عنقاء
7.37K subscribers
156 photos
79 videos
21 files
328 links
✨ عنقاء: جُستارهایی نقّادانه در دین‌پژوهی

🖋 ارتباط با مسؤول (زهیر میرکریمی)
https://t.me/zoheir_mirkarimi

💡 بازتاب‌دادن پژوهش‌های حوزه‌ی مطالعات ادیان به معنای تأیید یا رد آن‌ها نیست.
Download Telegram
Channel created
درود و بدرود
عنقاء به پرواز درمی‌آید ...

🖋زهیر میرکریمی
@anqanotes
✨ عنقاء | جُستارهایی نقّادانه در دین‌پژوهی

عنقاء می‌کوشد تا رهیافت‌ها، روش‌ها، و یافته‌های نوین در دین‌پژوهی را به زبانی ساده، اما با نگاهی نقّادانه و با حفظ معیارهای علمی، به علاقه‌مندان این حوزه معرفی کند.

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
✨ قرآن و بافتار بایبلی آن

🔻 هر روز در ماه رمضان ۱۴۴۱ ق درباره‌ی ارتباط بینامتنیِ قرآن با متون بایبلی و پسابایبلی در قالب ارائه‌ی ارجاعاتی از قرآن به زیرمتن‌های بایبلی‌اش خواهم نوشت.
امیدوارم این بررسی تطبیقی، هرچند بسیار ساده و کوتاه، در درک ما از نحوه‌ی شکل‌گیری متن قرآن در بافتار برجامانده از فرهنگ و متون بایبلی و پسابایبلی، و شناخت ما از گفت‌وگوی قرآن با آن متون مؤثر باشد.

🔻 منبع اصلی من برای این یادداشت‌ها کتاب «قرآن و بایبل: متن و تفسیر» نوشته‌ی گابریل سعید رینولدز است، هرچند در مواردی از منابع دیگر در همین حوزه‌ی مطالعاتی و پژوهشی نیز استفاده خواهم کرد.

🔻 ترجمه‌ی فارسی آیه‌های قرآن از محمدمهدی فولادوند است. ترجمه‌ی فارسی متون بایبلی و پسابایبلی از پیروز سیّار است که با [پ.س.] مشخص می‌شوند. اگر ترجمه‌ی پیروز سیار از آن متون منتشر نشده باشد از ترجمه‌ی فارسی کتاب مقدس موسوم به «ترجمه‌ی قدیمی» استفاده می‌کنم که با [ت.ق.] مشخص می‌شوند. در مواردی که آن متون تاکنون به فارسی ترجمه نشده باشند (که بیشینه‌ی متون پسابایبلی چنین‌اند) ترجمه از نگارنده‌ی این سطور است و با [ز.م.] مشخص می‌شوند.

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
✨ قرآن و بافتار بایبلی آن


📖 سوره‌ی حمد، آیه‌های ۶ و ۷
اهْدِنَا الصِّرَاطَ الْمُسْتَقِيمَ ﴿۶﴾ صِرَاطَ الَّذِينَ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ وَ لَا الضَّالِّينَ ﴿۷﴾
ما را به راه راست هدايت فرما. ﴿۶﴾ راه آنان كه گرامى‌شان داشته‌اى، نه [راه‌] مغضوبان، و نه [راه‌] گمراهان. ﴿۷﴾

🔻 سوره‌ی حمد در قرآن تنها با هفت آیه در ابتدای قرآن قرار گرفته است، و این بر خلاف نظم ترتیبی سوره‌های دیگر قرآن است که −جز در موارد معدودی− از بلند به کوتاه چیده شده‌اند. این چینش به این احتمال قوت می‌بخشد که سوره‌ی حمد پیش از خواندن قرآن به عنوان دعا خوانده می‌شده است، چنانچه «فاتحة الکتاب» نیز نام گرفته است. چنین نقشی را مزمور یکم از کتاب مزامیر در بایبل عبری دارد که در ابتدای کتاب مزامیر آمده است.
📚 بایبل عبری، مزامیر، مزمور ۲۷، بند ۱۱: ای خداوند، طریق خود را به من بیاموز و به سبب دشمنانم مرا به راه راست هدایت فرما.
📚 بایبل عبری، مزامیر، مزمور ۱، بند ۶: زیرا خداوند طریق عادلان را می‌داند، ولی طریق گناهکاران هلاک خواهد بود.


📖 سوره‌ی بقره، آیه‌ی ۱۵
اللَّـهُ يَسْتَهْزِئُ بِهِمْ وَ يَمُدُّهُمْ فِي طُغْيَانِهِمْ يَعْمَهُونَ
خدا [است كه‌] ريشخندشان مى‌كند، و آنان را در طغيانشان فرو مى‌گذارد تا سرگردان شوند.

📚 بایبل عبری، مزامیر، مزمور ۲، بند ۴: او که بر آسمان‌ها نشسته است می‌خندد. خداوند بر ایشان استهزاء می‌کند.


📖 سوره‌ی بقره ، آیه‌ی ۹۳
وَ إِذْ أَخَذْنَا مِيثَاقَكُمْ وَ رَفَعْنَا فَوْقَكُمُ الطُّورَ خُذُوا مَا آتَيْنَاكُم بِقُوَّةٍ وَ اسْمَعُوا قَالُوا سَمِعْنَا وَ عَصَيْنَا وَ أُشْرِبُوا فِي قُلُوبِهِمُ الْعِجْلَ بِكُفْرِهِمْ قُلْ بِئْسَمَا يَأْمُرُكُم بِهِ إِيمَانُكُمْ إِن كُنتُم مُّؤْمِنِينَ
و آنگاه كه از شما پيمان محكم گرفتيم، و [كوه‌] طور را بر فراز شما برافراشتيم، [و گفتيم:] "آنچه را به شما داده‌ايم به جد و جهد بگيريد، و [به دستورهاى آن‌] گوش فرا دهيد." گفتند: "شنيديم و نافرمانى كرديم." و بر اثر كفرشان، [مِهر] گوساله در دلشان سرشته شد. بگو: "اگر مؤمنيد [بدانيد كه‌] ايمانتان شما را به بد چيزى وامى‌دارد."

🔻سمِعْنَا وَ عَصَيْنَا: گویی پدیدآورنده‌ی قرآن، در راستای نقد یهودیان هم‌عصر پیامبر، در عبارت «سَمِعْنَا وَ عَصَيْنَا» عبارت عبریِ موجود در سِفر خروج و سِفر تثنیه را تغییر می‌دهد:
📚 بایبل عبری، سِفر خروج، بخش ۲۴، بند ۷: کتاب عهد را برگرفت و بهرِ قوم بخواند که گفتند: "هرآنچه یَهُوَه گفته است خواهیم کرد و آویزه‌ی گوش خواهیم ساخت." [پ.س.]
📚 بایبل عبری، سِفر تثنیه، بخش ۵، بند ۲۷: تو نزدیک شو تا هرآنچه را یَهُوَه خدایمان خواهد گفت بشنوی، پس آنگاه آنچه را یَهُوَه خدایمان بر تو گوید، از برای ما تکرار خواهی کرد؛ بر آن گوش خواهیم سپرد و آن را به کار خواهیم بست. [پ.س.]
قرآن این عبارت را در سه مورد دیگر نیز آورده است: ۲ (بقره): ۲۸۵؛ ۵ (مائده): ۷؛ و ۲۴ (نور): ۵۱. اما حالت ایجابی آن را فقط در مورد اخیر و برای پیروان پیامبر اسلام ذکر کرده است.

🔻 أشْرِبُوا: مترجمان و مفسران مسلمان لفظ «أُشْرِبُوا» را معمولاً نه در معنای لفظی خود یعنی «نوشانیده شد» بلکه در معنای استعاریِ «سرشته شد» به‌کار برده‌اند. اما معنای اولیه‌ی آن به متن بایبل و بافتار بایبلیِ قرآن نزدیک‌تر است. این عبارت از قرآن در گفت‌وگویی است با آنچه در سِفر خروج از کردار موسی پس از مراجعت به نزد بنی‌اسرائیل آمده است:
📚 بایبل عبری، سِفر خروج، بخش ۳۲، بند ۷: گوساله‌ای را که ساخته بودند برگرفت و آن را در آتش بسوخت و چون گَردی ریز آسیا کرد و بر روی آب پاشید و به اسرائیلیان نوشاند. [پ.س.]

🔻این‌گونه بود که این آبِ آمیخته به خاکستر گوساله‌ی زرّین نزد بی‌اسرائیل به «آب نفرین» تبدیل گشت؛ و در سیر تحول‌اش، با نامِ «آزمونِ آبِ تلخ»، برای بازشناسیِ درست‌کار از زناکار هنگامی که ادلّه‌ی کافی وجود ندارد به شریعت آنان وارد شد (بنگرید به سِفر اعداد، بخش ۵، بندهای ۱۱ تا ۳۱). مشابه این سنّت را می‌توان در آیه‌های ۶ تا ۹ سوره‌ نور در قرآن،‌ هنگامی که ادلّه‌ی کافی برای اثبات یا ردّ ادعای فردی بر زناکاری همسرش وجود ندارد، مشاهده کرد. قرآن در سوره‌ی طه، آیه‌ی ۹۷، به این‌که گوساله سوزانیده شده است و خاکسترش در «یَمّ» پاشیده شده است اشاره می‌کند.


📗 بخشی از مطالب این فرسته از منبع زیر برگرفته شده‌اند:
Reynolds, Gabriel Said. The Qur’an and the Bible: Text and Commentary. New Haven: Yale University Press, 2018.

#بایبل #قرآن #رمضان #روز_یکم #جزء_یکم

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
👍2
✨ قرآن و بافتار بایبلی آن


📖 سوره‌ی بقره، آیه‌ی ۱۸۷
... وَ كُلُوا وَ اشْرَبُوا حَتَّىٰ يَتَبَيَّنَ لَكُمُ الْخَيْطُ الْأَبْيَضُ مِنَ الْخَيْطِ الْأَسْوَدِ مِنَ الْفَجْرِ ثُمَّ أَتِمُّوا الصِّيَامَ إِلَى اللَّيْلِ
... بخوريد و بياشاميد تا رشته سپيد بامداد از رشته سياه [شب‌] بر شما نمودار شود؛ سپس روزه را تا [فرا رسيدن‌] شب به اتمام رسانيد.

🔻در تفسیر این آیه، بعضی مفسران مسلمان «خَیط» را نه به معنای حقیقی آن یعنی «نخ و رشته» بلکه به معنای مجازیِ استعاری آن حمل کرده‌اند و مراد آیه‌ را «رشته‌ی سفید روز» و «رشته‌ی سیاه شب» فرض کرده‌اند. این آیه اشاره‌ی است به سنّتی یهودی که در میشنا بِراخُت (میشنایِ برکات) آمده است و در آن روش یافتن زمانِ مناسب برای نماز «شِماع» که در بامدادان و شامگاهان خوانده می‌شود بیان شده است. این روش را قرآن، و بالتبع مسلمانان، برای تشخیص زمان آغاز روزه‌داری و زمان نماز صبح به‌کار بسته‌اند.
📚 متون پسابایبلی، میشنا بِراخُت، بخش ۱، بند ۲: شخص از چه هنگام می‌تواند نماز شَماع را قرائت کند؟ از هنگامی که شخص بتواند نخ کبود را از نخ سفید تمیز دهد ... و باید آن نماز را تا پیش از طلوع خورشید به پایان برده باشد. [ز.م.]


📖 سوره‌ی بقره، آیه ۲۰۶
... فَحَسْبُهُ جَهَنَّمُ
... پس دوزخ او را بسنده است.

🔻 واژه‌ی «جهنّم» در قرآن ۷۷ بار تکرار شده است. قرآن از این واژه برای اشاره به دوزخ استفاده می‌کند. ریشه‌ی این اصطلاح را می‌توان در واژه‌ی «گِهینوم» در زبان عبری یافت. گِهینوم در عبری خود متشکل از دو بخش است: گِ به معنای درّه، و هینوم که نام زمینی در جنوب شهر اورشلیم بوده است. گِهینوم درّه‌ای بوده است که آتشی همواره در آن برپا بوده است و با آن زباله‌های شهر، اجساد حیوانات، و محکومان و مجرمان شهر اورشلیم را می‌سوزانده‌اند. این نام به متون بایبلی راه یافته است و به اصطلاحی آخرت‌شناختی تبدیل شده است: مکانی سوزان که مجرمان در آن عذاب می‌شوند. سپس به واژه‌ی «جهنّم» تبدیل شده است و به قرآن وارد شده است.


📖 سوره‌ی بقره، آیه ۲۲۸
وَ الْمُطَلَّقَاتُ يَتَرَبَّصْنَ بِأَنفُسِهِنَّ ثَلَاثَةَ قُرُوءٍ
و زنان مطلّقه باید به مدّت سه بار عادت ماهانه انتظار بکشند.

🔻 این حکم در قرآن همانند حکمی مشابه در یهودیّت در کتاب میشنا (از کتاب‌های پسابایبلی) است:
📚 میشنا، یِوامُت، بخش ۴، بند ۱۰: بیوه‌ی بی‌فرزند نباید که در مراسم هالیتزا (اعلام انصراف از ازدواج مجدد) شرکت کند و نباید که به‌عنوان زوجِ برادر شوهرش برگزیده شود مگر آنکه سه ماه از زمان مرگ شوهرش گذشته باشد [ز.م.]


📖 سوره‌ی بقره، آیه ۲۳۳
وَالْوَالِدَاتُ يُرْضِعْنَ أَوْلَادَهُنَّ حَوْلَيْنِ كَامِلَيْنِ
و مادران [بايد] فرزندان خود را دو سال تمام شير دهند.

📚 تلمود، کتوبا، ۶۰‌-آ: آموزه‌ی آمورائیم (مفسران یهودی) است که کودک را می‌توان تا بیست‌وچهار ماهگی از پستان شیر داد، و پس از آن مدت چنان است که کسی از حیوانی غیرکوشر شیر بنوشد. [ز.م.]


#بایبل #قرآن #رمضان #روز_دوم #جزء_دوم (فرسته‌ی ۱ از ۲)

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
✨ قرآن و بافتار بایبلی آن


📖 سوره‌ی بقره، آیه ۲۴۸
وَ قَالَ لَهُمْ نَبِيُّهُمْ إِنَّ آيَةَ مُلْكِهِ أَن يَأْتِيَكُمُ التَّابُوتُ فِيهِ سَكِينَةٌ مِّن رَّبِّكُمْ وَ بَقِيَّةٌ مِّمَّا تَرَكَ آلُ مُوسَىٰ وَ آلُ هَارُونَ تَحْمِلُهُ الْمَلَائِكَةُ إِنَّ فِي ذَٰلِكَ لَآيَةً لَّكُمْ إِن كُنتُم مُّؤْمِنِينَ
و پيامبرشان بديشان گفت: «در حقيقت، نشانه پادشاهى او اين است كه آن صندوق [عهد] كه در آن آرامش خاطرى از جانب پروردگارتان، و بازمانده‌اى از آنچه خاندان موسى و خاندان هارون [در آن‌] بر جاى نهاده‌اند -در حالى كه فرشتگان آن را حمل مى‌كنند- به سوى شما خواهد آمد. مسلما اگر مؤمن باشيد، براى شما در اين [رويداد] نشانه‌اى است.»

🔻 در متون بایبلی، تابوت (صندوق) پیش از آغاز پادشاهی شائول —که قرآن آن را در تحولّی لفظی «طالوت» می‌خواند— به دست فلسطینیان افتاده است. قرآن می‌گوید که طالوت تابوت را به‌عنوان نشانه‌ای از پادشاهی‌اش باز خواهد گرداند. اما در تاریخ بایبلی این داود است که تابوت را به اورشلیم برمی‌گرداند؛ و در زمان طالوت صندوق در قِرْیَت یَعاریم قرار می‌گیرد، نه در اورشلیم.

🔻 مترجمان و مفسران مسلمان «سکینه» را به «آرامش خاطر» برگردانده‌اند، در حالی که معنای سکینه در عربی «سکونت‌گزیدن» نیز هست. این معنای اخیر با بافتار بایبلی قرآن هم‌‌خوان‌تر است اگر بدانیم که قرآن می‌گوید سکینه «در» تابوت است (فیه). ریشه‌های مشترک «سکینه» در عربیِ قرآن را می‌توان در شِخینتا در زبان آرامی و شِکینا یا شِخینا در زبان عبری جست که به معنای «سکونت‌گاه» و «مکان حضور» بوده است. در سِفر خروج، پس از آن‌که موسی الواح را می‌گیرد، در فرمان خدا برای ساختِ تابوتی از برای او چنین آمده است:
📚 سفر خروج، بخش ۲۵، بند ۸: از برای من مَقدَسی خواهند ساخت تا میان ایشان ساکن توانم گشت (شِکینا). [پ.س.]

🔻 پس عبارت «فِيهِ سَكِينَةٌ مِّن رَّبِّكُمْ» در قرآن به معنای «دربرداشتنِ سکونت‌گاه و مکان حضور خدا» است، و نه به معنای «آرامش و سکینه».

🔻 همچنین اشاره‌ی قرآن به «ملائکة» محل بحث میان مسلمانان بوده است. اما توضیحات بایبل آشکار می‌سازد که «ملائکه» در این آیه به معنای حمل این تابوت به وسیله‌ی موجوداتی ماوراء‌الطبیعی نیست، زیرا که طراحیِ تابوت این‌گونه بوده است که در دو سویش مجسمه‌هایی به شکل ملائکه قرار داشته‌اند که بال‌هایشان را گسترده‌اند، گویی که در حال حمل و محافظت از آنند.
📚 سفر خروج، بخش ۲۵، بند ۱۸-۲۰: دو کروبی از زر چکش‌خورده بساز، آن‌ها را در دو سرِ لوحه بساز. یکی از کروبیان را در یک سر و کروبی دیگر را در سر دیگر بساز: کروبیان را در دو سرِ لوحه، با خودِ آن یکپارچه بسازند. کروبیان به سوی بالا بال گسترده باشند و لوحه را با بال‌های خود محافظت کنند، در حالی که مقابل یکدیگر قرار دارند. روی کروبیان به سوی لوحه برگشته باشد. [پ.س.]


📗 بخشی از مطالب این فرسته از منبع زیر برگرفته شده‌اند:
Reynolds, Gabriel Said. The Qur’an and the Bible: Text and Commentary. New Haven: Yale University Press, 2018.

#بایبل #قرآن #رمضان #روز_دوم #جزء_دوم (فرسته‌ی ۲ از ۲)

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
🖼 تابوت عهد، که مطابق آنچه به موسی امر شده است، مجسمه‌ی دو ملک بر بالای ساخته‌شده است؛ و در قرآن با «تحمله الملائکة» یاد شده است.

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
✨ قرآن و بافتار بایبلی آن


📖 سوره‌ی بقره، آیه‌ی ۲۵۵ (آیة الکرسی)
اللَّـهُ لَا إِلَـٰهَ إِلَّا هُوَ الْحَيُّ الْقَيُّومُ لَا تَأْخُذُهُ سِنَةٌ وَ لَا نَوْمٌ لَّهُ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَ مَا فِي الْأَرْضِ مَن ذَا الَّذِي يَشْفَعُ عِندَهُ إِلَّا بِإِذْنِهِ يَعْلَمُ مَا بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَ مَا خَلْفَهُمْ وَ لَا يُحِيطُونَ بِشَيْءٍ مِّنْ عِلْمِهِ إِلَّا بِمَا شَاءَ وَسِعَ كُرْسِيُّهُ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضَ وَ لَا يَئُودُهُ حِفْظُهُمَا وَ هُوَ الْعَلِيُّ الْعَظِيمُ
خداست كه معبودى جز او نيست؛ زنده و برپادارنده است؛ نه خوابى سبک او را فرو مى‌گيرد و نه خوابى گران؛ آنچه در آسمان‌ها و آنچه در زمين است، از آنِ اوست. كيست آن كس كه جز به اذن او در پيشگاهش شفاعت كند؟ آنچه در پيش روى آنان و آنچه در پشت سرشان است مى‌داند. و به چيزى از علم او، جز به آنچه بخواهد، احاطه نمى‌يابند. كرسى او آسمان‌ها و زمين را در بر گرفته، و نگهدارى آن‌ها بر او دشوار نيست، و اوست والاى بزرگ.

📚 بایبل عبری، دانیال، بخش ۶، بند ۲۷: ... زیرا که او خدای حیّ و تا ابدالآباد قیّوم است. و ملکوت او بی‌زوال و سلطنت او غیرمتناهی است. [ت.ق.]
📚 بایبل عبری، مزامیر، مزمور ۱۲۱، بند ۴: اینک او که حافظ اسرائیل است، نمی‌خوابد (لا یَشَن) و به خواب نمی‌رود (لا یَنوم). [ت.ق.] ریشه‌ی مشترک شینَه و نوم در عبری با سِنَة و نوم در عربی آشکار است.
📚 بایبل عبری، مزامیر، مزمور ۱۰۳، بند ۱۹: خداوند تخت خود را بر آسمان‌ها استوار نموده، و سلطنت او بر همه مسلطّ است. [ت.ق.]
📚 بایبل عبری، اِشَعْیا،‌ بخش ۶۶، بند ۱: خداوند چنین می‌گوید: آسمان‌ها کرسی من و زمین پای‌انداز من است. [ت.ق.]
📚 بایبل عبری، اِشَعْیا،‌ بخش ۴۰، بند ۲۸: آیا ندانسته و نشنیده‌ای که خدای سرمدی یهوه آفریننده‌ی اقصای زمین، درمانده و خسته نمی‌شود و فهم او را تفحّص نتوان کرد؟ [ت.ق.]


📖 سوره‌ی آل‌عمران، آیه‌ی ۴۲
وَ إِذْ قَالَتِ الْمَلَائِكَةُ يَا مَرْيَمُ إِنَّ اللَّـهَ اصْطَفَاكِ وَ طَهَّرَكِ وَ اصْطَفَاكِ عَلَىٰ نِسَاءِ الْعَالَمِينَ
(تو حضور نداشتی) هنگامی که فرشتگان گفتند: ای مریم! خدا تو را برگزیده و پاکیزه‌ات داشته است، و تو را بر همه‌ی زنان جهان برتری داده است.

🔻 احتمالاً قرآن در این آیه به روایتی که در انجیل لوقا آمده است اشاره می‌کند. در این روایت، اَلیصابات (الیزابت) همسر زکریا به یحیی باردار شده است و در همان حال مریم که خود به عیسی باردار است بر او وارد می‌شود:
📚 عهد جدید، انجیل لوقا، بخش ۱، بندهای ۴۱ و ۴۲: و چنین روی داد که چون اَلیصابات سلام مریم را شنید، کودک در بطن او به جنبش درآمد و اَلیصابات از روح‌القدس آکنده گشت. آنگاه به آواز بلند بانگ برآورد و گفت: "مبارک باشی در میان زنان و مبارک باد ثمره‌ی بطن تو! ..." [پ.س.]

#بایبل #قرآن #رمضان #روز_سوم #جزء_سوم (فرسته‌ی ۱ از ۲)

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
✨ قرآن و بافتار تاریخی آن


📖 سوره‌ی آل‌عمران، آیه‌ی ۴۹
... أَنِّي أَخْلُقُ لَكُم مِّنَ الطِّينِ كَهَيْئَةِ الطَّيْرِ فَأَنفُخُ فِيهِ فَيَكُونُ طَيْرًا بِإِذْنِ اللَّـهِ
... من از گِل چیزی را به شکل پرنده می‌سازم، سپس در آن می‌دمم و به فرمان خدا پرنده‌ای (زنده) می‌گردد.

🔻 قرآن در این آیه به روایتی که در یکی از متونِ مسیحی آمده است اشاره می‌کند که با عنوان «کودکیِ منجی» —که به اشتباه «انجیل طفولیتِ تامِس» نیز نامیده می‌شود— شناخته شده است. این متن در سده‌ی دوم میلادی نوشته شده است و پژوهشگران بر این باورند که بسیاری از اشارات قرآن به مسیحیّت، مریم، عیسی، و معجزات منسوب به ایشان از رهگذر این متن و متون مشابه مسیحی که به زبان‌های سُریانی موجود بوده‌اند به فضای عربستان و سپس قرآن راه یافته‌اند.
📚 کودکیِ منجی، بخش ۱، بندهای ۱ تا ۴: هنگامی که عیسی پسری پنج ساله بود، در کناره‌ی جریانِ آبی بازی می‌کرد ... آنگاه او مقداری گِلِ نرم از میان گِل‌ولای برگرفت و دوازده گنجشک بساخت. آن‌هنگام که او این کار را انجام داد شنبه بود و کودکانِ بسیاری همراه او بودند. بعضی یهودیان که عیسیِ کودک را می‌دیدند که به همراه دیگر کودکان چنین کارهایی انجام می‌دهد به نزد پدرش، یوسف، رفتند و به نادرستی عیسی را متهم کردند و گفتند که او در روز شنبه سفال‌گری می‌کند، که خلاف شرع است، و دوازده گنجشک ساخته است. و یوسف آمد و عیسی را عتاب کرد و می‌گفت: "چرا در روز شنبه چنین کارهایی انجام می‌دهی؟" اما عیسی، در حالی که دو دستش را به هم می‌زد، در حضور همگان بانگ برآورد و به پرندگان فرمان داد و گفت: "بروید، به پرواز درآیید، و مرا به یاد داشته باشید ای زندگان." و گنجشک‌ها پرواز کردند و جیک‌جیک‌کنان دور شدند. [ز.م.]

🔻 مسیحیان «یوسف» را همسر مریم و سرپرست و پدرِ قانونیِ عیسی می‌دانند اما او را پدرِ زیستیِ عیسی نمی‌دانند. یوسف شاگرد زکریا بود و نزد او‌ نجاری می‌کرد. با مریم آشنا شد و به عقد او‌ درآمد.

🔻 این روایت و روایت‌های مشابه در متونِ قانونیِ مسیحیّتی که در بیزانس غلبه داشته است وجود ندارد، بلکه در متونِ منسوب به مسیحیانی یافت می‌شود که در شرق مدیترانه و شمال عربستان و بخش‌هایی از سرزمین عربستان گسترده بوده‌اند. پژوهشگران می‌گویند که بر پایه‌ی این‌که قرآن از چه متونی روایت می‌آورد می‌توان مسیر انتقال این روایات به قرآن را دریافت. از این همین رو، پژوهشگران تأثیرپذیریِ قرآن از مسیحیانی که متون‌شان به زبان سُریانی و آرامی بوده است و در عربستان یا سرزمین‌های همجوار می‌زیسته‌اند را بسیار زیاد می‌دانند.


📗 بخشی از مطالب این فرسته از منبع زیر برگرفته شده‌اند:
Reynolds, Gabriel Said. The Qur’an and the Bible: Text and Commentary. New Haven: Yale University Press, 2018.

#بایبل #قرآن #رمضان #روز_سوم #جزء_سوم (فرسته‌ی ۲ از ۲)

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
👍1
✨ قرآن و بافتار بایبلی آن


📖 سوره‌ی آل‌عمران، آیه‌های ۹۶ و ۹۷
إِنَّ أَوَّلَ بَيْتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ لَلَّذِي بِبَكَّةَ مُبَارَكًا وَ هُدًى لِّلْعَالَمِينَ ﴿۹۶﴾ فِيهِ آيَاتٌ بَيِّنَاتٌ مَّقَامُ إِبْرَاهِيمَ وَ مَن دَخَلَهُ كَانَ آمِنًا وَ لِلَّـهِ عَلَى النَّاسِ حِجُّ الْبَيْتِ مَنِ اسْتَطَاعَ إِلَيْهِ سَبِيلًا وَ مَن كَفَرَ فَإِنَّ اللَّـهَ غَنِيٌّ عَنِ الْعَالَمِينَ ﴿۹۷﴾
نخستین خانه‌ای (از حیث قدمت و حرمت که با دست انبیاء جهت پرستش و نیایش صحیح خداوند یگانه) برای مردم بنیانگذاری گشته است، خانه‌ای است که در مکّه قرار دارد (و کعبه نام و از لحاظ ظاهر و باطن) پربرکت و نعمت است و (از آنجا که قبله‌گاه نماز مسلمانان و مکان حجّ آنان یعنی کنگره‌ی بزرگ سالانه‌ی ایشان است، مایه‌ی) هدایت جهانیان است. ﴿۹۶﴾ در آن نشانه‌های روشنی است، مقام ابراهیم (یعنی مکان نماز و عبادت او از جمله‌ی آنها است). و هرکس داخل آن (حرم) شود در امان است. و حجّ این خانه واجب الهی است بر کسانی که توانائی (مالی و بدنی) برای رفتن بدانجا را دارند. و هرکس (حجّ خانه‌ی خدا را به جای نیاورد، یا اصلاً حجّ را نپذیرد، و بدین وسیله) کفر ورزد (به خود زیان رسانده نه به خدا) چه خداوند از همه‌ی جهانیان بی‌نیاز است. ﴿۹۷﴾

🔻 در آیه‌ی ۱۲۷ از سوره‌ی بقره، قرآن بیان می‌کند که چگونه ابراهیم و اسماعیل «پایه‌های خانه» را بالا برده‌اند (وَ إِذْ يَرْفَعُ إِبْرَاهِيمُ الْقَوَاعِدَ مِنَ الْبَيْتِ وَ إِسْمَاعِيلُ). بیشینه‌ی مفسران بر این باورند که بیت در آن آیه و بیت در این آیه اشاره به «کعبه» است، و در همین راستا، «بکّه» صورتی دیگر از «مکّه» است. اما غیر از سنّت‌های تفسیری و روایی اسلامی هیچ شاهد تاریخی و متنیِ برون‌دینی مبنی بر اینکه «بکّه» همان «مکّه» است وجود ندارد. از همین‌رو، بعضی از قرآن‌پژوهان تصور می‌کنند که «بیت» در این آیات الزاماً اشاره‌ای به خانه‌ی کنونی کعبه در مکّه نیست، بلکه می‌تواند اشاره‌ای باشد به بیتی دیگر که ابراهیم در حِبرون یا همان شهرِ الخلیل —شهری در ۵۰ کیلومتریِ جنوب اورشلیم— بنا نهاده است؛ یا اشاره‌ای باشد به درّه‌ی «باکا» که در بخش جنوبیِ شهر اورشلیم واقع شده است و در مزامیر از آن یاد شده است و مؤلفه‌هایِ زیارتی شبیه حج نیز داشته است.

🔻 آنچه در قرآن از ساختِ «بیت» روایت می‌شود صورتی بومی‌سازی شده است که هم کوشیده است تا با باور عام موجود در میان اعراب که خود را از نسل اسماعیل می‌دانند هم‌خوانی داشته باشد، و هم روایتِ مرتبط با زیارتگاهی که ابراهیم در اورشلیم یا نزدیکی اورشلیم با کمک فرزندش ساخته است را به روایتی درباره‌ی ساخت زیارتگاهی در مکه تبدیل کرده است. درباره‌ی این رأیِ پژوهشگران، و قوّت و ضعفِ شواهد تاریخی و متنیِ موجود به نفع آن در یادداشتی جداگانه خواهم نوشت.
🔗 در این یادداشت در این باره بیشتر نوشته‌ام.


📖 سوره‌ی آل‌عمران، آیه‌ی ۱۸۴
فَإِن كَذَّبُوكَ فَقَدْ كُذِّبَ رُسُلٌ مِّن قَبْلِكَ جَاءُوا بِالْبَيِّنَاتِ وَ الزُّبُرِ وَ الْكِتَابِ الْمُنِيرِ.
پس اگر (این بهانه‌جویان) تو را تکذیب کردند (چیز تازه‌ای نیست و غمگین مباش) چه پیغمبران زیادی پیش از تو تکذیب شده‌اند که معجزات و دلائل روشن و کتابهای متقن و مشتمل بر مواعظ و اندرز و کتاب روشنگر (راه نجات) با خود آورده‌اند.

🔻 واژه‌ی «زبور» —که جمعِ واژه‌ی «زُبُر» است— در قرآن برای اشاره به کُراسه‌ای (= کتابی مقدس) که به داود داده‌شده است به‌کار رفته است. به نظر می‌آید که این واژه از واژه‌ی سُریانیِ «مَزمور» به معنای سرود و نیایش به فرهنگ عامیانه‌ی اعراب راه یافته است اما در معنای «نوشته» استعمال می‌شده است.

#بایبل #قرآن #رمضان #روز_چهارم #جزء_چهارم (فرسته‌ی ۱ از ۲)

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
✨ قرآن و بافتار بایبلی آن


📖 سوره‌ی نساء، آیه‌های ۲۲ و ۲۳
وَ لَا تَنكِحُوا مَا نَكَحَ آبَاؤُكُم مِّنَ النِّسَاءِ إِلَّا مَا قَدْ سَلَفَ إِنَّهُ كَانَ فَاحِشَةً وَ مَقْتًا وَ سَاءَ سَبِيلًا ﴿٢٢﴾ حُرِّمَتْ عَلَيْكُمْ أُمَّهَاتُكُمْ وَ بَنَاتُكُمْ وَ أَخَوَاتُكُمْ وَ عَمَّاتُكُمْ وَ خَالَاتُكُمْ وَ بَنَاتُ الْأَخِ وَ بَنَاتُ الْأُخْتِ وَ أُمَّهَاتُكُمُ اللَّاتِي أَرْضَعْنَكُمْ وَ أَخَوَاتُكُم مِّنَ الرَّضَاعَةِ وَ أُمَّهَاتُ نِسَائِكُمْ وَ رَبَائِبُكُمُ اللَّاتِي فِي حُجُورِكُم مِّن نِّسَائِكُمُ اللَّاتِي دَخَلْتُم بِهِنَّ فَإِن لَّمْ تَكُونُوا دَخَلْتُم بِهِنَّ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ وَ حَلَائِلُ أَبْنَائِكُمُ الَّذِينَ مِنْ أَصْلَابِكُمْ وَ أَن تَجْمَعُوا بَيْنَ الْأُخْتَيْنِ إِلَّا مَا قَدْ سَلَفَ إِنَّ اللَّـهَ كَانَ غَفُورًا رَّحِيمًا ﴿۲۳﴾
و با زنانی ازدواج نکنید که پدران شما با آنان ازدواج کرده‌اند. چرا که این کار، عمل بسیار زشتی است و (در پیش خدا و مردم) مبغوض بوده و روش بسیار نادرستی است؛ مگر آنچه گذشته است (و در زمان جاهلیّت بوده است که مورد عفو خدا قرار می‌گیرد). ﴿٢٢﴾ خداوند بر شما حرام نموده است ازدواج با مادرانتان، دخترانتان، خواهرانتان، عمّه‌هایتان، خاله‌هایتان، برادرزادگانتان، خواهرزادگانتان، مادرانی که به شما شیر داده‌اند، خواهران رضاعیتان، مادران همسرانتان، دختران همسرانتان از مردان دیگر که تحت کفالت و رعایت شما پرورش یافته و با مادرانشان همبستر شده‌اید، ولی اگر با مادرانشان همبستر نشده باشید، گناهی (در ازدواج با چنین دخترانی) بر شما نیست، همسران پسران صلبی خود، و (بالأخره این که) دو خواهر را با هم جمع آورید، مگر آنچه گذشته است (که با ترک یکی از آن دو خواهر، قلم عفو بر این کار که در زمان جاهلیّت واقع شده است، کشیده خواهد شد). بیگمان خداوند بسی آمرزنده است (و گذشته را نادیده می‌گیرد، و) مهربان است (و در آنچه برایتان وضع می‌کند حال شما را مراعات می‌دارد). ﴿۲۳﴾

🔻 احکامِ موجود در این آیه‌ها شباهت بسیار زیادی با احکام محرّمات جنسی دارند که در سِفرِ لاویان در توراه آمده است. قرآن در این دو آیه به‌نحوی حدود و حریم خانواده را مشخص می‌کند، و به نظر می‌آید که به نظام خانواده در یهودیّت نظر داشته است و در بسیاری از احکام مربوط به روابط زناشویی و جنسی از فرهنگ بایبلی وام‌گرفته است؛ اما آن‌ها را بسط داده است و با فرهنگ اعراب تطبیق داده است.
📚 بایبل عبری، توراه، سِفر لاویان، بخش ۱۸، بندهای ۶ تا ۱۹: هیچ‌کدام از شما به خویشانِ نزدیک خود نزدیک نشود تا شرمگاه او را آشکار سازد. من یَهُوَه هستم. شرمگاه پدر خویش و شرمگاه مادر خود را آشکار مساز. این مادر توست، شرمگاه او را آشکار مساز. شرمگاه زنِ پدرِ خویش را آشکار مساز، این عینِ شرمگاه پدر تو است. شرمگاهِ خواهرِ خویش را آشکار مساز، خواه دخترِ پدرت باشد یا دخترِ مادرت. خواه در خانه زاده شده باشد،‌ خواه در بیرون، شرمگاه او را آشکار مساز. شرمگاه دخترِ پسرِ خویش را آشکار مساز؛ نیز شرمگاه دخترِ دخترِ خود را. چرا که شرمگاه ایشان، شرمگاه خود تو است. شرمگاه دخترِ زنِ پدرِ خویش را که زاده‌ی پدرِ تو است، آشکار مساز. این خواهر تو است، ‌نباید شرمگاه او را آشکار سازی. شرمگاه خواهرِ پدرِ خویش را آشکار مساز، چرا که گوشتِ پدر تو است. شرمگاه خواهرِ مادرِ خویش را آشکار مساز، چرا که گوشتِ مادر تو است. شرمگاه برادرِ پدر خویش را آشکار مساز؛ پس به همسر او نزدیک مشو، چرا که زنِ عموی تو است. شرمگاه عروس خویش را آشکار مساز. این زنِ پسر تو است، شرمگاه او را آشکار مساز. شرمگاه زنِ برادر خویش را آشکار مساز، چرا که این عین شرمگاه برادر تو است. شرمگاه زنی را با شرمگاه دختر او آشکار مساز؛ دخترِ پسر او و دخترِ دخترش را مگیر تا شرمگاه ایشان را آشکار سازی. آنان گوشت تو هستند، این زنا با محارم باشد. از برای حَرَم خویش، زنی به همراه خواهر او مگیر و شرمگاه زنِ اخیر را در زمان حیات خواهرش آشکار مساز. به زنی که آلوده به حیضِ خویش است، نزدیک مشو تا شرمگاه او را آشکار سازی. [پ.س.]


📗 بخشی از مطالب این فرسته از منبع زیر برگرفته شده‌اند:
Reynolds, Gabriel Said. The Qur’an and the Bible: Text and Commentary. New Haven: Yale University Press, 2018.

#بایبل #قرآن #رمضان #روز_چهارم #جزء_چهارم (فرسته‌ی ۲ از ۲)

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes