نگاهِ دیگر | صابر گل‌عنبری
15.6K subscribers
216 photos
112 videos
5 files
90 links
نگاره‌های صابر گل‌عنبری پژوهشگر، مترجم، روزنامه‌نگار و کارشناس روابط بین‌الملل
Download Telegram
🔺خطابه‌ جنگ؟!

بخش مربوط به ایران در سخنرانی امروز رئیس‌جمهور آمریکا در کنگره، حاوی پیام‌ها و نشانه‌های مهمی بود که جهت‌گیری دولت آمریکا در قبال تهران در روزها و هفته‌های آینده را آشکارتر می‌کند و از خلال آن می‌توان تصویری از چشم‌انداز مذاکرات فردای ژنو نیز به دست آورد.

ترامپ در این سخنرانی، بار دیگر تکرار کرد که ترجیح او در پرونده هسته‌ای ایران، مسیر دیپلماسی است و تهران نیز به دنبال توافق است. با این حال، او از مجموعه‌ای از واژه‌ها و تعابیر با لحنی تند استفاده کرد که در کنار دیگر شواهد و قراین محتوایی موجود، سخنانش درباره ایران را در جایگاه نوعی «خطابه جنگ» قرار می‌دهد؛ خطابه‌ای که هدف اصلی آن می‌تواند آماده‌سازی افکار عمومی آمریکا، قانع کردن مخالفان جنگ برای ورود به یک درگیری تازه در خاورمیانه باشد.

کاربرد و چینش تعابیری در کنار هم چون «حامی اول تروریسم و....»، ازسرگیری «بلندپروازی‌ها در برنامه هسته‌ای»، این که نشنیده‌ایم که بگویند «ما هرگز سلاح هسته‌ای نخواهیم داشت»، توسعه موشک‌های بالستیکی که «به ‌زودی» به آمریکا می‌رسند یا می‌توانند اروپا و «پایگاه‌های ما در خارج» را تهدید کنند، «کشته شدن ۳۲ هزار معترض»، همگی در کنار هم در این شرایط در کنار شواهدی عینی دیگری از جمله این آرایش نظامی نسبتا بی‌سابقه در دو دهه اخیر، غالبا روایتی پیشاجنگی را شکل می‌دهند.

تأکید ترامپ بر این ‌که موشک‌های بالستیک ایران «به ‌زودی» به خاک آمریکا خواهند رسید، در واقع تلاشی برای ملموس کردن «خطر موشکی ایران» برای جامعه آمریکاست که هدف آن، آماده‌سازی ذهنیت مردم آمریکا برای جنگی است که ترامپ می‌خواهد آن را برای مقابله با این «خطر» جلوه دهد و توجیه کند.

بر همین اساس، بعید به نظر می‌رسد که او در مذاکرات فردا پنجشنبه یا در صورت ادامه یافتن آن در آینده برخلاف این چارچوب روایی خود عمل کند و صرفا بخواهد بر سر برنامه هسته‌ای به توافق برسد؛ آن هم برنامه‌ای که خود در همین سخنرانی امروزش گفته که در عملیات موسوم به «چکش نیمه‌شب» در ژوئن گذشته «نابود شده»، اما مدعی است که تهران در حال از سرگیری آن است.

این‌ که ترامپ، با وجود تأکیدهای مکرر ایران مبنی بر عدم تمایل به ساخت سلاح هسته‌ای، می‌گوید «این کلمات مقدس را نمی‌شنویم که هرگز سلاح اتمی نمی‌خواهند»، به این معنا نیست که چنین موضعی را نشنیده است؛ بلکه مقصود او این است که نشنیده ایران بخواهد کل برنامه هسته‌ای خود را به ‌طور کامل برچیند. تکرار این عبارت برای دومین بار طی چند روز اخیر، خود می‌تواند بخشی از همان روایت پیشاجنگی باشد.

خطابه بامداد امروز ترامپ در کنگره تاییدی بر این مدعا نیز می‌تواند باشد که این لشکرکشی‌ها غالبا معطوف به تصمیمی پیشینی برای یک جنگ است نه صرفا اعمال فشار در مذاکرات.

با این حال، باید دید فردا پنجشنبه در مذاکرات ژنو اتفاق بزرگ و غیر منتظره‌ای می‌افتد که ترامپ بتواند از آن تصویر پیروزی بسازد یا آنکه جنگی دیگر را شروع خواهد کرد.
#صابر_گل_عنبری
@Sgolanbari
🔺علت سکوت؟!

امروز دور سوم مذاکرات ژنو برگزار می‌شود و صدای جنگ هم بلند است؛ اما در این میان بر خلاف دو دور پیشین -به ویژه دور نخست- شاهد تحرکات دیپلماتیک فشرده منطقه‌ای نیستیم. به خصوص آن که پیش از دور اول مذاکرات شاهد چنین تحرکاتی در سطح رهبران منطقه از اردوغان تا امیر قطر و سیسی و ... بودیم، اما طی روزهای گذشته رایزنی‌های دیپلماتیک غالبا از سوی ایران بوده است.

ترکیه که قبل از دور اول خیلی فعال بود هم در رایزنی با آمریکا هم ایران اما دیگر فعالیت چندانی ندارد. البته این مساله می‌تواند یک دلیل خاص درباره میزبانی مذاکرات داشته باشد، ولی تنها این عامل مطرح نیست.
البته وزیر خارجه مصر طبق معمول ماه‌های اخیر رایزنی‌هایی با طرف‌های مختلف داشته است.

از این رو، به نوعی می‌توان گفت که در ده روز اخیر و به ویژه میان دو دور دوم و سوم یک نوع سکوت دیپلماتیک در سطح تحرکات کلان تقریبا مشهود است.

کاهش جدی این تحرکات، تماس‌ها و رفت‌وآمدها می‌تواند دو دلیل داشته باشد؛ نخست این که رهبران منطقه به نوعی مطمئن شده‌اند که آمریکا تصمیم قطعی خود را برای حمله گرفته و دیگر وارد مسیری بی‌بازگشت شده است که تحرکات آن‌ها نمی‌تواند مانع ترامپ شود.

اما دلیل دوم این که این کشورها شاید به شکلی یا باخبر شده‌اند و یا به این نتیجه رسیده‌اند که امکان دستیابی دو طرف ایرانی و آمریکایی به یک توافق وجود دارد و همین خود ممکن است تا حدود زیادی از نگرانی آن‌ها کاسته باشد.

واقعیت این است که فعلا «کاملا» روشن نیست که کدام دلیل در پس این کاهش تکاپوی دیپلماتیک کلان نهفته است. البته در ظاهر امر شواهد و قراین موید دلیل نخست است؛ اما در عین حال نمی‌توان دلیل دوم را هم کاملا منتفی دانست. به هر حال، ما بر اساس شواهد و قراینی عینی و ظاهری از شکاف عمیق در مواضع و مطالبات دو طرف گرفه تا آرایش جنگی قضاوت می‌کنیم؛ اما از این که آیا واقعا در پشت پرده سیاست نیز تحرکات پنهانی هم برای نزدیک کردن مواضع دور در جریان هست یا نه، اطلاعی دقیق در دست نیست. البته شواهد ظاهری معتبری هم دال بر آن وجود ندارد.
در کل در روزها وهفته‌های آینده دلیل این مساله روشن می‌شود.

چنان که در یادداشت‌های قبلی هم گفته شد، فعلا وقوع درگیری در هر سطحی بر منطق مذاکره و دیپلماتیک می‌چربد و خطابه بامداد دیروز ترامپ نیز لحنی تند و پیشاجنگی داشت؛ اما با این حال باید دید که آیا بسته پیشنهادی که ایران امروز در مذاکرات ژنو بر روی میز قرار می‌دهد، چنان است که لااقل در پرونده هسته‌ای برای طرف آمریکایی چنان جذاب و چشمگیر باشد که فعلا از خیر اقدام نظامی بگذرد و شانس توافق افزایش یابد یا خیر.

به هر حال، وضعیت کنونی به نوعی برای دونالد ترامپ جنبه حیثیتی و هویتی پیدا کرده و سخت است بدون دستاوردی راهبردی کنار بیاید و ناوهایش را برگرداند.

البته این مساله در بستری خوشبینانه است که آمریکا واقعا پذیرفته باشد که مذاکرات صرفا در پرونده هسته‌ای باشد تا توافقی در این باره صورت گیرد و در غیر این صورت این احتمال جدی نیز مطرح است که صرف نظر از ماهیت بسته پیشنهادی ایران در حوزه هسته‌‎ای، کلا آمریکا به دلایل غیر هسته‌ای هم تمایلی به توافق در این زمینه خاص نداشته باشد و مذاکرات بی‌نتیجه بماند و اساسا به خود مذاکرات به عنوان بخشی از پازل جنگ بنگرد.

حالا اگر هم فرضا ایران امتیازاتی به ترامپ در برنامه هسته‌ای بدهد که محملی برای توافقی اولیه و چارچوبی در پرونده هسته‌ای و به تبع آن تبلیغ دستاورد راهبردی برای او فراهم شود، اما این پرسش مطرح است که آیا ترامپ حاضر است فقط در قبال آن، خواسته‌های ایران را در موضوع رفع تحریم‌ها برآورده کند؟ پاسخ منفی است و اساسا تاکنون آمریکا صرفا بر روی تعهدات طرف ایرانی متمرکز بوده است و هیچ حرف و حدیثی از امکان رفع تحریم‌ها نمی‌کند.

در چنین حالتی این پرسش نیز مطرح است که آیا تهران بدون ما به ازایی مهم در این زمینه و صرفا در قبال آزادسازی بخشی از منابع مالی خود و رفع موقت سایه جنگ حاضر به چنین معامله‌ای خواهد بود که پشت بند آن درخواست و فشار برای مذاکره درباره مسائل موشکی و منطقه‌ای باشد؛ باز پاسخ منفی است؛ مگر این که قصد خرید زمان برای مدیریت تنش و اوضاع را داشته باشد.
#صابر_گل_عنبری
@Sgolanbari
🔺پایان راند سوم و مدل ژوئن!

مذاکرات امروز میان ایران و آمریکا در ژنو به پایان رسید و بنا به اعلام وزیر خارجه عمان، قرار است گفت‌وگوهای فنی هفته آینده در وین برگزار شود. البوسعیدی در عین حال تأکید کرد که مذاکرات امروز با «پیشرفت قابل توجهی» پایان یافته است. وزیر خارجه ایران نیز از «پیشرفت بسیار خوب» سخن گفت و بیان داشت که توافق کرده‌اند که دور چهارم مذاکرات به زودی برگزار شود.

در این میان، رسانه‌های مختلف گزارش‌های ضد و نقیضی از فضای مذاکرات منتشر کردند؛ اما در مجموع به نظر می‌رسد که همچنان شکاف قابل توجهی میان دو طرف وجود دارد. با وجود احتمال نزدیک شدن دیدگاه‌ها در برخی موضوعات و طرح ایده‌های جدید، در چند گره‌ اصلی مذاکراتی هنوز به راه‌حلی نزدیک نشده‌اند و اختلافات پابرجاست. از این منظر، عدم دستیابی به یک توافق اولیه یا چارچوب کلی در این دورِ حساس، نشانه مثبتی تلقی نمی‌شود؛ هر چند توافق برای برگزاری مذاکرات فنی تا حدودی می‌تواند امری مثبت باشد.

با این حال، باید منتظر جمع‌بندی طرف آمریکایی ماند. مذاکره‌کنندگان ایالات متحده گزارش مذاکرات امروز و ارزیابی خود را به دونالد ترامپ ارائه خواهند کرد و باید دید تصمیم نهایی او چه خواهد بود؛ اینکه آیا «پیشرفت قابل توجه» مورد اشاره البوسعیدی مورد رضایت رئیس جمهور آمریکا قرار می‌گیرد که اجازه تداوم مذاکرات را بدهد یا اتفاق دیگری خواهد افتاد.

اما اگر تجربه مذاکرات منتهی به جنگ ۱۲روزه را مدنظر قرار دهیم، تکرار آن مدل را نباید دور از انتظار دانست؛ زمانی که پس از حرف و حدیث‌ها از فضای مثبت و پیشرفت گفت‌وگوها و حتی تعیین زمان دور ششم مذاکرات، حدود دو روز پیش از برگزاری دور جدید، جنگ آغاز شد. بنابراین ارزیابی مثبت درباره نتایج مذاکرات امروز و توافق برای ادامه مذاکرات فعلا لزوما تضمینی برای حصول نتیجه و توافق نهایی در دور چهارم یا دورهای بعدی نیست.

این بار نیز با توجه به تکمیل آرایش جنگی آمریکا در منطقه، تکرار سناریوی جنگ 12 روزه محتمل است. در هر صورت، باید منتظر تحولات ساعات و روزهای آینده ماند که می‌تواند تصویری روشن‌‍تر از مسیر پیش‌رو و چشم‌انداز تحولات بعدی ارائه دهد.
#صابر_گل_عنبری
@Sgolanbari
🔺ایران و سفر ترامپ به چین!

مسائل کلان را باید با نگاهی کلان دید و تحلیل کرد؛ تهران را باید از فراز توچال دید، نه از درون یک محله یا بالکن خانه. منازعه کنونی ایران و ایالات متحده نیز از همین زاویه کلان بهتر قابل فهم است.

تقابل تاریخی تهران با آمریکا و اسرائیل، پس از نزدیک به پنج دهه به نقطه جوش خود رسیده که مستعد انفجار و تغییر معادلات است. حتی اگر تحلیل را صرفا در همین چارچوب دوجانبه محدود کنیم، باز هم روشن است که محاسبات و ملاحظاتی فراتر از میز مذاکره و پرونده‌های آن در جریان است.

با این حال، اگر در سطحی کلان‌تر از این هم بنگریم می‌توان گفت که بسیاری از تحولات جاری در جهان و منطقه با رقابت فراراهبردی آمریکا و چین پیوند دارد. دونالد ترامپ قرار است در آخر ماه مارس و اول آوریل در اوج یک رقابت نفس‌گیر ژئوپلیتیکی به پکن سفر کند. بدیهی است که او پیش از این سفر، به‌دنبال چیدن اهرم‌ها و برگ‌های فشار خود است تا با دستِ پُر و از موضع قدرت زمین جدیدی را برای بازی تعریف و چین را وادار به مذاکره در آن زمین کند.

در همین چارچوب، حدود دو ماه گذشته نفت ونزوئلا را که از منابع تأمین انرژی چین است، تصاحب کرد. اکنون نیز احتمالا واشنگتن در تلاش باشد تا در فرصت باقی‌مانده قبل از سفر ترامپ، در صورت امکان صادرات نفت ایران به چین را هدف قرار دهد؛ صادراتی که حدود ۱۵ تا ۲۰ درصد نیاز نفتی پکن را تأمین می‌کند.

در چنین سناریویی در کنار دیگر عوامل دو جانبه میان آمریکا و اسرائیل با تهران، حمله نظامی بیشتر ارجحیت پیدا می‌کند و هدف ایجاد برگردان ژئوپلیتیک آن در چین نیز در نظر است. از این رو، چنین برگردانی در چین چه بسا بطلبد که هر گونه حمله احتمالی محدود نباشد. البته منظور عدم محدودیت زمانی نیست؛ چون آمریکا دستکم از منطر خود تلاش دارد که هر گونه حمله احتمالی از یک بازه زمانی کوتاهی فراتر نرود، اما از حیث ماهیت اهداف و شدت و حدت بعید است به یک ضربه محدود اکتفا کند.

در کل می‌توان گفت که ترامپ فراتر از نفت ایران به کل انرژی منطقه و کنترل شاهراه‌های حیاتی انتقال آن در خلیج فارس و خاورمیانه نظر دارد.

از این منظر، احتمال اقدام نظامی اسرائیل و آمریکا در آینده نزدیک جدی به نظر می‌رسد تا پس از آن، ترامپ زمان کافی پیش از سفر به چین برای مدیریت اوضاع و مهار جنگ داشته باشد و بر اساس تصور خود واقعیتی جدید در منطقه بسازد که محاسبات پکن را تحت الشعاع آن قرار دهد.

حتی اگر به دلایلی هم سفر ترامپ به چین انجام نشود، اما هدف کلان پیشگفته و اقدامات احتمالی آمریکا در راستای آن به قوت خود باقی است.
#صابر_گل_عنبری
@Sgolanbari
نگاهِ دیگر | صابر گل‌عنبری
🔺پایان راند سوم و مدل ژوئن! مذاکرات امروز میان ایران و آمریکا در ژنو به پایان رسید و بنا به اعلام وزیر خارجه عمان، قرار است گفت‌وگوهای فنی هفته آینده در وین برگزار شود. البوسعیدی در عین حال تأکید کرد که مذاکرات امروز با «پیشرفت قابل توجهی» پایان یافته است.…
امروز همین اتفاقی افتاد که در اين يادداشت پریروز پس از پایان دور سوم مذاکرات در ژنو علی رغم خوشبینی‌ها و حرف و حدیث از پیشرفت پیش‌بینی شد. در یادداشت‌های دیگری نیز مدام تاکید شد که ترامپ قبلا تصمیم جنگ را گرفته است و تنها منتظر زمان مناسبی برای شروع آن است.
#صابر_گل_عنبری
@Sgolanbari
🔺عاقبت جنگ!

جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران یک ماه را پشت سر گذاشت و اکنون سوال کانونی این است که جنگ به کدام سمت پیش خواهد رفت و چه زمانی پایان می‌یابد.

در روزهای اخیر، ترامپ سخنانی درباره مذاکره با ایران با اهداف مختلف مطرح کرد اما ظاهرا جز تبادل پیام به‌ ویژه از طریق میانجیگر پاکستانی اتفاق خاصی نیفتاده و فعلاً روند مذاکراتی جدی شکل نگرفته است. اساساً هم شرایط میدانی جنگ هنوز به سطح آغاز یک مذاکره جدی نرسیده و حتی اگر هم به چنین سطحی برسد، باز مشخص نیست که به توافق بینجامد..

وضعیت همچنان پیچیده و رو به پیچیده‌تر شدن است. علت همین این است که تحولات جنگ برخلاف انتظار آمریکا و اسرائیل پیش رفته و همین مسئله پایان آن را برای ترامپ عملا به یک بن‌بست راهبردی تبدیل کرده است.

جنگ با این برآورد شروع شد که با حملات سنگین ساعات نخست و ترورها، جمهوری اسلامی و ساختارهای سیاسی، نظامی و امنیتی دچار فروپاشی می‌شوند. ترامپ تا آنجا به تحقق این هدف خوش‌بین بود که در همان روزهای نخست جنگ از ضرورت تعیین رهبری آینده ایران سخن می‌گفت.

مساله دیگر این که اگر هم احتمال عدم سقوط در نظر گرفته شده بود، باز گویا تصور می‌شد که همین ضربات اولیه جمهوری اسلامی را چنان تضعیف خواهد کرد که توان واکنش جدی به جنگ و اجرای تهدیدهای پیشین را از دست می‌دهد. البته عامل دیگری که این تصور را در دستگاه محاسباتی ترامپ شکل داده بود، برآورد او از واکنش احتمالی ایران بر اساس رفتار آن در تحولات سال‌های اخیر، از ترور سردار سلیمانی تا جنگ ۱۲ روزه بود.

بر همین مبنا گویا تصور می‌شد که حتی اگر جمهوری اسلامی سقوط نکند، برای حفظ بقای خود نه جنگ را منطقه‌ای خواهد کرد و نه تنگه هرمز را خواهد بست. ترامپ نیز چند روز پیش گفته بود که اساساً پیش‌بینی نمی‌کرد ایران جنگ را منطقه‌ای کند.

اما آنچه رخ داد برخلاف این برآورد بود و جمهوری اسلامی برای مقابله با این «نبرد وجودی» از کارت «مرد دیوانه» استفاده کرد و هم جنگ را منطقه‌ای کرد و هم تنگه هرمز را بست. اصل وقوع جنگ غافلگیرکننده نبود، اما نحوه آغاز آن در روز روشن موجب غافلگیری ایران شد. در مقابل، تاکتیک ایران در مدیریت جنگ نیز برای نخستین بار طرف مقابل را غافلگیر کرد و به تبع آن تحولاتی رقم خورده است که پایان دادن یکجانبه و بدون توافق جنگ مانند مدل جنگ 12 روزه را برای ترامپ دشوار کرده است. تا جایی که وزیر دفاع پاکستان نیز چند روز پیش گفت که اهداف جنگ (از سرنگونی نظام سیاسی ایران)، به بازگشایی تنگه هرمز تقلیل یافته است؛ تنگه‌ای که پیش از جنگ باز بود.

در چنین وضعیتی سه سناریو بیشتر مطرح نیست. نخست آنکه جنگ بدون بازگشایی تنگه هرمز پایان یابد؛ گزینه‌ای که در کنار عدم تحقق اهداف جنگ می‌تواند برای ترامپ و حزب جمهوری‌خواه در آستانه انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره دردسرساز و پرهزینه‌ باشد.

احتمال دوم ادامه وضعیت جنگی به شکل کنونی برای چند ماه دیگر است؛ به این امید که معادلات به نفع آمریکا تغییر یابد مثلاً با فراهم شدن شرایط برای ترور مقامات عالی دیگر تا تحت تاثیر آن و پیامدهای جنگ، تحولاتی داخلی در ایران رقم خورد و شرایط در تنگه هرمز تغییر پیدا کند.
این سناریو چندان محتمل نیست، زیرا برنامه ترامپ از ابتدا هم یک جنگ طولانی حتی یک‌ ماهه نبوده و او ظاهرا با تصور پایان سریع جنگ وارد آن شد و بسیار بعید است که بخواهد جنگ را چند ماهه کند.

سناریوی سوم این که ترامپ «تیر آخر» خود را شلیک کند؛ یعنی ورود به فاز حمله زمینی محدود، به‌ویژه در یکی از جزایر ایران و به‌خصوص جزیره خارک. در این سناریو نیز احتمالا این دغدغه ذهن ترامپ را به خود مشغول کرده است که اگر سرنوشت این حمله مانند برآوردهای قبلی آمریکا شود و به کشته شدن ده‌ها نظامی آمریکایی بدون تحقق اهداف منجر شود، بن‌بست پایان جنگ پیچیده‌تر خواهد شد.

از این رو باید دید ترامپ میان سناریوی نخست و سوم کدام را انتخاب خواهد کرد. در مجموع، پایان جنگ با توافقی جامع با شمول همه جبهه‌ها چندان محتمل نیست. اما بعید هم نیست که ترامپ برای بازگشایی تنگه هرمز قبل از پایان جنگ امتیازهایی مانند تسهیل فروش نفت ایران را مطرح کند؛ اما روشن نیست که ایران چنین امتیازی را مهم‌تر از ایجاد نظم حقوقی و تجاری جدید در این تنگه بداند و بپذیرد یا پیگیری مسیر شکل‌گیری این نظم را واجد منافع بیشتر بداند.

اما وقتی یک خودشیفته چون ترامپ در بن بست قرار می‌گیرد، بسیار خطرناک و ممکن است برای شکستن آن دست به هر کاری بزند و بخواهد جنگ را در سایه بسته ماندن تنگه هرمز با بمباران گسترده زیرساخت‌های ایران پایان دهد. اینجا باید دید تهدید ایران به حمله به زیرساخت‌های نفتی منطقه و بستن باب‌المندب تا چه اندازه می‌تواند مانع چنین اقدامی شود.
در کل دو هفته پیش‌رو در سرنوشت جنگ حیاتی به نظر می‌رسد.
#صابر_گل_عنبری
@Sgolanbari
🔺ترامپ سه‌شنبه چکار می‌کند؟!

امروز ترامپ به سبک بزهکاران عصر حجر تهدید کرد که اگر ایران تنگه هرمز را باز نکند، سه شنبه کل نیروگاه‌های برق و پل‌های کشور را بمباران می‌کند. رسیدن جنگ به چنین مرحله‌ای نشانه‌های مهمی از یک بن‌بست راهبردی با خود دارد که باعث شده ترامپ از ادعای «کمک» به مردم برای «احیای شکوه ایران» به تهدید به بازگرداندن آن به «عصر حجر» برسد و این گونه حیثیت و اعتبار آمریکا را خرج بازگشایی تنگه‌ای کند که پیش از جنگ باز بود اما اکنون به هدف او از جنگ و خروج از آن تبدیل شده است.

ترامپی که تا دیروز می‌گفت تنگه هرمز برای او اهمیتی ندارد و از کشورهای دیگر و متحدان اروپایی آمریکا می‌خواست خود برای بازگشایی آن اقدام کنند و آمریکا نیازی به آن ندارد، اما اکنون چنان عصبانی است که آن را «تنگه لعنتی» نامید و کار را به فحاشی نیز رساند.
از این رو، پرسش اصلی این ساعات این است که سه شنبه چه اتفاقی می‌افتد؟ آیا ترامپ تهدیدهای خود را عملی می‌کند؟ آیا دوباره به هر بهانه‌ای از اجرای آن خودداری می‌کند؟

در وهله نخست می‌توان گفت که وقتی یک خودشیفته آن هم در رأس قدرت در آمریکا در چنین بن‌بستی قرار می‌گیرد، باید نگران بود. از ترامپ هر رفتاری ممکن است سر بزند. این از حیث شخصیت خودشیفته اوست.

اما در عین حال، ترامپ به عنوان یک بازرگان نوعی محاسبه‌گری و سنجش هزینه فایده را هم می‌کند. تاکنون در پرونده‌های مهم داخلی و خارجی، شاهد رفتاری برآمده از هر دو بعد شخصیتی او یا ترکیبی از آن‌ها بوده‌ایم. در واقع تناقضات مستمر در سخنان و رفتارهای او نیز به همین دوگانگی شخصیتی بازمی‌گردد که چهره‌ای غیرقابل پیش‌بینی از او ساخته است.

ترامپ تحت تأثیر همین دوگانگی و نتانیاهو، این جنگ را علیه ایران آغاز کرد؛ هم برای انتقام از رویکرد ایران و مخالفت با مطالباتش از دوره اولش تاکنون و هم با این تصور که این جنگ، یک بازی کاملاً برده خواهد بود. اما اکنون به این نتیجه رسیده که چنین نیست و جنگ مطابق میل و محاسباتش پیش نمی‌رود. همین موضوع بعد خودشیفته شخصیت او را به شدت تحریک و او را به اندازه‌ای خشمگین کرده که بی‌محابا چنین تهدیدهایی را مطرح ‌کند؛ فارغ از آن که این مساله می‌تواند بر اساس قوانین داخلی آمریکا و حقوق بین‌الملل مصداق «جنایت جنگی» باشد. این همان ترامپی است که به دنبال جایزه صلح نوبل بود و ادعا می‌کرد که به چندین جنگ در جهان پایان داده است.

با این حال اگر عقل محاسبه‌گر ترامپ به ویژه وضعیت کنونی جنگ بر خودشیفتگی او غلبه کند ممکن است دست به چنین اقدامی نزند. اگر این تهدیدهای او تنها برخاسته از حس انتقام نباشد، نگرانی از پیامدهای گسترده چنین اقدامی شاید ترمز او را بکشد؛ چون اگر در واکنش به آن باب‌المندب نیز در کنار تنگه هرمز بسته شود و تأسیسات نفتی منطقه هدف قرار گیرد، پیامد آن برای اقتصاد جهانی و اقتصاد خود آمریکا فاجعه‌بار خواهد بود و بعید است که این مساله را در نظر نداشته باشد. در چنین وضعیتی، بمباران نیروگاه‌های برق ایران برای کشور فاجعه‌بار است، اما این امر به قیمت یک فاجعه و بحران بزرگ‌ برای اقتصاد جهان، آمریکا و امنیت منطقه نیز تمام می‌شود؛ ؛ مگر این که به نحوی از رخ ندادن چنین پیامدی مطمئن باشد.

در نهایت یا احساسات خودشیفته بر او چیره می‌شود و تصمیم به بمباران گسترده می‌گیرد، یا حساب سود و زیان را می‌کند و از بیم پیامدها مانع چنین اقدامی خواهد شد. البته ممکن است گفته شود که همین عقل محاسبه‌گر او را به این نتیجه رسانده است که چنین فاجعه‌ای رخ نمی‌دهد. اما حجم عصبانیت امروز او پیداست که خود را در برابر یک تصمیم بسیار دشوار می‌بیند.

در مجموع، برای سه شنبه سه احتمال قابل تصور است؛ نخست این که تصمیم خود را اجرا کند. در این صورت بعید است که بلافاصله شاهد بمباران گسترده همه نیروگاه‌ها در سراسر کشور باشیم و احتمالاً با هدف قرار دادن چند نیروگاه و اهداف دیگر تلاش کند جدیت خود را نشان دهد و سپس ضرب‌الاجل تازه‌ای تعیین کند. احتمال دوم این که مانند دفعات قبل به بهانه پیشرفت در مذاکرات یا نزدیک بودن توافق، دوباره مهلت دیگری اعلام کند که بعید نیست. احتمال سوم نیز این است که تحرکات دیپلماتیک در این دو روز روزنه‌ای بگشاید و در این راستا هم این احتمال وجود دارد که فردا یا پس فردا پاسخ به طرح پیشنهادی ترامپ داده شود.
#صابر_گل_عنبری
@Sgolanbari
🔺جنگ علیه هست و نیست ایران!

در حالی که از دو هفته پیش نگاه‌ها معطوف به مهلتی است که دونالد ترامپ برای حمله به نیروگاه‌های برق تعیین کرده، در دو روز اخیر نیز با اظهارات تند خود، همه را در انتظار تصمیم نهایی خویش در فردا سه‌شنبه گذاشته است تا وانمود کند که جنگ هنوز در فاز نظامی و امنیتی خود است و اقدامی علیه زیرساخت‌ها نشده؛ اما در همین دو هفته و به ‌ویژه از جمعه هفتم فروردین جنگ وارد این فاز شده است.

در این روز، با بمباران دو کارخانه بزرگ فولادی در مبارکه اصفهان و خوزستان، حملات به‌صورت متمرکز به سمت تأسیسات زیربنایی کشور در بخش‌های مختلف سوق یافت و عملاً فاز جدیدی از حملات فشرده علیه زیرساخت‌های حیاتی ایران آغاز شد.

به‌نوعی در پوشش این «مهلت» و در واقع این «نیرنگ» حملات روزانه به زیرساخت‌های حیاتی ایران به امری عادی و معمولی تبدیل شده است. در همین چارچوب، ترامپ عملاً دست همتای جنایتکار خود، بنیامین نتانیاهو، را برای حمله به این زیرساخت‌ها باز گذاشته است. در این مدت، مجموعه‌ای از مهم‌ترین و شناخته‌شده‌ترین تأسیسات ایران در سطح منطقه و جهان در بخش‌های مختلف هدف قرار گرفته‌اند.

در واقع اسرائیل تقریباً هر آنچه را که با نام، آوازه و اعتبار ایران و با عناوینی چون مهم‌ترین، قدیمی‌ترین، نخستین، بزرگ‌ترین یا بلندترین شناخته می‌شود، هدف قرار داده است؛ از مهم‌ترین صنایع فولادی گرفته تا قدیمی‌ترین مؤسسه بهداشتی و تولید دارو در کشور یعنی بنیاد پاستور، از بلندترین پل خاورمیانه (پل B1) در کرج تا مهم‌ترین مرکز لیزر و پلاسما و قطب فوتونیک خاورمیانه دانشگاه شهید بهشتی. همچنین از بزرگ‌ترین صنایع پتروشیمی در عسلویه و ماهشهر تا بنیادی‌ترین مرکز هوش مصنوعی کشور یعنی سکوی ملی هوش مصنوعی دانشگاه صنعتی شریف.

این کارخانه‌ها و تأسیسات جدا از این که دهها و صدها هزار نفر از طریق آنها امرار معاش می‌کنند، اهمیتی فوق راهبردی برای حال و آینده کشور و کل جمعیت ۹۰ میلیونی ایران دارد و تبعات توقف فعالیت آن‌ها دامنگیر تک تک ایرانی‌ها می‌شود.

با این حال هنوز عده‌ای از «نقطه‌زنی» اسرائیل سخن می‌گویند. بله، اگر مقصود از نقطه‌زنی هدف قرار دادن هر آن چیزی باشد که با نام و هویت ایران و آینده و زندگی در آن پیوند دارد، می‌توان گفت چنین «نقطه‌زنی» در حال انجام است.

در واقع ترامپ پیش‌تر نیز همین الگوی رفتاری را در پرونده‌های دیگر، به‌ویژه در غزه، در پیش گرفته است. او با تعیین ضرب‌الاجل‌ها و سوق دادن نگاه‌ها به مذاکرات و دیپلماسی پر سر و صدای خود، پوششی برای فراهم کردن فرصت بیشتر به اسرائیل ایجاد کرد تا شنیع‌ترین جنایت‌ها را مرتکب شود.

به نظر می‌رسد در قبال ایران نیز همین رویکرد را دنبال می‌کند. با معطوف کردن توجه افکار عمومی به دیپلماسی و ضرب‌الاجل‌های پیاپی، زمان می‌خرد تا در پسِ آن، اهداف زیربنایی و غیرنظامی با پیامدهایی سنگین و بلندمدت مورد حمله قرار گیرند. حتی در خود تحرکات دیپلماتیک نیز عینا همان طرح‌ها و شیوه‌ها اجرا می‌‎شود؛ از طرح آتش بس موقت با هدف تجدید قوا و به روزرسانی بانک اهداف گرفته تا....

در نهایت نیز پس از بمباران این زیرساخت‌ها بعید نیست که چه فردا و چه در زمانی دیگر، با حمله به تأسیسات برق کشور بخواهد رخدادی با پیامدهای فراگیر رقم بزند؛ شاید به امید این که نابودی زیرساخت‌ها و هست و نیست ایران، در آینده اهدافی را محقق کند که خود جنگ برآورد نکرده است. در چنین شرایطی حتی بعید نیست که در مقطعی مشخص به ‌صورت ناگهانی، یک‌جانبه و بدون توافق، پایان جنگ را اعلام کند.
#صابر_گل_عنبری
@Sgolanbari
🔺أتش در لبنان و واکنش ایران!

چند ساعت از اعلام آتش‌بس در جنگ علیه ایران نگذشته بود که لبنان، به ‌ویژه بیروت و نه فقط ضاحیه جنوبی هدف موجی از بمباران‌های سنگین قرار گرفت گفته می‌شود از سال ۱۹۸۲ تاکنون تقریباً بی‌سابقه بوده است. ساختمان‌های زیادی هدف قرار گرفته‌اند و صدها نفر کشته و زخمی شده‌اند. به گفته وزیر بهداشت لبنان، بیمارستان‌های این کشور مملو از جنازه جان‌باختگان و مجروحان است و بسیاری نیز هنوز زیر آوار مانده‌اند.

هم‌زمان با اعلام آتش‌بس، در فضای سیاست داخلی اسرائیل موجی از انتقادها و اتهام‌ها علیه بنیامین نتانیاهو آغاز شد؛ نه فقط از سوی جناح رقیب، بلکه از جانب برخي متحدان و طیف نزدیک به او و نتانیاهو به شکست در جنگ علیه ایران متهم شد. در چنین فضایی، دولت راست‌گرای اسرائیل خشم خود را متوجه لبنان کرد. البته ماجرا به همین جا ختم نمی‌شود. به نظر می‌رسد چنین حمله‌ای «قطعاً» پیش از اعلام آتش‌بس با دونالد ترامپ هماهنگ شده بود و می‌توان آن را نخستین نیرنگ و فریب ترامپ نیز اندکی پس از اعلام آتش‌بس دانست. این در حالی است که نخست‌وزیر پاکستان، به‌عنوان میانجی، در توییتی رسمی اعلام کرد که بر اساس توافق دو طرف، آتش‌بس در سراسر منطقه و از جمله لبنان برقرار خواهد شد.

برای اسرائیل و شخص نتانیاهو بسیار دشوار بود که با خواسته ایران مبنی بر توقف جنگ در همه جبهه‌ها موافقت کند. چنین موضوعی در محاسبات راهبردی و ژئوپلیتیک اسرائیل به سود ایران و محور منطقه‌ای همسو با آن تلقی می‌شود و آن را واجد پیامدهای سنگینی برای خود در سطح منطقه و عملا به معنای شناسایی و پذیرش رسمی نفوذ و نقش ایران در نزدیکی مرزهای شمالی خود می‌داند. کما این که عملاً معادله مورد نظر ایران درباره «وحدت مناطق نبرد» را تثبیت می‌کند و تهدیدی برای آزادی عمل اسرائیل در آینده و راهبردش برای تفکیک و جدا کردن اضلاع محور است.

به همین دلیل، حتی اگر اسرائیل پس از این بمباران بی‌سابقه به دلایلی جنگ علیه لبنان را متوقف کند، احتمالاً همچنان به‌صورت پراکنده ـ مانند پیش از جنگ کنونی ـ به حملات خود ادامه خواهد داد؛ مگر آنکه حزب‌الله با حملات متقابل بتواند معادله پیش از هفتم اکتبر ۲۰۲۳ را دوباره احیا کند.

دلیل دیگر چنین حملاتی، حضور حزب‌الله در جنگ اخیر برخلاف برآوردهای امنیتی و اطلاعاتی اسرائیل است. همین مسئله باعث شد روایت نتانیاهو و نزدیکانش درباره نابودی حزب‌الله، از بین رفتن توانمندی‌های نظامی آن و نابودی «محور مقاومت» در منطقه زیر سؤال برود. از این رو، نتانیاهو از آن بیم دارد که این موضوع، در کنار پیامدهای توقف جنگ علیه ایران بدون تحقق اهدافش، کل روایت‌سازی او از هفتم اکتبر ۲۰۲۳ تا امروز را به ‌ویژه در آستانه انتخابات امسال کنست را تحت الشعاع قرار دهد و به ضد تبلیغی تبدیل کند.

عامل دیگر در پس این بمباران گسترده در بیروت، تلاش برای خلق تحولاتی داخلی در لبنان علیه حزب الله و تحریک افکار عمومی این کشور علیه آن است؛ به این امید که آنچه طی بیش از دو سال و اندی با جنگ به دست نیامده، به ‌تدریج از این مسیر محقق شود. کما این که یکی از اهداف مهم اسرائیل این است که چنین حملات و تحولاتی مانع ورود حزب الله به هر گونه درگیری احتمالی با ایران در آینده شود.

در همین راستا، مخالفان حزب‌الله در لبنان از زمان آغاز جنگ کنونی و پیوستن حزب‌الله به آن، این روایت را برجسته کرده‌اند که این گروه لبنان را در حمایت تهران وارد جنگ کرده است.

پس از حملات سنگین امروز و تلفات بالای آن، احتمالاً این روایت بیش از پیش برجسته خواهد شد؛ تا جایی که در ساعات اخیر برخی بر این گزاره تأکید می‌کنند که حزب‌الله برای حمایت از ایران، لبنان را قربانی کرده و تهران با واشنگتن به توافق آتش‌بس رسیده و لبنان را تنها گذاشته است.

از این رو، اگر جنگ علیه لبنان متوقف نشود، این وضعیت به‌تدریج می‌تواند پیامدهای خاصی برای حزب‌الله در داخل لبنان به همراه داشته باشد.

البته نحوه تعامل ایران هم با آن دشواره دیگری است؛ این که در برابر چنین وضعیتی چه واکنشی نشان دهد. در صورت متوقف نشدن حملات علیه لبنان، احتمالا ایران واکنش نشان دهد و شاهد دور دیگری از درگیری رفت و برگشتی میان دو طرف باشیم.

در هر صورت چه جنگ علیه لبنان در نتیجه رایزنی‌های امروز و حتی پس از یک دور درگیری محدود با تهران متوقف شود و چه ادامه یابد، هر کدام واجد دلالت‌ها و پیامدهای خاصی له یا علیه دو طرف است.

اما مساله دیگر این که احتمالا در روزها و هفته‌های آینده، تحولات داخلی در اسرائیل و انتقادهای فزاینده نسبت به نتایج جنگ با ایران، نتانیاهو را به سمت دور دیگری از تشدید خشونت و محاصره باریکه غزه سوق دهد.

در یادداشت بعدی، درباره آتش‌بس ایران و آمریکا و چشم انداز آن خواهم نوشت.
#صابر_گل_عنبری
@Sgolanbari
🔺لبنان و آزمون آتش‌بس!

در حالی که پاکستان به‌عنوان میانجی اعلام کرده آتش‌بس شامل لبنان هم می‌شود، دونالد ترامپ گفته است لبنان «در این توافق گنجانده نشده»، هرچند افزوده که «به این موضوع هم رسیدگی خواهد شد و اشکالی ندارد».

در ایران نیز وزیر خارجه با فرمانده ارتش پاکستان درباره این مسئله گفت‌وگو کرده و شهباز شریف، نخست‌وزیر پاکستان، از برخی موارد نقض آتش‌بس خبر داده است. قطر هم اعلام کرده که با چند پهپاد و دو موشک کروز هدف حمله قرار گرفته است.

هم‌زمان خبرگزاری فارس از توقف حرکت نفتکش‌ها پس از حملات اسرائیل به لبنان گزارش داده و گروه‌های همسو با ایران در عراق نیز هشدار داده‌اند که این حملات را تلافی خواهند کرد. در همین حال، فرمانده هوافضای سپاه نیز تعرض به حزب الله را تعرض به ایران خوانده و از تدارک «پاسخ سنگین» به حملات امروز گفته است.

در چنین شرایطی بعید به نظر می‌رسد ایران در سایه تداوم این حملات در مذاکرات پاکستان شرکت کند. همچنین احتمال حملات متقابل میان ایران و اسرائیل و شکل‌گیری یک درگیری رفت‌وبرگشتی میان دو طرف وجود دارد.

مجموع این تحولات نشان می‌دهد که آتش‌بس کنونی شکننده است و اکنون این پرسش مطرح است که آیا ممکن است فروبپاشد یا نه. به نظر می‌رسد اکنون که ترامپ عملاً دست نتانیاهو را برای چنین حملات بی‌سابقه‌ای به لبنان باز گذاشته، رفتار او در ساعات و یکی دو روز آینده آزمون مهمی برای سنجش میزان جدیتش در حفظ و تداوم آتش‌بس خواهد بود.

اگر ترامپ به ‌طور مستقیم وارد ماجرا شود و از اسرائیل بخواهد حملات علیه لبنان را متوقف کند، و حتی در صورت وقوع یک درگیری محدود میان ایران و اسرائیل از ورود به جنگ پرهیز ایفا کند، می‌توان گفت احتمال تداوم آتش‌بس میان تهران و واشنگتن بالا خواهد بود و جنگ به دلایلی از سرگرفته نمی‌شود.

اظهارات امروز ترامپ مبنی بر اینکه لبنان بخشی از توافق نبوده، در عین حال نشانه‌هایی از احتمال ورود او به این موضوع دارد. او گفته «اشکالی ندارد و به آن رسیدگی خواهد شد». در چنین حالتی بعید نیست بخواهد با ورود به ماجرا، ایفای نقش «میانجی» و پایان دادن به درگیری، آن را به‌عنوان یک دستاورد سیاسی برای خود مطرح کند و هم‌زمان آن را پرونده‌ای جدا از توافق آتش‌بس با ایران جلوه دهد.

با این حال، اگر ترامپ قصد برهم زدن آتش‌بس و بازگشت به جنگ را داشته باشد، به راحتی بهانه‌سازی می‌کند و مشکلی در این زمینه نخواهد داشت.
#صابر_گل_عنبری
@Sgolanbari
🔺سرنوشت مذاکرات اسلام آباد!

معاون ترامپ امروز جمعه برای شرکت در مذاکرات با ایران عازم اسلام آباد شد. هنوز خبری از عزیمت هیات ایرانی نیست و محمد باقر قالیباف رئیس هیات عصر امروز در پستی بیان داشت که دو بخش اجرا نشده توافق، یعنی آتش‌بس در لبنان و آزادسازی اموال بلوکه شده باید قبل از شروع مذاکرات محقق شوند.

این پست نشان می‌دهد که توافق آتش‌بس بندهایی دارد که به تدریج آشکار می‌شود و اگر طرف آمریکایی پذیرفته باشد که در ضمن شروط آتش‌بس اموال بلوکه شده ایران آزاد شوند، همین خود نشان از موقعیت خوب ایران در توافق آتش‌بس بوده است. البته اگر آمریکا مانند مشمول بودن لبنان در توافق آتش‌بس زیر این مساله هم نزند؛ البته روشن نیست که این امتیاز را صرفا برای مجاب کردن تهران به پذیرش آتش‌بس موقت داده است یا برای مستقیم شدن مذاکرات دو هیات یا هر دو.

با بیان این دو شرط احتمالا این مساله به ذهن خطور کند که طرف ایرانی تا تحقق هر دو به اسلام آباد نخواهد رفت، اما اگر دقت شود در پست قالیباف آمده است که «باید قبل از شروع مذاکرات محقق شود»، به این معنا که ممکن است هیات به پاکستان برود که به احتمال زیاد خواهد رفت، اما مذاکره‌ای را شروع نمی‌کند تا این دو شرط برآورده شود. حالا به فرض صحت این فرضیه، روشن نیست که از لحاظ فنی آزادسازی اموال ایران در این چند ساعت تا چه اندازه امکان‌پذیر است؛ مگر این که طرف ایرانی قبلا واقعا «قول‌های قطعی» دریافت کرده باشد. در این صورت، رسانه‌ای کردن مساله آزادسازی اموال بلوکه شده ایرانی می‌تواند نه صرفا برای فشار بر طرف مقابل بلکه مصرف رسانه‌ای هم داشته باشد؛ در جهت فربه کردن «روایت پیروزی» و این که ایران این امتیازات را گرفته و بدون تحقق شروطش پای میز مذاکره نرفته است.

اما در هر صورت، با فرض انجام مذاکرات، پرسش کانونی این است که آیا توافق حاصل می‌شود یا خیر؟ پاسخ به این پرسش بسیار دشوار است و حتی دو طرف مذاکرات هم اکنون نمی‌توانند پاسخ روشنی به این سوال بدهند؛ چه برسد به یک ناظر خارج از گود مذاکرات و جزئیاتش.

اما با این وجود، یافتن پاسخی به پرسشی دیگر می‌تواند در پاسخ به سوال سرنوشت مذاکرات کمک کند. آن سوال هم این است که ترامپ با چه انگیزه‌ای به دنبال آتش‌‍بس رفت و پذیرفت؟ در پاسخ، تقریبا دو احتمال مهم را می‌توان در نظر داشت؛ نخست این که به دنبال راه «برون رفتی آبرومندانه» از این جنگ پرهزینه بوده است که در پوشش یک تصویرسازی جنجالی پس از تعیین ضرب الاجل و تهدید به بمباران تاسیسات نیروگاهی محقق شود. احتمال دوم این که صرفا به دنبال خرید زمانی کوتاه بوده است چه با هدف تجدید قوا و گسیل تجهیزات جدید و تلاش برای بسیج ناتو و کشورهای دیگر برای بازگشایی تنگه هرمز، چه کنترل تبعات اقتصادی جنگ به ویژه در داخل آمریکا.

اگر مبنا را احتمال نخست بدانیم که مفروض آن وجود قسمی آمادگی جدی ترامپ برای رسیدن به توافق است؛ اما این بدان معنا نیست که هر امتیازی را که تهران بخواهد، بپذیرد و طرح ده ماده‌ای را دستکم آن گونه که هست بپذیرد. با وجود شکست جنگ در تحقق اهدافش، نه تنها ترامپ بلکه مخالفان جنگ در آمریکا هم موافق چنین توافق تسلیم‌گونه‌ای نیستند. در این فرضیه توافقی از منظر ترامپ امکا‌ن‌پذیر است که مجال مانور را به او برای تصویرسازی به عنوان «برنده» بدهد؛ مثلا در حوزه‌ هسته‌ای درباره مسائل اختلافی به ابتکار مرضی‌الطرفینی دست یابند یا امتیازات اقتصادی ارائه شده در مذاکرات قبل جنگ در قالب دیگری مطرح شود.

اما اگر احتمال خرید زمان برای ازسرگیری جنگ را در نظر بگیریم، در این حالت تکلیف مشخص است و ترامپ تنها توافقی را می‌پذیرد که دستکم برآورده‌کننده بیشتر خواسته‌های حداکثری او باشد.
در هر صورت، به نظر می‌رسد که ترامپ با اهرم تهدید به ازسرگیری جنگ و حمله به نیروگاه‌های برق می‌خواهد مذاکرات را در جهت توافقی مطلوب خود پیش ببرد و ایران هم می‌خواهد مقاومت و استقامت 40 روزه خود را نقد و تبدیل به یک «پیروزی سیاسی راهبردی» کند. در واقع این مساله بزرگ‌ترین چالش تهران در مذاکرات است و باید دید این دو رویکرد تقابلی می‌توانند به نقطه تعاملی برسند که معامله‌ای را ممکن سازد؟ کار بسیار دشواری است.

جدا از محقق نشدن اهداف جنگ، فعلا مهم‌ترین تحولی که در جنگ رقم خورده کنترل تنگه هرمز است؛ امری که در شرایط عادی امکان‌پذیر نبود و دست تهران را در مذاکرات و فشار بر آمریکا و متحدانش پر کرده است. چه بسا ایران مدیریت این تنگه را یک دستاورد نقد و واجد منافعی فراتر از یک توافق با آمریکا بداند و از این رو، موضع سرسختانه‌ای در مذاکرات اتخاذ کند. حتی در صورت رسیدن آن به نقطه توافقی اما بعید است که دستکم با بازگشت وضعیت تنگه هرمز به قبل از جنگ موافقت کند.
#صابر_گل_عنبری
@Sgolanbari
🔺پیام‌های ترکیب هیات ایرانی!

هیات حدودا 80 نفره ایرانی دیشب وارد اسلام آباد شد و قرار است مذاکرات امروز شروع شود. اما قبل از آن، خود ترکیب دو هیات ایرانی و آمریکایی واجد دلالت‌ها و پیام‌های مهمی درباره دورنمای مذاکرات است. بعد از انقلاب تاکنون مذاکره‌ای در این سطح بلندپایه میان دو کشور برگزار نشده است و این بلندپایه‌ترین هیات دو کشور در مذاکرات پس از یک جنگ نفس‌گیر است که در اتفاقی نسبتا بی‌سابقه حمایت عملی قاطبه ارکان حاکمیت را پشت خود دارد.

فعلا اطلاعات دقیقی درباره هیات 300 نفره آمریکا وجود ندارد؛ اما هیاتی با این حجم که حتما شامل کارشناسان در حوزه‌های مختلف است، و ترکیب هیات ایرانی متشکل از 5 کمیته سیاسی، نظامی، امنیتی، حقوقی و اقتصادی نشانه‌ای از جدیت بالای مذاکرات است.

دو احتمال می‌تواند در پس چینش چنین ترکیبی از سوی ایران مطرح باشد، نخست این که مساله فراتر از یک مذاکرات است و این که دو طرف در مذاکرات آتش بس و حتی بعد از آن به یک تفاهم اولیه رسیده‌اند که می‌طلبید چنین ترکیبی برای بررسی نهایی کردن جزئیات دقیق آن در پنج حوزه پیشگفته شکل بگیرد. احتمال دوم این که با توجه به شرایط امنیتی کنونی و دشواری رفت‌ و آمدها و همچنین اختیارات کافی تیم مذاکره کننده ایرانی، این ترکیب ممكن است معطوف به این ارزیابی و تدبیر باشد که اگر مذاکرات به نقطه توافق رسید، چنین تیمی برای بررسی دقیق متن حضور داشته باشد و دیگر نیازی به رفت و برگشت به پایتخت‌ها نباشد.

در هر صورت، شکل‌گیری این تیم اگر هم معطوف به یک تفاهم اولیه در پشت آن نباشد، فی نفسه نشانگر یک جدیت، سرعت عمل و عمل‌گرایی در مسیر یک توافق است؛ اما این که توافق حاصل می‌شود یا نه، مشخص نیست. به هر حال هم چالش‌ها و موانع متنی و فرامتنی بسیار زیاد است، هم این که مشوق‌ها و پیشران‌ها برای دو طرف کم نیستند.

در نهایت باید دید که فارغ از اظهارنظرهای جنجالی رسانه‌ای ترامپ و نزدیکانش، بن بست جنگ و تبعات فزاینده سیاسی اقتصادی آن برای دولت آمریکا، نگرانی از تشدید آنها در صورت از سرگیری جنگ و همچنین پیامدهای شروع مجدد آن در حوزه زیرساخت‌ها برای ایران می‌تواند دو طرف را به نقطه مشترک یک توافق مرضی الطرفین برساند یا خیر. باید منتظر ماند و دید.
#صابر_گل_عنبری
@Sgolanbari
🔺ترامپ و تنگه هرمز!

پس از نرسیدن به توافق در اسلام آباد و در حالی که بازار گمانه‌زنی درباره تحولات پیش‌رو داغ بود، دونالد ترامپ لحظاتی پیش از محاصره تنگه هرمز خبر داد و تهدید کرد که هیچ کشتی حق عبور و مرور از آن را ندارد. ترامپ در عین حال گفته است که هر کشتی که برای عبور از تنگه هرمز به ایران عوارضی پرداخت کند، توقیف خواهد شد.

آمریکایی که به شدت به دنبال بازگشایی تنگه هرمز به علت تبعات بسته ماندن آن بود، اکنون در مواجهه با این وضعیت، از تصمیم خود برای محاصره آن و جلوگیری از هر گونه ورود و خروج از این تنگه خبر می‌دهد.

گویا ترامپ فعلا به جای از سرگیری جنگ این تصمیم عجیب را گرفته است که اگر هم مقدمه‌ای برای اقدام نظامی بعدی نباشد، اما اجرای آن به احتمال زیاد به همان منتهی می‌شود. ولی ظاهرا او می‌خواهد امتحان کند که اگر این اقدام با واکنش نظامی ایران همراه نباشد، بدون از سرگیری جنگ، کار خود را پیش ببرد.

هدف از این تصمیم در وهله نخست خارج ساختن سلاح تنگه هرمز از دست ایران با همان حربه بستن آن و در عین حال گرفتن این فرصت از ایران و تبدیلش به یک تهدید است؛ به نحوی که تحت تهدید ازسرگیری جنگ، مانع واکنش و تحرک نیروهای مسلح ایران شود. اما فکر می‌کنم اهداف ترامپ فراتر از فشار برای گرفتن امتیازات لازم در میز مذاکرات و حتی فراتر از ایران است.

شاید گفته شود که آمریکا با این تاکتیک صرفا به دنبال بازگشایی تنگه هرمز و تنها محاصره دریایی ایران است، اما اگر چنین بود لاجرم راه دیگری در پیش می‌گرفت و به بهانه مین‌زدایی ناوهای جنگی خود را می‌فرستاد و اعلام می‌کرد که صرفا کشتی‌های ایرانی یا به مقصد بنادر ایران نمی‌توانند عبور کنند نه همه کشتی‌ها از هر کشوری.

ظاهرا آمریکا می‌‍خواهد با اعلام منع ورود و خروج کشتی‌ها از تنگه هرمز، ابتدا این سلاح را از حیز انتفاع برای ایران بیندازد و با ورود ناوهای خود کنترل آن را در دست بگیرد. در چنین حالتی با توجه به طرز فکر خود ترامپ احتمالا هم بعد از آن به گرفتن عوارضی از کشتی‌ها در این تنگه می‌اندیشد. باز این مساله از اهداف او می‌تواند باشد اما غایت او نیست.

وضعیت تنگه هرمز و گیر افتادن نفت‌کش‌ها در پشت دروازه‌های آن پس از جنگ موجب افزایش قیمت نفت و آشفته شدن بازارهای انرژی و اقتصاد جهانی شد. از این رو، این تصمیم آمریکا لاجرم این نگرانی‌ها را تعمیق می‌کند؛ اما این چیزی نیست که ترامپ از آن بی‌اطلاع باشد. در این صورت سوال این است که چرا دست به این اقدام زده است؟ آیا او که تا دیروز مدام با اظهاراتی سعی داشت که از تبعات بسته شدن تنگه هرمز بکاهد، اکنون کلا بی‌خیال این پیامدها شده است؟ بعید است.

آیا با اعلام منع ورود و خروج همه کشتی‌ها هدف کلانش چین و کنترل ترانزیت انرزی و نفت منطقه است؟ یا می‌خواهد به این شکل به چین و دیگر کشورهای دیگر به ویژه اروپا و ناتو برای بازگشایی تنگه هرمز فشار آورد.

در هر صورت، باید منتظر ماند و دید که از یک سو، آمریکا در عمل چگونه می‌خواهد این تصمیم عجیب خود را عملیاتی کند و تا کجا پیش خواهد رفت و از دیگر سو، ایران چه واکنشی برای به شکست کشاندن این طرح جدید ترامپ دارد.
#صابر_گل_عنبری
@Sgolanbari
🔺محاصره جهان در منطقه!

بیانیه فرماندهی مرکزی آمریکا "سنتکام" درباره محاصره دریایی ایران از امروز دوشنبه و مستثنی شدن تردد کشتی‌های دیگر در منطقه به مقصد دیگر کشورها را می‌توان مفسر اظهارات دیروز ترامپ درباره محاصره تنگه هرمز پنداشت. به این معنا که اگر منظور دیروز رئیس جمهور آمریکا از جلوگیری از تردد هر کشتی از تنگه هرمز صرفا حرکت آنها از و به بنادر ایران بوده باشد که در این صورت هدف محاصره بنادر ایران خلق یک اهرم فشار برای تهاتر آن با بازگشایی تنگه هرمز و وادار کردن ایران به پذیرش خواسته‌های آمریکا در میز مذاکرات است، اما این تصمیم تبعات و هزینه‌های منطقه‌ای و جهانی فراتر از ایران دارد.
در هر واقع، ترامپ به این شکل قفل تنگه هرمز را دو قفله می‌کند.

همین تصمیم ترامپ یک روز پس از مذاکرات اسلام آباد و اظهارات جدیدش باز نشان داد که او تا این لحظه جز به یک توافق تسلیم‌گونه با ایران به چیز دیگری نمی‌اندیشد و دنبال راه‌حل‌های میانی در مذاکرات هم نیست. خود او دیروز در تایید این رویکردش گفت: «نه 90 درصد نه 95 درصد بلکه همه چیز ایران را می‌خواهم».

اما درباره شکل محاصره بنادر ایران نیز می‌توان گفت که به احتمال از جنس بستن تنگه هرمز توسط ایران خواهد بود؛ از این منظر که بسیار بعید است که ناوهای آمریکایی بخواهند با حضور خود در اطراف بنادر ایران کمربند محاصره ایجاد کنند، بلکه همین اعلان سنتکام موجب القای فضای ناامنی به کشتیرانی از و به بنادر ایران و حرکت این کشتی‌ها متوقف می‌شود و احتمالا هر کشتی که بخواهد به این هشدار بی‌توجه باشد، از دور به آن شلیک شود و هدف قرار بگیرد. از این رو، این محاصره به این شکل اعمال می‌شود نه با حضور نیروهای آمریکایی که در تیررس موشک‌ها و پهپادها در آب‌های کشور قرار گیرند.

اما به احتمال زیاد این محاصره دریایی خاطره اقدام مشابه علیه ونزوئلا را در اذهان زنده کند. البته خود ترامپ هم یکشنبه به این مساله اشاره کرد. اما واقعیت این است که تفاوت زیادی میان این دو محاصره وجود دارد. محاصره دریایی ایران بیشتر از سر فقر انتخاب و گزینه برای خلق یک برگ برنده و اهرم در مقابل اهرم تنگه هرمز ایران به نظر می‌رسد.

واقعیت این که تاکنون محاسبات ترامپ در این جنگ اشتباه بوده است و عدم تحقق اهداف جنگ گواهی بر اشتباه بودن این محاسبات است. از این رو، اگر محاسبات فاقد عقلانیتِ پشت تصمیم به محاصره بنادر ایران نیز چنین سرنوشتی پیدا کند، پیامدهای آن، تبعات جهانی جنگ تاکنون را تعمیق و وارد مرحله جدید و خطرناکی خواهد کرد. همه در نتیجه این تصمیم آمریکا زیان خواهند کرد و نه تنها منطقه و ایران بلکه خود آمریکا، اروپا، چین و در کل همه در جهان زیان خواهند دید.

البته در کل باید دید ایران چه واکنشی به این اقدام آمریکا خواهد داشت. به احتمال زیاد در نتیجه بالا رفتن ریسک، کلا حرکت کشتیرانی نه در بنادر ایران بلکه در کل منطقه تعطیل خواهد شد و احتمالا باب المندب هم بسته شود. دقیقا تبعات جهانی این تصمیم ترامپ هم از اینجاست.

واقعا مشخص نیست که ترامپ با این اقدام خود به دنبال انتقام از دنیاست که در جنگش علیه ایران او را همراهی نکرد یا خود آمریکایی‌ها که علیهش تظاهرات بزرگی برگزار کردند یا حکومت و مردم ایران؟
#صابر_گل_عنبری
@Sgolanbari
🔺دنیا به ترامپ کمک کند!

ترامپ، آمریکا و جهان را درگیر جنگی کرده است که پس از نزدیک به پنجاه روز نمی‌تواند با تصویر پیروزی از آن خارج شود و خود را در باتلاقی می‌بیند که هر چه بیشتر دست‌وپا می‌زند تا با دست پر از آن خارج شود، اوضاع بدتر می‌شود. از یک نظر، گرفتار شدن ترامپ به سود ایران و دنیا است، اما این تنها بخشی از واقعیت است، چرا که فرورفتگی در باتلاق برای چنین سیاستمدارانی همیشه پیامدهای قابل پیش‌بینی ندارد و ممکن است فرد گرفتار را به واکنش‌هایی غیرمعمول سوق دهد.

مشکل اصلی آن ‌جاست که وقتی یک خودشیفته دیوانه با روحیه‌ای بی‌پروا، شتاب‌زده یا شبیه یک قمارباز ماجراجو در باتلاق فرو می‌افتد، معمولاً نمی‌خواهد تنها پایین برود؛ بلکه تلاش می‌کند تا دیگران را نیز با خود پایین بکشد. این طیف شخصیت‌ها در لحظات بحران ممکن است رفتارهایی پرهزینه از سر لجاجت یا انتقام‌جویی بروز دهند، و همین، اوضاع را وخیم‌تر و بسیار پیچیده می‌کند.

وقتی شخصیتی خودشیفته با روحیه‌ای آشفته، نامتعادل و غیرقابل‌پیش‌بینی در رأس کشوری قرار می‌گیرد که قدرت و نفوذ آن در سراسر جهان امتداد دارد، بحران‌های او دیگر صرفاً یک مشکل فردی یا داخلی و منطقه‌ای نیست. هر قدم، هر تصمیم و هر حرکت شتاب‌زده او می‌تواند موج‌هایی بسازد که تا دورترین نقاط جهان رسوخ کند و دیگران را نیز در گرداب همان بن‌بست گرفتار کند. چنین افرادی هنگامی که در دام بن‌بست‌های خودساخته فرو می‌روند و همه چیز را حیثیتی می‌بینند، پیامدهای رفتارشان حد و مرزی نمی‌شناسد و همین گستره خطر است که وضعیت را حساس‌تر از همیشه می‌کند.

ترامپ دیگر دور دوم ریاست جمهوری را فراروی خود نمی‌بیند که محاسبات و رفتارش را کنترل کند و انتخابات میاندوره‌ای کنگره هم چنین تاثیری بر او ندارد. در کنار آن هم جنگ طلب و جنایتکاری چون نتانیاهو با شگرد خاصی بر روان او سوار شده و مدام سراب به او نشان می‌دهد.

در مقابل، چه بسا مصلحت دنیا در آن باشد که کمک کنند به شکلی روان خودشیفته ترامپ را قلقلک دهد و راه خروجی به او نشان دهند تا از این بن‌بست بدون تبعات و خطرات بیشتر برای منطقه، ایران و جهان خارج شود. این کمک به شخص ترامپ نیست بلکه به دنیا و بشریت است تا از شر تصمیمات و اعمال او کمتر آسیب ببیند.

در حقیقت نوعی تدبیر هوشمندانه و حساب شده لازم است تا آسیب‌ها و پیامدهای گرفتاری و بحران چنین فردی در راس قدرتی چون آمریکا مدیریت و کنترل شود.
#صابر_گل_عنبری
@Sgolanabri
🔺پیوند دو سفر همزمان!

همزمان با سفر ژنرال عاصم منیر فرمانده ارتش پاکستان به تهران، نخست‌وزیر این کشور شهباز شریف نیز وارد عربستان شد. هم‌زمانی سفر به دو کشور بزرگ اسلامی پیوندهای متنی و فرامتنی زیادی دارد و فراتر از یک تطابق ساده در تقویم دیپلماتیک و بحث و بررسی جنگ اخیر منطقه و آتش‌بس و مسائل مرتبط با آن است.

پیوندهایی که پاکستان با ایران و عربستان دارد، در برخی جنبه‌ها مشترک است؛ اما هر کدام ویژگی‌ها، مزیت‌ها و الزامات خاص خود را دارد. از یک طرف، پیوندهای فرهنگی، دینی، تاریخی و جغرافیایی با ایران دارد و در عین حال هم با عربستان پیوندهای تاریخی، دینی، سیاسی و امنیتی دارد و هر دو متحد منطقه‌ای آمریکا هستند. پاکستان با وجود روابط راهبردی‌اش با چین، از قبل برای مقابله با نفوذ شوروی سابق چنین روابطی راهبردی را هم با آمریکا برقرار کرد و متحد آن شمرده می‌شود.

با وجود پیوندها و روابط دوستانه میان پاکستان و ایران، این مناسبات فاقد دو مؤلفه‌ای است که رابطه اسلام‌آباد با ریاض را متمایز می‌سازد؛ یعنی وجود روابط راهبردی سیاسی امنیتی میان دو طرف و به نوعی نیاز مالی به ریاض و همچنین نزدیکی هر دو کشور به ایالات متحده.

اکنون پاکستان، تحت الزامات ناشی از روابط راهبردی‌اش با آمریکا و عربستان و نیز بنا به پیوندها و ضرورت‌های همسایگی و به عبارتی جبر جغرافیایی با ایران، نقش میانجی‌گری را در این جنگ بر عهده گرفته است؛ نقشی که نه صرفاً برای تقویت جایگاه ژئوپلیتیک اسلام‌آباد، به‌ویژه در برابر دهلی‌نو، بلکه برخاسته از تنگنایی است که این کشور در این بزنگاه تاریخی منطقه با آن مواجه شده است.

اسلام آباد از یک سو، پیمان دفاعی با عربستان دارد که در این جنگ نقاطی در این کشور مورد حمله ایران قرار ‌گرفت و به احتمال زیاد ریاض انتظار داشت که این پیمان مشترک در سطحی و لو محدود فعال شود. اما در آن سو هم این مداخله، اسلام آباد را در یک رویارویی با تهران در یک جنگ منطقه‌ای قرار می‌داد که یک طرف آن اسرائیل است؛ به این معنا که عملا ناخواسته با اسرائیل در یک جبهه علیه ایران به عنوان یک کشور اسلامی و همسایه قرار می‌گرفت. این مداخله هم عملا ارتش و دولت پاکستان را نظر به ضد اسرائیلی بودن افکار عمومی پاکستان با یک بحران و تقابل داخلی مواجه می‌کرد که با توجه به ترکیب مذهبی این کشور، وقوع درگیری‌های فرقه‌ای گسترده هم اجتناب ناپذیر بود.

از این رو، جنگ علیه ایران و منطقه‌ای شدن آن قدرت‌ها و بازیگران مهمی چون پاکستان، ترکیه و مصر را نیز دچار چالش و بحران کرد. جدا از عوامل پیشگفته در مورد پاکستان، اما این کشور در کنار ترکیه و مصر این دغدغه مشترک را نیز داشته و دارند که در صورت پیروزی آمریکا و اسرائیل در این جنگ، به هر شکل ممکن هدف اقداماتی بعدی آن‌ها خواهند بود. در عین حال هم اکنون این سه کشور به طور اعلام نشده با نوعی نارضایتی و دلخوری کشورهای عربی خلیج فارس مواجه هستند که در دوره پساجنگ هم ادامه خواهد یافت.

اکنون خشمی نهفته و اعلام نشده در ارکان این کشورها به ویژه امارات و عربستان وجود دارد که سه کشور پیشگفته به ویژه «مصر عربی» در مقابل حملات ایران اقدام خاصی نکردند؛ به ویژه در امارات چه بسا این عصبانیت از قاهره بیشتر باشد؛ به این دلیل که رسیدن عبد الفتاح سیسی به قدرت در سال 2013 را مولود برنامه و لابی‌گری خود می‌داند و در طول این 13 سال هم کمک‌های مالی زیادی به حکومت او برای عبور از بحران کرد. در کل می‌‍توان گفت که منطقه تا دهه‌ها پس از این جنگ درگیر تبعات چند لایه و پیچیده آن خواهد بود.

پاکستان با درک این پیچیدگی و خطرات آن، میانجیگر دو طرف جنگ و معطوف به آن دو مقام سیاسی و نظامی عالی رتبه آن همزمان به تهران و ریاض سفر کرده‌اند. اکنون اسلام آباد تلاش می‌کند که راهی میانه برای پایان این جنگ بیابد که البته آسان نیست. در این روند هم لاجرم منافع متحد عربستانی خود را نیز در نظر دارد و نیازمند هماهنگی با آن است.
حالا باید دید پاکستان می‌تواند سوت پایان این جنگ منطقه‌ای را به صدا درآورد یا ...
#صابر_گل_عنبری
@Sgolanbari
🔺داستان تنگه هرمز!

ماجرای تنگه هرمز به داستانی جالب، پیچیده، درازدامن و در عین حال حیثیتی تبدیل شده است. ایران آن را با شروع جنگ بست و ترامپ ابتدا به روی خود نیاورد و گفت که این مساله به ما ربطی ندارد و از کشورهای دیگر خواست برای بازگشایی آن اقدام کنند.

سپس با تداوم بسته ماندن تنگه و اثرات آن بر اقتصاد جهان شدیدا به این مساله اعتراض کرد و کار به ناسزا و بد و بیراه کشیده شد تا این که بازگشایی تنگه هرمز به هدف نخست جنگ تبدیل و ضرب الاجلی هم تعیین شد. آتش بس که شد، ترامپ راه باز کردن قفل تنگه هرمز را در دو قفله کردن آن دید! بنابراین محاصره این تنگه را اعلام کرد. به نوعی خواست این «فرصت» را به «تهدیدی» برای ایران تبدیل کند.

در این مدت هم در مباحث مطرح شده پیرامون تنگه هرمز در داخل ایران، مزیت‌‌های ژئوپلیتیک و امنیتی آن صرفا به گرفتن عوارضی تقلیل پیدا کرد و ارقام عجیب و غریبی هم مطرح شد.

دیروز هم که ایران از آزادی تردد در تنگه هرمز تا پایان آتش بس یعنی تا چهارشنبه این هفته خبر داد؛ قفل اصلی آن موقتا باز شد و نفت‌کش‌ها و کشتی‌های تجاری جهان اجازه عبور پیدا کردند.

در مقابل، ترامپ نیز با خوشحالی از بازگشایی کامل و دائمی تنگه هرمز گفت؛ اما در عین حال تاکید کرد که محاصره دریایی ایران ادامه خواهد داشت. با این موضع او وضعیت به گونه‌ای شد که انگار تنگه هرمز تنها به روی خود ایران بسته است. سپس، ساعاتی نگذشت که امروز سخنگوی قرارگاه "خاتم الانبیا" از بازگشت تنگه به وضعیت قبلی خود به علت تداوم محاصره خبر داد.
#صابر_گل_عنبری
@Sgolanbari
🔺پس از چهارشنبه چه خواهد شد؟!

تنها دو روز تا پایان آتش‌بس دو هفته‌ای باقی مانده و در این مدت نه توافقی حاصل شد و نه چشم‌اندازی روشن برای رسیدن به توافق در این مدت محدود باقیمانده وجود ندارد. اکنون پرسش اصلی این است که در ساعات و روزهای آینده چه اتفاقی رخ خواهد داد.

در این بازه کوتاه زمانی، احتمال دستیابی به یک توافق کم است. در نتیجه، سه سناریوی اصلی قابل تصور است:
نخست: بازگشت آمریکا و اسرائیل به جنگ

دوم: تمدید آتش‌بس؛ یا به صورت یکجانبه از سوی آمریکا تحت پوشش تعیین یک ضرب‌الاجل جدید یا در نتیجه تلاش‌های پاکستان که بتواند هر دو طرف به ویژه واشنگتن را به تمدید آتش‌بس متقاعد کند.

سوم: ازسرگیری مذاکرات اسلام‌آباد در یکی دو روز آینده که نتیجه آن می‌تواند تمدید آتش‌بس باشد. در این سناریو، بعید نیست آمریکا برای تسهیل آغاز مجدد مذاکرات محاصره دریایی را موقتاً و لو در قالب یک اولتیماتوم تعلیق یا کشتی توقیف‌شده ایرانی را آزاد کند یا ....

در میان این سه احتمال، سناریوی تمدید آتش‌بس فعلاً محتمل‌تر به نظر می‌رسد؛ هرچند احتمال بازگشت به درگیری هم کم نیست.

در نهایت، همه‌چیز بستگی به این دارد که در لحظه تصمیم‌گیری ترامپ طی ساعات و یکی دو روز آینده، حال و هوای ذهنی او چگونه باشد و این ‌که در آن لحظه حساس، آخرین فردی که با او در ارتباط خواهد بود و بر تصمیمش اثر می‌گذارد چه کسی است: جی‌دی ونس یا کوشنر، ویتکوف، نتانیاهو، لیندسی گراهام یا ژنرال عاصم منیر؟
#صابر_گل_عنبری
@Sgolanbari
🔺جنگ پایان یافت؟!

چنانکه در یادداشت پیشین به عنوان محتمل‌ترین سناریو پیش‌بینی شد، آمریکا آتش‌بس را یکجانبه تمدید کرد. ترامپ در پستی در شبکه اجتماعی خود علت تمدید آتش بس را درخواست ژنرال عاصم منیر فرمانده ارتش پاکستان و نخست وزیر آن شهباز شریف معرفی کرد؛ اما واقعیت این است که ترامپ کسی نیست که چندان به توصیه دیگران به ویژه کشورهای منطقه عمل کند؛ اگر چنین بود که اساسا این جنگ را به راه نمی‌انداخت.

درباره انگیزه‌های خاص آمریکا و ترامپ از این کار چند عامل را می‌توان محتمل دانست؛ در وهله اول عدم بازگشت به جنگ پس از پایان آتش‌بس که ترامپ می‌توانست نرفتن ایران به مذاکرات اسلام آباد را بهانه شروع مجدد آن قرار دهد و همچنین تمدید آتش‌بس، آن هم بدون تعیین بازه زمانی خاصی را می‌توان به عنوان خروج اعلام نشده از جنگی پرهزینه برشمرد که امر خروج از آن به یک بن بست و معضل برای رئیس جمهور آمریکا تبدیل شده بود. به همین دلیل احتمالا نخواسته است که این فرصت را از دست دهد و با بازگشت دوباره به جنگ مجددا با معضل چگونگی خروج از آن مواجه شود.

به فرض صحت این گمانه اما فعلا زود است که این تصمیم ترامپ را در سایه تحولات میدانی مستمر در تنگه هرمز و محاصره دریایی ایران به معنای پایان کامل و دائمی جنگ تصور کرد. با وجود ناکامی جنگ در تحقق اهداف تعریف شده آن اما آمریکا این بار هم دوباره همان رفتار و معادله جنگ 12 روزه را در شروع و پایان جنگ تکرار کرد.

با این حال، سناریوی دومی نیز قابل تصور است؛ اینکه رفتار ترامپ چیزی جز یک تاکتیک فریبکارانه نباشد. به این معنا که با پایان آتش‌بس، انتظار ازسرگیری حملات وجود داشت و ایران نیز در آماده‌باش کامل امنیتی و نظامی قرار داشت، بنابراین عنصر غافلگیری عملاً از میان رفته بود. در چنین شرایطی، ممکن است هدف، عادی‌سازی فضا برای فراهم شدن فرصت مناسب‌تر باشد تا در زمان مقتضی و با بهره‌گیری از اصل غافلگیری، حملاتی هدفمند انجام شود.
البته در اینجا بیشتر منظور اهداف امنیتی و عملیات‌های ترور در سطح کلان است؛ چراکه اگر صرفاً بحث حمله به زیرساخت‌ها مطرح باشد، چنین اقداماتی لزوماً به عنصر غافلگیری نیاز ندارد.

در این فرضیه عامل دیگر می‌تواند این باشد که آمریکا برای تدارک عملیات‌های آبی زمینی ويژه به زمان بیشتری نیاز دارد، البته این سناریو زیاد محتمل نیست ولی منتفی هم نیست.

با این حال، صرف‌نظر از درستی یا نادرستی هر یک از دو فرضیه بالا، در مجموع می‌توان گفت که ازسرگیری جنگ با حملات طولانی، گسترده، فشرده و روزانه مثل قبل چندان محتمل به نظر نمی‌رسد؛ اما انجام عملیات‌های محدود و متمرکز عمدتاً با هدف ترور همچنان محتمل است.

البته باز تاکید می‌شود که این مساله به معنای منتفی شدن کامل جنگ نیست؛ چرا که اگر هم ترامپ تصمیم به پایان جنگ گرفته باشد، بعید نیست تحولی میدانی در آب‌های منطقه ازسرگیری درگیری‌ها را تحمیل کند.

فعلاً هرچند ترامپ چنین القا می‌کند که دکمه شروع و پایان جنگ در دست اوست، اما اگر تمدید آتش‌بس به معنای پایان این جنگ باشد، تفاوت اصلی آن با پایان جنگ خرداد گذشته این است که این‌ بار جنگ در شرایطی خاتمه می‌یابد که هنوز تحولات میدانی نظامی ژئوپلیتیک مرتبط با آن در تنگه هرمز و محاصره دریایی ایران ادامه دارد.

همین وضعیت از یک سو می‌تواند فی نفسه در نقطه مشخصی زمینه ازسرگیری درگیری نظامی را فراهم کند و از سوی دیگر می‌تواند بستری اجباری برای رسیدن به توافقی میان طرفین را مهیا سازد که سرنوشت این دو جنگ را از هم متمایز کند.

در حال حاضر دستیابی به چنین توافقی دشوار و پیچیده به نظر می‌رسد، اما ناممکن نیست. این‌ که ترامپ تمدید آتش‌بس را به تعیین یک ضرب‌الاجل گره نزده است، اگر هم به معنای نامحدود کردن آتش‌بس برای پایان دادن به جنگ نباشد، احتمالاً ناشی از توصیه پاکستان و برخی مشاوران اوست که معتقدند تعیین یک اولتیماتوم صریح می‌تواند بازگشت تهران به میز مذاکرات و دستیابی به توافق را دشوارتر کند.

از آنجا که بسته ماندن تنگه هرمز و تداوم این محاصره دریایی به زیان همه طرف‌هاست، منطقا نباید این وضعیت برای مدت طولانی ادامه پیدا کند. با این حال، نباید این احتمال را نادیده گرفت که ترامپ با پایان دادن به درگیری مستقیم در پی آن باشد که بن‌بست خروج از جنگ را با محاصره دریایی به بن‌بستی برای ایران تبدیل کند؛ به این معنا که از یک سو با کنترل تبعات بسته ماندن تنگه هرمز، از این وضعیت برای تحریک کشورهای جهان از جمله چین علیه ایران استفاده کند و از دیگر سو، با تداوم محاصره دریایی بر پاشنه آشیل ایران یعنی اقتصاد تمرکز کند؛ به این امید که پیامدهای جنگ ۴۰ روزه در کنار ادامه این محاصره، بحران‌های اقتصادی را وارد مرحله‌ای پرخطر کند تا آنچه در میدان جنگ محقق نشد، از طریق تشدید بی‌سابقه این بحران‌ها به دست آید.
#صابر_گل_عنبری
@Sgolanbari
🔺محاصره تحریم نیست!

به هر شکل ممکن چه از مسیر توافقی نیم بند و چه از راه‌های دیگر نباید اجازه داد محاصرهٔ دریایی تداوم پیدا کند. هرچه این محاصره طولانی‌تر شود، به ‌تدریج به یک واقعیت ژئوپلیتیک تبدیل می‌شود؛ واقعیتی که فرصت‌ها و اهرم‌های بیشتری در اختیار طرف مقابل قرار می‌دهد و به همان نسبت، سطح و دامنهٔ مطالبات او را افزایش می‌دهد.

به بیان دیگر، اگر امروز آمریکا حاضر باشد در ازای امتیازاتی مشخص فرضا در قبال بازگشایی تنگه هرمز این محاصره را لغو کند، در آینده و با سنگین‌تر و ملموس‌تر شدن پیامدهای آن برای ایران، بعید است به همان سطح از امتیازات رضایت دهد و احتمالاً خواسته‌های گسترده‌تری را مطرح خواهد کرد. حتی بعید نیست روزی بخواهد لغو محاصره را ما به ازای همه چیز از برنامه هسته‌ای و غیره قرار دهد.

در مقطع فعلی، ممکن است راهکار و تاکتیک تهران بر دور زدن محاصره از مسیرهای جایگزین متمرکز باشد. هرچند این رویکرد می‌تواند در کوتاه‌مدت برای کاهش تبعات فشار محاصره دریایی ضروری باشد، اما راه‌حلی پایدار نیست. به هر حال، این احتمال جدی نیز مطرح است که آمریکا در آینده سایر مسیرها از جمله مبادی زمینی یا کانال‌های جایگزین دیگر را نیز مشمول محاصره و حمله قرار دهد. از این منظر نباید تصور کرد که همان گونه که تحریم دور زده می‌شد، محاصره را نیز می‌توان دور زد. محاصره با تحریم کلا متفاوت است و یک جنگ نظامی اقتصادی ژئوپلیتیکی است.
#صابر_گل_عنبری
@Sgolanbari