عنقاء
7.37K subscribers
156 photos
79 videos
21 files
328 links
✨ عنقاء: جُستارهایی نقّادانه در دین‌پژوهی

🖋 ارتباط با مسؤول (زهیر میرکریمی)
https://t.me/zoheir_mirkarimi

💡 بازتاب‌دادن پژوهش‌های حوزه‌ی مطالعات ادیان به معنای تأیید یا رد آن‌ها نیست.
Download Telegram
Channel created
درود و بدرود
عنقاء به پرواز درمی‌آید ...

🖋زهیر میرکریمی
@anqanotes
✨ عنقاء | جُستارهایی نقّادانه در دین‌پژوهی

عنقاء می‌کوشد تا رهیافت‌ها، روش‌ها، و یافته‌های نوین در دین‌پژوهی را به زبانی ساده، اما با نگاهی نقّادانه و با حفظ معیارهای علمی، به علاقه‌مندان این حوزه معرفی کند.

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
✨ قرآن و بافتار بایبلی آن

🔻 هر روز در ماه رمضان ۱۴۴۱ ق درباره‌ی ارتباط بینامتنیِ قرآن با متون بایبلی و پسابایبلی در قالب ارائه‌ی ارجاعاتی از قرآن به زیرمتن‌های بایبلی‌اش خواهم نوشت.
امیدوارم این بررسی تطبیقی، هرچند بسیار ساده و کوتاه، در درک ما از نحوه‌ی شکل‌گیری متن قرآن در بافتار برجامانده از فرهنگ و متون بایبلی و پسابایبلی، و شناخت ما از گفت‌وگوی قرآن با آن متون مؤثر باشد.

🔻 منبع اصلی من برای این یادداشت‌ها کتاب «قرآن و بایبل: متن و تفسیر» نوشته‌ی گابریل سعید رینولدز است، هرچند در مواردی از منابع دیگر در همین حوزه‌ی مطالعاتی و پژوهشی نیز استفاده خواهم کرد.

🔻 ترجمه‌ی فارسی آیه‌های قرآن از محمدمهدی فولادوند است. ترجمه‌ی فارسی متون بایبلی و پسابایبلی از پیروز سیّار است که با [پ.س.] مشخص می‌شوند. اگر ترجمه‌ی پیروز سیار از آن متون منتشر نشده باشد از ترجمه‌ی فارسی کتاب مقدس موسوم به «ترجمه‌ی قدیمی» استفاده می‌کنم که با [ت.ق.] مشخص می‌شوند. در مواردی که آن متون تاکنون به فارسی ترجمه نشده باشند (که بیشینه‌ی متون پسابایبلی چنین‌اند) ترجمه از نگارنده‌ی این سطور است و با [ز.م.] مشخص می‌شوند.

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
✨ قرآن و بافتار بایبلی آن


📖 سوره‌ی حمد، آیه‌های ۶ و ۷
اهْدِنَا الصِّرَاطَ الْمُسْتَقِيمَ ﴿۶﴾ صِرَاطَ الَّذِينَ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ وَ لَا الضَّالِّينَ ﴿۷﴾
ما را به راه راست هدايت فرما. ﴿۶﴾ راه آنان كه گرامى‌شان داشته‌اى، نه [راه‌] مغضوبان، و نه [راه‌] گمراهان. ﴿۷﴾

🔻 سوره‌ی حمد در قرآن تنها با هفت آیه در ابتدای قرآن قرار گرفته است، و این بر خلاف نظم ترتیبی سوره‌های دیگر قرآن است که −جز در موارد معدودی− از بلند به کوتاه چیده شده‌اند. این چینش به این احتمال قوت می‌بخشد که سوره‌ی حمد پیش از خواندن قرآن به عنوان دعا خوانده می‌شده است، چنانچه «فاتحة الکتاب» نیز نام گرفته است. چنین نقشی را مزمور یکم از کتاب مزامیر در بایبل عبری دارد که در ابتدای کتاب مزامیر آمده است.
📚 بایبل عبری، مزامیر، مزمور ۲۷، بند ۱۱: ای خداوند، طریق خود را به من بیاموز و به سبب دشمنانم مرا به راه راست هدایت فرما.
📚 بایبل عبری، مزامیر، مزمور ۱، بند ۶: زیرا خداوند طریق عادلان را می‌داند، ولی طریق گناهکاران هلاک خواهد بود.


📖 سوره‌ی بقره، آیه‌ی ۱۵
اللَّـهُ يَسْتَهْزِئُ بِهِمْ وَ يَمُدُّهُمْ فِي طُغْيَانِهِمْ يَعْمَهُونَ
خدا [است كه‌] ريشخندشان مى‌كند، و آنان را در طغيانشان فرو مى‌گذارد تا سرگردان شوند.

📚 بایبل عبری، مزامیر، مزمور ۲، بند ۴: او که بر آسمان‌ها نشسته است می‌خندد. خداوند بر ایشان استهزاء می‌کند.


📖 سوره‌ی بقره ، آیه‌ی ۹۳
وَ إِذْ أَخَذْنَا مِيثَاقَكُمْ وَ رَفَعْنَا فَوْقَكُمُ الطُّورَ خُذُوا مَا آتَيْنَاكُم بِقُوَّةٍ وَ اسْمَعُوا قَالُوا سَمِعْنَا وَ عَصَيْنَا وَ أُشْرِبُوا فِي قُلُوبِهِمُ الْعِجْلَ بِكُفْرِهِمْ قُلْ بِئْسَمَا يَأْمُرُكُم بِهِ إِيمَانُكُمْ إِن كُنتُم مُّؤْمِنِينَ
و آنگاه كه از شما پيمان محكم گرفتيم، و [كوه‌] طور را بر فراز شما برافراشتيم، [و گفتيم:] "آنچه را به شما داده‌ايم به جد و جهد بگيريد، و [به دستورهاى آن‌] گوش فرا دهيد." گفتند: "شنيديم و نافرمانى كرديم." و بر اثر كفرشان، [مِهر] گوساله در دلشان سرشته شد. بگو: "اگر مؤمنيد [بدانيد كه‌] ايمانتان شما را به بد چيزى وامى‌دارد."

🔻سمِعْنَا وَ عَصَيْنَا: گویی پدیدآورنده‌ی قرآن، در راستای نقد یهودیان هم‌عصر پیامبر، در عبارت «سَمِعْنَا وَ عَصَيْنَا» عبارت عبریِ موجود در سِفر خروج و سِفر تثنیه را تغییر می‌دهد:
📚 بایبل عبری، سِفر خروج، بخش ۲۴، بند ۷: کتاب عهد را برگرفت و بهرِ قوم بخواند که گفتند: "هرآنچه یَهُوَه گفته است خواهیم کرد و آویزه‌ی گوش خواهیم ساخت." [پ.س.]
📚 بایبل عبری، سِفر تثنیه، بخش ۵، بند ۲۷: تو نزدیک شو تا هرآنچه را یَهُوَه خدایمان خواهد گفت بشنوی، پس آنگاه آنچه را یَهُوَه خدایمان بر تو گوید، از برای ما تکرار خواهی کرد؛ بر آن گوش خواهیم سپرد و آن را به کار خواهیم بست. [پ.س.]
قرآن این عبارت را در سه مورد دیگر نیز آورده است: ۲ (بقره): ۲۸۵؛ ۵ (مائده): ۷؛ و ۲۴ (نور): ۵۱. اما حالت ایجابی آن را فقط در مورد اخیر و برای پیروان پیامبر اسلام ذکر کرده است.

🔻 أشْرِبُوا: مترجمان و مفسران مسلمان لفظ «أُشْرِبُوا» را معمولاً نه در معنای لفظی خود یعنی «نوشانیده شد» بلکه در معنای استعاریِ «سرشته شد» به‌کار برده‌اند. اما معنای اولیه‌ی آن به متن بایبل و بافتار بایبلیِ قرآن نزدیک‌تر است. این عبارت از قرآن در گفت‌وگویی است با آنچه در سِفر خروج از کردار موسی پس از مراجعت به نزد بنی‌اسرائیل آمده است:
📚 بایبل عبری، سِفر خروج، بخش ۳۲، بند ۷: گوساله‌ای را که ساخته بودند برگرفت و آن را در آتش بسوخت و چون گَردی ریز آسیا کرد و بر روی آب پاشید و به اسرائیلیان نوشاند. [پ.س.]

🔻این‌گونه بود که این آبِ آمیخته به خاکستر گوساله‌ی زرّین نزد بی‌اسرائیل به «آب نفرین» تبدیل گشت؛ و در سیر تحول‌اش، با نامِ «آزمونِ آبِ تلخ»، برای بازشناسیِ درست‌کار از زناکار هنگامی که ادلّه‌ی کافی وجود ندارد به شریعت آنان وارد شد (بنگرید به سِفر اعداد، بخش ۵، بندهای ۱۱ تا ۳۱). مشابه این سنّت را می‌توان در آیه‌های ۶ تا ۹ سوره‌ نور در قرآن،‌ هنگامی که ادلّه‌ی کافی برای اثبات یا ردّ ادعای فردی بر زناکاری همسرش وجود ندارد، مشاهده کرد. قرآن در سوره‌ی طه، آیه‌ی ۹۷، به این‌که گوساله سوزانیده شده است و خاکسترش در «یَمّ» پاشیده شده است اشاره می‌کند.


📗 بخشی از مطالب این فرسته از منبع زیر برگرفته شده‌اند:
Reynolds, Gabriel Said. The Qur’an and the Bible: Text and Commentary. New Haven: Yale University Press, 2018.

#بایبل #قرآن #رمضان #روز_یکم #جزء_یکم

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
👍2
✨ قرآن و بافتار بایبلی آن


📖 سوره‌ی بقره، آیه‌ی ۱۸۷
... وَ كُلُوا وَ اشْرَبُوا حَتَّىٰ يَتَبَيَّنَ لَكُمُ الْخَيْطُ الْأَبْيَضُ مِنَ الْخَيْطِ الْأَسْوَدِ مِنَ الْفَجْرِ ثُمَّ أَتِمُّوا الصِّيَامَ إِلَى اللَّيْلِ
... بخوريد و بياشاميد تا رشته سپيد بامداد از رشته سياه [شب‌] بر شما نمودار شود؛ سپس روزه را تا [فرا رسيدن‌] شب به اتمام رسانيد.

🔻در تفسیر این آیه، بعضی مفسران مسلمان «خَیط» را نه به معنای حقیقی آن یعنی «نخ و رشته» بلکه به معنای مجازیِ استعاری آن حمل کرده‌اند و مراد آیه‌ را «رشته‌ی سفید روز» و «رشته‌ی سیاه شب» فرض کرده‌اند. این آیه اشاره‌ی است به سنّتی یهودی که در میشنا بِراخُت (میشنایِ برکات) آمده است و در آن روش یافتن زمانِ مناسب برای نماز «شِماع» که در بامدادان و شامگاهان خوانده می‌شود بیان شده است. این روش را قرآن، و بالتبع مسلمانان، برای تشخیص زمان آغاز روزه‌داری و زمان نماز صبح به‌کار بسته‌اند.
📚 متون پسابایبلی، میشنا بِراخُت، بخش ۱، بند ۲: شخص از چه هنگام می‌تواند نماز شَماع را قرائت کند؟ از هنگامی که شخص بتواند نخ کبود را از نخ سفید تمیز دهد ... و باید آن نماز را تا پیش از طلوع خورشید به پایان برده باشد. [ز.م.]


📖 سوره‌ی بقره، آیه ۲۰۶
... فَحَسْبُهُ جَهَنَّمُ
... پس دوزخ او را بسنده است.

🔻 واژه‌ی «جهنّم» در قرآن ۷۷ بار تکرار شده است. قرآن از این واژه برای اشاره به دوزخ استفاده می‌کند. ریشه‌ی این اصطلاح را می‌توان در واژه‌ی «گِهینوم» در زبان عبری یافت. گِهینوم در عبری خود متشکل از دو بخش است: گِ به معنای درّه، و هینوم که نام زمینی در جنوب شهر اورشلیم بوده است. گِهینوم درّه‌ای بوده است که آتشی همواره در آن برپا بوده است و با آن زباله‌های شهر، اجساد حیوانات، و محکومان و مجرمان شهر اورشلیم را می‌سوزانده‌اند. این نام به متون بایبلی راه یافته است و به اصطلاحی آخرت‌شناختی تبدیل شده است: مکانی سوزان که مجرمان در آن عذاب می‌شوند. سپس به واژه‌ی «جهنّم» تبدیل شده است و به قرآن وارد شده است.


📖 سوره‌ی بقره، آیه ۲۲۸
وَ الْمُطَلَّقَاتُ يَتَرَبَّصْنَ بِأَنفُسِهِنَّ ثَلَاثَةَ قُرُوءٍ
و زنان مطلّقه باید به مدّت سه بار عادت ماهانه انتظار بکشند.

🔻 این حکم در قرآن همانند حکمی مشابه در یهودیّت در کتاب میشنا (از کتاب‌های پسابایبلی) است:
📚 میشنا، یِوامُت، بخش ۴، بند ۱۰: بیوه‌ی بی‌فرزند نباید که در مراسم هالیتزا (اعلام انصراف از ازدواج مجدد) شرکت کند و نباید که به‌عنوان زوجِ برادر شوهرش برگزیده شود مگر آنکه سه ماه از زمان مرگ شوهرش گذشته باشد [ز.م.]


📖 سوره‌ی بقره، آیه ۲۳۳
وَالْوَالِدَاتُ يُرْضِعْنَ أَوْلَادَهُنَّ حَوْلَيْنِ كَامِلَيْنِ
و مادران [بايد] فرزندان خود را دو سال تمام شير دهند.

📚 تلمود، کتوبا، ۶۰‌-آ: آموزه‌ی آمورائیم (مفسران یهودی) است که کودک را می‌توان تا بیست‌وچهار ماهگی از پستان شیر داد، و پس از آن مدت چنان است که کسی از حیوانی غیرکوشر شیر بنوشد. [ز.م.]


#بایبل #قرآن #رمضان #روز_دوم #جزء_دوم (فرسته‌ی ۱ از ۲)

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes