نگاهِ دیگر | صابر گل‌عنبری
15.6K subscribers
216 photos
112 videos
5 files
90 links
نگاره‌های صابر گل‌عنبری پژوهشگر، مترجم، روزنامه‌نگار و کارشناس روابط بین‌الملل
Download Telegram
🔺آرزوی دست نیافتنی!

عمر واقعی برجام سه سال بود که با خروج آمریکا از این توافق تمام شد و عمر رسمی ده ساله آن هم چند روز پیش به پایان رسید، اما دعوای برجامی در ایران هنوز تمام نشده و تازه وارد فاز جدیدی شده است. این دعوای داخلی به خارج هم کشیده و روسیه به متن آن ورود کرده است.

برجام چه خوب بود چه بد، هر چه بود گذشت، اما آنچه امروز پیداست این که دستیابی به همین توافقِ موردِ حمله هم تقریبا یک آرزو شده است و گفته می‌شود ایران در ماه‌های گذشته در مذاکرات با دولت ترامپ تاحدودی به کمتر از آن هم راضی شده، اما طرف مقابل نپذیرفته است.

اکنون دنیای پسابرجام با جهان پیشابرجام بکلی متفاوت است و شرایط تغییر زیادی کرده که در آن خیلی از تابوها شکسته شده است. در این بزنگاه تاریخی که اجماع ملی ضرورت عبور از آن است، دعوا بر سر چیزی که دیگر وجود ندارد، شدت بیشتری پیدا می‌کند! و این از دیگر عجایب سیاست در ایران است.

دیالوگ زیر در سینمای مصر چه خوب لسان حال این وضعیت امروز کشور است:
یکی در مسیری ایستاده بود، از او پرسیدند که چرا این جا ایستاده‌ای؟
گفت: تا نفسی تازه کنم و کمی فکر کنم.
می‌پرسند: این راهی که در آن هستی به کجا می‌رود؟
پاسخ می‌دهد: نمی‌دانم!
می‌گویند: مگر می‌شود در راهی حرکت کنی که ندانی به کجا می‌رود؟
پاسخ می‌دهد: آری. کسی که در حال فرار است هر راهی را می‌رود!
#صابر_گل_عنبری
@Sgolanbari
🔺فاشرِ سودان و سندرم ثروت!

فاشر مرکز ایالت دارفور شمالی چند روز پیش شاهد تجلی عریان توحش بود. نیروهای چند ملیتی واکنش سریع تحت فرماندهی محمد حمدان دقلو (حمیدتی)، با اشغال شهر فاشر مرتکب جنایات سازمان‌یافته و هولناکی شدند که جهان را تکان داد. این نیروها پس از محاصره‌ای طولانی و مرگ‌بار، با ورود به شهر دست‌کم دو هزار غیرنظامی، از جمله زنان و کودکان آواره را قتل‌عام کردند و جوی خون به راه ‌انداختند.

حمیدتیِ متحد امارات پس از این فجایع، تنها به ابراز تأسفی سرد بسنده کرد و با این ادعا که «این جنگ بر ما تحمیل شده است»، کوشید این جنایت‌ها را موجه جلوه دهد!

این بدمستی قدرت، تنها از سرِ تفنن و سرمستیِ اشغال فاشر نبود؛ بلکه پخش تصاویر اعدام‌های میدانی و کشتارهای هولناک، کنشی حساب‌شده برای رعب‌افکنی و تخلیه‌ی روانی شهرهای بعدی هدف، به‌ویژه منطقه کردفان است؛ گویی وحشت‌افکنی به سبک قدیم، مقدمه پیشروی است و مرگ، ابزار فتح.

اینکه در قرن بیست‌ویکم هنوز انسان‌ها در میدان‌های جنگ، به روش‌های سبعانه‌‌ سده‌های گذشته بازمی‌گردند، نشانی آزاردهنده از تزلزل خطرناک نظم اخلاقی و حقوقی جهان است که پس از جنگ جهانی دوم با گسترش لیبرالیسم، قرار بود دنیای قدرت را به مدار تعقل و عدالت رهنمون سازد و تا حدودی اخلاق‌مند کند.

اما این رؤیا، امروز در سایه رشد راست افراطی و پوپولیستی، روند رو به افول لیبرالیسم بین‌الملل، تزلزل ارزش‌های جمعی بشری، رقابت‌های اتمی و تسلیحاتی و بن‌بست بحران‌های جهانی، رنگ باخته و جهان با گام‌های آرام اما خطرناک به سمت قهقهرای بی‌نظمی و آنارشی حرکت می‌کند.

در پانزده سال گذشته، سرنوشت تلخ انقلاب‌های عربی، تنها ناشی از توسعه‌نیافتگی سیاسی، استبدادزدگی فرهنگ عمومی یا ستیز نخبگان تشنه قدرت نبود، بلکه در مجموع محصول آمیختگی آن با مداخلات خارجی و کشمکش بلوک‌های عربی نیز بود.

بجز سوریه، که پیش از سقوط نظام حاکم در دالان جنگ داخلی و کشت و کشتار فرو رفت، در کشورهای دیگر چون لیبی و سودان پس از زوال دولت مرکزی و سقوط حاکم مستبد، چنان موجِ گسترده خون‌ریزی و هرج ‌و مرج به راه افتاد که مردم اکنون آرزوی بازگشت به روزگار قذافی و دیگر مستبدان را دارند.

در این میان، اما رد پای امارات متحده عربی در بسیاری از بحران‌های عربی، آشکار و دردناک است؛ کشوری که در سایه‌ مدیریت اقتصادی موفق، درون مرزهایش رفاه و آسایش خیره‌کننده‌ای ساخته، اما در سیاست خارجی خویش، رفتاری استعماری و مداخله‌گر دارد و به نوعی دچار «سندرم ثروت» شده است؛ مرضی که عقل سیاسی را در شکوه سرمایه به بند می‌کشد.

بی‌توجهی جهان به این خوی استعماری امارات، دو دلیل عمده دارد: نخست آن‌ که سیاست منطقه‌ای و عاملیت ابوظبی در امتداد نظم بین‌الملل و در چارچوب قواعد متعارف آن حرکت می‌کند و با منافع واشنگتن و تل‌آویو در خاورمیانه و شمال آفریقا هم‌پوشانی قابل توجهی دارد؛ تا آن‌جا که امارات، در میان کشورهای عربی، نزدیک‌ترین پیوند را با اسرائیل برقرار کرده است. این رویکرد امارات در واقع هم‌راستای دکترین امنیتی اسرائیل نیز هست که مبتنی بر تضعیف و فروپاشی کنترل شده قدرت‌های پیرامونی است.

سودان، به‌ دلیل موقعیت ژئو‌استراتژیک و ژئوپلیتیک خود در شمال آفریقا، در کانون این اهتمام اسرائیل جای دارد. دومین عامل چشم‌پوشی جهانی از رفتار ابوظبی، ثروت قدرت‌ساز و شبکه‌ی منافع درهم‌تنیده‌ی آن با شرق و غرب است؛ پیوندهایی که سپری بازدارنده در برابر هر انتقاد یا فشار سیاسی‌ ساخته‌اند. نمونه‌ آشکار این وابستگی منافع، مصر است؛ کشوری با قوی‌ترین ارتش عربی که هرچند از دولت رسمی سودان حمایت می‌کند و با حمیدتی مخالف است، اما فقر و نیاز مالی‌اش به سرمایه‌ امارات، باعث شده است که از کوچک‌ترین انتقاد اعلامی هم پرهیز کند.
#صابر_گل_عنبری
@Sgolanbari
🔺حمله قریب‌الوقوع آمریکا به کجا؟!

وزیر دفاع عراق امروز در گفت‌وگویی تلویزیونی اعلام کرد که پیت هگست وزیر جنگ آمریکا، از انجام عملیات نظامی قریب‌الوقوع کشورش در منطقه خبر داده و بغداد را از هرگونه مداخله گروه‌های مسلح عراقی برحذر داشته است.

عباسی جزئیات بیشتری از این گفت‌وگوی کوتاه با طرف آمریکایی بیان نکرده است. چند روز قبل هم وزیر خارجه آمریکا هشدار مشابهی به عراق داده بود.

برخی رسانه‌های عربی از جمله روزنامه «الشرق الاوسط» گزارش داده‌اند که ایالات متحده، به عراق نسبت به واکنش احتمالی گروه‌های مسلح به عملیات نظامی آمریکا در منطقه‌ای نزدیک به عراق در روزهای آینده هشدار داده است.

از این رو، به‌نظر می‌رسد که خاک عراق در‌ وهله اول هدف اصلی و مستقیم این حمله نباشد؛ هر چند احتمال حملاتی پراکنده در داخل عراق نیز وجود دارد.

در واقع، اگر «هدف اصلی» این عملیات در خاک عراق و علیه «حشد الشعبی» باشد، شاید چندان هم منطقی نباشد که واشنگتن پیشاپیش اعلام کند «ما حمله می‌کنیم اما شما واکنش نشان ندهید»، زیرا آشکار است که در صورت حمله، این گروه‌ها واکنش دهند. به همین علت، احتمالا آمریکا با این هشدار به عراق تلاش می‌کند که مانع مداخله حشد الشعبی در یک درگیری جدید علیه طرف دیگری در منطقه شود و آن را از ورود به این درگیری بازدارد.

با این حال، اکنون پرسش این است که آمریکا و اسرائیل قصد دارند به کدام کشور یا منطقه در خاورمیانه حمله کند؟ طی روزهای اخیر، تمرکز اصلی آمریکا و اسرائیل بر لبنان و حزب‌الله بوده است. از این ‌رو بسیار محتمل است دو طرف قصد انجام حملات هماهنگ و گسترده علیه حزب‌الله را داشته باشند.

در عین حال نیز احتمال حمله مجدد به ایران هنوز وجود دارد و منتفی نیست و چندان هم پایین نیست. یکی دیگر از اهداف احتمالی، می‌تواند انصارالله یمن باشد؛ هرچند به نظر می‌رسد یمن نیز در این مقطع هدف اصلی این حمله قریب الوقوع نباشد؛ ولی چه بسا به عنوان هدفی فرعی در کنار هدف اصلی مورد حمله قرار گیرد.


واقعیت این است که آمریکا و دولت ترامپ بار دیگر وارد بازی پیچیده‌ای از فریب و ابهام شده‌اند. در دو هفته اخیر در سطح رسانه‌ای و اعلامی چنان سخن می‌گفتند و موضع می‌گرفتند که انگار ونزوئلا به زودی هدف حمله قرار می‌گیرد. این احتمال جدی است، اما هیچ بعید نیست که این تمرکز بر ونزوئلا در بعد رسانه‌‌ای پوششی برای تدارک حمله به نقطه‌ای دیگر از جهان نیز بوده باشد.

در مجموع، همان‌گونه که پیش‌تر در یادداشتی با عنوان «خاورمیانه در انتظار و ابهام» اشاره شده بود، منطقه اکنون آبستن تحولات بزرگ و تازه‌ای است که می‌تواند معادلات ژئوپلیتیکی را بار دیگر دگرگون و وارد مرحله جدیدی از درگیری کند.

حالا باید دید سفر پنجشنبه گذشته تخت روانچی معاون وزیر خارجه ایران به کشور عمان چه ارتباطی با تحرکات نظامی آتی امریکا در منطقه دارد. آیا آمریکا واقعا پیام آمادگی ازسرگیری مذاکره داده است؟ محتوای این پیام احتمالی چیست؟ به فرض صحت، آیا دوباره متضمن هشدار و مهلتی است؟ و آیا ممکن است باز نوعی عملیات فریب باشد؟ یا این که هدف مهار واکنش تهران در صورت وقوع جنگی دیگر علیه حزب الله است؟ یا….

فعلا باید منتظر ماند و دید اساسا عملیاتی در آینده بسیار نزدیک اتفاق می‌افتد و اگر رخ دهد جغرافیای آن کجاست و….
#صابر_گل_عنبری
@Sgolanbari
🔺ممدانی و آمریکای دیگر!

دموکرات‌ها در انتخابات دیروز آمریکا پیروزی چشمگیری به دست آوردند و جان تازه‌ای برای انتخابات میان دوره‌ای کنگره در سال آینده گرفتند و همین به احتمال زیاد خواب ترامپ و جمهوری‌خواهان را طی ماه‌های آینده آشفته می‌کند. اما در این میان، پیروزی زهران ممدانی در انتخابات نیویورک را چه بسا بتوان مهم‌ترین رویداد سیاسی این روزهای آمریکا و جهان پنداشت.

معمولا انتخابات کنگره و ریاست جمهوری آمریکا محل اهتمام جهان است؛ اما این بار انتخابات محلی و ایالتی نیز توجهی ویژه را جلب کرد. دو عامل در این امر سهیم بود: نخست ظهور پدیده‌ای به نام زهران ممدانی و نامزدی او برای شهرداری نیویورک که ترامپ علیه او شمشیر از رو بست. دوم این که به عنوان نخستین انتخابات پس از بازگشت ترامپ به قدرت در سایه سیاست‌های جنجالی‌اش سنجه‌ای برای ارزیابی میزان مقبولیت این سیاست‌ها تلقی می‌شد.

انتخاب ممدانی واجد دلالت‌های ژرف زمانی و مکانی چندوجهی است. اهمیت این انتخاب از جایگاه شهر نیویورک نشات می‌گیرد که بزرگ‌ترین شهر آمریکا و به «پایتخت جهان» معروف است و در آن سیاست بین‌الملل، اقتصاد و تجارت جهانی پیوند می‌خورند و شکل می‌گیرند. نیویورک نه فقط نقطه تلاقی پول و قدرت و نفوذ در آمریکاست، بلکه نمادی از دنیای پهناور کنونی با تنوع فرهنگی و نژادی نیز هست و وجود مقر سازمان ملل در آن پژواکی از این واقعیت است.

در وهله نخست، انتخاب نخستین شهردار مسلمان این کلانشهر نوعی ظرفیت انعطاف و پویایی سیستم آمریکا را نشان می‌دهد؛ جایی که مهاجرِ مسلمانی می‌تواند قد علم کند، شهردار بزرگ‌ترین شهر آن شود و رئیس‌جمهورِ مهاجرستیز را به چالش بکشد. از دیگر سو، اقشار ضعیف و به حاشیه رانده شده در محلاتی چون برانکس، بروکلین و کویینز در پس برج‌های شیشه‌ای ثروت و اقتصاد آمریکا با غلبه بر کارتل‌های قدرت و شبکه‌های نفوذ، گزینه مطلوب خود را به امید بهبود وضعیت به ریاست شهر رساندند.

وعده‌ها و سیاست مدیریتی ممدانی از جمله اصلاح اجاره‌ها، گسترش حمل‌ونقل رایگان، ایجاد فروشگاه‌های شهری برای عرضه کالاها به قیمت عمده‌فروشی و مراقبت رایگان از کودکان تا پنج‌سالگی از عوامل بسیار مهم اعتماد مردم به او بودند.

شهردار شدن ممدانیِ مسلمان پس از دو دهه از حادثه یازده سپتامبر عبور جامعه آمریکا از برساخته‌های ذهنی پس از آن واقعه را نیز نشان می‌‍دهد و واکنشی عمومی به مهاجرستیزی ترامپ نیز بود.

در همین حال این انتخاب منعکس کننده تغییری قابل توجه در نگاه آمریکا و جهان غرب نسبت به اسرائیل است که در دو سال اخیر پس از نسل‌کشی در غزه رخ داده است.

نیویورک بعد از «تل‌آویو بزرگ» دومین منطقه پرجمعیت یهودیان جهان با حدود دو میلیون نفر است. هر چند تعداد قابل توجهی از آنان یا از پیش مخالف سیاست‌های اسرائیل بودند یا در جنگ غزه تغییر نگرش دادند، اما حضور کمپانی‌ها و میلیاردرهای یهودی همواره نیویورک را به مرکز لابی‌گری برای اسرائیل، تضمین تداوم حمایت همه جانبه از آن و پیروزی حامیانش در کنگره در ایالت‌های آمریکا بدل کرده بود.

از این رو، پیروزی ممدانی به عنوان مخالف جدی اسرائیل که وعده بازداشت نتانیاهو در صورت سفر به نیویورک را داده، نه تنها بیانگر فروکاست نقش اجتماعی لابی‌های یهودی بلکه محصول تغییر نگاه مردم آمریکا به اسرائیل است که نظرسنجی‌های اخیر گویای پیشی گرفتن حمایت از فلسطین در مقابل کاهش حمایت از اسرائیل است.

البته جنگ غزه شکاف فکری و سیاسی در جامعه یهودی در نیویورک را نیز تعمیق کرد؛ یهودیان ترقی‌خواه به ممدانی رای دادند و میلیاردرها و لابی‌های پرنفوذ از رقیبش حمایت کردند. بسیاری از نیویورکی‌ها نیز از سلطه این میلیاردرها بر املاک و شرکت‌ها خسته شده و رأی آنان به ممدانی نوعی شورش علیه این طبقه بود.

از دیگر عوامل برآمدن ممدانی واکنش به سیاست ترامپ در قبال جنگ غزه بود؛ او با وعده پایان دادن به جنگ، آرای جامعه مسلمان و عرب را جذب کرد، اما پس از بازگشت به قدرت دست نتانیاهو را برای نسل‌کشی در غزه بازگذاشت و همین احساس خیانت را نزد این اقلیت برانگیخت و انگیزه مشارکت آنان در انتخابات نیویورک را تقویت کرد.

در مقیاس کلی، پیروزی مخالف اسرائیل در نیویورک و حامی جنبش جهانی تحریم آن، سقوط اهرم یهودی‌ستیزی را نیز نشان می‌دهد که از بس از آن نابجا برای تعقیب مخالفان اسرائیل و نه قوم یهود استفاده شد، دیگر کارایی خود را از دست داد و در نتیجه جنگ همراه دیگر ارکان روایت اسرائیل در جهان تضعیف شد.

خلاصه «تغییری» که از نیویورک کلید خورده است، به احتمال زیاد در انتخابات سال بعد کنگره آمریکا و در بخش‌هایی از اروپا نیز به اشکال مختلف خود را نشان دهد. با این حال، راست افراطی فعلا سوار بر اسب سیاست بین‌الملل است و تا پیاده شدن آن از قدرت، دنیا و منطقه خاورمیانه سال‌های دشواری در پیش‌رو دارد.
#صابر_گل_عنبری
@Sgolanbari
🔺علت فقط پول است؟!

چندی پیش یکی از نمایندگان مجلس در سخنانی مدعی شد که چین و روسیه هیچ خط قرمزی برای فروش سلاح به ایران ندارند و به گفته او، این دو کشور اعلام کرده‌اند: «هر چه بخواهید، به شما می‌دهیم».

او در ادامه علت عدم تحویل برخی تسلیحات را، صرفا عدم پرداخت پول آن از سوی ایران دانسته است نه مخالفت این کشورها.

مبنای این سخن آن است که اگر ایران تاکنون به سلاح‌های پیشرفته روسی و چینی دست نیافته، تقصیر از آن دو نیست؛ بلکه اشکال از خود ایران است که یا درخواست خرید نداده یا بهای تسلیحات مورد نظر را نپرداخته است و چین و روسیه نیز از تحویل آن‌ها خودداری کرده‌اند.

اکنون، مفروض صحت احتمالی این سخنان این پرسش کانونی است:
چرا ایران با وجود کمبود آشکار در جنگ‌افزارهای پیشرفته به‌ ویژه در نیروی هوایی و جنگنده‌ها و پدافند پیشرفته که از نان شب هم ضروری‌تر است، قبل از جنگ اقدام موثری نکرد؟
آیا احتمال وقوع جنگ را منتفی می‌دانسته؟
یا تسلیحات بومی را برای دفاع کافی فرض کرده؟
یا مانع را در همان حفره‌های امنیتی باید جستجو کرد؟
یا اساساً ادعای این نماینده نادرست است؟

هر چند ممکن است عوامل دیگر هم تا حدودی دخیل باشد، اما با نگاهی واقع‌بینانه می‌توان گفت چنین سخنی با واقعیت سازگار نیست و علت اصلی مخالفت این کشورهاست.

اگر روسیه و چین واقعاً آماده باشند هر نوع جنگ‌افزار پیشرفته، از جمله جنگنده‌ها و سامانه‌های پدافندی را بدون هیچ ملاحظه‌ای به ایران بفروشند و در نتیجه، خود را در معرض تحریم‌ها و فشارهای سنگین آمریکا و غرب قرار دهند، آیا منطقی است که از تحویل تسلیحات صرفاً به‌دلیل «نبود پول» خودداری کنند؟

فشار و هزینه‌ای که از رهگذر تحریم به علت فروش تسلیحات متوجه آنان می‌شود، بسیار سنگین‌تر و بیشتر از پولی است که از ایران بابت خرید سلاح دریافت می‌کنند.

پرسش دیگر این است:
اگر چنین آمادگی بی‌حد و مرزی در چین و روسیه برای فروش تسلیحات به ایران وجود داشته، چرا همین رویکرد را پس از خروج آمریکا از برجام در پیش نگرفتند؟

چرا به ‌عنوان دو عضو برجام، برای جبران پیامدهای اقتصادی خروج آمریکا و بی‌عملی اروپا اقدامی نکردند تا ایران از منافع اقتصادی و فنی توافق بهره ببرد؟

چرا حجم مبادلات اقتصادی ایران و چین پس از خروج آمریکا از برجام به شکل محسوسی کاهش یافت و صادرات نفت از مسیر طبیعی خود خارج شد؟

اگر چین واقعاً به قول آن نماینده «هر چه ایران بخواهد می‌دهد»، بسیار آسانتر از فروش سلاح می‌توانست با ادامه همکاری‌های اقتصادیِ قبل از خروج آمریکا از برجام، آثار و تبعات این تصمیم آمریکا علیه ایران را خنثی کند و اگر چنین ریسکی می‌کرد که اساسا دیگر تهران هیچ نیازی به مذاکره با واشنگتن برای احیای برجام نداشت و اگر چین و روسیه این اندازه پشت ایران بودند که حاضر بودند بدون هیچ محدودیتی همه تسلیحات فوق پیشرفته خود را در اختیار آن بگذارند، جنگی هم اتفاق نمی‌افتاد.

اما همه می‌دانند که چین چنین نکرد و دلیل آن هم واضح است. این که معقول نیست مبادلات 600 میلیارد دلاری خود با آمریکا را قربانی تبادلات 40 میلیارد دلاری با ایران (رقم قبل از خروج آمریکا از برجام) کند.

روس‌ها نیز اگر بی‌اعتنا به روابط خود با اسرائیل حاضر بودند هر آنچه ایران بخواهد به آن بفروشند، چرا حتی یک بار در سوریه مانع حملات اسرائیل به مواضع ایران نشدند؟
چرا سامانه‌های پدافندی آنان در برابر این حملات هیچ‌گاه فعال نشد؟

به هر حال، فرض نبود «هیچ خط قرمزی» در فروش تسلیحاتی به ایران یعنی تصوّر وجود پیوندی فرااستراتژیک؛ نوعی اتحاد تمام‌عیار و حتی چیزی فراتر از رابطه آمریکا و اسرائیل.

حال، اگر هم با وجود آنچه شرحش رفت، اگر بنا را بر صحت ادعای آن نماینده بگذاریم، امروز پس از جنگ 12 ‌روزه و عینیت یافتن تقابل نظامی، ایران به یقین به دنبال تأمین فوری تسلیحات پیشرفته است.
پس طبق منطق همان نماینده باید خطاب به پکن و مسکو گفت: «بده بیا!»

البته اینجا جای خرده‌گیری از چین و روسیه نیست. به هر حال هر کشوری مطابق منافع خود و منطق هزینه فایده تصمیم می‌گیرد و این حق طبیعی هر کشوری است.

واقعیت تلخ اما این که نه «غرب‌ستیزان» و نه «غرب‌دوستان»، نه «شرق‌ستیزان» و نه «روسوفیل‌ها» و نه «چینوفیل‌ها» در ایران تصویری دقیق و واقع‌بینانه از پیچیدگی‌های نظام بین‌الملل و سازوکار و مناسبات قدرت در شرق و غرب ندارند و غالبا از منظر کشمکش‌های داخلی و حب و بغض به دو بلوک و مرزهای منافعشان می‌نگرند.

در این افراط و تفریط‌ها، آنچه قربانی می‌شود درک درست منافع ملی ایران است؛ و همین داوری‌ها و ادعاهای غیرواقع‌بینانه، نه تنها نفعی ندارد، بلکه طرف‌های مقابل را در جایگاه مدعی و طلبکار قرار می‌دهد.
#صابر_گل_عنبری
@Sgolanbari
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
🔺بازی دوستانه آمریکا و سوریه!

امروز احمد الشرع، به همراه هیئتی از دولتش، در سفری رسمی وارد واشنگتن شد. این نخستین سفر یک رئیس‌جمهور سوریه در طول ۷۹ سال گذشته به پایتخت آمریکا و کاخ سفید است.

همزمان با ورود هیئت سوری به واشنگتن، شیبانی وزیر خارجه سوریه ویدئویی در صفحه اینستاگرام خود منتشر کرد که بازی بسکتبال او و الشرع را با ژنرال براد کوبر، فرمانده سنتکام، و سرتیپ لامبرت، فرمانده ائتلاف ضد داعش، نشان می‌دهد. هرچند این بازی چند ماه پیش در دمشق برگزار شده، اما بازنشر آن همزمان با این سفر حامل پیام‌های سیاسی روشنی است.

انتشار این بازی «دوستانه»، در واقع نمایش جهت‌گیری جدید سوریه در منطقه و پیوستن آن به جمع متحدان عربِ آمریکاست. در میان مجموعه کشورهایی مانند عربستان، قطر، امارات و ترکیه که رقابت‌های آشکار و پنهانی با یکدیگر در منطقه دارند، سوریه اکنون به عنوان یک استثنا به نقطه توافق و همگرایی این بازیگران و بلوک‌های رقیب بدل شده است و همه آن‌ها خود را متحد آن می‌دانند. همین اتفاق نظر و لابی‌گری مشترک آن‌ها، در کنار رویکرد سیاسی و دیپلماتیک حاکمان جدید دمشق، نقش مهمی در بهبود روابط سوریه با آمریکا و غرب داشته است.

ویدئوی منتشرشده، صرفا نمایش مهارت چهار بازیکن در پرتاب توپ به سبد نیست، بلکه نمادی از هدف‌گیری این بازیگران در زمین سیاست و دیپلماسی است.

شیبانی، احتمالا با انتشار هماهنگ این ویدئو با الشرع، در واقع می‌کوشد اعضای کنگره و لابی‌های متنفذ آمریکا را خطاب قرار دهد تا تصویری تازه از حاکمیت سوریه و تمایل واقعی آن برای همکاری را ارائه کند که احتمالاً از اهداف کلیدی آن جلب حمایت نمایندگان و سناتورهای آمریکا برای لغو قانون سزار است.

این سفر و این فیلم، هر دو، جلوه دیگری از چهره پراگماتیک احمد الشرع پس از عبور از دنیای ایدئولوژی را به نمایش می‌گذارند. این تحول فکری و سیاسی که در یک دهه اخیر به‌ تدریج در اشکالی رخ داده بود، از زمان تصدی حکمرانی سوریه با سرعتی چشمگیر ادامه یافته است؛ تا آنجا که از فهرست سیاه آمریکا و سازمان ملل حذف شده و امروز در قامت یک «رئیس‌جمهور» و «دولتمرد» وارد واشنگتن می‌شود و مورد استقبال قرار می‌گیرد.

در مواجهه با چنین پدیده‌ای و پرسش‌های متعددی که از آن برمی‌خیزد، مطالعه‌ای دقیق و همه‌جانبه ضرورت دارد؛ هرچند برخی معمولا با پاسخ‌های دم‌دستی و کلیشه‌ای، خود را از زحمت چنین کاوشی رها می‌کنند.

در این میان، این دو روز بحث در فضای مجازی و تحلیل عربی درباره بهای پرداختی به آمریکا در مقابل کسب امتیاز رفع تحریم و این مقبولیت و مشروعیت در غرب و کاخ سفید داغ بوده است. شکی نیست که دستکم تا این لحظه پرهیز حکومت جدید سوریه از اتخاذ «رویکردی خصمانه» در قبال اسرائیل با وجود حملات آن و اشغال بخشی از جنوب سوریه در جلب اعتماد آمریکا اثرگذار بوده است.

این‌ که جلب اعتماد آمریکا برای رفع تحریم‌ها و بازسازی سوریه علت اصلی چنین سیاستی در قبال اسرائیل است، یا خستگی جامعه سوریه از جنگ، نبود امکانات برای مقابله با اسرائیل، و خریدن زمان برای عبور از این وضعیت، یا دلایل دیگری، بحثی مفصلی است که به یادداشت دیگری نیاز دارد.

اما در حالی که انتظار می‌رفت آمریکا رفع تحریم‌های سوریه را به شناسایی و عادی‌سازی روابط با اسرائیل مشروط کند، چنین به نظر می‌رسد که دمشق «فعلا و لو موقتا» از پرداخت این بهای سنگین عبور کرده و با طرح استدلال فراهم نبودن شرایط عادی سازی روابط با اسرائیل و در عین حال، با شروع مذاکرات مستقیم با آن برای امضای یک توافقنامه امنیتی جدید، از جیب این «رویکرد غیر تقابلی» در قبال اسرائیل برای گرفتن امتیازاتی از آمریکا بدون عادی‌سازی روابط با تل‌آویو خرج می‌کند. تا ببینیم در آینده چه اتفاقی می‌افتد؛ اما به دلایلی فعلا بعید است که دمشق قبل از ریاض دست به این اقدام بزند.
#صابر_گل_عنبری
@Sgolanbari
🔺همه نگاه‌ها به آسمان!

کشورهای منطقه از اردن و سوریه گرفته تا عربستان و قطر و عراق یکی پس از دیگری خواستار برپایی نماز استسقاء برای طلب باران شده‌اند. این فراخوان‌ها در وهله نخست به شکلی غیر مستقیم شایعه «ابردزدی» از ایران به وسیله همسایگان را تکذیب می‌کند.

هر چند از لحاظ علمی، نگارنده صلاحیت اثبات یا تکذیب امکان دزدیدن ابر را ندارد، اما اگر چنین امری صحت داشت، لابد می‌بایست در بارش باران در حوزه پیرامونی ایران تغییر محسوسی رخ می‌داد و شاهد بارش قابل ملاحظه‌ای در کشورهای همسایه می‌بودیم، نه این که وضعیت در این کشورها از سال‌های قبل هم بدتر باشد و عاجزتر از همیشه مجبور به برپایی نماز طلب باران شوند.

در اسرائیل نیز وضعیت همین گونه است و بدترین سال‌های آبی خود را می‌گذارند؛ تا جایی که اسموتریچ وزیر دارایی آن در ژوئیه گذشته سال جاری را «سال خشکسالی» نامید که به موجب این تصمیم قرار شده است که بخشی از زیان‌های کشاورزان جبران شود.

در این میان، اما کشورهایی که به منابع آبی زیرزمینی خود از چند دهه قبل دست برده و بی‌رویه و بدون حساب و کتاب مصرف کرده‌اند و در عین حال هم از تکنولوژی پیشرفته بازیافت آب و آب‌شیرین‌سازی بی‌بهره هستند، ‌ در وضعیت بسیار بدتری قرار دارند و حتی در تامین آب شرب با مشکل جدی مواجه شده و اوضاعی بحرانی دارند.

متاسفانه تغییرات اقلیمی و گرم شدن زمین موجب تغییرات اساسی در نظام زمین و گسترش پدیده خشکسالی قاره‌ای شده است.
بر اساس پژوهشی منتشر شده در مجله "ساینس ادونس"، جهان از سال ۲۰۰۲ به علت این تغییرات بخش قابل ‌توجهی از منابع آبی خود را از دست داده است؛ اما حدود ۷۰ درصد کاهش این منابع ناشی از برداشت بی‌رویه و مدیریت نامناسب منابع آب زیرزمینی بوده است.

واقعیت این است که دستکم از سه دهه پیش همواره کارشناسان خبره نسبت به تبعات تغییرات اقلیمی، وخامت منابع آبی در منطقه و ایران هشدار داده و گفته می‌شد که جنگ آینده جنگ آب خواهد بود. با این حال، به ویژه در ایران تا زمان وقوع عینی یک بحران خطر آن از قبل هر اندازه هم هشدار داده شود، احساس نمی‌شود و چاره جدی نیز برای آن اندیشیده نمی‌شود و ناکارآمدی در مدیریت منابع آبی و وضعیت کنونی خود موید این مدعاست.
#صابر_گل_عنبری
@Sgolanbari
🔺 مذاکرهِ غیر مستقیمِ مسلح!

دیروز سعید خطیب‌زاده، معاون وزیر خارجه و رئیس مرکز مطالعات بین‌المللی، در حاشیه کنفرانس بین‌المللی «حقوق بین‌الملل تحت تهاجم: تجاوز و دفاع» در تهران گفته است اگر مذاکره‌ای با ایالات متحده صورت گیرد، «حتماً یک مذاکره مسلح» خواهد بود. او در توضیح این اصطلاح گفته است: «مذاکره مسلح، مذاکره‌ای است که در آن نه‌تنها هیچ اعتمادی به طرف مقابل نداریم، بلکه آماده‌ایم در برابر فریب‌های احتمالی او اقدامات مؤثر انجام دهیم.»

نگارنده از درک معنای این اصطلاح تازه و تعریفی که برای آن ارائه شده عاجز است. غالبا مفروض چنین اصطلاحی وجود نوعی دیگر از مذاکره به نام «مذاکره غیرمسلح» است و با آن تعریف آیا چنین مذاکره‌ای به معنای وجود نوعی اعتماد به طرف مقابل و نداشتن آمادگی در برابر فریب اوست؟
و آیا مذاکره ایران و دولت ترامپ از این جنس بوده است؟

واقعیت این است که ما ایرانی‌ها در خلق واژگان و ترکیب‌های جدید مهارت ویژه‌ای داریم؛ واژگانی که خود بستری برای اختلاف‌نظر است و اغلب سال‌ها وقت صرف تفسیر و جدال درباره آن‌ها می‌شود. نمونه‌اش ترکیب «میدان و دیپلماسی» است. در هیچ کشور دیگری چنین ترکیب و تفکیکی وجود ندارد. برای نمونه، ایالات متحده آمریکا که بیشترین حضور نظامی را در خارج از مرزهای خود دارد، چنین اصطلاح، بحث و مناقشه‌ای تحت عنوان میدان و دیپلماسی ندارد. البته چنین تفکیک‌ها و بحث و جدال‌هایی بیشتر معطوف به نبود اجماع در سیاست خارجی به عنوان یک امر حاکمیتی است.

اما ماجرای «مذاکره مسلح» نیز مشابه است. چنین اصطلاحی در علم روابط بین‌الملل اساساً وجود ندارد. البته ترکیب صلح مسلح وجود دارد که در آن دو طرف یا طرف‌های مناقشه در حال جنگ نیستند، اما با تقویت توان نظامی خود برای چنین جنگی آماده می‌‎شوند.

علی ایحال اگر در «مذاکره مسلح» مقصود، مذاکره از موضع بی‌اعتمادی نسبت به آمریکا و آمادگی برای مقابله با فریب‌های احتمالی باشد که روشن است چنین بی‌اعتمادی مسبوق به سابقه‌ای چهل ‌ساله است و تجربه برجام نیز آن را عمیق‌تر کرد. در واقع، «اعتماد» نه شرط لازم و نه شرط کافی برای آغاز مذاکره است؛ به‌ ویژه میان دو طرفی که چند دهه در حالت خصومت و نوعی مخاصمه بوده‌اند. اگر اعتماد و بی‌اعتمادی معیار مذاکره و عدم مذاکره قرار گیرد که اساسا با خروج ترامپ از برجام، اعمال تحریم‌های حداکثری و سپس حمله به تاسیسات هسته‌ای دیگر روشن است که این معیار وجود ندارد و چنین اعتمادی قبل از مذاکره چگونه تحصیل می‌شود؟

در چنین وضعیتی، وقتی طرف مقابل فردی مانند ترامپ است و در سال گذشته نیز چندین درگیری مستقیم میان ایران و اسرائیل ـ متحد راهبردی آمریکا در منطقه ـ رخ داده، طبیعی است که خود گفت‌وگو می‌تواند نوعی عملیات فریب باشد و ورود به چنین مذاکره‌ای بدون چنین پیش‌فرضی مولود معضلی شناختی است.

افزون بر آن، ترامپ در نامه خود به ایران حتی مهلتی دو ماهه تعیین و تهدید کرده بود در صورت عدم توافق، به گزینه نظامی متوسل می‌شود. در این شرایط، دیگر جایی برای تصور «فریب پنهان» باقی نمی‌ماند؛ تهدید آشکار بود، هم در پیامش و هم در سخنان علنی‌اش هم در تحرکات نظامی روزهای قبل از جنگ.

حال اگر از مناقشات پرکشمکش چهار دهه اخیر میان تهران و واشنگتن صرف‌نظر کنیم و تنها به حوادث یک سال گذشته و حملات متقابل ایران و اسرائیل بنگریم، می‌توان گفت مذاکرات ایران و آمریکا در میانه‌ی نوعی «جنگ بالفعل» رخ داده است. تاریخ نیز نشان داده که در بسیاری از جنگ‌ها، عملیات فریب بخشی از فرآیند مذاکره بوده است.

اما اگر مراد از «مذاکره مسلح» گفت‌وگو از موضع قدرت و با پشتوانه‌ توان نظامی باشد که هیچ مذاکره‌ای بدون اتکاء به عناصر قدرت نمی‌تواند به نتیجه نسبتا مطلوب و یا برد - برد منجر شود. البته «قدرت» الزاماً در معنای نظامی خلاصه نمی‌شود؛ گاه انسجام داخلی یا اقتصاد قوی می‌تواند نقشی هم طراز یا احیانا فراتر از قدرت نظامی در تقویت موقعیت مذاکره‌کنندگان دارد. در مواردی در تاریخ جهان، چه بسا طرف‌های ضعیف از لحاظ نظامی صرفا با اتکای به جبهه داخلی متحد یا برخورداری از عناصر دیگر قدرت توانسته‌اند در یک پروسه زمانی شروط خود را بر طرف متجاوز و یا اشغالگر تحمیل کنند.

حالا با افزودن پسوند «مسلح»، روند دیپلماسی میان ایران و آمریکا در صورت از سرگیری «مذاکراتِ غیر مستقیمِ مسلح» نامیده می‌شود که البته روشن نیست مسلح کردن مذاکرات صرفا پیشنهاد و اظهارنظری شخصی است یا یک موضع رسمی و این که آیا محمل و مستمسکی برای از سرگیری مذاکرات است یا نه.

در هر صورت، واقعیت این است که در شرایط کنونی شانس زیادی برای موفقیت «مذاکرات» در صورت از سرگیری آن با حفظ خطوط قرمز اعلامی ایران وجود ندارد.
#صابر_گل_عنبری
@Sgolanbari
🔺پیام به بن سلمان؛ مشکل کجاست؟!

پریروز دوشنبه در روز عزیمت بن سلمان به آمریکا و یک روز قبل از دیدارش با دونالد ترامپ در کاخ سفید پیامی از جانب مسعود پزشکیان رئیس جمهور ایران برای ولی‌عهد عربستان ارسال شده است.

این تقارن زمانی تفسیرها و گمانه‌زنی‌های زیادی را درباره محتوای این پیام به دنبال داشته و با توجه به اظهارات ترامپ و بن‌سلمان درباره ایران در دیدار دیروز، این خوانش نزد ناظران به ویژه تحلیل‌گران ایرانی شکل گرفته است که این نامه با سفر بن‌سلمان به آمریکا و دیدارش با رئیس جمهور آن مرتبط است و برخی ولی‌عهد عربستان را حامل پیام ایران به ترامپ دانسته‌اند.

در دو روز اخیر، سخنگوی دولت، سخنگوی وزارت خارجه و رئیس سازمان حج و زیارت سه بار درباره محتوای این نامه توضیح داده و اعلام کرده‌اند که پیام فقط درباره موضوع حج بوده و ارتباطی با مسائل دیگر ندارد. با این حال این تکذیب‌ها تأثیر چندانی نداشته و هنوز ارتباط این پیام با سفر بن‌سلمان و دیدار او با ترامپ محل گمانه‌زنی است.

واقعیت این است که نگارنده اطلاع دقیقی درباره محتوای نامه و وجود یا عدم وجود چنین پیوندی ندارد؛ اما به دلایلی بعید می‌داند چنین ارتباطی وجود داشته باشد و جز این همزمانی نشانه جدی و مهمی دال بر آن وجود ندارد.

با این حال، مشکل از تحلیلگران و ناظران در ارائه چنین گمانه‌زنی‌ها و تفسیرهایی نیست. به هر حال، وقتی در روز سفر ولی‌عهد عربستان به واشنگتن و قبل از دیدارش با ترامپ، پیامی از ایران به او ارسال می‌شود، روشن است که این اقدام در سایه این تقارن زمانی مورد توجه قرار ‌گیرد و چنین گمانه‌ها و پیوندی نیز خود به خود به ذهن همه خطور ‌کند.

پس مشکل کار از ناظران و تحلیل‌گران نیست. بلکه از یک نوع کج‌سلیقی و عدم شناخت کافی نسبت به رخدادها و تحولات پیرامونی در برخی نهادها ناشی می‌شود. از این جهت که به فرض صحت کامل روایت رسمی مبنی بر این که پیام پیشگفته صرفا درباره حج بوده و ارتباطی هم با سفر بن‌سلمان به آمریکا ندارد، لازم بود که مشاوران و نزدیکان ریاست جمهوری با توجه به تقارن ارسال نامه با این سفر قدری تامل کنند و ارسال پیام به بعد از آن موکول می‌شد.

به هر حال، 5 ماه از مراسم حج می‌گذرد و این مدت «پیام تشکر» ارسال نشده است و حالا اگر چند روز دیگر هم صبر می‌شد و تا بعد از بازگشت بن‌سلمان ارسال نمی‌شد، اتفاق خاصی نمی‌افتاد و از یک طرف، این گمانه‌زنی‌ها و تفسیرها مطرح نمی‌شد و از دیگر سو نیز مقامات مجبور به صدور تکذیبیه پشت سر تکذیبیه نمی‌شدند.

بنظر می‌رسد این نوعی کج‌سلیقگی‌ها هم محصول معضل عدم شناخت و پیگیری دقیق و نبود مشاوران تیزبین و آگاه به مسائل منطقه و جهان است.
البته اینجا ذکر این نکته هم بد نیست که یکی از مشکلات رایج در امر تحلیل‌، چه میان برخی کارشناسان و چه در نهادهای مختلف، نگاه کردن به پدیده‌ها و رویدادهای خارجی از دیدگاه صرفاً بومی و ایرانی و بعضا جناحی است. این رویکرد باعث می‌شود برداشت و درک ما از مسائل خارجی گاه تحت تأثیر تمایلات و سلیقه‌های ذهنی قرار گیرد و شناختی واقعی از آن‌ها حاصل نشود. در حقیقت، چنین زاویه دیدی باید در تصمیم‌گیری‌ها مورد توجه باشد، نه در فرایند شناخت و فهم مسائل منطقه‌ای و بین‌المللی.
#صابر_گل_عنبری
@Sgolanbari
🔺تروری بزرگ و تصمیم حزب‌الله!

اسرائیل امشب از ترور هیثم علی طباطبایی فرمانده ارشد حزب‌الله و فرد شماره دو آن در ضاحیه بیروت خبر داد و حزب نیز در بیانیه‌ای این خبر را تایید کرد.

اسرائیل در طول نزدیک به یک سال از آتش‌بس با حزب‌الله همواره روزانه دست به ترور و حمله به لبنان زده است اما ترور امروز مهم‌ترین از نوع خود و بیانگر این است که اساسا آتش‌بس یک‌طرفه و عملا به عنوان تعهدی دو طرفه فاقد معناست.

واقعیت این است که اسرائیل با وجود جنگ‌ها و حملات ویرانگر در چند جبهه طی دو‌ سال اخیر اما معتقد است که در هیچ کدام از جبهه‌ها از غزه گرفته تا تهران و حتی سوریه کار تمام نشده است و جنگ را در همه آن‌ها با شدت و ضعف و اشکال مختلف ادامه می‌دهد.
در این راستا هم ذکر این نکته بد نیست که در از سرگیری جنگ با ایران هم مساله زمان مطرح است و احتمالا دیر یا زود این اتفاق بیفتد.

اما در رابطه با تحولات در جبهه شمالی اسرائیل متعاقب حمله امروز در ضاحیه بیروت همه چیز بستگی به واکنش حزب‌الله دارد؛ این که همچنان سیاست یک سال اخیر در بی‌واکنشی را ادامه دهد یا این بار از سر اضطرار و ناچاری تصمیم به پاسخ بگیرد.

البته قبل از هر چیز می‌توان گفت که بی‌واکنشی حزب‌الله در این یک سال معطوف به یک رویکرد و سیاست بوده و با وجود آسیب‌های جدی و فراوان وارد شده به آن اما برخلاف برخي تحليل‌ها به این علت نبوده است که دیگر هیچ توان نظامی حتی در حد شلیک چند موشک و پهپاد ندارد.

فعلا که بیانیه حزب‌الله متضمن تهدیدی به نشان دادن واکنش نیست. ترور طباطبایی در حالی اتفاق افتاده است که به گفته منابعی در هفته‌های اخیر درخواست‌ها در بدنه و شاخه نظامی برای پاسخ به حملات اسرائیل بالا گرفته است.

اما واقعیت این که حزب‌الله بر سر دو راهی بسیار دشواری قرار گرفته است؛ این که پاسخ دهد یا ندهد که هر انتخاب هم تبعات خاص خود را دارد. اگر واکنش نشان ندهد و همین معادله پیش برود که اسرائیل با همین دست و فرمان تا ترور آخرین عضو آن از پا نخواهد نشست و رضایت به این وضعیت هم معنایی جز پذیرش خودخواسته سرنوشتی تلخ ندارد.

اما اگر هم به حملات پاسخ دهد یقینا جنگ ویرانگر دیگری شروع خواهد شد و چنین جنگی هم این بار پیوستی داخلی در خود لبنان علیه حزب‌الله خواهد داشت. به این معنا که اسرائیل نهایت تلاش خود را خواهد کرد که تجربه ویرانگری افسارگسیخته غزه را در جنوب لبنان و ضاحیه بیروت تکرار کند و به احتمال زیاد برای افزایش فشار داخلی علیه حزب‌الله به اهدافی زیرساختی در بخش‌های دیگری از لبنان حمله کند.

این وضعیت می‌تواند حزب‌الله را حتی در مواجهه با حملات داخلی از طرف نیروهای مخالف قرار دهد. به این معنا که این بار مجبور خواهد شد که در دو جبهه بجنگد. از این حیث، وضعیت حزب الله با حماس در غزه متفاوت است.

با این حال، بعید نیست که حزب‌الله دیر یا زود مجبور شود گزینه اول را انتخاب کند و به حملات اسرائیل واکنش نشان دهد. البته احتمال این که خود اسرائیل بدون بهانه پاسخ حزب الله بخواهد جنگ ویرانگری را شروع کند، وجود دارد که در ان هنگام نیز حزب الله دیگر جز ورود به این جنگ انتخابی ندارد.
#صابر_گل_عنبری
@Sgolanbari
🔺ایران و لبنانِ امروز!

در روزهای گذشته، برخی چهره‌های لبنانی از وزیر خارجه آن گرفته تا ولید جنبلاط و سمیر جعجع به سخنان اخیر علی‌ اکبر ولایتی، مشاور مقام رهبری در امور بین‌الملل واکنش تند نشان دادند.

ولایتی گفته بود ایران به حمایت خود از حزب‌الله ادامه خواهد داد و با خلع سلاح آن مخالف است. او تأکید کرده بود که وجود حزب‌الله برای لبنان از «آب و نان» هم ضروری‌تر است.

این اتفاق زمانی رخ داد که وزرای خارجه دو کشور در میانه اتهامات به ایران مبنی بر دخالت در امور لبنان در حال تبادل مجازی پیام بودند. پس از آنکه یوسف رجی در یک گفت‌وگوی تلویزیونی از عراقچی دعوت کرده بود که در کشور ثالثی درباره «همه مشکلات» فیمابین دو کشور مذاکره کنند، وزیر خارجه ایران ضمن استقبال از گفتگو نوشت که ایران در امور داخلی لبنان دخالت نمی‌کند؛ اما در عین حال گفت که برای گفتگو نیازی به کشور واسطه نیست و خواستار انجام آن در بیروت یا تهران شد.

اما وزیر خارجه لبنان چند روز بعد خطاب به عراقچی نوشت: «می‌خواستم حرف شما درباره عدم دخالت ایران در لبنان را باور کنم، تا اینکه…» سپس به سخنان ولایتی اشاره می‌کند و می‌گوید که مهم‌تر از آب و نان، حفظ حاکمیت و استقلال لبنان است.

این واکنش‌های تند که بیشتر از سوی مخالفان حزب‌الله و متولیان کنونی قدرت در لبنان است، نشان می‌دهد روابط ایران و لبنان وارد مرحله‌ای حساس‌تر از هر زمانی شده است.

معمولا برخی در ایران در نقد مواضع دولت لبنان، دخالت‌های آمریکا را علم می‌کنند و می‌گویند بیروت اول باید جلوی واشنگتن را بگیرد.

بله! سیاست آمریکا به ویژه در یک سال اخیر در لبنان از «دخالت» فراتر رفته و به «تحمیل خواسته‌ها» رسیده است. اما این رفتار آمریکا نمی‌تواند توجیهی برای ایراد سخنانی باشد که حکومت لبنان درست یا غلط نسبت به آن در این شرایط شدیدا حساس است و همچنین مستمسکی به دست مخالفان حفظ همین سطح از روابط سرد در شرایط کنونی می‌دهد؛ البته اگر اراده حاکمیت همچنان بر وفق مواضع اعلامی وزارت خارجه حفظ همین سطح روابط با دولت لبنان هم باشد. در غیر این صورت سخن گفتن در این باره سالبه به انتفاء موضوع است.

در همین حال هم، درگیری لفظی و تنش با لبنان و جدی‌تر شدن قضیه ممکن است واکنش دیگر کشورهای عربی منطقه را نیز در بر داشته باشد. ایران باید بپذیرد که دولت فعلی لبنان شبیه دولت قبلی نیست که حزب‌الله تشکیل داده بود. دولت کنونی به رقبای تهران و متحدان عرب آمریکا در منطقه نزدیک و مخالف هر نوع نقش یا نفوذ ایران است.

علاوه بر این، اگر ناز آمریکا بیشتر خریدار دارد و این دخالت‌های آشکار آن معطوف به هژمونی نظامی و قدرت اقتصادی واشنگتن است و به این علت خواسته یا ناخواسته نادیده انگاشته می‌شود. غیر از آن نیز هم اکنون حتی قدرت‌هایی مثل روسیه و چین در قبال دولت ترامپ بسیار با احتیاط رفتار می‌کنند؛ چه برسد به کشوری کوچک مانند لبنان که هم دولتش به آمریکا نزدیک است و هم با حزب‌الله و سیاست‌های ایران زاویه دارد.

از طرف دیگر، به ‌دلیل تحولات دو سال اخیر مناسبات قدرت در داخل لبنان و حتی در منطقه دستخوش تغییر شده و حزب الله دست‌کم از نظر رقبای‌‌اش، فاقد اقتدار گذشته است. همین موضوع باعث شده است که دولت لبنان و نیروهای سیاسی همسو با آن، اکنون تصمیم به خلع سلاح حزب‌الله بگیرند. اما این ‌که این هدف عملی می‌شود یا نه، مسئله دیگری است.

این وضعیت در سایه حساسیت دیرینه دولت‌های عربی نسبت به ایران، دقت و وسواسی بیشتر از قبل را در موضع‌گیری و سخن گفتن درباره لبنان و غیره ایجاب می‌کند؛ به ویژه این که در شرایط کنونی، با صرف ایراد خطابه نمی‌توان مانع خلع سلاح حزب الله شد و آنچه در این زمینه تعیین کننده است میزان تاب‌آوری و مقاومت خود حزب است.

در همین حال نیز در حال حاضر بسیاری از کشورهای منطقه در روابط خود با ایران زیر فشار دولت ترامپ قرار دارند و اقتضای حفظ همین روابط نیم بند هم چه بسا نوعی محافظه‌کاری و دقت نظر بیشتر در اعلام موضع و اظهارنظر باشد. در این میان ناگفته نماند که هنوز هم سخنان یک دهه پیش شهردار کنونی تهران درباره کنترل چهار پایتخت عربی به دست ایران در نقد و حمله به سیاست‌های آن مستمسک قرار می‌گیرد.

حتی دولت عراق نیز با وجود روابط نزدیک با ایران، به دلیل فشارهای آمریکا و دلایل دیگری چون تقویت پیوند با دول عربی، معمولا نسبت به مواضع طرف ایرانی حساس‌تر از مواضع طرف آمریکایی است. بیانیه اعتراضی اخیر وزارت خارجه عراق درباره سخنان سخنگوی وزارت خارجه ایران نمونه عینی همین حساسیت است. در حالی‌ که حرف‌های بقایی درباره هشدار نسبت به دخالت امریکا در انتخابات عراق چیز خاصی نداشت، اما همین واکنش نشان می‌دهد سنسورهای سیاسی دولت‌های منطقه در وضعیت فعلی فعال‌تر و حساس‌تر از هر زمانی شده‌اند.
#صابر_گل_عنبری
@Sgolanbari
🔺ترور ابوشباب!

رادیو ارتش اسرائیل اعلام کرده که یاسر ابوشباب، فرمانده نیروهای شبه‌نظامی مورد حمایت اسرائیل در نوار غزه، در شرق رفح منطقه‌ای که همچنان تحت کنترل کامل اسرائیل است کشته شده است. برخی منابع نیز گفته‌اند چند تن از معاونان او هم در این حادثه جان خود را از داده‌اند.

ابوشباب پیش‌تر از نیروهای حکومت خودگردان فلسطین بود، اما به دلیل اتهامات جنایی زندانی شد. او با آغاز جنگ غزه از زندان گریخت و به همکاری با اسرائیل علیه حماس روی آورد. هم‌زمان، عشیره و قبیله «الترابین» با صدور بیانیه‌ای از وی تبری جست و او را «مهدورالدم» اعلام کرد.

اسرائیل و آمریکا روی ابوشباب حساب ویژه‌ای باز کرده بودند. تل‌آویو تلاش داشت با بازسازی منطقه شرق رفح به عنوان الگویی برای «غزهِ جدید» معرفی کند و مدیریت این منطقه بازسازی شده را به ابوشباب واگذارد کند تا از یک‌سو حماس را در مناطق ویران و بدون بازسازیِ تحت کنترلش تحت فشار افکار عمومی قرار دهد و از سوی دیگر جایگاه ابوشباب و نیروهایش را در آینده غزه تقویت کند.

با این حال، هنوز چگونگی کشته شدن یاسر ابوشباب روشن نیست. حماس و شاخه نظامی آن تاکنون سکوت کرده‌اند و روایت رسانه‌های اسرائیلی نیز متناقض است. برخی منابع گفته‌اند او در کمینی در شرق رفح ترور شده؛ برخی دیگر گزارش داده‌اند که بر اثر تیراندازی یکی از نزدیکانش به‌شدت زخمی شده و پس از انتقال به بیمارستانی در اسرائیل جان باخته است. روایات دیگری هم مرگ او را نتیجه اختلافات و درگیری داخلی گروهش دانسته‌اند.

اگر روایت درگیری داخلی درست نباشد، احتمالاً او یا در کمین کشته شده یا هدف تیراندازی یکی از افراد گروه خود قرار گرفته است. اگر در کمین افتاده باشد، روشن است که کار شاخه نظامی حماس بوده است. اما اگر یکی از نیروهایش او را کشته باشد، احتمال دارد آن فرد نفوذی حماس بوده یا از سوی عشیره ابوشباب برای این کار مأمور شده باشد.

در هر حال، ترور ابوشباب حائز اهمیت است و اگر در نهایت ثابت شود که حماس عامل این ترور بوده، این اتفاق امنیتی و اطلاعاتی پیچیده آن هم در منطقه‌ای شدیدا تحت کنترل ارتش اسرائیل و در حالی که او از حمایت امنیتی گسترده اسرائیل برخوردار بود، واجد چند دلالت امنیتی و سیاسی است و این اتفاق در وهله نخست در ادامه ناکامی آن در ایجاد جایگزینی برای حماس تفسیر می‌شود و این که که حماس هنوز نه فقط در مناطق تحت کنترل خود، بلکه در مناطق غیرمسکونی که اسرائیل هنوز از آن عقب‌نشینی نکرده، همچنان حضوری پنهانی و فعال دارد.

همچنین مرگ ابوشباب پس از تعقیب، دستگیری و اعدام تعدادی از نیروهای وابسته به او در چند هفته گذشته در مناطق مسکونی غزه می‌تواند موجی از نگرانی در میان شبه‌نظامیان فلسطینی تحت حمایت اسرائیل ایجاد کند.
با این حال، پیش از هر نتیجه‌گیری قطعی، باید روشن شود که ابوشباب دقیقاً چگونه کشته شده است.
#صابر_گل_عنبری
@Sgolanbari
🔺عراق و چرایی یک تصمیم؟!

امروز "الوقائع" روزنامه رسمی عراقی لیستی از «گروه‌های تروریستی» برای بلوکه کردن اموال مرتبط با آن‌ها منتشر کرده است. وجود نام حزب‌الله لبنان و انصارالله یمن در این فهرست جنجال سیاسی بزرگی در این کشور به راه انداخته است.

دفتر نخست وزیر عراق این اتفاق را یک اشتباه خوانده و از درخواست سودانی برای پیگیری و تعقیب مقصران آن خبر داد. «کمیته بلوکه کردن اموال تروریست‌ها» وابسته به بانک مرکزی عراق نیز گفته که لیست قبل از تعدیل و بازبینی نهایی منتشر شده و وعده حذف نام حزب‌الله و انصارالله از آن را داد.

اما با وجود اصلاح احتمالی لیست، اولا چنین اتفاقی بعید است که صرفا ناشی از یک اشتباه باشد. واکنش کمیته عراقی بلوکه کردن اموال مبنی بر این که فهرست قبل از اصلاح منتشر شده است، نشانه این است که در اصل در نشست‌های کمیته حزب‌الله و انصارالله به عنوان «دو گروه تروریستی» مورد بحث و بررسی قرار گرفته است و کمیته هم دستکم به تصمیمی اولیه در این باره رسیده است.

ثانیا چه بسا برخی این اتفاق را به نفوذ عوامل بعث و غیره نسبت دهند و این گونه از شناخت حقیقت ماجرا شانه خالی کنند.
بله! در ساختار قدرت در عراق نیروها و افرادی حضور دارند که اساسا با ایران و متحدان منطقه‌ای آن زاویه دارند و این چیز تازه‌ای نیست. اما تصمیم کمیته پیشگفته را نباید به این جریان‌ها فروکاست. این کمیته متشکل از نمایندگان نهادهای مختلفی است و در کنار حضور دبیرخانه هیات دولت و ریاست بانک مرکزی و معاونش در آن، نمایندگانی از چندین وزارتخانه و دستگاه حاکمیتی از وزارت‌های دارایی، کشور و خارجه، دادگستری، تجارت، ارتباطات، علوم و تکنولوژی گرفته تا دستگاه‌های مبارزه با تروریسم و امنیت و غیره در آن حضور دارند.

از این رو، تصمیم اعلامی صرف نظر از اصلاح احتمالی آن، یک تصمیم حاکمیتی و دولتی بوده است. اما پرسش این است که چرا دولت عراق این تصمیم را گرفته یا دستکم به این مساله رضایت داده است که حزب‌الله و انصارالله یمن را به عنوان «گروه‌های تروریستی» مورد بحث و مناقشه داخلی قرار دهد.

پاسخ روشن است. علت اصلی فشارهای دولت آمریکاست. به نظر می‌رسد که بغداد برای جلوگیری از تحریم‌های احتمالی آمریکا تعهداتی در این زمینه به وزارت خزانه‌داری این کشور داده است. از این رو، برخی نزدیکان دولت عراق این اقدام را صرفا واجد دلالتی اقتصادی و نه سیاسی دانسته و تفسیر کرده‌اند. البته واقعیت این است که چنین رفتاری قبل از آن که یک اقدام اقتصادی باشد سیاسی است.

بعید است که حزب‌الله و انصارالله از نظام بانکی رسمی عراق که تحت نظارت شدید خزانه‌داری آمریکاست، برای جابجایی مالی و نقدی استفاده ‌کنند؛ به ویژه که اساسا در این کشور نظام بانکداری قوی ندارد و هنوز از شیوه‌های سنتی نقل و انتقال پول استفاده می‌شود.

هر چند در سال‌های گذشته وزنه آمریکا در تصمیمات حاکمیتی عراق سنگین‌تر از وزنه ایران بوده است، اما دولت عراق در سیاست‌های کلان به ویژه در سالیان اخیر همواره ملاحظات آمریکا را بیشتر از ایران در نظر می‌گرفت؛ اما در عین حال هم به نحوی رفتار می‌کرد که این مساله چندان موجب خشم و نگرانی تهران نشود. به نوعی بغداد کج دار و مریز رفتار می‌کرد.

اما شرایط بسیار حساس کنونی منطقه و این پیچ و گذار تاریخی به ویژه پس از روی کار آمدن دوباره ترامپ عملا بغداد را در این دو راهی در برابر یک انتخاب قرار داده است که یا باید ایران را با تحمل هزینه‌های آن و‌ ورود به چالشی جدی با واشنگتن انتخاب کند و یا آمریکا را و مثل دو دهه اخیر نمی‌تواند همچنان قسمی موازنه میان الزامات نفوذ دو قدرت خارجی در عراق برقرار کند. ترامپ این را از بغداد نمی‌پذیرد و مثل پیشینیان‌خود در کاربست ابزارهای فشار علیه بغداد تردید ندارد.

نامزد کردن ترامپ برای دریافت جایزه صلح نوبل و همچنین تصمیم کمیته بلوکه کردن اموال می‌تواند نشانی از این باشد که عراقِ السودانی جدای از تعارفات دیپلماتیکش با تهران رفته رفته تصمیم خود را در این دو راهی می‌گیرد.

جدا از تهدید به حملات به گروه‌های مسلح نزدیک به ایران، اما مهم‌‎ترین ابزار فشار ترامپ اهرم اقتصادی به ویژه نفت و درآمدهای نفتی عراق است. بر خلاف برخی تصورات، تاثیر و نفوذ آمریکا در عراق صرفا بسته به حضور نظامی دو سه هزار نیست؛ بلکه امروز شریان اقتصادی عراق عملا و کاملا در اختیار آمریکاست. از سال 2003 در نتیجه توافقاتی درآمدهای نفتی عراق به حسابی در بانک مرکزی آمریکا واریز می‌شود و با وجود انتقال مدیریت و نظارت بر این اموال به بانک مرکزی عراق در چارچوب توافقنامه سال 2008، ولی آمریکا همچنان بر این اموال که هم اکنون به بیش از 100 میلیارد دلار می‌رسد، نظارت دارد و عراق نمی‌تواند حتی یک دلار از آن را بدون موافقت بانک مرکزی آمریکا برداشت کند.
#صابر_گل_عنبری
@Sgolanbari
🔺دور تند امارات!

اختلاف نظر امارات با ایران درباره جزایر سه گانه چیز جدیدی نیست. اما آنچه جدید است این دور تندی است که امارات در این باره برداشته و مدام امضای طرف‌های منطقه‌ای و بین‌المللی از شرق و غرب از اروپا و آمریکا از چین و روسیه را پای بیانیه‌هایی در تایید موضع خود در این باره می‌کشاند.

این مساله دو وجه مهم دارد؛ نخست علت همین دور تند امارات در سال‌های اخیر است که قابل تامل است و دیگری این که چرا این طرف‌ها در این قضیه به این شکل آشکار و بی‌پرده به سمت امارات غش می‌کنند و کلا بی‌خیال طرف مقابل هستند؟

در مورد وجه اول قضیه یعنی سرّ این رفتار ابوظبی، به احتمال زیاد دو عامل مطرح است. نخست این که امارات اکنون خود را امارات قبلی نمی‌داند و در منطقه و جهان در موقعیتی برتر می‌بیند و طرف ایرانی را در شرایطی می‌بیند که به ظنش به آن اجازه می‌دهد تا به نفوذ و قدرت نرمش برگردانی ژئوپلیتیک در منطقه در قضیه جزایر سه گانه ببخشد. عامل دوم احتمالا این است که امارات در نگاه کلان و آینده‌نگری خود چشم‌انداز دیگری فراروی منطقه می‌بیند و معتقد است که منطقه خلیج فارس در آستانه تغییرات و تحولاتی ژئوپلیتیک قرار دارد که به نظرش از هم اکنون می‌طلبد مقدمات بهره‌برداری از آن را به نفع خود به ویژه در مسائل اختلافی فراهم کند.

اما درباره وجه دوم مساله یعنی همراهی منطقه‌ای و بین‌المللی با موضع امارات باید گفت که این رویکرد چیز عجیبی نیست. امروز کسی نگاهی به پیشینه کشورها و تمدن آن‌ها نمی‌کند بلکه آنچه بر روابط بین‌الملل حاکم است، منافع است و لو با کشوری که تنها چند دهه عمر دارد. مهم‌ترین مولفه تامین کننده و ضامن استمرار منافع هم قدرت نرم است که امارات امروز دارد. این قدرت نرم هم مولود ثروت و اقتصاد قوی امارات است که حجم تجارت خارجی آن در سال گذشته میلادی به یک تریلیون و 424 میلیون دلار رسید؛ یعنی حدود ده برابر ایران. در شش ماهه اول امسال نیز در حالی که اقتصاد بدون نفت ایران رشد منفی را تجربه می‌کند اقتصاد امارات 24 درصد رشد داشته است. اما در این مدت میانگین رشد تجارت جهانی تنها 1.7 درصد بوده است.

خوب طبیعی است که قدرت‌ها و بازیگران مختلف به علت آورده چشمگیر روابط با امارات بیشتر خریدار ناز آن باشد و با مواضعش همراهی کنند تا با ایران که تجارتشان با آن روز به روز به دلایل مختلف افت پیدا می‌کند. به عنوان مثال ببینید که تجارت این کشور شیخ نشین با مساحتی حدود یک بیستم ایران در شش ماهه اول 2025 با سوئیس 120 درصد، با هند 33 درصد، با ترکیه 41 درصد، با آمریکا 29 درصد و با چین 15 درصد رشد داشته است.

همین در هم تنیدگی و چسبندگی منافع بازیگران شرق و غرب با ابوظبی است که با وجود مشارکت آشکار امارات در فجایع دردناک و جنایت‌های جنگی نیروهای واکنش سریع حمیدتی تحت حمایتش در سودان اصلا به روی آن نمی‌آوردند و حتی در انتقادهای خود در قبال اوضاع اسف‌بار سودان هم نامی از امارات نمی‌برند. به هر حال، این واقعیت نباید مغفول بماند که امارات تنها به ثروت‌اندوزی اکتفا نکرده و از آن تولید قدرت و نفوذ هم کرده است.
#صابر_گل_عنبری
@Sgolanbari
🔺ایران و لبنان؛ چرا کشور ثالث؟

رد و بدل پیام مجازی و نامه مکتوب میان وزرای خارجه ایران و لبنان و اظهارنظرهای رسانه‌ای هنوز ادامه دارد. دو روز پیش یوسف رجی وزیر خارجه لبنان در پاسخ به نامه عراقچی دعوت به سفر به تهران را رد کرد؛ اما در عین حال دوباره آمادگی خود برای گفتگو در بیروت و یا کشور ثالث را مطرح کرده است.

وزیر خارجه ایران نیز طی پستی در شبکه ایکس با دعوت سفر به بیروت موافقت کرده است، اما ضمن ابراز شگفتی از رد دعوت ایران، با چاشنی طعنه گفته است: «با توجه به اشغالگری اسرائیل در لبنان و نقض آشکار آتش‌بس، کاملاً درک می‌کنم که چرا همتای لبنانی ارجمندم آماده سفر به تهران نیست».

اما وزیر امور خارجه لبنان امروز جمعه در گفت‌وگو با الجزیره به تندی علیه ایران سخن گفت و نقش آن در لبنان و منطقه را «بسیار منفی» برشمرد و خواستار توقف تامین مالی تشکیلاتی لبنانی شد که آن را «غیر قانونی» خواند و نامی هم از آن نبرد. رجی همچنین از دریافت هشدارهایی از محافلی عربی و بین‌المللی مبنی بر آماده شدن اسرائیل برای انجام «یک عملیات گسترده» علیه لبنان خبر داد.

حالا با این وضع روشن نیست که اساسا گفتگویی برگزار شود و اگر هم انجام شود، مثمر ثمر واقع شود.

در این میان اما پرسش این است که چرا لبنان خواهان گفتگو در کشور ثالثی است که می‌توان گفت در واقع منظور میانجی شدن همین طرف سوم نیز هست.
در این راستا هم به احتمال زیاد یکی از اهداف سفر چند روز پیش جوزف عون رئیس جمهور لبنان به کشور عمان ترغیب آن به میانجیگری میان بیروت و تهران باشد.

درباره چرایی تاکید لبنان بر گفتگو با تهران درباره مسائل حساس در کشور ثالث و یا وساطت چنین کشوری می‌توان گفت که
در وهله نخست هدف دولت لبنان از این کار با وجود روابط رسمی دیپلماتیک فیمابین، ترسیم این تصویر - چه برای تهران چه دیگر طرف‌های داخلی و خارجی - است که روابط دو کشور در وضعیت و شرایطی عادی نیست تا گفتگوی خود با طرف ایرانی را از این موضع تنظیم و به پیش ببرد و به نوعی هم از این طریق برای پیشبرد گفتگو بر اساس خواسته‌های بیروت فشار آورد.

عامل دوم می‌تواند تلاش دولت این کشور برای ایجاد و حفظ فاصله‌ با تهران باشد؛ چه برای بازتعریف جایگاه لبنان در بلوک‌بندی‌های منطقه‌ای و نگرانی از واکنش آمریکا و چه به خاطر خوشایند و دفع فشارهای آنها و...

در هر صورت، لبنان در شرایط بسیار حساسی قرار دارد و با نزدیک شدن به پایان مهلت اسرائیل و آمریکا در صورت خلع سلاح نشدن حزب‌الله احتمال جنگ گسترده دیگری بالاست.

در چنین شرایطی، حاکمان جدید لبنان معتقدند که تهران هم بخشی از این ماجراست. آنها هر چند امروز برای تشدید اقدامات خود برای خلع سلاح حزب‌الله تحت فشار آمریکا، اسرائیل و طرف‌های دیگری هستند، اما همین امر خواسته دیرینه خود آنها و نیروهای سیاسی همسو نیز هست و در مقابل مخالفت سرسختانه حزب‌الله بر این باور هستند که کلید تحقق آن در تهران است و به همین علت به انحای مختلف چه اظهارنظرهای مطبوعاتی و چه طرح فورمتی غیر عادی برای گفتگو، حفظ روابط و تقویت آن را به خلع سلاح حزب‌الله ربط می‌دهند.

در کش و قوس چنین تنشی و حتی در صورت وقوع جنگ ویرانگر دیگری علیه حزب‌الله هیچ بعید نیست که دولت لبنان در آینده تا قطع روابط هم پیش برود.
#صابر_گل_عنبری
@Sgolanbari
🔺حمله سیدنی و پیامدش!

حمله امروز دو مهاجم مسلح به جشن حنوکای یهودی در سیدنی استرالیا تا این لحظه 12 کشته و چندین زخمی بر جای گذاشته است. در این میان هنوز هویت مهاجمین روشن نیست؛ هر چند برخی منابع آورده‌اند که یکی از آنها شهروندی پاکستانی است.

معمولا پس از وقوع چنین حوادثی امنیتی باید دید چه پیامد یا پیامدهایی در پی خواهد داشت و چون اینجا به نوعی اسرائیل هم در بحبوحه شرایط حساس کنونی منطقه طرف قضیه است، باید دید چه نوع بهره‌برداری از آن خواهد کرد.

شکی در این نیست که نسل کشی در غزه در دو سال اخیر موجب عصبانیت و خشمی عمومی در جهان علیه اسرائیل شده است و همین خود بالقوه می‌تواند بستر و زمینه را برای ارتکاب چنین اعمالی فراهم کند؛ اما هنوز روشن نیست که آیا چنین حمله‌ای صرفا یک اقدام فردی خودجوش بوده است یا اتفاقی سازمان یافته و در صورت صحت فرضیه چه طرفی پشت آن قرار دارد.

اما در همین لحظات اولیه وقوع حادثه و قبل از روشن شدن ابعاد آن و شروع تحقیقات در استرالیا، برخی منابع امنیتی اسرائیل، ایران را متهم به دست داشتن در آن کرده‌اند. این سرعت عمل اسرائیل صرف نظر از این که واقعا چه طرفی پشت قضیه است، منعکس کننده وجود نیت و تصمیمی برای بهره‌برداری امنیتی از واقعه است.

چنین حملاتی هر چند ممکن است موجی از نگرانی در میان یهودیان در خارج اسرائیل ایجاد کند؛ اما در کل پیامدهای حمله سیدنی بستگی به نوع بهره‌برداری خاص اسرائیل از آن دارد.

به احتمال زیاد، تل آویو در چند سطح بخواهد از آن بهره‌برداری کند؛ نخست تلاش برای احیای روایت «یهود‌ستیزی» خود است که در نتیجه وقایع غزه در دو سال اخیر و همچنین استفاده بی‌حد و مرز از آن و تسری‌اش به هر گونه انتقاد از اسرائیل و صهیونیسم در دنیای غرب از حیّز انتفاع افتاده و به شدت تضعیف شده بود.

دوم این که از ان برای حمله به دولت‌ها و احزاب و فعالان غربی به علت مواضع آنها در انتقاد از جنگ غزه استفاده کند و با فرافکنی خاصی آنها را مقصر جلوه دهد.

سوم اين كه از این حادثه در جهت اتحاد میان یهودیان در جهان در راستای حمایت از اسرائیل استفاده کند؛ به ویژه که در نتیجه جنگ غزه نوعی شکاف میان بخشی از آنها و اسرائیل ایجاد شده بود.

چهارمین بهره‌برداری و پیامد ممکن است امنیتی باشد و دولت نتانیاهو احتمالا بخواهد از آن برای تشدید فضای امنیتی با ایران و اقدامات احتمالی خود استفاده کند.

در کل، فارغ از ماهیت حمله و این که واکنشی فردی به نسل کشی در غزه باشد یا خیر، اما با توجه به همین بهره‌‍برداری‌های خاص و مهارت اسرائیل در تبدیل کردن آن به یک فرصت و خوراک تبلیغاتی نه تنها آورده‌ای برای غزه و فلسطین ندارد، بلکه می‌تواند در جهت تضعیف روایت آن و تقویت روایت طرف مقابل به کار گرفته شود.
#صابر_گل_عنبری
@Sgolanbari
🔺ونزوئلا و آینده خاورمیانه!

ترامپ در هفته‌های اخیر فشارهای آمریکا علیه ونزوئلا را به‌طور محسوسی تشدید کرده و این سیاست عملاً به مرحله محاصره کامل دریایی رسیده است. در این مدت، ناظران و تحلیل‌گران به‌تفصیل درباره اهداف احتمالی واشنگتن از این رویکرد سخن گفته‌اند. در مجموع می‌توان گفت سیاست دولت ترامپ علیه ونزوئلا چند هدف راهبردی را هم‌زمان در سه سطح منطقه‌ای، جهانی و خاورمیانه دنبال می‌کند.

در سطح منطقه‌ای، هدف نخست پاکسازی «حیاط خلوت» آمریکا از رژیم‌ها و نفوذهای خارجی مخالف در حوزه دریای کارائیب، آمریکای جنوبی و مناطق پیرامونی است. از این منظر، اصلا بعید نیست که کشورهایی مانند کوبا نیز در آینده هدف بعدی باشند.

در سطح جهانی، هدف دوم بازگشت آشکار آمریکا به راهبرد «تغییر رژیم» است. اگرچه واشنگتن در مقاطع مختلف تاریخی چنین رویکردی را دنبال کرده، اما دولت ترامپ برخلاف دولت‌های پیشین به جای مداخله زمانبر تحت عناوینی چون حقوق بشر و غیره سراغ گزینه نهایی می‌رود و ظاهرا این سیاست را بی‌پرده‌تر در پیش گرفته است.

از این زاویه، اقدامات آمریکا علیه ونزوئلا تنها معطوف به حذف مادورو نیست، بلکه حامل پیام‌هایی به حکومت‌های مخالف آمریکا در نقاط مختلف جهان و حتی دولی است که ممکن است با ترامپ هماهنگ نباشند.

همچنین واشنگتن در کنار حذف دولت مادورو و پاکسازی حیاط خلوت خود، آشکارا به منابع نفتی و سرزمین ونزوئلا نیز چشم طمع دارد و اخیرا ترامپ آشکارا به آن اشاره کرد.

این رویکرد، چه از جانب ترامپ و چه پیش‌تر از سوی پوتین در چهار سال گذشته، نشانه‌ای از عقب‌گرد نظم جهانی به دوره استعمار کلاسیک و منطق اشغال و کشورگشایی است. زمانی که ترامپ می‌بیند رئیس‌جمهور روسیه با حمله به اوکراین بخش‌هایی از این کشور را اشغال کرده و تنها در صورت پذیرش الحاق این مناطق حاضر به پایان جنگ است، لابد پیش خود می‌گوید من چرا این کار را نکنم و برای آن هم توجیهاتی مانند مواد مخدر و مقابله با نفوذ دشمنان آمریکا در این منطقه را مطرح کند.

در همین چارچوب، این احتمال نیز وجود دارد که چین در آینده رویکردی مشابه را در قبال تایوان اتخاذ کند. به طور کلی، با احیای الگوی اشغالگری در روابط بین‌الملل، بعید نیست قدرت‌های بزرگ دیگر نیز به تدریج به سراغ کشورهای کوچک‌‌ بروند.

با این حال، راهبرد آمریکا برای تصاحب میادین نفتی ونزوئلا که بزرگ‌ترین ذخایر نفتی جهان را در اختیار دارد و بازگرداندن این صنعت به وضعیت پیش از ملی‌شدن، صرفا تابع منطق اقتصادی یا تجاری ترامپ نیست. پشت این سیاست، اهداف ژئوپلیتیکی و ژئواستراتژیک مهمی نه‌ تنها در منطقه کارائیب، بلکه در خاورمیانه نیز نهفته است. در واقع، آمریکا از طریق کنترل نفت ونزوئلا می‌کوشد در صورت بروز تحولات غیرمنتظره در خاورمیانه و خلیج فارس، ابزار مؤثری برای کنترل بازار جهانی نفت در اختیار داشته باشد.

بر کسی پوشیده نیست که تاکنون یکی از مهم‌ترین عوامل بازدارنده آمریکا از ورود به یک جنگ تمام‌عیار با ایران، نگرانی از پیامدهای منطقه‌ای آن بر صادرات انرژی و احتمال درگیری میادین نفتی کشورهای نفت‌خیز منطقه بوده است. از این رو، می‌توان گفت سلطه بر نفت ونزوئلا یکی از اهداف کلیدی سیاست کنونی دولت ترامپ برای مهار تبعات جهانی هرگونه تنش نظامی گسترده در خاورمیانه بر بازار انرژی است.

حتی اگر وقوع یک جنگ فراگیر در خاورمیانه بعید به نظر برسد، تصاحب منابع نفتی ونزوئلا آزادی عمل قابل‌توجهی به آمریکا در این منطقه می‌بخشد. در مجموع می‌توان گفت که رویکرد واشنگتن علیه ونزوئلا چه به موفقیت بینجامد و چه به شکست به‌طور مستقیم یا غیرمستقیم پیامدهای خاص و بزرگ خود را در خاورمیانه و خلیج فارس به همراه خواهد داشت.
#صابر_گل_عنبری
@Sgolanbari
🔺دستور کار نتانیاهو!

قرار است نخست وزیر اسرائیل اواخر ماه جاری میلادی به آمریکا سفر و با دونالد ترامپ دیدار و گفتگو کند. این دیدار هم متعاقب گفتگوی تلفنی حدودا سه هفته پیش دو طرف صورت می‌گیرد.

هدف ترامپ از آن گفتگوی تلفنی هم ترغیب نتانیاهو به ورود به مرحله دوم توافق غزه بود؛ اما گویا بی بی هم درباره این پرونده هم پرونده ایران و غیره مطالبی بیان کرده که ترامپ نیز احتمالا گفته «اینجوری نمیشه بیا اینجا ببینم چی میگی».

حالا نتانیاهو هم در این سه هفته تا توانسته برای تقویت موضع خود و پیشبرد کارش «سند» جمع کرده و پرونده‌سازی کرده تا بتواند مخ ترامپ را بزند.

دستور کار گفتگو هم درباره ایران، غزه، لبنان، سوریه و عراق است و همه این پرونده‌ها نیز به نوعی و شکلی با هم مرتبط هستند.
اما به نظر می‌رسد که مهم‌ترین پرونده‌ها ایران و غزه هستند. درباره غزه، ترامپ توافق آتش بس را مهم‌ترین دستاورد سیاست خارجی خود در یک سال اخیر می‌داند و بجد به دنبال شروع مرحله دوم آن است؛ اما نتانیاهو مدام طفره می‌رود و به دنبال حفظ وضعیت جنگی است.

در این خصوص سه میانجیگر مصری، ترکی و قطری نیز که مدام اسرائیل را به نقض آتش بس متهم می‌کنند از بیم این که نتانیاهو مبادا در پیشبرد دستور کار خود در دیدار با ترامپ موفق شود، چند روز پیش در میامی با ویتکاف فرستاده ترامپ و کوشنر دامادش دیدار و گفتگو و بر ضرورت شروع مرحله دوم توافق تاکید کردند.

در کل درباره پرونده غزه، کاخ سفید بر این باور است که نتانیاهو هماهنگی خوبی ندارد و از این رو، احتمالا ترامپ بخواهد در این دیدار بر نتانیاهو فشار آورد تا مرحله دوم توافق هر چه زودتر شروع شود؛ هر چند احتمالا به برخی ملاحظات و خواسته‌های بی بی هم گوش دهد و بخواهد آن‌ها را عملی کند.

اما هیچ بعید نیست که نخست وزیر اسرائیل همراهی خود با ترامپ در تثبیت آتش بس در غزه و کلید زدن مرحله دوم توافق و ادامه عقب‌نشینی را به پیشبرد خواسته‌های خود از جمله دو پرونده ایران و حزب الله ربط دهد و اصطلاحا بده بستانی راه بیندازد.

در این میان بر کسی پوشیده نیست که نتانیاهو به دنبال ترغیب ترامپ به حمله مجدد به ایران است؛ این که یا به اسرائیل چراغ سبز نشان دهد یا خود آمریکا هم به نوعی مشارکت مستقیم یا غیر مستقیم داشته باشد. در خصوص این پرونده، نتانیاهو باید رگ خواب ترامپ را پیدا کند که کرده است و اوضاع را به نوعی به تصویر بکشد که بتواند موافقت او را کسب کند. با توجه به ذهنیت ترامپ، کسب این موافقت هم از این طریق نیست که نتانیاهو مدام شعارهای قدیمی اسرائیل علیه ایران را تکرار کند؛ این که خطر و تهدیدی علیه اسرائیل است و به دنبال نابودی آن است.

بلکه به احتمال زیاد به گونه‌ای پرونده سازی و گفتگو کند که ادامه وضعیت کنونی و تقویت برنامه موشکی و از سرگیری فعالیت‌های هسته‌ای ایران را در درجه اول خطر و تهدیدی برای منافع آمریکا در منطقه جلوه دهد و در مرحله بعدی هم با قلقلک زدن شخصیت خودشیفته ترامپ، چنین وضعیتی را دهن کجی به خود او و برنامه خاورمیانه‌اش به تصویر بکشد. در این راستا نیز هیچ بعید نیست که یکی از سندسازی‌های نتانیاهو برای ارائه در این دیدار جمع‌آوری اظهارات مقامات ایرانی علیه شخص ترامپ باشد که کاملا او را تحریک کند.

اما درباره پیوند دو پرونده ایران و غزه می‌توان گفت که بعید نیست نتانیاهو برای جلب همراهی ترامپ در پرونده ایران و حتی حزب الله بخواهد قسمی همراهی در پرونده غزه را از خود نشان دهد. این مساله قبلا هم اتفاق افتاده است. متعاقب توافق آتش بس در غزه، رئیس جمهور آمریکا چند باری گفت که اگر به ایران حمله نمی‌شد توافق غزه به دست نمی‌آمد؛ ناظران گمان می‌کردند که منظور او این است که این حمله ایران را تضعیف کرد و حماس هم متعاقب آن توافق را پذیرفت. اما به گمان نگارنده منظور ترامپ چیز دیگری بود.

به احتمال زیاد نتانیاهو قبلا هر گونه توافق در جنگ غزه را به حمله به ایران گره زده بود و ترامپ هم جدا از تحولات خود پرونده ایران، به نوعی با این خواسته او همراهی کرد. از این منظر هم می‌توان به این گفته ترامپ که اگر به ایران حمله نمی‌شد در غزه توافق نمی‌شد، نگریست.

حالا باید دید نتانیاهو تا چه اندازه می‌تواند در سفر پیش‌روی خود موافقت ترامپ را برای دور دیگری از درگیری با ایران جلب کند.
#صابر_گل_عنبری
@Sgolanbari
با سلام و احترام

حدود دو سال است که به دلایل شخصی با هیچ رسانه‌ای گفت‌وگو نکردە‌ام و برای هیچ کدام هم یادداشت اختصاصی نمی‌نویسم. با این حال بازنشر مطالب کانال در برخی رسانه‌های فارسی زبان باعث ایجاد این شائبه شده است که نگارنده با تعدادی از رسانه‌ها همکاری می‌کند و برخی دیگر را مستثنی کرده و همین امر موجب گله‌مندی بعضی از دوستان خبرنگار و روزنامه‌نگار شده است. به همین دلیل لازم دیدم توضیح بالا را ارائه کنم.

البته بازنشر یادداشت‌های کانال با ذکر نام نویسنده، کماکان بلا مانع است.
#صابر_گل_عنبری
@Sgolanbari
🔺فارابی و کالن؛ بازخوانی تاریخ!

ابراهیم کالن، رئیس سازمان اطلاعات ترکیه، در سفر اخیر خود به دمشق، راهی آرامگاه ابو نصر فارابی شد. انتشار فیلم و تصاویر این دیدار، بازتابی‌ گسترده در فضای مجازی و رسانه‌های عربی و ترکی داشت.
این بازدید در وهله نخست نمایشگر تأثیر ژرفی است که این فیلسوف برجسته بر اندیشه کالن داشته است؛ تا جایی که به گفته خود او مطالعه کتاب «مدینه فاضله» فارابی، مسیر زندگی‌اش را دگرگون ساخته و دروازه‌ سیاست را به رویش گشوده است و روی آوردنش به موسیقی هم متاثر از ایشان است.

از این رو، پیداست که رفتن کالن به سر مزار فارابی غالبا با انگیزه و مقصود شخصی و به علت تعلق خاطر شدید او به این فیلسوف مسلمان است؛ اما این بازدید معنا و مفهومی فراتر از پیوند فکری این سیاستمدار ترک با فارابی پیدا کرده است.

فارابی در فلسفه، منطق، جامعه‌شناسی، طب، ریاضیات و موسیقی تبحر داشت و معلم ثانی (پس از ارسطو) لقب گرفته است. با این حال، برای بسیاری به ویژه نسل جدید در منطقه و جهان، چهره‌ای ناشناخته است. حتی شاید کمتر کسی در ایران بداند که آرامگاه این دانشمند بزرگ در دمشق است.
بنابرین نخستین پرسشی که با دیدن تصویر رئیس اطلاعات ترکیه بر سر مزار فارابی در فضای مجازی شکل گرفت، این بود که «فارابی که بود؟»

در چنین موقعیتی و در عصر برجستگی هویت‌های قومی و نژادی که جهان در آن شاهد جدالی آشکار برای «تصاحب» چهره‌های تاریخی است، معمولا روایت‌هایی در رسانه‌ها برجسته می‌گردند و به مخاطب عرضه می‌شوند که گاه با واقعیت تاریخی فاصله دارند. اینجا هم در بازخوانی هویت و اصالت فارابی، روایتی غالب شد که در آن، خبری از تعلق او به حوزه تمدنی ایران بزرگ و تبار سامانی او نبود.

درست است که در روزگار فارابی، انگاره‌های ناسیونالیستی و قومیتی وجود نداشت و چنین شخصیت‌هایی فراتر از هویت‌های قومی و مذهبی به بشریت تعلق دارند؛ اما اکنون که میراث تاریخی و تمدنی در معرض دستبرد و تصاحب قرار گرفته و دانشمندان و شاعران، گاه دور از خاستگاه فرهنگی خود، با ملیت‌های دیگری معرفی و ثبت جهانی می‌شوند، این مسئله همچنان در ایران مغفول مانده و مورد بی‌مهری است.

در حالی که ایران نزدیک‌ترین روابط را با سوریهِ اسد داشت، فکر نمی‌کنم که مقامی ایرانی‌ در طول چند دهه گذشته در سفر به دمشق، به دیدن آرامگاه فارابی رفته باشد تا با انتشار تصویری از آن، روایت تعلق این چهره بزرگ به حوزه تمدنی ایران را به جهان یادآوری کند.
#صابر_گل_عنبری
@Sgolanbari