📜 نامه‌ی یعقوبِ سروجی به حِمیَریان
بخش ۱۰ از ۱۰


▪️ بند پنجاه‌وچهارم
ܦܓܪܐ ܡܐ ܕܐܬܚܒܠ ܕܢܬܩܢ ܐܝܬ ܠܗ܇ ܗܝܡܢܘܬܐ ܕܝܢ ܐܢ ܡܣܬܪܚܐ ܒܟܦܘܪܝܐ܇ ܠܝܬ ܡܕܡ ܕܡܨܐ ܡܬܩܢ ܠܗ ܕܬܫܦܪ. ܘܡܚܕܐ ܕܢܗܪܐ ܢܦܫܐ ܒܗܠܝܢ܇ ܕܡܢ ܚܫܐ ܠܐ ܬܕܚܠ܇ ܘܡܢ ܢܓܕܐ ܠܐ ܬܣܬܪܕ ܗܘ ܚܫܐ ܙܐܥ ܡܢܗ ܘܥܪܩ܇ ܘܡܫܬܟܚܐ ܠܐ ܚܫܘܫܬܐ ܒܣܒܪܗ. ܘܡܐ ܕܒܩܛܝܪܐ ܕܐܘܠܨܢܐ ܐܬܥܨܝܬ ܕܬܫܢܐ ܡܢ ܦܓܪܐ܇ ܪܗܛܘ ܠܩܘܒܠܗ ܟܠܝܠܐ ܕܙܟܘܬܐ ܡܢ ܚܙܝܘܗܝ ܕܐܓܘܢܐ. ܕܬܗܪܝܢ ܒܝܕܪܐ ܪܒܐ ܕܡܣܝܒܪܢܘܬܗ.
وقتی بدن فاسد ‌شود آن را مرمت باشد، اما اگر ایمان با کفر فاسد شد هیچ‌چیز نمی‌تواند دوباره شُکوهِ آن را نو بسازد. و به محضِ این‌که روح در این امر روشن شد تا از رنج نترسد و از تازیانه نلرزد، رنج از او دور می‌شود و می‌گریزد و در صبرِ خود بی‌رنجی می‌یابد. و هنگامی‌که با قدرتِ عذاب او <یعنی روح> را از بدن بیرون ‌آورند، آنگاه تاج‌های پیروزی از جانبِ کسانی که مبارزه را دیدند و از مبارزه‌ی عظیمِ استقامتِ او شگفت‌زده شده بودند به سوی او آمدند.


▪️ بند پنجاه‌وپنجم
ܗܟܢܐ ܗܘܝܐ ܥܡ ܡܪܢ ܒܫܘܒܚܐ ܐܝܟ ܕܟܬܝܒ. ܕܐܡܬܝ ܕܢܥܢܕ ܡܢ ܦܓܪܐ. ܥܡ ܡܫܝܚܐ ܢܗܘܐ. ܩܠܝܠ ܗܘ ܓܝܪ ܙܒܢܐ ܘܛܒ ܙܥܘܪ ܕܢܐܬܐ ܗܘ ܕܐܬܐ ܘܠܐ ܢܘܚܪ. ܘܢܠܒܫ ܠܢܦܫܬܐ ܦܓܪܝܗܝܢ܇ ܘܠܦܓܪܐ ܫܘܒܚܐ ܘܠܐ ܡܬܚܒܠܢܘܬܐ.
پس او در جلال با خداوند است، همان‌طور که می‌گوید، وقتی بدن را ترک می‌کنیم، با مسیح خواهیم بود. زیرا آمدنِ کسی که می‌آید <یعنی مسیح> زمانِ کوتاه و بسیار کمی می‌بَرَد و او تردید نخواهد کرد. او ارواح را با بدنشان و بدن را با جلال و جاودانگی می‌پوشاند.


▪️ بند پنجاه‌وششم
ܛܘܒܝܟܘܢ ܐܘ ܡܗܝܡܢܐ ܘܪܕܝܦܐ. ܒܗܝ ܫܥܬܐ ܡܐ ܕܚܙܝܢ ܐܢܬܘܢ ܠܗ ܥܠ ܥܢܢܝ ܫܡܝܐ܇ ܘܪܗܛܝܢ ܩܕܡܘܗܝ ܚܝܠܘܬܐ ܕܡܠܐܟܐ ܒܢܝ ܢܘܗܪܐ܇ ܘܡܙܝܚܢ ܠܗ ܠܡܝܬܝܬܗ ܠܓܝܘܢܐ ܕܢܘܪܐ ܘܕܪܘܚܐ܇ ܘܥܠ ܐܐܪ ܡܬܝܚܝܢ ܣܕܪܐ ܕܓܘܙܠܬܐ܇ ܕܪܗܛܝܢ ܠܐܝܩܪܗ܇ ܘܚܒܨ ܠܚܕܕܐ ܓܘܕܐ ܕܫܠܗܒܝܬܐ܇ ܕܢܩܠܣܢ ܠܢܝܫܐ ܕܙܟܘܬܗ. ܘܙܥܩܐ ܩܕܡܘܗܝ ܩܪܢܐ ܐܚܪܝܬܐ ܕܪܝܫ ܡܠܐܟܐ. ܕܒܝܕ ܩܠܐ ܕܝܘܒܒܗ ܡܫܬܪܝܢ ܒܪܝܬܐ.
سعادت بر شما ای مؤمنان و جفا شدگان. در آن ساعت او را بر ابرهای آسمان می‌بینید که سپاهِ فرشتگان، فرزندانِ نور، به پیشِ پای او می‌شتابند، و لشکریانِ آتش و باد آمدنِ او را تمجید می‌کنند، و در هوا ردیف‌هایی از شعله‌های آتش پخش می‌شود که به سوی جلالِ او می‌روند، و انبوهی از شعله‌های آتش برای ستایشِ نشانِ پیروزی‌های او <یعنی صلیب> یکدیگر را فرا می‌گیرند. و در برابرِ او، رئیس ملائکه، آخرین شیپور را به صدا در می‌آورد که با صدای آن مخلوقات فراخوانده می‌شوند.


▪️ بند پنجاه‌وهفتم
ܘܡܬܬܥܝܪܝܢ ܡܝܬܐ܇ ܘܡܫܬܚܠܦܝܢ ܚܝܐ܇ ܘܩܝܡܝܢ ܥܢܝܕܐ܇‏ ܘܢܕܝܢ ܐܝܟ ܕܡܢ ܫܢܬܐ ܫܟܝܒܐ. ܘܒܗܬܝܢ ܪܕܘܦܐ ܘܡܬܢܨܚܝܢ ܪܕܝܦܐ. ܘܬܡܢ ܗܘܝܐ ܢܩܡܬܐ ܕܛܢܢܐ ܕܢܘܪܐ ܕܡܬܠܘܙܠܐ ܕܬܟܘܠ ܠܒܥܠܕܒܒܐ.
و مردگان زنده می‌شوند، زندگان متحول می‌شوند، رفتگان برمی‌خیزند و بیرون می‌آیند، مانند کسانی که از خواب بیدار می‌شوند. شکنجه‌گران شرمسار می‌شوند و شکنجه می‌شوند و غیرتِ آتشِ سوزان دشمنان را می‌سوزاند.


▪️ بند پنجاه‌وهشتم
ܬܡܢ ܡܬܚܙܐ ܫܘܦܪܗ ܕܡܘܕܝܢܘܬܐ ܘܦܘܪܥܢܗ ܕܗܝܡܢܘܬܐ ܫܪܝܪܬܐ. ܒܗܘ ܝܘܡܐ ܡܬܬܪܝܡܝܢ ܪܝܫܝܟܘܢ ܒܫܘܒܚܐ܇ ܘܡܬܢܨܚܝܢ ܟܠܝܠܝܟܘܢ ܒܙܟܘܬܐ. ܘܡܬܒܣܡܝܢ ܐܢܬܘܢ ܥܡ ܡܫܝܚܐ ܒܢܘܗܪܐ. ܘܐܚܕܝܢ ܐܢܬܘܢ ܐܬܪܗ ܕܝܡܝܢܐ. ܘܡܬܒܠܥܝܢ ܒܫܘܒܚܐ ܚܫܝܟܘܢ. ܘܡܫܬܚܠܦ ܠܐܝܩܪܐ ܨܥܪܟܘܢ܇ ܘܢܦܠܝܢ ܒܦܚܬܐ ܕܢܘܪܐ ܪܕܘܦܝܟܘܢ܇ ܘܡܫܬܕܝܢ ܠܚܫܘܟܐ ܒܪܝܐ ܒܥܠܕܒܒܝܟܘܢ.
در آنجا شُکوهِ اعتراف و پاداشِ ایمانِ راستین آشکار می‌شود؛ در آن روز سرهای شما در جلال به بالا می‌رود و تاج‌های شما با پیروزی تجلیل خواهد شد. و شما همراه با مسیح در نور شادی خواهید کرد. و کرسیِ سمتِ راستِ او را به دست می‌آورید. و رنج‌های شما به جلال تبدیل خواهند شد. اما تعقیب‌کنندگانِ شما در اعماقِ آتش خواهند افتاد و دشمنانِ شما به تاریکیِ بیرونِ پرتاب خواهند شد.


▪️ بند پنجاه‌ونهم
ܐܚܝ ܚܒܝܒܐ ܘܪܚܡܝ܇ ܠܒܒܘ ܚܕ ܠܚܕ܇ ܘܒܝܐܘ ܚܕ ܠܚܕ܇ ܘܣܡܘܟܘ ܠܒܐ ܕܚܕܕܐ ܒܡܠܬܐ ܕܒܘܝܐܐ. ܘܩܢܘ ܐܘܝܘܬܐ ܥܡ ܚܕܕܐ. ܐܝܟ ܗܕܡܐ ܚܠܝܡܐ܇ ܕܐܝܬܘܗܝ ܪܫܗܘܢ ܡܫܝܚܐ. ܘܥܗܕܘ ܠܒܨܝܪܘܬܝ ܒܨܠܘܬܐ ܕܚܘܒܟܘܢ ܪܘܚܢܐ. ܕܐܫܬܘܐ ܒܪܚܡܐ ܠܣܒܪܐ ܕܗܝܡܢܘܬܟܘܢ. ܫܠܡܗ ܕܡܪܢ ܝܫܘܥ ܡܫܝܚܐ ܥܡ ܟܠܟܘܢ ܐܡܝܢ܀ ܫܠܡܬ.
برادرانِ عزیزم و دوستانِ من، یکدیگر را تشویق کنید و به یکدیگر دلداری دهید، دل‌های یکدیگر را با کلامِ آسایش حمایت کنید، و همچون اعضای سالمِ <یک بدن> که سرِ آن مسیح است با یکدیگر متحد باشید. و کوچکىِ من را در دعاهای محبتِ معنوىِ خود به یاد آوردید، تا به امیدِ ایمانِ شما در رحمت شریک شوم. سلامِ ارباب‌مان عیسی مسیح همراهِ همه‌ی شما باد. آمین! به پایان آوردم.

▪️ پایان ▪️


🖋 سجاد امیری باوندپور
@anqanotes

📗 پیوست روز پنجم برای «نامه‌ی یعقوب سروجی به حِمیَریان» از سجاد امیری باوندپور

@anqanotes

🔍 از هوای یهوه...

✨ بایبل‌پژوهی

🖋 یادداشت‌های دین‌پژوهان | مجید سلیمانی


🔻 توماس رومِر، از برجسته‌ترین بایبل‌شناسان عصر ما، مجموعه درس‌گفتارهایی در خصوص عهد عتیق دارد شامل آخرین مطالعات نقادانه تاریخی. در این میان فقط چند جلسه به خود نام خدای «یهوه» می‌پردازد، سابقه آن در تاریخ و متون و معنی احتمالی اسم و تلفّظ آن. در این میان نکته‌ای دیدم که به نظرم جالب آمد.

🔻 می‌دانید، در سِفر خروج، آنجا که موسی به امید قبسی به سوی آن درختِ آتشین می‌رود و با خداوند سخن می‌گوید، از او می‌پرسد که اگر قوم از من بپرسند نام خدایت چیست، چه بگویم؟ و پاسخی غریب می‌شنود:
אֶֽהְיֶה אֲשֶׁר אֶֽהְיֶה
اِهْیِه اَشِر اِهْیِه
هستم آن که هستم
و در ادامه «به اسرائیلیان بگو که «یهوه» خدای پدران شما، ابراهیم و اسحاق و یعقوب، مرا فرستاد. این نامِ جاودانیِ من است که مرا با آن نسل اندر نسل بخوانند.»

🔻 از قضا یهودیان، نسل اندر نسل، از سر ترس و پرهیزگاری و مطابق اصول ده فرمان که «نام خدا را بیهوده بر زبان میاور»، از همان عهد نگارش تورات، این نام را نوشتند امّا بر زبان نیاوردند، چنان که تلفظ اصلی آن هم گم شد. به واقع هر گاه در متن به این اسم می‌رسند، به جای «یهوه»، اسمی دیگر و خصوصا «ادونای» אֲדֹנָי را بر زبان می‌آورند، به همین معنیِ خدای من.

🔻 امّا بر مبنای همین پاره از متن، عموما فرض بر این بوده که نام «یهوه» نسبتی دارد با «هستم آن که هستم» و بنابراین صورتی کهن از فعل «بودن» در عبری، «هَیَه» הָיָה. یهوه: «آن که هست».

🔻 امّا توماس رومر، بعد از بررسی همه‌ی فرضیات، به نظر قدیمی وِلهاوزِن بازگشته که «یهوه»، به احتمال زیاد، برگرفته از ریشه‌ی کلمه‌ی سامی «هوی» است که سه معنی را در خود جمع کرده است. سه معنی که آن‌ها را در متنی کهن مثل قرآن هم می‌یابیم:
میل و علاقه داشتن: مَا تَهْوَى الْأَنْفُسُ
فرود آمدن: وَالنَّجْمِ إِذَا هَوَىٰ
دمیدن یا وزیدن: فَتَخْطَفُهُ الطَّيْرُ أَوْ تَهْوِي بِهِ الرِّيحُ
شواهد قرآنی افزوده‌ی من است. این معنی اخیر خصوصاً مرتبط است با مفهوم هوا و دَم و نَفْس و نَفَس و ریح و روح و سوابق آن در خصوصاً آفرینش و نفخِ روح در آدمی پنهان نیست. پس به این معنی، «یهوه» آن است که (فرو می‌آید و می‌وزد و در آدمی) می‌دمد.

🔻 رومر می‌افزاید که این فعل در دو معنی اول در عهد عتیق آمده امّا نه در معنی سوم، که از نظر او تصادفی نیست و غیبت آن به دلیل همان پیوستگی آغازین با نام یهوه بوده است.

🔻 همین دیگر، امّا الله چطور؟ جدای آنچه مولانا آورده؟
معنی الله گفت آن سیبَویه / یُولِهونَ فی الحوائج هُم لَدَیه
گفت اَلِهنا فی حَوایِجْنا الَیْک / وَ الْتَمَسناها وَجَدناها لدیک


🔗 برای دسترسی به این یادداشت و یادداشت‌های دیگر از مجید سلیمانی بنگرید به صفحه‌ی او در اینستاگرام.

🖋یادداشت‌های دین‌پژوهان | مجید سلیمانی
@anqanotes

🔍 دو کمان کیهانی در قرآن

✨ قرآن‌پژوهی

🖋 یادداشت‌های دین‌پژوهان | مهرداد طباطبایی


🔻 سوره‌ی نجم، با اصرار بر ملاقات پیامبر با موجودی اُلوهی آغاز می‌شود؛ موجودی که در بالاترین افقِ آسمان بوده (وهو بالافق الاعلی)، سپس پایین و پایین‌تر آمده (ثم دنا فتدلی)، تا اینکه آن قدر به پیامبر نزدیک شده (فکان قاب قوسین او ادنی)، که چیزهایی را به او وحی کرده است (فأوحی الی عبده ما أوحی).

🔻 درباره‌ی آیه‌ی نهم از این سوره، یعنی «فَکانَ قَابَ قَوسَیْنِ اَو اَدنَیٰ»، مفسران در طول سده‌های گذشته، چهار تفسیر متفاوت بیان کرده‌اند که به نظر می‌رسد هیچ‌یک از آنها نتوانسته معنای آیه را بازتاب دهد:
(۱) به اندازه‌ی طولِ دو کمان (حدود دو متر تا چهار متر)،
(۲) به اندازه‌ی دو ذراع (حدود یک متر)،
(۳) به اندازه‌ی فاصله‌ی دو سرِ کمان وقتی که کشیده می‌شود و به هم نزدیک می‌شوند (کمتر از نیم‌متر)، و نهایتاً
(۴) به اندازه‌ی دو کمانِ به هم چسبیده.

🔻در این تفسیر چهارم ادعا می‌شود که این کار یک رسم عربی بوده است که دو نفر برای نشان‌دادنِ دوستیِ عمیق‌شان کمان‌هایشان را به هم می‌چسبانده‌اند. ملاحظه می‌شود که گویی مفسران متوجه بوده‌اند که باید تفسیری برای این آیه ارائه دهند که نشانگر حداکثر نزدیکی میان آن موجود اُلوهی و پیامبر باشد، و برای همین به تدریج از معنای تحت‌اللفظی آیه دور و دورتر شدند و با پذیرفتن تکلّف‌هایی تلاش کردند آن فاصله‌ی اولیه (دو تا چهار متر) را کمتر و کمتر کنند، تا در نهایت برای رسیدن به کمترین فاصله متوسل به جعلِ داستانی درباره‌ی رسوم عربی شدند تا این اتصال را به گونه‌ای توجیه کنند.

🔻 اما به نظر می‌رسد برای حل معمای دو کمان، نیاز نیست چندان از معنای تحت‌اللفظی آیه دور شویم، به شرط آنکه خود متن بتواند کلیدی در اختیارمان بگذارد تا معنای آن را بفهمیم. به گمان من، آن کلید را می‌توان در نام سوره جست. سوره‌ی نجم را شاید بتوان «کیهانی»ترین سوره‌ی قرآن نامید؛ زیرا با اشاره‌ی مستقیم به یک ستاره و افتادنش آغاز می‌شود (آیه‌ی ۱)، با نام بردن مستقیم از ستاره‌ای دیگر به پایان می‌رسد (رب الشعری در آیه‌ی ۴۹)، و در این میان باز هم اشاراتی کیهانی دارد، مانند افق اعلی (آیه‌ی ۷) و احتمالا افق ادنی (آیه‌ی ۸)، السموات (آیه‌ی ۲۶)، و ما فی السموات وما فی الارض (آیه‌ی ۳۱). بعضی حتی «سدرة المنتهی» (آیه‌ی ۱۴) را هم اشاره به صورتی فلکی، مشخصا صورتِ فلکی اَندرومِدا، دانسته‌اند[۱]، که هرچند کلیّت آن قابل دفاع به نظر می‌رسد، درباره‌ی مصداق آن صورت فلکی می‌توان بیشتر تأمل کرد.

🔻با این کلید، اکنون می‌توانیم بدون دور شدن از معنای تحت‌اللفظی «قوس» معنای نهان آن را دریابیم؛ برای فهم آیه کافی است به جای دو کمان در زمین، به دنبال دو کمانِ کیهانی بگردیم. با این اوصاف، چرا نباید ذکر صریح کلمه‌ی «قوس» را در آیه‌ی مورد بحث، اشاره‌ای به صورت فلکی «قوس» دانست؟ احتمالا پاسخ این است که اولاً چون چه ربطی به بافت این آیات دارد؟! ثانیا چون در آیه صحبت از دو قوس است، نه یک قوس.

🔻 برای پاسخ به دو اشکال بالا، کافی است تا دیر نشده در آسمان همین شب‌های اوایل پاییز، نگاهی به «افق ادنی» بیندازیم و صورت فلکی قوس را در شکل واقعی‌اش ببینیم تا شاهد یک پدیده‌ی جالب کیهانی باشیم: مماس‌بودن دو کمانِ کیهانی با یکدیگر: یکی همان کمانی که در دست کماندارِ صورت فلکیِ قوس است، و دیگری کمانِ کهکشان راه شیری (که به تعبیر احادیث شیعی «قوس الله»[۲] است). این پدیده‌ی جالب کیهانی، همیشه درست در قلب کهکشان راه شیری، یعنی پرستاره‌ترین و مرکزی‌ترین قسمت آن، رخ می‌دهد (معمولا نوآموزان با همین نشانی صورت فلکی قوس را در آسمان شب می‌یابند).

🔻 اکنون منظور از دو کمان روشن شد. از همین جاست که ربطش هم مشخص می‌شود. منظور آیه‌های بالا این است که آن موجود اُلوهی آن قدر پایین آمد و به پیامبر نزدیک و نزدیک‌تر شد، که درست مثل دو کمانِ آسمانی که با هم مماس شده‌اند، آن دو به کمالِ اتصال رسیدند. جالب است که به گفته‌ی عبدالرحمن صوفی، از بزرگ‌ترین ستاره‌شناسان مسلمان و نویسنده‌ی کتاب «صُوَر الکَواکِب»، عرب‌ها از قدیم آن ناحیه از آسمان را که بین کمان و بدن کماندار قرار گرفته، «الوصل» می‌نامیده‌اند.[۳]

[۱] احمد پاکتچی، «بازخوانی مفهوم سدرةالمنتهی با رویکرد گفتمانی»، صحیفه‌ی مبین، ۲۱:۵۸، صص ۴۶-۷.
[۲] ابن شعبه حرّانی، تُحَف ‌العقول، انتشارات جامعه مدرسین، ۱۴۰۴، ص ۲۴۲.
[۳] عبدالرحمن صوفی، صور الکواکب، نسخه‌ی خطی شماره‌ی ۳۰۷۱۰/۴۴۱۵، کتابخانه‌ی مجلس شورای اسلامی، برگ ۱۴۱ب.

#قرآن #قرآن‌پژوهی #کیهان‌شناسی_قرآنی #نجم #صورت_فلکی #قوس
#Quran #Quranic_Studies #Quranic_Cosmology #Najm #Constellation #Sagittarius

🖋یادداشت‌های دین‌پژوهان | مهرداد طباطبایی
@anqanotes

ویدئویی کوتاه دربارۀ مصحف صنعاء1

دربارۀ مصحف صنعاء ۱ که از جهاتی مهم‌ترین سند قرآنی باقی‌مانده از سدۀ نخست هجری به شمار می‌آید، سخنان بسیاری در فضای مجازی گفته شده است.
این اثر تنها نسخۀ دولایۀ پوستی (پالیمسست) از قرآن به شمار می‌آید، و لایۀ زیرین و قدیمی‌تر آن متنی غیر عثمانی و غیررسمی از قرآن را دربر دارد که از سوی برخی محققان غربی و نیز عموم مخالفان قرآن دست‌آویز طعن در تاریخیت متن قرآن قرار گرفته است (کافیست عبارت مصحف صنعا یا قرآن صنعا را در یوتیوب جستجو کنیم)

دو سال پیش که متن کامل لایۀ زیرین این نسخه بر اساس خوانش بهنام صادقی و محسن گودرزی را همراه با مقدمه‌ای مفصل منتشر کردم (👈مصحف صنعاء1 و مسئلۀ خاستگاه قرآن، انتشارات هرمس، ۱۴۰۰، فهرست کتاب و مقدمۀ مترجم را از اینجا دریافت کنید)، این ویدئو را با همکاری دوستانم در مرکز پژوهش‌های تاریخ اسلام در قم ساختیم تا برای عموم خوانندگان کمک کننده باشد، اما انتشار آن در فضای مجازی تاکنون به تاخیر افتاد. اکنون امید دارم این توضیحات ویدئویی برای علاقمندان تاریخ قرآن سودمند افتد.
برای فایل باکیفیت بهتر و توضیحات بیشتر، این لینک را در یوتیوب پیشنهاد می‌کنم

حرکت غبار در مسیر کشف و فهم هنر اسلامی از زمستان ۱۳۹۹ آغاز شد و در پاییز ۱۴۰۰ وبسایت و صفحهٔ اینستاگرام غبار با انتشار مطالبی با محوریت مرور کتاب و محقق، نسخه‌پژوهی، منبع‌‌شناسی، موزه پژوهی شروع به کار کرد تا موضوعاتی از این دست در دسترس متخصصان و علاقمندان به تاریخ هنر قرار گیرد. از نخستین گام‌ها تا به امروز از همراهی اساتید و دوستان ارجمندی بهره گرفته‌ایم؛ از همهٔ آن‌ها سپاسگزاریم و دستشان را به گرمی می‌فشاریم.
اکنون که قدم به سومین سال فعالیت رسمی غبار می‌گذاریم، هم‌زمان با فعالیت مجدد در کانال تلگرام غبار، فهرست‌‌هایی از مطالب منتشرشده تاکنون را تهیه کرده‌ایم که در پیام‌های بعدی آن‌ها را با شما به اشتراک می‌گذاریم:
بیانیهٔ غبار به قلم دکتر امیر مازیار
نوشتارخانه
نسخه‌پژوهی
منبع‌شناسی
مرور محقق
مرور کتاب
موزه‌پژوهی

غبار: مطالعات هنر اسلامی

🔍 قرآن‌پژوهیِ فرانسوی‌زبان و محافظه‌کاریِ انگلیسی‌زبان

🖋 یاداشت‌های دین‌پژوهان | مجید سلیمانی


🔻استِفِن شومِیکِر، در گفتگو با گابرییِل سَعید رِینولدز، به نکته‌ای اشاره می‌کند که بارها توجّه مرا جلب کرده و آن این که قرآن‌پژوهیِ «انگلیسی‌زبان» به شکل عجیبی از پژوهش‌های «فرانسوی» دور است. از قضا همین موضوع صحبت من با پل نیونْکِرشِن بود که خود نسب انگلیسی-فرانسوی دارد. این نکته را در همین مجموعه مصاحبه‌های رینولدز هم می‌توان دید که در پاسخ به پرسش یا مطلبی، که به طور جدی در زبان فرانسه کار شده، ارجاعی به آن نیست و این هم نوعی محرومیت است. شاید «قرآن مورخان» کمک کند...

🔻 امّا کمی عقب‌تر برویم؟ مطالعات تاریخی انتقادی قرآن از آلمان آغاز شده است، از قرن نوزدهم. و این هیچ تصادفی نیست. همان سنت بایبل‌پژوهیِ آلمان است که به قرآن می‌رسد. باز اگر عقب‌تر رویم، شکل‌گیری پروتستانتیزم در آلمان است که بنا را بر رابطه‌ی مستقیم بر کتاب مقدس می‌گذارد و ده قرن پس از ترجمه‌ی لاتینیِ سن ژِروم، آن را به زبان‌های عصر برمی‌گرداند و از رهگذر همین ترجمه‌ها، مطالعات فیلولوژیک و متن‌پژوهی شکل می‌گیرد، و آن سنت و روش و بینش و ابزارها به مطالعات قرآن می‌رسد.

🔻 اصلا گوستاو وِیل به سال ۱۸۴۴، و پیش از نولدکه، کتابی دارد به عنوان «درآمدی تاریخی انتقادی بر قرآن» و به مثال زمان‌بندی قرآن به سه دوره مکی و بعد یک دوره مدنی ابتدا از اوست تا بعد که به نولدکه و بِلاشِر برسد. منتهی نولدکه و «تاریخ قرآن» او چنان سنگین است که تا امروز هم به عنوان الگو یا «پارادایم» نولدکه‌ای شناخته می‌شود و بیشتر پژوهشگران برجسته‌ی آلمانیِ معاصر هنوز در سایه‌ی آن هستند. خصوصیت آن هم نزدیکی به سنت اسلامی است که باز طبیعی است چون هنوز دایره‌ی مطالعات «تاریخی-انتقادی» سنّت را شامل نمی‌شد. به مثال، می‌گوید که مصحف این طور شکل گرفته، امّا زمان‌بندی آن را از عهد پیامبر خارج نمی‌کند چون اصلا آن پرسش مطرح نبوده است.

🔻 مدّت‌ها طول می‌کشد و همچنان این میدان پژوهشی در پیچ گذر از این خم است که، به آن معنی که توماس کوهن می‌گوید، پارادایم علمی جدیدی شکل بگیرد که در آن نه فقط پاسخ‌ها که پرسش‌ها هم عوض شوند و آنچه پیشتر مفروض پنداشته می‌شد، خود محلّ پرسش شود. همین تغییر پارادایم، از منظر برخی «تجدیدنظر طلبی»، حضورش در پژوهش‌های فرانسوی پررنگ‌تر است.

🔻 امّا مطالعات آکادمیک انگلیسی هم خصلت دیگری دارند که از راهی دیگر به سنت آلمان نزدیک می‌شوند. آنچه شومیکر آن را حمایت‌گری یا «پروتِکشِنیزِم» می‌نامد و، شاید برخاسته از نوعی محافظه‌کاریِ انگلیسی، اصرار جدّی دارد که نظرات و مواضع پژوهش‌گران به شکلی رادیکال باورهای عمومی مسلمانان را مورد پرسش قرار ندهند.


🔗 برای دسترسی به این یادداشت و یادداشت‌های دیگر از مجید سلیمانی بنگرید به صفحه‌ی او در اینستاگرام.

🖋یادداشت‌های دین‌پژوهان | مجید سلیمانی
@anqanotes

🔍 مرزِ پوشیده میان متن قرآن و حدیث نبوی

✨ نشر عنقاء

📌 معرفی و نشرِ جُستارِ «کَأنّهُ قرآن» از محمدمهدی شیرازی به زبان عربی


🔻 محمدمهدی شیرازی، پژوهشگر فلسفه و دین، در جستاری با عنوان «کأنه قرآن» (به معنای «گویی که قرآن است!») به واکاوی دو مسئله‌ی مهم در موضوع جمع و تدوین متن قرآن پرداخته است. نخست، همانندیِ ساختارِ انشاییِ قرآن و احادیثِ منسوب به پیامبر اسلام؛ و دوم، بررسی سخنانی از پیامبرِ اسلام که مسلمانانِ آغازین درباره‌ی این‌که آیا این عبارت‌ها می‌بایست بخشی از قرآن تلقی بشوند اختلاف‌نظر داشته‌اند.

🔻 در بخش نخست از این جستار، ویژگی انشایی قرآن بررسی شده است، و پس از آن ادعا شده است که همان ویژگی را می‌توان در بسیاری از احادیث منسوب به پیامبر اسلام نیز یافت، و برای نمونه به بیش از ۵۰ حدیث اشاره شده است. در ادامه‌ی بخش نخست از این جستار، به این مطلب نیز پرداخته شده که اگر همانندیِ ساختار انشایی قرآن و احادیث منسوب به پیامبر اسلام به اثبات برسد این همانندی تا چه اندازه می‌تواند دلیلی بر پردازشِ متنِ قرآن از سوی پیامبر باشد.

🔻 در بخش دوم جستار، به این مطلب پرداخته شده که آیا قرآن بودنِ سخنی که مخاطبان و مومنان آغازین از پیامبر اسلام می‌شنیده‌اند تنها با اعلام و تصریح پیامبر مشخص می‌شده است، یا این‌که گاه از روی اجتهاد صحابه -بر پایه‌ی قرائنی از جمله ساختار انشایی آن- نیز مشخص می‌شده است؟ و این‌که آیا پیامبر نیز این روند را تایید می‌کرده است؟ در ادامه‌ی بخش دوم از این جستار، برای نمونه و در راستای تایید اجتهاد صحابه در این باره، روایاتی آورده شده‌اند مبنی بر این که صحابه بر سر قرآن‌بودن یا نبودن برخی از سخنان پیامبر اسلام اختلاف داشته‌اند.


#قرآن #قرآن‌پژوهی #حدیث‌پژوهی #جمع_قرآن #اجتهاد_در_جمع_قرآن
#نشر_عنقاء

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes

▪️خیلی دور، خیلی نزدیک
گفت‌وگو با پژوهشگران ایرانیِ خارج از مرزها
به میزبانیِ زهیر میرکریمی (ملبورن)

🔹 نشست هشتم
ادبیات سریانی و زیرمتن‌های قرآن
با حضور سجاد امیری باوندپور

🔻پنج‌شنبه ۴ آبان / ۲۶ اکتبر
ساعت ۲۱ تهران / ۴:۳۰ آدینۀ ملبورن

✔️ در صفحۀ اینستاگرام دورنما:
https://www.instagram.com/doornamaaa/

#خیلی_دور_خیلی_نزدیک
#سجاد_امیری_باوندپور
#متون_سریانی
#زیرمتن_قرآن
#دورنما_ببینیم
#با_دورنما_بمانیم

@doornamaa

#خیلی_دور_خیلی_نزدیک (۸)

▪️ادبیات سریانی و زیرمتن‌های قرآن
      گفت‌وگو با #سجاد_امیری_باوندپور
 
🔹سجاد امیری باوندپور (متولد ۱۳۶۶، تهران) پژوهش‌گر مستقل مطالعات سریانی در ایران و خارج از ایران (خاورمیانه و امریکای شمالی) است. علایق پژوهشی او علاوه بر مطالعات سریانی، شامل مطالعات حوزۀ تمدنی ساسانی و دوران باستان متأخر است. حاصل پژوهش‌های این محقق جوان تا به امروز انتشار ترجمۀ فارسی برخی متن‌های مهم سریانی همراه با تعلیقات، چاپ مقاله‌های فارسی و انگلیسی، و ارائۀ چند سخنرانی بوده است. او به جز سریانی کلاسیک، به زبان‌های انگلیسی، عربی و فارسی‌میانه تسلط دارد و با زبان‌های فرانسوی و یونانی آشناست.

🔹امیری باوندپور این روزها ساکن تهران است و در هشتمین نشست «خیلی دور، خیلی نزدیک» به پرسش‌های دورنما دربارۀ زبان و خط سریانی؛ اهمیت ادبیات سریانی و جایگاه مسیحیان سریانی‌زبان در دوران باستان متأخر؛ و نیز ارتباط متون سریانی با قرآن و دیگر متون و منابع اسلامی پاسخ خواهد داد. میزبان گفت‌وگو زهیر میرکریمی، دین‌پژوهِ ساکن ملبورن، است.


#دورنما_ببینیم
#مطالعات_آکادمیک_اسلام
#رسانۀ_مستقل_اسلام‌پژوهی

@doornamaa

✨ تازه‌های نشر

🎞 کتیبه‌های پارسی‌مآبانه در جهانِ مالایی-اندونزیایی


🔻 در راستای انتشار یادداشت و مقاله‌ی پربازدید مجید دانشگر‌ (کیمبریج) و‌ همکارانش‌ در کیوتوی ژاپن و آچه‌ی اندونزی درباره‌ی کشف سنگ‌قبری با اشعار منسوب به مولانا جلال‌الدین محمد بلخی (یا اوحدالدین کرمانی) در اندونزی، به‌تازگی، سخنرانی مجید دانشگر در مورد مجموعه‌ی سنگ‌قبرها و کتیبه‌های پارسی در سوماترای اندونزی (که خبر آن نیز در عنقاء بازتاب یافت) منتشر شده‌ است. این سخنرانی در تالار پژوهشگران کالج سِینت کَترین در دانشگاه کِیمبریج ایراد شده است.

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes

‍ «در ستایش عقل» منتشر شد.

چرا عقل اهمیت دارد؟ اگر که همه‌چیز در نهایت مبتنی است بر ایمانِ کور یا غریزهٔ درونی (و به‌نظر می‌رسد باور بسیاری از مردمان چنین باشد)، اهمیت عقل در چیست؟ چرا صرفاً بسنده نکنید به آنچه به آن اعتقاد دارید، حتی اگر در تضاد باشد با شواهد؟ وقتی که در چشم‌انداز کنونی فرهنگی و سیاسی‌مان اعمال قدرت و انگ‌زدن و دخل‌وتصرف در حقایقْ بسیار مؤثرتر است از استدلال‌ورزی، چرا به خودمان زحمت تبیین عقلانی بدهیم؟ مایکل لینچ در در ستایش عقل دفاعی پرشور عرضه می‌کند از عقل و عقلانیت در این دورانِ شکاکیتِ فراگیر؛ در زمانی که، برای مثال، مردمانی شواهد علمی در موضوعاتی مانند تکامل، تغییرات اقلیمی، و واکسن‌ها را رد می‌کنند هنگامی که با باورها و اعتقادات‌شان همخوانی نداشته باشند.

مسألۀ ارزش عقل یکی از کهن‌ترین مسائل فلسفی است و مانند بسا مسائل عمیق فلسفی تنها جنبۀ آکادمیک ندارد بلکه راه‌حل‌های این مسأله پیامدهای دامن‌گستری برای فرهنگ ما دارند. این کتاب در واقع تلاش نقص‌آلود و نابسنده‌ای برای کلنجار رفتن با این مسأله است. این اثر همچنین دعوتی است به جدی گرفتن این مسأله و پیوستن به صف کسانی که در راستای حل آن می‌کوشند.

در سال‌های اخیر، شکاکیت در مورد ارزش عملیِ عقل حتی در آکادمی علمی نیز پدیدار شده است. بسیاری از فیلسوفان و روانشناسان ادعا می‌کنند که دلیل‌هایی که برای عمیق‌ترین دیدگاه‌هایمان به‌دست می‌دهیم اغلب چیزی نیستند جز سعی در توجیه آنچه از قبل بدان باور داریم. در ستایش عقل استدلالی بر ضد این ادعا به‌دست می‌دهد. پرسش‌های شکاکانه دربارۀ عقل را، اگرچه تاریخچه‌ای عمیق و جالب دارند، می‌توان پاسخ داد. به‌ویژه، توسل به اصول علمی عقلانیت بخشی است از ارزش مشترک اساسیِ هر جامعۀ دموکراتیک و مدنی. این ایده که همه‌چیز دلبخواهی است ‌ــ‌این ایده که عقل وزنی بیش از ایمان کور ندارد‌ــ یک اصل کلیدی جامعۀ مدنی را تضعیف می‌کند: این اصل که در قبال آنچه می‌کنیم توضیحی به هموطنان‌مان بدهکاریم. عقل اهمیت دارد، نه فقط از بابت آرمان شریف حقیقت، بلکه برای دنیای روزمره‌ای که در آن زیست می‌کنیم.

□ در ستایش عقل | مایکل پ. لینچ | ترجمهٔ‌ یاسر میردامادی | نشرنو، چاپ اول ۱۴۰۲، قطع رقعی، جلد سخت، هجده + ۱۸۲ ص.

@nashrenow | website: Nashrenow

📌 چند صفحه‌ از ابتدای فصل اول «در ستایش عقل، چرا دموکراسی وامدار عقلانیت است». @YMirdamadi #معرفی‌اثر

#پادکست

#خیلی_دور_خیلی_نزدیک (۸)

🔅 ادبیات سریانی و زیرمتن‌های قرآن
گفت‌وگوی زهیر میرکریمی با سجاد امیری باوندپور

🔹این گفت‌وگو پنج‌شنبه ۴ آبان ۱۴۰۲ به‌صورت زنده از صفحۀ اینستاگرام دورنما پخش شده است.

✔️ این پادکست را در حساب کاربری #رادیو_دورنما در اپلیکیشن‌های معتبر پادکست‌خوان نظیر کست‌باکس و شنوتو هم می‌توانید بشنوید.

#سجاد_امیری_باوندپور
#دورنما_بشنویم
#با_دورنما_بمانیم

@doornamaa