🥀 به یاد مهسا امینی و دیگر هم‌میهنانی که مظلومانه از میان ما رفتند.

🌏 تجمع یادبود مهسا امینی، ملبورن، ۲۰ سپتامبر ۲۰۲۲

📸 نام‌ عکاس محفوظ است.

#مهسا_امینی #ظالمان_را_جایگاهی_بد_در_انتظار_است

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes

✨ ترجمه‌ی فارسیِ مجموعه‌ی مستند «عیسی و اسلام» | نوابخش ۱۴ از ۱۴

📌 کتابِ اسلام — بخش دوم


🔻 نوابخش ۱۴ به بررسی این پرسش‌ها می‌پردازد:
🔅 پدیدآورنده‌ی قرآن کیست؟ آیا محمّد پدیدآورنده‌ی قرآن است؟
🔅 آیا قرآن پدیدآورندگان متعددی داشته است؟
🔅 آیا این مطلب که پدیدآورنده‌ی قرآن «خدا» است ادعایی الهیاتی/کلامی است یا پرسشی تاریخی/علمی است؟
🔅 چرا ذهنِ مردمان دوران کهن می‌پذیرفت که قرآن می‌تواند سخنِ خدا باشد؟
🔅 پیچیدگی و پاره‌پاره‌بودن متن قرآن چه چیزی درباره‌ی پدیدآورندگانِ آن و فرآیند شکل‌گیریِ آن می‌گویند؟
🔅 محتمل‌ترین فرضیه درباره‌ی پدیدآورندگانِ قرآن و فرآیند شکل‌گیریِ آن چیست؟


🎞 پیوندها به نَوابخش ۱۴ از ۱۴ در شبکه‌های عنقاء
🔅 تلگرام کیفیت عالی (FHD, 1080p)
🔅 تلگرام کیفیت بالا (HD, 720p)
🔅 تلگرام کیفیت متوسط (SD, 480p)
🔅 تلگرام کیفیت پایین (240p)
🔅 اینستاگرام
🔅 آپارات
🔅 یوتیوب


#دین #دین‌پژوهی #اسلام #اسلام‌پژوهی #قرآن #قرآن‌پژوهی #تاریخ #تاریخ_اسلام

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes

🌏 پژوهش و پی‌جوییِ علمی در این شب‌ها و روزهای پُر بیم و امید که بر ایران و ایرانیان می‌گذرند بسیار دشوار است. خبرهای ناگوار پیوسته درمی‌رسند و همچون تیری بر دل می‌نشینند. آزادی‌ها گرفته شده‌اند و ستم‌ها گسترده شده‌اند. هم‌وطنان آزار می‌بینند، در بند می‌شوند، و بی‌جان می‌گردند. گوشِ آنان که باید داد‌خواهی‌ها را بشنوند ناشنوا است، چشمان‌شان بر بی‌دادها بسته است، و سخنان‌شان سست و بی‌مایه گشته است.

🌏 با آنکه چندان آرامشی در ذهن و روان برای بررسی‌های علمی و دقت‌های پژوهشی نمانده است، اما همچنان در عنقاء می‌نویسم با این امید که شاید این نوشته‌ها اندکی از درد و رنج ما بزدایند، از تحکّم‌ها و تصلّب‌های پیشین بکاهند، افق‌هایی تازه پیش چشمان ما نمایان سازند، و راهی به سوی آزادی و آگاهی بگشایند.

#برای_آزادی #برای_آگاهی #برای_انسان #برای_ایران

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes

✨ مجموعه‌ی مستند «عیسی و اسلام» برای فارسی‌زبانان


🔻 مستند «عیسی و اسلام» مجموعه‌ای از ژِرار موردیا و ژِرُم پریور است و در شبکه‌ی آرته‌ی فرانسه در سال ۲۰۱۵ میلادی پخش شده است. عنقاء این مجموعه را برای فارسی‌‌زبانان ترجمه، ویرایش، زیرنویس، و تدوین کرد و در ۱۴ نوابخش در شبکه‌های تلگرام، اینستاگرام، آپارات، و یوتیوب عنقاء منتشر شد.


🔻 برای دسترسی به این مستند از پیوندهایی که در فهرست زیر آمده‌اند استفاده کنید:

🔅 نوابخش ۱: تصلیب [عیسی] از دیدگاه قرآن – بخش یکم

🔅 نوابخش ۲: تصلیب [عیسی] از دیدگاه قرآن – بخش دوم

🔅 نوابخش ۳: اهل کتاب – بخش یکم

🔅 نوابخش ۴: اهل کتاب – بخش دوم

🔅 نوابخش ۵: پسر مریم [اِبن مریم] – بخش یکم

🔅 نوابخش ۶: پسر مریم [اِبن مریم] – بخش دوم

🔅 نوابخش ۷: هجرت پیامبر – بخش یکم

🔅 نوابخش ۸: هجرت پیامبر – بخش دوم

🔅 نوابخش ۹: محمّد و بایبل – بخش یکم

🔅 نوابخش ۱۰: محمّد و بایبل – بخش دوم

🔅 نوابخش ۱۱: دین ابراهیم – بخش یکم

🔅 نوابخش ۱۲: دین ابراهیم – بخش دوم

🔅 نوابخش ۱۳: کتاب اسلام – بخش یکم

🔅 نوابخش ۱۴: کتاب اسلام – بخش دوم


🔻 نقد‌ونظرهایتان درباره‌ی ترجمه‌ی فارسی این مستند را با عنقاء مطرح کنید.


#دین‌پژوهی #اسلام‌پژوهی #قرآن‌پژوهی #تاریخ_اسلام #عیسی_و_اسلام
#Religious_Studies #Islamic_Studies #Quranic_Studies #History_of_Islam #Jesus_and_Islam

#برای_آزادی #برای_آگاهی

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes

🌏 خبر

✨ انتشار کتابِ «عیسی و اسلام: ترجمه‌ی فارسی مستندی از آرشیپل ۳۳ و آرته‌‌ی فرانسه» در عنقاء


🔻همه‌ی آنچه در مستند «عیسی و اسلام» به زبان‌های آلمانی، انگلیسی، فرانسوی، و عربی از سوی پژوهشگران و راویِ مستند گفته شده است به همراه ترجمه‌ی فارسی آنها در قالب کتابی الکترونیکی گردآوری و تدوین شده است. این کتاب به‌زودی از سوی «نشر عنقاء» منتشر خواهد شد و در عنقاء در دسترس خواهد بود.

🔅 عنوان کتاب: عیسی و اسلام
🔅 کارگردانان: ژِرار موردیا و ژِرُم پریور
🔅 مترجمان: هویار شُکری و زهیر میرکریمی


🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes

📖 کتاب «عیسی و اسلام: ترجمه‌ی فارسی مستندی از آرشیپل ۳۳ و آرته‌‌ی فرانسه»

🔅 عنوان کتاب: عیسی و اسلام
🔅 کارگردانان: ژِرار موردیا و ژِرُم پریور
🔅 مترجمان: هویار شُکری و زهیر میرکریمی
🔅 ناشر: نشر عنقاء


📝 بخشی از پیشگفتار
آماده‌سازی این کتاب و مستند با زیرنویس فارسی بدون همکاری بی‌چشم‌داشت دانشورانی که ذکر نام و یادشان را بر خودم لازم می‌دانم ممکن نمی‌شد، از جمله (به ترتیب الفباییِ نام) اسما حدیدی، امین قنبری، ایمان تاجی، حنیف‌رضا جابری‌پور، سارا نیک‌اندیش، علی کاشانی، فرهاد شفتی، کوهزاد اسماعیلی، مجید سلیمانی، مجید منتظرمهدی، هانیه ابوالحسنی، هویار شُکری، و یاسر میردامادی. همچنین، قدردانِ همراهی بی‌دریغ کسانی‌ام که بنا بر ملاحظه‌هایی ترجیح دادند نامی از آنها ذکر نشود. سپاس‌گزارِ همراه و همسرم، نرگس، هستم که با امیدبخشی‌هایش این کار را برایم آسان ساخت.
بی‌تردید آنچه پیش‌روی شماست خالی از کاستی و نادرستی نیست و مسؤولیت همگی آنها بر عهده‌ی من است؛ ناصحِ مشفق باشید و کاستی‌ها و نادرستی‌های این کار را به من هدیه کنید.


#دین‌پژوهی #اسلام‌پژوهی #قرآن‌پژوهی #تاریخ_اسلام

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes

♦️ بخش سوم از سلسله‌مناظره‌های فصلیِ «باور و بی‌باوری در عصر پساسکولار» یکشنبه ۲۹ اکتبر ۲۰۲۲ / ۸ آبان ۱۴۰۱ ساعت ۱۱ صبح به وقت لوس‌آنجلس / هفت عصر به وقت لندن برگزار می‌شود. در این مناظره تدی اسمیث از این ایده دفاع می‌کند که تعارض علم و دین دائمی است و حسین کمالی به نقد این ایده می‌پردازد. این بحث در این لینک روی زوم برگزار می‌شود و برای شرکت در آن ثبت نام لازم نیست. @YMirdamadi

🔍 قرآن: قرائت‌ها، آرایه‌ها، و ویرایه‌ها 

✨ اختلاف قرائت‌های قرآن و آهنگین‌سازیِ متن

🖋 یادداشت‌های دین‌پژوهان | محمدمهدی شیرازی | بخش ۱ از ۳


🔻 متن رسمی‌شده‌ی قرآن که امروزه در میان مسلمانان در دست و در گردش است – و البته هنوز قرآن‌هایی بر مبنای برخی قرائت‌های دیگر منتشر می‌گردند – در گذشته‌ای نزدیک به این رسمیت رسیده‌، و پیش از آن چنین نبوده است. آنچه که بر مبنای این قرائتِ رسمی در میان بسیاری از مسلمانان پدید آمد همانا باور به نقل کلمه‌به‌کلمه‌ی قرآن از زمان و زبان پیامبر تاکنون بود، در حالی که این باور با نگاهی نقادانه بحث‌برانگیز است.

🔻 با مراجعه‌ای نه چندان دشوار به کتاب‌های علم قرائت یا تفسیر، با گونه‌هایی از قرائتِ قرآن مواجه می‌شویم که در زمان‌های پیشین در میان مسلمانان رواج داشته‌؛ و این تکثر به رسمیت شناخته می‌شده است، تکثری که قرائت رسمی‌شده در زمانه‌ی ما تنها یکی از گونه‌های آن بوده است. برای نمونه، فضل بن حسن طبرسى نویسنده‌ی تفسیر شیعی معروف «مجمع البیان» در سده ششم هجری قمری در مقدمه‌ی کتاب می‌نویسد: "الظاهر من مذهب الإمامية أنهم أجمعوا على جواز القراءة بما تتداوله القرّاء بينهم من القراءات، إلا أنهم اختاروا القراءة بما جاز بين القراء، و كرهوا تجريد قراءة مفردة" یعنی "این گونه به نظر می‌رسد که امامی‌مذهبان بر جواز خواندن [قرآن] به قرائت‌های متداول میان قاریان [سرشناس] اتفاق نظر دارند، بدین گونه که همه قرائت‌هایی که میان قاریان وجود داشته را می‌خوانند، و انتخاب [تنها] یک قرائت مشخص را نمی‌پسندند."

🔻 در میان اهل سنت نیز ماجرا به همین شکل بوده، و هنوز هم نمود دارد، در حالی که در میان شیعیان شیوه تکثر در قرائت تقریبا از بین رفته است. برای نمونه، در میان اهل سنت می‌توان به کتاب «لطائف الإشارات لفنون القراءات» نوشته ابوالعباس قسطلانی اشاره کرد. این کتاب را نهاد چاپ قرآن در عربستان چاپ‌ کرده است.

🔻 از سوی دیگر قرائت‌هایی بوده که به عنوان شاذ شناخته می‌شده‌اند. این قرائت‌ها اگرچه معتبر نبوده‌؛ اما مُجاز بوده‌‌اند. ماجرای تکثر قرائت‌ها به این جا ختم نمی‌شود، زیرا همه‌ی این قرائت‌های معتبر و شاذ تنها در دایره‌ی قرآنی که در زمان عثمان رسمی شد پدید آمده‌اند. اما دایره‌ی دیگری از اختلاف در قرائت‌‌ها در میان‌ صحابه‌ی پیامبر موجود بوده است؛ مثلًا عبدالله بن مسعود یا دیگر صحابه قرآن را به گونه‌ای متفاوت از آن چه در زمان عثمان رسمیت پیدا کرد می‌خوانده‌اند، و هنوز هم آثاری از این قرائت‌ها در کتاب‌های تفسیر و علوم قرآن باقی مانده‌ است.

🔻 اکنون شاهدی مهم بر این که اختلاف در قرائت قرآن تا چه اندازه مسأله‌ای جدی و شایان توجه است مطرح می‌شود. همه‌ی مسلمانان باید سوره‌ی فاتحه را در نمازهای روزانه بخوانند، لذا از این جهت هیچ سوره‌ای مانند این سوره مورد توجه ایشان نیست، و در نتیجه انتظار می‌رود دست‌کم در این سوره اختلافی در قرائت نباشد، حال آن که قرائت آن هم در میان صحابه مورد اختلاف بوده؛ و هم در قرائت‌های پدیدآمده در مورد قرآنِ عثمان محل اختلاف است؛ برای نمونه، قرائت برخی از صحابه چنین بوده است: «صراط مَن أنعمت عليهم غير المغضوب عليهم و غير الضالين» که دو اختلاف با فاتحه‌ی رسمی دارد (مصاحف؛ ابن‌ ابی‌داود، ح۱۴۱، ۱۴۴)، یا اختلافی که درباره‌ی «مَلِک يوم الدين» و «مالِک یوم الدین» در قرآن رسمی عثمانی وجود دارد.

🔻شاهد دیگری بر این که اختلاف در قرائت‌ تا چه اندازه جدی و قابل توجه است این مطلب است که محمد کاظم طباطبایی یزدی، نویسنده‌ی کتاب معروف «عُروة‌ الوُثقیٰ» در فقه شیعه، خواندنِ متن قرآن به هر گونه‌ای که بر مبنای دستور زبان عربی درست شمرده شود را جایز دانسته است حتی اگر آن قرائت از سوی قاریان پیشین قرائت نشده باشد (عُروة الوُثقى، كتاب الصلاة، فصل القراءة، مسألة ۵۰).

🔻درباره‌ی اختلاف قرائت‌ها دو مطلب به نظر می‌رسد:
۱. اگرچه معنای متن با اختلاف‌ قرائت‌ها در بیشتر موارد تفاوت عمده‌ای پیدا نمی‌کند؛ اما تفاوت‌های ریز و جزئیِ بسیاری را در میان آن‌ها می‌توان یافت.
۲. انشای کنونی قرآن فراورده‌ی فرایندی است که تدوینِ متن در زمان عثمان و پس از آن ویرایش قاریان در آن مؤثر بوده است، بنابراین نمی‌توان نسخه‌ی اولیه‌ی آن که توسط پیامبر اسلام ارائه شده است را در این حد پیراسته دانست.

🔻 اکنون به روند ویرایش واژه‌ها در فرایند نگارش قرآن می‌پردازم. لازم به ذکر است که در این بررسی تنها ویرایش‌هایی که صحابه و قاریان بر متن قرآن اِعمال کرده‌اند محل توجه بوده‌اند، و ویرایش‌هایی که توسط شخص پیامبر اسلام انجام شده‌اند مورد نظر نیستند.


🖋 محمدمهدی شیرازی
@anqanotes
ادامه در 👇🏼

🔍 قرآن: قرائت‌ها، آرایه‌ها، و ویرایه‌ها 

✨ اختلاف قرائت‌های قرآن و آهنگین‌سازیِ متن

🖋 یادداشت‌های دین‌پژوهان | محمدمهدی شیرازی | بخش ۲ از ۳


🔅 اختلاف قرائت در زمان پیامبر اسلام

🔻 بنا بر روایات متعدد و قابل توجه، اختلاف در قرائت قرآن در میان صحابه از زمان پیامبر اسلام وجود داشته است، و مورد تأیید پیامبر نیز بوده است: "إن هذا القرآن أنزل علی سبعة أحرف فاقرءوا ما تیسّر منه"، این قرآن بر هفت خوانه نازل شد؛ پس هر خوانه‌ای که [برای‌تان] آسان است را بخوانید (صحیح مسلم، باب بیان أن القرآن على سبعة أحرف. سنن ترمذی، باب ما جاء أن القرآن أنزل على سبعة أحرف. این معنا به چند بیان و از سوی عده‌ای از صحابه به نقل از پیامبر روایت شده است).

🔻 اما این هفت‌ خوانه توسط پیامبر تبیین نشده؛ و گویا "سبعة أحرف" در این جا همانند "سبعة أبحر" در تعبیر قرآن است که صِرفًا جهت بیان تکثر و فزونی بوده، و در نتیجه شیوه‌های قرائت به دست قاریان سپرده شده است.

🔻 از سوی دیگر گرچه این حدیث به ظاهر مورد تکذیب امام پنجم شیعیان قرار گرفته: "يقولون إن القرآن نزل على سبعة أحرف، كذبوا؛ و لكنه نزل على حرف واحد من عند الواحد"؛ گویند قرآن بر هفت خوانه نازل شد، دروغ می‌گویند؛ قرآن از نزد [خدای] یکتا با یک خوانه نازل شده است (کافی، کتاب فضل القرآن، باب النوادر، ح۱۳)، اما می‌توان میان این دو حدیث سازگاری پیدا کرد؛ این گونه که قرآنی که نزد پیامبر بوده است یک‌ خوانه داشته است اما پیامبر به صحابه اجازه داده است تا آن را با چند خوانه بخوانند. لازم به ذکر است که در روایتی از همین پیشوا‌ی مذهبی هفت خوانه‌ی قرآن پذیرفته شده است (خصال، باب السبعة، ح۴۳)، و این مؤید امکانِ سازگاری میان دو روایت مذکور است.


🔅 نمونه‌ای از گزینش در نگارش عثمانی

🔻 عثمان به اعضاى مجلس تدوین قرآن سفارش کرد: "إذا اختلفتم في عربية من عربية القرآن فاكتبوها بلسان قريش فإن القرآن أنزل بلسانهم"؛ اگر در شیوه‌ی گفتاریِ موردی از قرآن اختلاف پیدا کردید آن را به زبان قریش بنویسید زیرا که قرآن به زبان ایشان نازل شده است (صحیح بخاری، باب نَزَل القرآن بلسان قریش و العرب، ح۱). از این روایت چنین به نظر می‌رسد که بخشی از قرآن قرائتِ مشخصی نداشته؛ بل بر حسب شیوه‌های متفاوت میان مردمان عرب در گفتار؛ قرائت‌های مختلفی داشته است، و از آن جا که پیامبر اسلام از قبیله‌ی قریش بوده است، یا به این جهت که زبان قرآن بیشتر به شیوه‌ی گفتاری قریش بوده است؛ عثمان تصمیم گرفته است تا همه‌ی قرآن به این شیوه نگاشته شود.

🔻 برای نمونه "فأمّا مَن أوتِيَ كِتابَه بِيَمينِه فَيَقولُ هاؤُم اقرَءُوا كِتابيَه" (سوره‌ی حاقه، آیه ۱۹)، در این جا واژه‌ی "هاؤُم" - به معنای بیایید و بگیرید - به شیوه‌ی گفتاری مردمان حجاز عربستان - از جمله قبیله‌ی قریش - آمده، در حالی که برخی از مردمان عرب واژه‌ی "هاءُوا"، و برخی دیگر از ایشان واژه‌ی "هاکُم" را به کار می‌برده‌اند (مجمع البیان، ذیل آیه‌ی مذکور).


🖋 محمدمهدی شیرازی
@anqanotes
ادامه در 👇🏼

🔍 قرآن: قرائت‌ها، آرایه‌ها، و ویرایه‌ها 

✨ اختلاف قرائت‌های قرآن و آهنگین‌سازیِ متن

🖋 یادداشت‌های دین‌پژوهان | محمدمهدی شیرازی | بخش ۳ از ۳ 


🔅 ساختار سرودگونه و ترانه‌گانه

🔻 با مقایسه میان قرآن‌‌ رسمی‌شده در زمان عثمان و قرائت دیگر صحابه، و نیز مقایسه میان قرآن رسمی‌شده در زمانه‌ی ما و قرائت‌‌ دیگر قاریان؛ می‌توان به این نکته‌ دست یافت که در فرایند رسمی‌سازی ساختار آهنگین‌ِ متن مورد توجه بسیار بوده است. سرودها و ترانه‌ها در ادیان همیشه به عنوان جاذبه‌ای ویژه از جایگاهی والا برخوردار بوده‌اند، و در اسلام توجه به قرائتِ آهنگینِ قرآن یکی از گونه‌های همین رویکرد است.

🔻 بنا بر شواهدی از متن قرآن می‌توان به این نکته دست یافت که نسخه‌ی اولیه‌ای که پیامبر ارائه کرده است نیز تا حدودی متنی سرودگونه، ترانه‌گانه، و آهنگین بوده است. از جمله‌ی این شواهد می‌توان به فاصله‌های قافیه‌گون آیات، یا سخن مخالفان که می‌گفتند قرآن شعرِ پیامبر است اشاره کرد. توجه به ساختارِ ترانه‌گانه در متنِ قرآن به اندازه‌ای بوده که گاه در برابرِ دستور زبان با تنش مواجه شده؛ و جمله‌سازی را به تکلف انداخته است؛ برای نمونه: "وَ اذكُر اسمَ رَبِّكَ وَ تَبَتَّل إلَيهِ تَبتيلًا" (سوره‌ی مزّمّل، آیه‌ی ۸). در این جا بر مبنای دستور زبان باید واژه‌ی "تَبَتُّلًا" به کار می‌رفت، اما واژه‌ی "تَبتیلًا" به کار رفته است که نیازمند جمله‌ای تکرارآمیز در تقدیر است: و تَبَتَّل إليه و بَتِّل إليه نَفسَك تَبتيلًا، یعنی: به سوی خدایت کَنده شو و خود را به سویش بکَن.

🔻 ساختار ترانه‌گانه‌ی متنِ اولیه باعث شد تا آهنگین‌سازیِ متن مورد توجه ویژه‌ی برخی قاریان قرار بگیرد. برای نمونه:
أتانا أبوالدرداء فقال: أفيكم أحد يقرأ على قراءة عبدالله؟
فقلت: نعم، أنا.
قال: فكيف سمعت عبدالله يقرأ "و الليل إذا يغشى"؟
فقلت: سمعته يقرأ: و الليل إذا يغشى، و النهار إذا تجلى، و الذكر و الأُنثى.
قال: و أنا والله هكذا سمعت رسول الله يقرأها، و لكن هؤلاء يريدون أن أقرأ: و ما خلق؛ فلا أتابعهم.

ابودرداء - از صحابه‌ی پیامبر - نزد ما آمد و گفت: آیا کسی در میان شما به شیوه‌ی قرائت عبدالله [بن مسعود قرآن] می‌خواند؟
گفتم: آری، من.
گفت: بگو ببینم عبدالله [بن مسعود] چگونه سوره‌ی لیل را می‌خواند؟
گفتم: شنیدم این گونه می‌خواند: و اللیل إذا يغشى، و النهار إذا تجلى، و الذكر و الأُنثى.
ابودرداء گفت: به خدا من هم شنیدم پیامبر همین‌گونه می‌خواند، اما اینان می‌خواهند چنین بخوانم: و ما خَلَق الذكر و الأُنثى؛ و من نخواهم پذیرفت (صحیح مسلم، باب ما يتعلق بالقراءات، ح٥).
نویسنده‌ی تفسیر مجمع البیان نیز می‌نویسد: از پیامبر، علی بن ابی‌طالب، ابن مسعود، ابن عباس، و ابودرداء روایت شده که این آیه را این گونه خوانده‌اند: و خَلَق الذكر و الأُنثى؛ بدون "ما" (مجمع البیان، ذیل سوره لیل؛ آیه ۳). مقایسه‌ی قرائتِ کنونی این آیه – که در نگارش عثمانی شکل گرفته است – با قرائتی که برخی صحابه داشته‌اند و از پیامبر نیز نقل شده است به روشنی رویکرد آهنگین‌سازی متن رسمی‌شده را می‌رساند.

🔻 پس از آهنگین‌سازی متن، آهنگ‌سازی بر متن با به‌کارگیری شیوه‌های آوایی و روش‌های آوازی داستان دیگری دارد که در این نوشتار مورد نظر نبوده‌ است.


#قرآن #قرآن‌پژوهی #اختلاف_قرائت‌ها #رسمی‌سازی
#Quran #Quranic_Studies #Variant_Readings #Canonization


🖋 محمدمهدی شیرازی
@anqanotes