئله یا کنترل هیجانات واردِ نوعی گفتگوی درونی می‌شویم. روان‌شناس روسی، لِو ویتگوتسکی بود که ایده‌ی گفتگوی درونی را معروف کرد. او دریافت که گفتگوی درونی رسمی و صلب نیست و دوست داشت بداند که کودکان در طی رشدِ قوایِ عقلی چگونه گفتگوی درونی را کسب و استفاده می‌کنند. آن‌گونه که اولیور ساکس در کتابِ "دیدن صداها" شرح می‌دهد، کودک از طریقِ گفتگوی درونی است که مفاهیم و معانی خود را می‌بالد، هویتِ خود را کسب می‌کند و سرانجام جهانِ خود را می‌سازد.
بسیاری از روان‌شناسان و بزرگانِ علوم اعصاب تائید می‌کنند که ظرفیت انسان برای زبان، عاملِ کلیدی در طبیعتِ پیچیده، غنی و منحصر به فرد آدمی است. اما دیگرانی هستند که مخالف‌اند و شناخت را مستقل از زبان می‌دانند. استدلالِ رایج‌شان نیز این است که کر و لال‌ها فاقد آگاهی نیستند. اما تواناییِ تکلم خودش عامل کلیدی نیست بلکه آن‌چه زیربنای تکلم است اهمیت دارد. دنیل دنت فیلسوف در کتابِ "انواعِ ذهن‌ها" می‌گوید ذهنی که با اضافه کردن زبان به دست می‌آید به قدری با ذهنِ بدون زبان تفاوت دارد که خطاست هر دو را ذهن بنامیم. او در جای دیگر می‌گوید که زبان جاده می‌سازد تا افکار بتوانند سفر کنند.
بنجامین وورف نیز نوشت: ما طبیعت را در امتداد خطوطی که زبانِ بومی ما ترسیم کرده است کالبدشکافی می‌کنیم. وورف تا حدی مسئولِ معروفترین ایده در موردِ ارتباطِ زبان و تفکر است. فرضیه‌ی ساپیر وورف بر نقشِ زبان در شکل‌دهی به تجاربِ ادراکی تاکید می‌کند. ایده‌ی فوق با نقدِ موشکافانه‌ی زبان‌شناسی قدرتمند و صاحب نظر به نامِ نوام چامسکی و شاگردِ بانفوذش، استیون پینکر از رواج افتاد. جری فودور که از پایه‌گذارانِ فلسفی علوم شناختی است نیز مخالف بود که زبانِ محاوره‌ای و زبانِ تفکر یکی هستند. به جایش ایده‌ی منتالیز را معرفی کرد که ما از طریقِ نوعی زبانِ جهانیِ غیر خودآگاه فکر می‌کنیم. اما نظریه وورف که می‌گوید زبان و فرهنگ تفکر و تجربه را شکل می‌دهند، در پرتو یافته‌های جدید و با کمی تغییرات دارد دوباره در روان‌شناسی رونق می‌گیرد.

پیتر گادفری-اسمیت و برخی دیگر اهمیتِ زبان را به امور شناختی تقلیل می‌دهند و استدلال می‌کنند که حیوانات بدون زبان نیز دارای فرآیندهای پیچیده‌ی ذهنی هستند. شکی نیست، ولی هیچ حیوانی در تفکر انتزاعی، تعقل و پردازش الگوها به پای انسان نمی‌رسد. دوباره از دنت نقل قول کنیم که زبان برای شناخت الزامی نیست، اما شناخت بدون زبان با شناختِ همراه با زبان یکی نیستند.

✍امیر رحمانی
برگزیده‌ای از فصل ۴۷ از کتاب "تاریخ عمیق خودمان"، اثر جوزف لدو
The Deep History of ourselves

@ScientificSkepticism

اندر حکایت ما با مغالطه قیاس مع الفارق

حتما تا حالا در بحث و گفتگو برایتان پیش امده است که بعد از یک تمثیل یا قیاس به شما بگویند این یک قیاس مع الفارق (یا قیاس نابجا است). گاهی این عبارت آنچنان به کار می‌رود که گویی هیچ معنایی ندارد و هر گونه قیاس و تمثیل، قیاس مع الفارق است.
مسلما هر قیاسی، قیاس مع الفارق نیست و تشبیه‌ها و قیاس‌هایی وجود دارند که کاملا به جا و درستند و معرفی آنها از موضوع مورد بررسی شناخت بهتری به ما می‌دهد. خب اگر اینطور است پس آن مرز کجاست که یک قیاس را نابجا و دیگری را بجا اعلام می‌کند؟

وقتی شما می‌خواهید مقایسه‌ای بین دو وضعیت یا پدیده انجام دهید باید در آن دو وضعیت و یا دو پدیده به دنبال یک ویژگی یکسان بگردید و معلوم است هر مقایسه ای بین دو پدیده مجزا در بیان ویژگی‌هایی که بین دو پدیده مشترک نیست شکست می‌خورد اگر پر و خالی شدن یک خازن الکتریکی را به یک مخزن آب شبیه کنید و یک باتری را هم به یک پمپ آب تشبیه کنید منظور شما ویژگی ظرفیت یا به جریان انداختن انرژی یا ماده است نه مثلا جنس ماده به کار رفته در باتری یا خازن این مقایسه هم مفید است هم درک بهتری از دو پدیده به شما می دهد. اگر کارایی مغز را با کارایی کامپیوتر مقایسه می‌کنید باید دقیقا به آن جنبه‌ها از تشابه کار مغز و کامپیوتر مانند داشتن حافظه برای ذخیره انجام عملیات منطقی اجرای فرامین نوشته شده به زبان منطقی اشاره کنید حتی می‌توانید پردازش یه سیگنال را با پردازش یک بیت از اطلاعات مقایسه کنید اما همین مقایسه از جنبه‌هایی نادرست است.
مغالطه زمانی به وقوع می‌پیوندد که مدعی مقایسه‌ای بین دو پدیده باشید و ویژگی‌ای که مد نظر شماست در هردو پدیده تفاوتی اساسی داشته باشد یعنی دقیقا همان ویژگی که شما سعی دارید بگویید میان هردو یکسان است، یکسان نباشد و یا بسیار مشکوک باشد. در این صورت می توان گفت دچار مغالطه قیاس مع الفارق شده‌اید. برای مثال فرض کنید کسی پردازش یا بطور کلی طرز کار رادیو و تلویزیون را با نحوه ادراک مغز انسان مقایسه کند و بگوید همانطور که رادیو و تلویزیون پیامی را از فرستنده دریافت می‌کند مغز ما هم پیامی را از جایی نامعلوم دریافت می‌کند. در اینجا ویژگی دریافت اطلاعات در مورد رادیو کاملا مشهود است اما در مورد مغز شواهد محکمی وجود ندارد (اگرچه نتوان خلاف آن را اثبات کرد، اما برای پذیرفتن درستی آن دلیل خوبی نداریم) بنابراین نمی‌توان چنین مقایسه‌ای انجام داد. یا مثال دیگری را در نظر بگیرید: مقایسه یک ویروس کامپیوتری با یک ویروس بیولوژیکی. جنبه‌های یکسانی در هردو وجود دارد برای مثال هردو می‌توانند فرامینی را درون فرامین اجرایی طبیعی سلول یا یک نرم افزار قرار دهند و کنترل آن را در دست بگیرند یا از آنها برای تهیه نسخه رونوشت از خودشان بهره گیرند. قطعا ویژگی‌های متفاوتی هم وجود دارد که مقایسه بین آنها را با شکست مواجه می‌کند و اگر فردی چنین مقایسه انجام می‌دهد لازم است که دقیقا توضیح دهد این مقایسه را براساس کدام ویژگی انجام داده است.

شناخت درست قیاس مع الفارق در ترتیب دادن گفتگوی موثر و بر مبنای منطق و استدلال اهمیت بسیاری دارد چه در شناسایی ضعف استدلال های دیگران و چه در محکم کردن استدلال های مورد استفاده خودمان.

✍رضا شعبانی
@ScientificSkepticism

هرچه منع بیشتر، دلالت افزون‌تر
نگاهی به نظریه‌ی ابطال‌گرایی کارل پوپر

✍ یاسر سلیمی
منتشر شده در نشریه‌ی دلتا (نشریه‌ی ترویج علم دانشگاه تهران)
لینک دانلود نسخه‌ی کامل این شماره
@ScientificSkepticism

استنتاج محتمل بیزی
نگاهی به یک جایگزین برای توصیف روش علمی
✍ یاسر سلیمی

منتشر شده در نشریه‌ی دلتا (نشریه‌ی ترویج علم دانشگاه تهران)
@ScientificSkepticism