معضل ذهن پوسیدگی
وقتی به اطراف نگاه می‌کنم افرادی را می‌بینم که بارها و بارها یک راه را امتحان می‌کنند و هر بار بدون توجه به اینکه آیا نتیجه‌ای حاصل شده است یا خیر، ثابت‌قدم و لبیک‌گویان همچنان این راه را ادامه می‌دهند.
و جالب اینکه هر بار بی‌حاصل بودن تلاش‌های خود را به این وسیله توجیه می‌کنند که خود یا دیگران به قدر کافی ثابت‌قدم نبوده‌اند تا نتیجه لازم را بگیرند. این عزیزان گویا توانایی تشخیص مرز بین پشتکار و تلاش و یکدندگی و لجاجت را ندارند. و آنقدر غرق در افکار پوسیده خود شده‌اند که دیگر نمی‌توانند از هیچ زاویه‌ی دیگری به موضوع نگاه کنند. تعداد این افراد در جامعه ایران، متاسفانه کم نیست. در عرصه‌های مختلف سیاسی و اقتصادی و فلسفی و فرهنگی و اجتماعی و حتی علمی این افراد از دریچه‌ای بسیار تنگ و تاریک، و پنهان در زیر لایه‌های مختلف سنت و عقیده و باور و حتی نو اندیشی(!)، به مسائل نگاه می‌کنند و حتی لحظه‌ای به این فکر نمی‌کنند که تاریخ مصرف این‌ها سال‌هاست که تمام شده است و دیگر کارایی ندارد. چیزی که در مورد رویکرد علمی بسیار می‌پسندم اینست که شما را مجبور می‌کند برای آنچه کارایی ندارد و به اصطلاح "جواب نمی‌دهد" سلول‌های مغزیتان را هدر ندهید، آن‌ها را با ایده‌هایی جایگزین کنید که شانس بیشتری برای کارآمد بودن دارند. همچنین یک معیار بیرونی که همانا تجربه باشد، برای سنجش دنیای درون با دنیای خارج از ذهن پیش پایتان می‌گذارد. با این معیار دست‌کم در موارد بسیاری می‌توانید خود را بیازمایید. چرا عده‌ای اصرار دارند که باید عقیده‌ای (و بهتر است بگوییم: ایده‌ای) را حفظ کنیم صرفا به این دلیل که موظفیم آن را حفظ کنیم؟ این وظیفه را مبتنی بر چه استدلال منطقی پذیرفته‌ایم و یا سودمندیِ پایبند‌بودن به این ایده و باور، در چیست؟ این چه فضیلتی محسوب می‌شود که به گذشته پایبند باشیم در حالیکه آینده‌ی مان تهدید می‌شود؟ نقل قول یکی از دوستان را بخاطر می‌آورم که می‌گفت پذیرفتن ریاکارانه‌ی تغییرات، از اظهار صادقانه‌ی ثبات قدم، بسیار ارزشمندتر و سودمندتر است. پیام من برای این عزیزان اینست که قبل ازینکه چکمه‌های آهنین تاریخ ذهن‌های پوسیده‌ی تان را له کند، به خود بیایید و لطفا اینقدر تاریخ مصرف گذشته نباشید! باشد که رستگار شوید!
رضا شعبانی

@LiberalScientists

✍انقلاب علمی شورشی علیه استنتاج خالص


📝 از منظر تاریخ تفکر من این جهش را به عنوان "جدال کتاب‌ها" توصیف کرده‌ام، کتاب حاکمیت در برابر کتاب طبیعت.
کتاب حاکمیت - در جهان غرب چه انجیل باشد چه کتاب ارسطو - مبتنی بر یک فرایند شناختی است که استنتاج (deduction) نامیده می‌شود، یا به بیانی ادعا کردن در مورد اتفاقات جزئی بر اساس اصول کلی، یا استدلال از کلی به جزئی.
در مقابل، کتاب طبیعت بر اساس استقرا است، فرایند شناختی ترسیم قوانین کلی از حقایق جزئی، یا استدلال از جزئی به کلی.

هیچ‌کدام از ما - و هیچ سنتی - استقرای خالص یا استنتاج خالص به کار نمی‌گیریم، اما انقلاب علمی شورشی بر ضد تاکید بیش از حد بر کتاب حاکمیت بود، و در عوض اصرار بر سنجیدن فرضیات با کتاب طبیعت را ترویج داد.


🖋#مایکل_شرمر
📖کتاب #The_Moral_Arc
ترجمه: یاسر سلیمی

@LiberalScientists

یک متفکر بوم‌شناس، درگیر پیامدهای درازمدت اقدامات است. او با نقشه‌ای که صرفاً در ابتدا خوب به نظر می‌رسد راضی نمی‌شود؛ بلکه می‌خواهد بداند پیامدهای درازمدت اجرایی‌کردن آن نقشه چه خواهد بود. زمانی که آنتی‌بیوتیک‌های پنیسیلین به میدان آمد اتفاقی افتاد که باعث شد پزشکان به خوبی از رویکرد بوم‌شناختی آگاه شوند. داستان از این قرار بود که آنتی‌بیوتیک‌ها در روزهای اول گران‌قیمت بودند و به دلایلی قابل‌فهم پزشکان تا مدتی سعی می‌کردند از دوزهای حداقلی استفاده کنند. نتیجه‌ی این رویکرد، از نظر بوم‌شناختی قابل پیش‌بینی بود: استفاده از دوزهای حداقلی برای عفونت‌های مرگبار باعث شد قوی‌ترین باکتری‌ها مقاوم شده و به زودی تبدیل به نسخه‌‌ی متداول در بیمارستان‌ها شوند که نتیجه‌اش جان‌باختن تعداد زیادی از انسان‌ها‌ بود. وقتی مجامع پزشکی به قوانین بوم‌شناسی و انتخاب طبیعی آگاه شدند، استراتژی‌های جدیدی در پیش گرفتند: از آن زمان به بعد، یا یک دوز سنگین از آنتی‌بیوتیک استفاده می‌شد یا اصلاً استفاده نمی‌شد. یک استراتژی دیگر نیز این بود که پزشکان سعی می‌کردند از طریق تعویض سریع یک آنتی‌بیونتیک با دیگری، به نوعی ویروس‌ها و باکتری‌ها را گول بزنند و به این شکل امیدوار بودند بتوانند از سرعت تکامل ویروس‌ها و مقاوم‌شدن‌شان در برابر یک آنتی‌بیوتیک‌ خاص پیشی بگیرند.

اثر: گارت هاردین
ترجمه‌ی آرش حسینیان
جلد اول: 190 صفحه، رقعی، 14500 تومان
موضوع: محیط‌زیست، اقتصاد، بوم‌شناسی، جمعیت‌، تاریخ، فلسفه‌ی علم
تلگرام خرید: Hoseinian_Arash@
http://ahpub.ir/post/22

✍بیگانه‌هراسی ابزاری که ذهن را بسته بار می‌آورد.

📝 ذهن بسته، خصلتی است که جامعه به شیوه‌های متفاوتی در فرد می‌پرورد. ذهن بسته، در مجموع ، نتیجه‌ی سرکوب شدگی ذهنیت فرد در جامعه‌ای بسته است.جامعه‌ی بسته ، به شیوه‌های گوناگونی، انسان‌هایی با ذهن بسته می‌پرورد.در کودکی و نوجوانی مثلاً با آموزش و پرورشی که خلاقیت را می‌کشد و موجب رشدی طوطی‌وار می‌شود. جامعه‌ی بسته ، ذهن بسته را در بزرگسالی نیز با ترفند‌های دیگری در افراد، نهادینه می کند؛ مثلاً با بیگانه هراسی. چنین تبلیغ و ترویج می شود که بیگانه، جز برای آسیب زدن و غارت کردن ، پیش نمی‌آید. دگراندیش یا فرهنگ متفاوت ، "بیگانه" ای است که نظام ارزش‌ها و اعتقادات انسان را ویران می کند. ما در طول تاریخمان همواره به بیگانه هراسی سوق داده شده‌ایم. در حوزه‌ی اندیشه‌ورزی، همواره از هر نظام ارزشی و اعتقادی متفاوت و متمایز، به عنوان "بدعت" ترسانده شده‌ایم. این بیگانه هراسی که ابزار سرکوب ذهنیت خلاق است، کارکرد موثری در سازگار کردن ما با اذهان بسته‌یمان داشته است.
فردی با ذهن بسته، سرکوب شده‌ای است که خود به سرکوبگری متمایل می‌شود. این سرکوبگری، در مقابل دیگران ، مثلا با نارواداری نسبت به نطرات و داوری‌های متفاوتشان، با خشونت‌ورزی و ناسزاگویی و برچسب‌زنی، با تقویت تعصب‌ورزی در خود و.... بروز می‌یابد. اما فردی با ذهن بسته ، خود را نیز سرکوب می‌کند. مهم‌ترین جلوه‌ی این سرکوب، کشیدن خود به حاشیه و انزوا و غرق شدن در فراغت‌طلبی ِ سترون کننده است.

ما به سادگی تمایل می‌یابیم به وضعیت فکری در گذشته‌ی‌مان استمرار بخشیم. مغز، در پذیرش ایده‌ها و نظرات و شیوه‌های جدیدِ اندیشه‌ورزی مقاومت نشان می‌دهد. فردی با ذهن بسته که کلیشه‌ای می‌اندیشد ، از الگوهای تثبیت شده‌ی ذهنی‌اش حمایت کرده و می‌خواهد آنها را در هر شرایط تغییر یافته‌ای حفظ کند.
اشاره کرده‌ام که فردی که از عقیده و داوری خود دفاع می‌کند ، لزوماً ذهن بسته ندارد. فردی نیز که در پذیرش عقاید و داوری‌های متفاوت و متمایز دیگران مقاومتی نشان نمی‌دهد ، لزوماً از ویژگیِ ذهن باز برخوردار نیست. اما فردی که دلیریِ مواجهه‌ی انتقادی با آرا و عقاید متفاوت و متمایز و داوری‌های بدیل را ندارد و حاضر نیست به شیوه‌ی اندیشه‌ورزی‌اش بیندیشد و آن را اصلاح کند، ذهنی بسته دارد.


📖 درآمدی بر تفکر انتقادی
✏ حسن قاضی مرادی
📩H.N.L.

@LiberalScientists

علم شیوه‌ی نگرش به جهان است. این کار با مشاهده جهان خارج شروع می‌شود و دانشمندان با استفاده از آن فرضیه‌ای را جمع‌بندی می‌کنند تا مورد آزمایش قرار بگیرد.علوم جدید با نا آزمودنی‌ها از قبیل هدف نهایی جهان یا وجود موجودات ماورالطبیعه سروکار ندارند. همچنین علم را با پرسش‌های ارزشی از قبیل معیارهای زیبایی یا مسائل خیر و شر سروکاری نیست. معیار تصمیم گیری در مورد اینکه آیا یک گفته خاص در قلمرو علم هست یا خیر، حداقل در اصول، این‌است که بتوان آن‌را با مشاهده محک‌زد. گرچه شیوه‌های دیگری از جمله شیوه‌های مذهبی ،زیباشناختی و اخلاقی نیز برای نگرش به جهان وجود دارند، اما این شیوه‌ها علمی نیستند. زیرا اظهارات مبتنی بر این شیوه‌ها آزمودنی نیستند، این‌ها در نهایت بر عقیده، مذهب و ارزش‌های فرهنگی مبتنی هستند که قابل آزمودن و اثبات نیستند.
در مورد اینکه علم چگونه اثبات می شود، یکی از سرچشمه‌های جدی سوء تفاهم در مورد علم، همانا استفاده از واژه‌ی اثبات است، که بسیاری از دانشجویان در ریاضیات و به‌خصوص در هندسه با آن سروکار دارند. اثبات در منطق و ریاضی عبارت از استدلال از مرحله تعریف اولیه و فرضیات است. اگر از این پیش‌فرض‌ها منطقا نتیجه ای حاصل شود می‌گویند که آن نتیجه اثبات شده است.این فرایند به استدلال قیاسی موسوم است.
یک نمونه استدلال قیاسی به این شکل است:
-خط راست کوتاهترین فاصله بین دو نقطه است.
-پاره خط abکوتاهترین فاصله بین نقاط aوbاست.
-پس abیک خط راست است.
اثبات قیاسی لزوما نیازمند پیش فرضهای واقعی نیست،بلکه فقط کافیست نحوه ی استدلال آن عاری از خطا باشد.همانطور که در مثال زیر آمده است یک عبارت می تواند به لحاظ منطقی معتبر،اما بدلیل غلط بودن پیش فرضها نادرست باشد.
-انسان یگانه موحود ابزار ساز است.
-سهره ی دارکوبی برای شکار ابزار می سازد.
-پس سهره ی دارکوبی یک انسان است.
نتیجه حاصله اگرچه یک پیامد منطقی است ولی عقل سلیم آن را نفی میکند. به طور کلی نتیجه گیریهای غلط خیلی سودمند نیستند. آن هم به خصوص در عرصه علم. از آنجا که علم بر پایه مشاهدات استوار شده است نتیجه گیری هایش نیز تا آنجا درست است که پیش فرضهایش درست باشند.
وقتی که بر مبتای مشاهدات به استدلال کمی می پردازیم به یک استدلال استقرایی می رسیم.بعنوان مثال می توانیم بگوییم که قو پرنده ای به رنگ سپید است.منظور واقعی ما این است که همه قو هایی که ما دیده ایم،سپید هستند.حال ممکن است ما با پرنده ای مواجه شویم که از همه نظر بسیار شبیه به قو باشد ولی سیاه رنگ باشند.همچون مواردی که بدلیل جهش ژنتیکی قو های یک منطقه به زنگ سیاه متولد می شوند. هرگز نمی توان دانست که چه موقع مشاهده بعدی ما با پرندهای مواجه شود که از همه نظر شبیه به قو ولی سیاه باشد. بنابراین اثبات در استدلال قیاسی بسیار متفاوت با استدلال استقرایی می باشد در استدلال استقرایی قطعیت وجود ندارد وقتی می گوییم چیزی با استقرار ثابت شده است یعنی به احتمال زیاد درست است. احتمالات نوعی بیان قطعیت یا عدم قطعیت است تخمینی از اینکه مشاهدات ما تا چه اندازه خوب و پیش‌بینی‌های ما تا چه اندازه مطمئن است گاهی که پیش‌بینی‌های ما با احتمال بالایی درست باشند فراموش می‌کنیم که عدم قطعیت آن را بیان کنیم و این خود سبب برخی سوءتفاهمات در نظریات علمی می‌شود به نوعی که مردم آن را به قطعیت صد در صد تعبیر می‌کنند. اگرچه علم با مشاهدات و استدلال استقرایی آغاز می شود استدلال قیاسی به کمک او می آید تا در یابند نتیجه گیری ها تا چه حد بر پایه عقل سلیم و منطق هستند استدلال علمی به نحوی بسیار خوب این دو روش استدلال استقرایی و قیاسی را در هم ادغام و به کار بسته است.

#علم_چیست؟
#علم_چگونه_اثبات_میشود؟

@LiberalScientists

سنجش و حدس قطعیت

بیشتر مردم بیش از دانشمندان به اندازه گیری اعتقاد دارند دانشمندان این موضوع را می‌دانند که هر اندازه گیری صرفاً یک تخمین است. اندازه گیری ها محدودیت هایی دارند چرا که بسته به فرد سنجش کننده و ابزار اندازه گیری تفاوت دارند در واقع عدم قطعیت ها در اندازه گیری اجتناب ناپذیر است و فقط می توان مقدار آن را کاهش داد اما هرگز نمی توان آن را به صفر رساند.
از آنجایی که هر اندازه گیری با مقداری عدم قطعیت همراه است در هنگام گزارش باید به این نکته توجه کرد که آن را به صورت درصد یا یک مقدار حقیقی اعلام نمود.
در مثالی ساده شده فرض کنید که یک واشر پلاستیکی که مخصوص اتصال سوخت به سفینه فضایی است به مهندسی داده شود، و از او بخواهند که میزان انعطاف این باشه را در دماهای مختلف اندازه گیری و گزارش کند. بدین ترتیب می توان دریافت که در چه دماهایی پرتاب سفینه ایمن نیست. در واقع به دنبال پاسخ این پرسش می گردیم که در چه دماهایی واشر شکننده و ناقص میشود.
مهندس پس از چند مرحله آزمایش و اندازه گیری اعلام می‌کندکه باشه در یک درجه سلسیوس شکننده می‌شود. با این وجود آیا پرتاب سفینه در ۰ درجه سلسیوس کار درست است؟ در چنین حالتی اطلاعات کافی برای پاسخ دادن به این پرسش وجود ندارد فرض کنید که داده های مربوط به دما دارای عدم قطعیت باشند اما مقدار این عدم قطعیت ها بر کسی مشخص نباشد اگر عدم قطعیت به مقدار (+-1) درجه سلسیوس باشد چه اتفاقی برای سفینه خواهد افتاد و یا اگر این مقدار(+-5) درجه سلسیوس یا به میزان(+-1/2) باشد آیا پرتاب سفینه از نظر اقتصادی و ایمنی کاری درست است یا خیر؟


#علم_و_اندازه گیری


t.me/LiberalScientists

برشی از کتاب #جهان_در_تسخیر_اهریمن
نوشته‌ی کارل سیگن

رژیمی که جفرسون و مدیسون و همفکرانشان پایه گذاری کردند امکان ابراز عقیده را به انانی می دهد که درکی از منشا آن ندارند و می خواهند آن را با چیز دیگری کاملا متفاوت با آن جایگزین کنند. به عنوان نمونه، تام کلارک دادستان کل و در واقع عالی ترین مقام قضایی ایالات متحده، در ۱۹۴۸ چنین پیشنهادی ارائه داد: «آنهایی که به جهانبینی ایالات متحده باور ندارند نباید اجازه داشته باشند که در ایالات متحده اقامت کنند». اما اگر تنها یک مشخصه کلیدی در ایدئولوژی امریکایی باشد، اینست که هیچ عقیده الزام آور و یا هیچ ایدئولوژی ممنوعه ای وجود ندارد. موارد متاخرتر وجود دارد بعنوان نمونه در دهه‌ی ۱۹۹۰ جان برکوهوفت، کسیکه به علت بمبگذاری در یک کلینیک سقط جنین در سینسیناتی زندانی است، در خبرنامه‌ی «پرو-لایف» می نویسد:
من یک متعصب، بی گذشت، واکنش گر، بنیاد گرا و وفادار به انجیل هستم … متعصب و سخت گیر … اینکه ایالات متحده روزگاری کشوری باشکوه بود به این دلیل بود که علاوه بر حمایت خداوند، حقیقت و عدالت و تعصب بر آن احاطه داشت.
راندال تری، پایه گذار بنیاد «عملیات نجات»، سازمانی که از فعالیت کلینیک های سقط جنین جلوگیری می کند در آگوست ۱۹۹۳ در یک گردهمایی می گوید:
بگذارید تا موج نابردباری و تعصب ذهنتان را بشوید… بله درست است نفرت چیز خوبیست...هدف نهایی ما ملتی مسیحی است … خداوند ما را فرا می خواند که بر این کشور چیره شویم … ما تعدد گرایی نمی خواهیم.
بیان چنین دیدگاه ها یا عقایدی بوسیله حقوق شهروندی و آزادی مدنی بخوبی و بطور کامل حمایت می شود، هر چند که آنهایی که این حمایت را دریافت میکنند، اگر کوچکترین فرصتی بیابند حقوق شهروندی و آزادی مدنی را از میان بر می دارند. بقیه‌ی ما که چنین حمایتی دریافت میکنیم وظیفه داریم تا اهمیت و ضرورت وجود این حقوق را با استفاده از همین ازادی بیان به تمام افراد جامعه بشناسانیم.
آنها چه ابزاری دارند که خودشان را در مقابل خطاهای انسانی محافظت کنند، این مکاتب فکری جایگزین و سازمانهای وابسته به آن ها چه سازوکار تصحیح خطایی را پیشنهاد می کند؟ یک رهبر معصوم از خطا؟ نژاد؟ ملی گرایی؟ کنار نهادن مدنیت و شهرنشینی، به غیر از مواد انفجاری و تسلیحات اتوماتیک؟ چگونه می توانند [از درستی تصمیمات] اطمینان حاصل کنند -به ویژه در گمراهی و تاریکی قرن بیستم؟ آیا انان خود را از روشنایی برای یافتن مسیر مناسب بی نیاز می دانند؟
فیلسوف انگلیسی، جان استوارت میل در کتاب ستودنی اش، «به نام آزادی» استدلال می کند که سکوت در مقابل یک ایده، نوعی «پلیدی» است. اگر آن ایده درست باشد، فرصت جایگزینی اشتباه و خطا را با حقیقت از دست می دهیم؛ و اگر بر خطا باشد، از درک عمیق تر حقیقت، در مقایسه‌ی آن با خطا محروم می مانیم. اگر ما تنها به استدلال جانبدارانه‌ی خودمان توجه کنیم، می توان گفت همان را هم بدرستی درک نکرده ایم؛ ایده‌ی پوسیده و ناآزموده ای خواهد شد که از روی عادت پذیرفته شده است، مرده و بی رنگ می شود و به گوشه و کناری می رود.
میل همچنین می نویسد، «اگر جامعه اجازه دهد تا تعداد عمده ای از افراد آن بدون رسیدن به بلوغ فکری رشد کنند، به گونه ای که توانایی انجام وظیفه در جهت تصمیمات عاقلانه و دوراندیشانه را نداشته باشند، آن جامعه دچار کوتاهی شده است». جفرسون همین نکته را برجسته تر بیان می کند: «اگر یک ملت با وجود مدنیت گسترده بخواهد هم آزاد باشد و هم بی تفاوت، باید انتظار آن چه را روی نداده است و روی نخواهد داد، داشته باشد». در نامه ای که به مدیسون می نویسد این رشته افکار را دنبال می کند: «جامعه ای که اندکی آزادی را با اندکی امنیت و نظم مبادله می کند، هردو را از دست می دهد، و شایستگی هیچکدام را هم ندارد.

ترجمه: رضا شعبانی
t.me/LiberalScientists

‍ این روشنایی علم تجربی بود که ثابت کرد توده های بشر با افساری بر گردن و زینی بر پشت متولد نمی‌شوند، و نه آنکه عده‌ای برتر برای لگد زدن بر پهلوی آنها و تاختن بر پشت آنها متولد شوند.
۱۳ اپریل زادروز توماس جفرسون بزرگ مرد فیلسوف و دانشمند امریکایی بر همه آزادی‌خواهان مبارک

مقایسه‌ی علم و شبه‌علم
برگرفته از کتاب:
The Scientific Endeavor: A Primer on Scientific Principles and Practice
@LiberalScientists

1️⃣
✅علم: به مشاهده و آزمایش دقیق نیاز است تا یک فرضیه رد یا تایید شود، شواهد متناقض نظریه و قوانین بدقت مطالعه و بررسی می‌شوند
❌شبه‌علم : با یک فرضیه شروع می‌شود تنها شواهدی جستجو می‌شوند که موافق با فرضیه باشند. شواهد متناقض یا چشم‌پوشی می‌شوند و یا مخفی و انکار می‌شوند. ایده اصلی تحت هیچ شرایطی کنار گذاشته نمی‌شود حتی با وجود یافتن شواهد متناقض با آن

2️⃣
✅علم: اساس آن مفاهیم آشکار و الگوهای قابل تکرار در طبیعت است
❌شبه‌علم : تمرکز اصلی بروی استثناها، خطاها، ناهنجاریها و وقایع عجیب است و در آن شک‌گرایی جایگاهی ندارد

3️⃣
✅علم: نتایج قابلیت باز-تولید دارند و در صورتی‌که در هر بار آزمودن نتیجه‌ی صحیح حاصل نشود، هیچ بهانه‌ای پذیرفته نمی‌شود
❌شبه‌علم: نتایج دوباره بدست نمی‌آیند و یا قابلیت تایید مداوم ندارند. هرگاه آزمون به نتیجه‌ی مورد نظر نرسد بهانه‌جویی می‌شود

4️⃣
✅علم: تجربیات شخصی و یا شهود فردی قابل استناد نیست
❌شبه‌علم: در تایید موضوع تکیه بر شواهد و تجربیات و شهود شخصی است

5️⃣
✅علم : رابطه‌ی منطقی و سازگاری بین اجزای مختلف نظریه‌ی علمی برقرار است: به‌طوری‌که اگر یک جزء تغییر کند باید در تمام مفاهیم مرتبط با آن تغییر ایجاد شود
❌شبه‌علم: رابطه‌ی منطقی و سازگاری بین اجزای آن وجود ندارد، هر جزء می‌تواند بدون توجه به اجزای دیگر بطور دلخواه تغییر کند

6️⃣
✅علم: استدلال‌ها بر پایه‌ی اطلاعات علمی پذیرفته‌شده‌ی قبلی و یا نتایج آزمایش‌های موجود است
❌شبه علم: استدلال‌ها بر مبنای بی‌توجهی به دانسته‌های قبلی است. از نبود یک توضیح علمی دقیق در پشتیبانی از ایده‌ی مورد نظر استفاده می‌شود

7️⃣
✅علم: استفاده از واژه‌های کاملا شناخته‌شده که در زمینه تحقیقاتی به وفور استفاده می‌شود
❌شبه‌علم: از عبارات ابداعی استفاده می‌شود که تنها به یک زمینه مطالعاتی خاص اشاره می‌کند

8️⃣
✅علم: تنها با وجود شواهد قانع‌کننده ارایه می‌شود و یا استدلال‌های منطقی و ریاضی کافی
❌شبه‌علم : سعی بر قانع‌کردن بر مبنای سازگاری با احساسات، هیجانات، ایمان و یا بدبینی به واقعیات پذیرفته‌شده

9️⃣
✅علم: به دقت مورد بازبینی قرار می‌گیرد. گزارش دقیق برای مجامع علمی نوشته‌می‌شود که توسط متخصصین بررسی شود
❌شبه‌علم: بازبینی وجود ندارد. گزارش آن به عموم ارایه می‌شود بدون آنکه صحت آن تایید یا رد شود

🔟
✅علم: روند بهبودی؛ با گذشت زمان اطلاعات بهتر آشکار می‌شود و دانش ما افزایش می‌یابد
❌شبه‌علم : در همان سطح باقی می‌ماند با گذشت زمان چیز جدیدی آشکار نمی‌شود

ترجمه و تنظیم: رضا شعبانی
t.me/LiberalScientists

الگوهای طبیعی، توهم یا واقعیت #قسمت_چهارم #اهرام_مریخی
برگرفته از کتاب: #جهان_در_تسخیر_اهریمن
#نوشته‌ی_کارل_سیگن
#بخش_سوم : #کانال‌های_مریخی
اختصاصی کانال دانش و اگاهی
@LiberalScientists

محیط سیاره‌ی مریخ بسیار ملایم‌تر از سیاره‌ی زهره است. فضاپیمای وایکینگ که بر آن فرود آمده است هیچ نشان و شواهد قابل قبولی از حیات پیدا نکرده است. ناهمواری‌‌های واقع بر سطح آن بسیار متنوع و ناهمگون‌اند. با وجود صد‌هزار و یا تعداد بیشتری عکس از فاصله نزدیک که در دسترس است زیاد دور از انتظار نیست که در طول سالیان متمادی ادعا‌های گوناگونی مبنی بر وجود اشیا غیر عادی بروی آن، مطرح شده باشد. برای مثال یک «چهره خندان» بر د‌هانه آتشفشانی موجود در سطح آن و با ابعادی در حدود ۸ کیلومتر(۵ مایل) نقش بسته است، و تعدادی خطوط شعاعی به جا مانده از پخش شدن مواد مذاب در اطراف آن وجود دارد که آن را تبدیل به تصویر متداول نقاشی‌شده از یک خورشید خندان کرده‌است. اما کسی ادعا نمی‌‌کند که چنین نقشی توسط یک تمدن مریخی پیشرفته (و تا حد زیادی خوشرو) مهندسی شده‌است که شاید توجه ما را برانگیزاند. ما می‌توانیم به این نتیجه برسیم که با وجود بارش اشیا از آسمان آن در اندازه‌‌های مختلف، رانش پوسته آن، ریزش و باز‌آرایی مجدد پس از هر برخورد، طوفان‌‌های شن و سیل که سطح آن را منقوش می‌کنند، اشکال متنوعی در سطح آن ایجاد شده است. اگر صدهزار عکس را به دقت مورد بررسی قرار دهیم زیاد دور از انتظار نیست که در نهایت به‌چیزی شبیه ‌یک چهره برسیم. با وجود ذهنی که از قبل برای آن برنامه‌ریزی شده است تعجب‌آور است اگر نتوانیم چنین‌چیزی را این‌طرف و آن‌طرف بیابیم.
تعداد اندکی از رشته‌کوه‌‌های کم‌ارتفاع موجود بر سطح مریخ به اهرام شباهت دارند. در فلات مرتفع الیزیوم* [واقع در سطح سیاره مریخ] خوشه‌ای از آن‌ها وجود دارد - بلندترین آن‌ها پهنایی به اندازه چندین کیلومتر دارد - که همگی به یک طرف جهت‌گیری کرده‌اند. وجود این اشکال مثلثی‌شکل در میان صحرا کمی عجیب است و فلات گیژه* در مصر را [در ذهن‌مان] تداعی می‌کند. من بسیار مشتاقم که آن‌ها را از فاصله نزدیک بررسی کنم، اما آیا منطقی است که استنباط‌کنیم فرعونی از نوع مریخی عامل آن بوده‌است؟
ویژگی‌‌های مشابه‌ای در مقیاس کوچک در زمین نیز مشاهده‌می‌شود، به‌ویژه در آنتاکتیک (منطقه‌ای در قطب جنوب). ارتفاع برخی از آن‌ها تا پای زانوان شماست. اگر چیزی از آن‌ها ندانیم، آیا حق‌است نتیجه بگیریم که آن‌ها نمونه‌‌های دست‌ساز طراحان مصری‌اند که در بیابان‌های آنتاکتیک می‌زیسته‌اند؟ (فرضیه به سختی با مشاهدات سازگار است، اما آنچه که در مورد محیط قطب جنوب و همچنین از فیزیولوژی بدن انسان می‌دانیم خلاف آن را شهادت می‌دهد). در حقیقت آن‌ها با فرسایش توسط باد ایجاد شده‌اند- جداشدن ذرات ریز توسط باد‌های تند که بطور عمده در آن راستا وزیده‌اند در طول سالیان تپه‌‌هایی را که روزی ناشکیل بوده‌اند به اشکال هرمی‌شکل منظم و متقارنی تبدیل‌کرده‌اند. آن‌ها «رخ هرمی*» نامیده می‌شوند، گرفته‌شده از کلمه آلمانی به معنای سه‌وجهی. این نمونه نظمی است که توسط طبیعت از آشوب و بی‌نظمی ایجاد شده‌است- چیزی که می‌توانیم بار‌ها و بار‌ها در سرتاسر عالم هستی ببینیم (برای مثال در کهکشان‌‌های مارپیچی). هربار که چنین‌چیزی رخ‌می‌دهد ما به ایده‌ی وسوسه‌انگیز خلقت توسط خالق می‌رسیم.
بروی مریخ، شواهدی وجود دارد که باد‌ها و طوفان‌‌های شدید، بسیار شدیدتر از آنچه که بروی زمین شاهد آن هستیم و با سرعتی نزدیک به نصف سرعت صوت، می‌وزند. در سرتاسر سیاره طوفان‌‌های غبار‌آلودی که دانه‌‌های روان شن را حمل می‌کنند جریان دارند. جست و خیز مدام ذرات با سرعتی بسیار فراتر از مهیب‌ترین باد و بوران‌‌های روی زمین در طول دوره‌‌های ژئوفیزیکی تغییرات ژرفی را در ظاهر صخره‌‌‌ها و پستی بلندی‌های سطح آن ایجاد کرده است. زیاد تعجب‌آور نیست که الهه‌ی باد‌ها برخی از آن‌ها-حتی نمونه‌‌های بسیار بزرگ - را به اشکال هرمی حجاری کرده باشد.
ترجمه و تنظیم: رضا شعبانی
t.me/LiberalScientists

ادامه دارد...

✨تجربه ی شخصی تا چه حد می تواند درباره ی واقعی بودن یا نبودن چیزی به شما بگوید ؟

🔸پذیرفتن تجربه ی شخصی به عنوان مدرکی اعتماد پذیر تنها هنگامی معقول است که هیچ دلیلی برای شک بر اعتماد پذیری آن در دست نباشد .
@LiberalScientists
🔹وقتی دلیلی هست که نسبت به تأثیرگذاری هر یک از محدودیت های مورد بحث مشکوک باشیم - مثلا هنگامی که چیزی را تجربه میکنیم که به ظاهر ناممکن است - آنگاه بهتر است تا زمانی که مدرک بیشتری به دست نیاورده ایم از قضاوت خودداری کنیم.

وقتی دلیلی هست که فکر کنیم شاید هر یک از این محدودیت ها یا شرایط وجود داشته باشند، تجربه ی شخصی ما نمی تواند اثباتی بر درستی چیزی باشد. در واقع هنگامی که در موقعیت هایی هستیم که در آنها محدودیت های ذهنی ما ممکن است دست به کار باشند، تجربیات تحت تأثیر آن محدودیت ها نه فقط نمی توانند برای ما اثبات کنند که چیزی واقعی یا درست است. که آنها حتا نمی توانند مدرکی کم ارزش را به ما عرضه دارند.
دلیل آن است که در آن لحظات نمی توانیم بگوییم تجربه ی ما از کی آغاز و محدودیت های ما به کجا ختم می شود. آیا این یک سفینه ی فضاییان است یا زهره در آسمان شب، که با سطح توقع بالای خودمان برای ما شاخ و برگ داده شده است؟ آیا آن پیوستگی شگفت رویدادها موردی از تقارن کیهانی است یا تنها ناتوانی ما در شناخت احتمالات درست؟ اگر محدودیت های ذهنی قادر به آشفته کردن تجربه ی ما باشند، مدرک شخصی ما شبهه دارد و اصلا نمی تواند چیزی به ما بگوید. به همین دلیل است که گواه فردی - مدرکی بر پایه ی شهادت شخصی - در وارسی های علمی از اهمیتی ناچیز برخوردار است. وقتی نتوانیم ورای شکی معقول قانع شویم که شخص تحت تأثیر این محدودیت ها نبوده است، برای باور کردن آنچه که او از واقعیت اش سخن می گوید توجیه ای نداریم.
@LiberalScientists

🔹علم کوششی است اسلوب مند برای برآمدن از پس چنین محدودیت هایی؛ مجموعه ای از رویه های طراحی شده برای دور نگه داشتن ما از گول زدن خودمان. با انجام آزمایش های کنترل شده دانشمندان به دنبال تضمين آن اند که آنچه را که مشاهده میکنیم تحت تأثیر این محدودیت ها قرار نداشته باشد. بدین ترتیب کار علمی عمدتا کسب و کار اشتباه نگرفتن حرف های فردی یک شخص به جای اوست. بیشتر دانشمندان از دست داشتن محدودیت های تجربیات تک و تنهای خودمان در طول زمان آگاهی دارند، و داشتن ارج و قرب و خبرگی و خوش قلبی مصونیت زا نیست.
پس سعی علم زدودن عنصر تجربه ی شخصی نااسلوب مند از فرایند علمی است؛ کوشش تا حد ممکن آن بر استفاده از اندازه گیری های عینی و نه قضاوت های انتزاعی ، پافشاری آن بر تایید یافته ها توسط دیگر دانشمندان ؛ درخواست آن به دسترسی همگانی برای وارسی مدرک همگانی ، نه قرار داشتن داده های خصوصی برای گرفتن بهمان خبره ، بلکه باید بر پایه ی گواه عینی باشد . نفوذ محدودیت های ذهنی اغلب دلیل به خطا رفتن دانشمندان (مانند پروفسور بلوندو ) است . هنگامی که علم گسترش می یابد ، در مقیاس بزرگ است چون این محدودیت ها پشت سر گذاشته شده اند .
📖 #برشی_از_کتاب
#چگونه_درمورد_چیزهای_عجیب_بیاندیشیم (نشر مازیار )
گردآوری : @prin_cipia
〰〰〰〰〰〰〰〰〰〰〰〰
T.me/LiberalScientists

پوپر اصل ابطال‌پذیری را در واکنش به ادعاهای زیگموند فروید که نظریه علمی درباره ذهن انسان به وجود آورده است و ادعاهای کارل مارکس که نظریه‌ای علمی درباره تاریخ ابداع کرده است، مطرح نمود. پوپر مدعی بود که نه روانکاوی را می‌توان به همان شیوه‌ی مکانیک نیوتنی ابطال کرد و نه مارکسیسم را. روانکاوی را حتی در اصل چگونه می‌توان ابطال کرد؟ این امر مستلزم مشاهده یا آزمایشی است که نوعی پیش‌بینیِ دقیق نظریه را باطل سازد. فرض کنید نظریه روانکاوی ادعا می‌کند که: «اگر شخص بیماری دستخوش رویایی به شکل x باشد، پس مبتلا به بیماری y است» اگر شخص بیماری را بیابیم که دستخوش رویای x باشد اما مبتلا به بیماری y نباشد آنگاه روانکاوی را ابطال‌شده خواهیم‌دانست. پوپر عقیده نداشت که تنظیم کردن و آزمودن گزاره‌های ابطال‌پذیر در روانکاوی همواره امکان‌پذیر است.
به همین نحو پوپر گمان نمی‌کرد که تاریخ سیاسی و اقتصادی هرگز بتواند به‌صورتی چنان دقیق درآید که پیش‌بینی‌های ناشی از نظریه‌ی مارکس را بتوان ابطال‌کرد. اگرچه مارکسیسم به ظاهر ابطال‌پذیر به نظر می‌رسد: مارکس ادعا می‌کرد که سیر پیشرونده لازمی از نظام ارباب رعیتی یعنی فئودالیسم به سوی سرمایه‌داری یعنی کاپیتالیسم و از آنجا به سوی نظام جامعه‌گرایی یعنی سوسیالیسم وجود دارد، و این پیش‌بینی‌ای است که ابطال‌پذیر است. در حقیقت، به نظر می‌رسد که ابطال شده‌باشد. روسیه و چین دو کشور ظاهراً مارکسیستی بدون گذر‌کردن از مرحله سرمایه‌داری مستقیماً از فئودالیسم به سوسیالیسم گذر‌کردند و اکنون در حال گذر از سوسیالیسم به سرمایه‌داری‌اند، و نظریه بدین‌ترتیب به صورت مضاعف ابطال‌می‌شود.
اگر نظریه‌ای ابطال پذیر نباشد و به همین سبب علمی نباشد، منظور این نیست که آن نظریه پیش‌پاافتاده است یا سودمند نیست. اگرچه روانکاوی ممکن است علمی نباشد اما بسیاری از روانکاوان عقیده دارند که وسیله درمانی ِسودمندی است. مسلماً مارکسیسم از آن رو جالب توجه شمرده می‌شود که تأثیر عظیمی بر تاریخ قرن بیستم هم نهاده است.

برگرفته از کتاب: #نظریه_علمی_چیست
نوشته‌ی #موتی‌بن‌آری

T.me/LiberalScientists

نظریات علمی باید ارزش خود را در میدان بحث و جدل نشان دهند. شما با بحثی که در آن، دو نفر در مورد یک مسئله جبهه می‌گیرند و هر کدام مشاجرات لفظی را بر سر دیگری می‌ریزد و نهایتا هم تشویق تماشاچیان است که برنده را تعیین می کند، آشناید؟ خوب، مباحثه علمی اصلا به این صورت نیست. چگونه است؟ سه دستور از دستورهای اصلی آن عبارتند از:

🔸اول از همه، هر یک از نظریات رقیب باید یک امکان قابل دسترس باشند. وقتی می گوییم "قابل دسترس" ، می خواهیم تأکید کنیم که 1- نظریه باید برای جامعه علمی معلوم باشد و ۲- آن قدر توسعه یافته باشد که محاسن آن آشکار باشد. اگر به یک منازعه علمی قرن هفدهم نگاه کنیم و بگوییم «چه احمق هایی! چرا از نظریه نسبیت عمومی استفاده نکردند؟» کار ابلهانه ای کرده ایم. نمی‌توانیم برای ارزیابی یک مباحثه قرن هفدهمی پاسخ‌های قرن بیستم را که آن موقع در دست نبود به کار بریم. همچنین نمی‌توانیم وانمود کنیم که نظریات قدیمی‌تر و ابتدایی‌تر معادل نظریات جدید تر و پیچیده ترند. در بعضی محافل رسم است که چیزهایی از این قبیل بگویند :« هراکلیتوس کلید فیزیک مدرن را در اختیار داشت.» این فقط استعاره شاعرانه است. بصیرت یک فیلسوف قرن پنجم میلادی کجا و مکانیک کوانتومی قرن بیستم کجا. این به معنای کوچک شمردن دستاوردهای گذشتگان نیست. تنها آن چه در زمان بحث در اختیار طرفین بحث بوده است باید به حساب آورد. مکانیک کوانتومی در روزگار هراکلیتوس یک امکان قابل دسترس نبود و باید اضافه کنیم که هراکلیتوس خود در روزگار ما امکان قابل دسترس نیست. هر نظریه باید در زمان خود یک مدعی جدی باشد. چه عاملی یک نظریه را یک مدعی جدی میکند؟ نظریه باید قادر به توضیح واقعیت های مورد نظر باشد. نباید اشکال های بدیهی داشته باشد (مثلا خود را نقض کند). یا باید با چهارچوب علمی زمان خود سازگار باشد و یا دلیلی به نفع آن موجود باشد که به رغم نقض کردن بعضی از فرض‌های اساسی سزاوار توجه باشد. اگر نظریه به نسبت علم موجود انقلابی باشد نظریه پرداز باید استدلال کند که محاسن آن چنان زیاد است که به تغییر بنیادی دیدگاه می‌ارزد. – اتفاقا نظريات رقیب بر خلاف جانبگیری های بحث های مکتبی معمولا از لحاظ منطقی یکدیگر را نقض نمی‌کنند. دو عبارت در صورتی منطقا متناقض هستند که یکی نفی دیگری باشد – مثل گاوها پستاندار اند» و «گاوها پستاندار نیستند. در مباحثه، دو گروه را با یک جمله معرفی می کنند. یک گروه طرف مثبت را می گیرد و موافق آن استدلال می کند. تنها کاری برای نشان دادن اثبات حقانیت یک گروه لازم است ، نشان دادن خطای گروه دیگر است .بحث علمی نمی‌تواند به این شکل عمل کند زیرا {اثبات} یک نظریه‌ی علمی ، ویرانی نظریه‌ی دیگر نیست .در علم ، صحیح نیست که بگوییم که اگر رقیبان شما اشتباه کنند ، باید حق با شما باشد.کاملا"ممکن است که هر دو اشتباه کنید.
ارسطو تصور می کرد که خورشید در دور یک دایره کامل به دور زمین می‌گردد. کپرنیک فکر می‌کرد که زمین در یک دایره کامل به دور خورشید می‌گردد. این دو یک رقابت واقعی داشتند: نمی شد که هر دو حق داشته باشند. بعد معلوم شد که هر دو اشتباه می کردند: مدار زمین بیضوی است. اگر کپر‌نیک محتاط تر بود و فقط گفته بود که خورشید به دور زمین نمی‌چرخد چطور؟ در آن صورت هیچ رقابتی در کار نبود. او نظام ارسطویی را بدون ارائه نظام نجومی دیگری رد می کرد.
🔸دومین دستور اصلی یک مباحثه علمی این است که استدلال‌ها و شواهدی که برله یک نظریه ارائه می شوند باید مطابق معیارهای جامعه علمی مورد ارزیابی قرار گیرند. بسیاری از مردم فکر می‌کنند که دلایل امور شخصی هستند. می توانم نظریه‌ام را به رضای خودم حمایت کنم، آن قدر مدرک دارم که مرا قانع کند.» اگر دلایلی که شما را راضی می کند دیگران را راضی نکند چیزی که دارید علم نیست، بلکه عقیده خود شماست. عقیده خصوصی و ذهنی است، ولی علم چنین نیست. این نکته به قدری اساسی است که قسمتی از تعریف دانش علمی را تشکیل می دهد.
چه نوع دلایلی برای دانشمندان قانع کننده اند؟ پاسخ تا حد قانع کننده‌ای به موضوع بستگی دارد. استدلال‌ها و شواهدی که برای مبحث زمین‌شناسی مناسبند به درد مکانیک کوانتوم نخواهند خورد. گفتن اینکه چه نوع استدلال‌ها و شواهدی قابل قبول نیستند ساده تر است. این کار را در فصل مربوط به علائم شبه علم انجام دادیم.

🔸سومین دستور اصلی این است که نظریه برنده باید نشان دهد که از رقبای خود بهتر است. کافی نیست دلائلی وجود داشته باشد که ظاهرا نظریه را تأیید می کنند. حتی وجود قرائن خوبی که ظاهرا آن را تأیید کنند کافی نیست. باید معلوم شود که نظریه برد بیشتری از سایر نظریات رقیب دارد. چه عاملی این نظریه را بهتر از نظریه دیگر می کند؟ نظریه باید بتواند مسائلی را حل کند که بقیه نمی توانند؛ ساده‌تر و به صرفه‌تر است؛ با واقعیت ها بهتر تطبیق پیدا می کند؛ قدرت پیش بینی بیشتری دارد..

‍ "📚بمناسبت نمایشگاه کتاب و کتابخوانی"
#معرفی_کتاب
#برگی_از_کتاب

🔍موضوع : #تفکر_انتقادی
(علم ، رسانه و دموکراسی )

از کتاب #ذهن_فریبکار_شما
(راهنمای علمی برای تفکر نقاد )

✍نویسنده : پروفسور استیون نوولا
(مترجمان جناب اکبر سلطانی و مریم آقازاده)

📚ناشر : اختران

👤گردآوری و ارائه : علیرضا طاهری

🗓تاریخ برگزاری : ۱۳۹۷/۰۲/۱۲
🕚ساعت : ۲۳ به وقت ایران

⬅️لینک ورود به گروه 👇👇
https://t.me/joinchat/BZy-gUdU58D3jhlx_FE9jA

#معرفی_اپلیکیشن📱
#google_docs

اپلیکیشن گوگل داکس یک نرم افزار تحت وب است که قابلیت اجرا بروی تمام دستگاه‌های هوشمند (لپتاب، تبلت، گوشی) را داراست.
اگر میخواهید یک فضای شخصی برای ذخیره، ویرایش و بارگذاری مجدد مطالب تلفیقی از متن، عکس و انیمیشن را به‌صورت چند رسانه ای، در اختیار داشته باشید و همزمان این اطلاعات را از طریق موبایل و لبتاب و یا از طریق یک کامپیوتر عمومی که به اینترنت دسترسی داشته باشد، بازخوانی کنید، گوگل داکس یک گزینه بسیار خوب برای شماست. با گوگل داکس، اسناد شما روی گوگل درایو ذخیره می‌شود و بدین ترتیب هرجایی از طریق اینترنت به اسناد خود دسترسی دارید.

نحوه‌ی دسترسی:
اولین راه دسترسی به این نرم افزار این است که شما یک حساب کاربری گوگل داشته باشید (جیمیل) اگر توسط مرورگر به صفحه گوگل وارد شوید می‌توانید اپلیکیشن داکس (docs) را در منوی اپلیکیشن (بالای صفحه) بیابید. در صورتی که از موبایل و تبلت استفاده می‌کنید می‌توانید اپلیکیشن آن را از گوگل‌پلی و اپ‌استور مستقیما دانلود و نصب‌کنید و با باز کردن آن بلافاصله وارد منوی شخصی خود شوید.

قابلیت ها و شیوه‌ی کار:
در واقع گوگل داکس یک نرم‌افزار بسیار ساده و مشابه آفیس ورد است. البته همه‌ی قابلیت های پیچیده‌ی آفیس را در حال حاضر ندارد اما تمام آنچه را که برای تهیه یک متن (فصل‌بندی، شماره‌گذاری، پاراگراف‌بندی، جدول‌بندی و ...) لازم دارید برایتان فراهم می‌کند. علاوه بر آن می‌توانید در فایل خود انیمیشن هم بارگذاری کنید، امکانی که در ورد وجود ندارد. شما می‌توانید جلسه تدریس، اطلاعات مهم شخصی و یا حتی مطالب جمع‌آوری شده‌ی خود را در یک فایل داکس ذخیره کنید و هر وقت به آن نیاز دارید آنها را از طریق اینترنت بازخوانی کنید. در واقع عملکرد آن مشابه صفحه پیام های ذخیره شده (saved messages ) در تلگرام است.

@LiberalScientists

اشتراک گذاری متن:
این نرم افزار قابلیت ویژه ای دارد که از طریق آن می‌توانید فایل خود را با دیگران اشتراک بگذارید.
به عبارت دیگر امکان ویرایش چند نفر بطور همزمان بروی یک متن را، آن هم توسط رابط کاربری بسیار ساده، فراهم می‌آورد. امکان قرار دادن کامنت و گذاشتن پیام در مورد تک‌تک کلمات یا جملات وجود دارد.
فایل داکس را می‌توانید به دو طریق با دیگران به اشتراک بگذارید. ۱) با استفاده از لینک فعال ۲) اجازه دسترسی و اشتراک فایل با استفاده از آدرس جی‌میل. پس از اینکه فایل را با شخص دیگری به اشتراک گذاشتید او هم می‌تواند این فایل را در منوی حساب گوگل شخصی‌اش بیابد
می‌توانید میزان دسترسی را به یکی از حالت‌های کامنت و نظر گذاشتن، ویرایش مستقیم (دسترسی کامل) و یا فقط خواندن تغییر دهید.

به روز رسانی: احتمالا چندین پلتفرم بسیار مفید بزودی قابلیت های بیشتری به این اپلیکیشن تحت وب دهند. از جمله پلاگین برای نوشتن معادلات پیچیده ریاضی و یا ابزار های مفید دیگر

همچنین برای اطلاعات بیشتر می توانید ویدیوی زیر را در اپارات مشاهده کنید.

https://www.aparat.com/v/LFbfv/معرفی_گوگل_داکس_google_doc

@LiberalScientists

نگارنده: رضا شعبانی