اعظم بهرامی

اینترنت در ایران نه تنها بحران زیرساختی بلکه سیستم « تولید رنج اجتماعی » است

این چند روز، برای خیلی‌هامان اینترنت شده یک موجود عجیب‌وغریب؛
یک لحظه 4G، چند دقیقه بعد E، دوباره 4G و بعد هیچ… 😢

اولین واکنش معمولاً این است:
«نت خرابه.»
«آنتن مشکل داره.»
«احتمالاً شبکه شلوغه.»

اما اگر کمی از نگاه فنی فاصله بگیریم، یک سؤال مهم‌تر پیش می‌آید:

آیا هر اختلال ارتباطی فقط یک مشکل فنی است؟

چند سال پیش Nate Millington در مطالعه‌ای درباره بحران آب سائوپائولو نشان داد که بحران آب را نمی‌شود فقط با خشکسالی توضیح داد. خشکسالی واقعی بود، اما اینکه چه کسی بیشتر آب نداشت، چه کسی توانست خودش را با بحران وفق دهد و چه کسی کمتر آسیب دید، به زیرساخت، سیاست، تصمیم‌های دولتی و نابرابری اجتماعی هم مربوط بود.

فکر می‌کنم همین نگاه را می‌شود درباره اینترنت ایران هم به کار برد. در همه دنیا گاهی هم ممکن است یک اختلال فنی اینترنت واقعاً وجود داشته باشد؛ اما تجربه ما در ایران از این اختلال با همه جهان فرق دارد.
بحران دسترسی به اینترنت در ایران به مثابه نوعی رابطه اجتماعی سیستم حکمرانی با مردم است. بحرانی که بیش از فنی بودن؛ به ابزار تنظیم رفتار کاربران تبدیل شده و اثر بحران بر زیست اجتماعی ما هرچند رنج آور اما بسیار متنوع است. یعنی سیستم رنج اجتماعی متنوع تولید می کند.

برای یک نفر، قطع شدن اینترنت یعنی چند دقیقه حوصله‌سررفتن.
برای پژوهشگر یعنی ارسال نشدن مقاله و از دست رفتن ساعت‌ها کار.
برای دانشجو یعنی کلاس و دسترسی به منابع.
برای کسب‌وکار آنلاین یعنی از دست رفتن مشتری.
برای خانواده‌ای که منتظر خبر عزیزش است، ممکن است معنای کاملاً دیگری داشته باشد.
پس مسئله فقط «قطع اینترنت» نیست؛ مسئله، تولید نوعی ناامنی اجتماعی - ارتباطی است. یعنی آدم دیگر نمی‌داند:
چه زمانی وصل است؟
چه زمانی قطع می‌شود؟
چه چیزی قابل دسترسی است؟
چه چیزی نیست؟
و اصلاً تا چه زمانی می‌تواند روی ارتباطش حساب کند.
همچنین بحران فقط خودِ اختلال نیست، بلکه روایتهایی است که درباره اختلال ساخته می‌شود که خود هم بخشی از بحران است. مثل حرف رئیس جمهور که گفت: عده ای نمی خواهند اینترنت باز شود ، ولی ما باز کردیم
نکته این است وقتی دسترسی به اینترنت به عنوان حق عامه مختل شده و این اختلال با عنوان «مشکل فنی»، «شرایط اضطراری»، «امنیت»، «حمله سایبری» یا هر عنوان دیگری توضیح داده می‌شود، این روایت فقط قرار نیست به مردم بگوید چه اتفاقی افتاده. روایت می‌تواند به مداخله در زیرساخت مشروعیت بدهد.
در عصری که اینترنت با تمام زندگی ما در آمیخته و حتی آدم‌های ناتوان با نیمه سایبورگ و توانا می شوند؛ اینترنت فقط یک فناوری نیست. اینترنت یک زیرساخت اجتماعی حیاتی است؛ و کنترل یا اختلال در آن، می‌تواند تجربه‌های اجتماعی بسیار متفاوت و رنج آوری تولید کند. و مسأله این است که اینترنت به زیست ما گره خورده و زیست ما تحت کنترل کسانی است که تصمیم می‌گیرند چه کسی، چه زمانی، با چه کیفیتی و تحت چه شرایطی می‌تواند وصل بماند.
این اثر بحران، اثر حکمرانی و اثر اجتماعی بحران؛ هزینه های نابرابری را ایجاد کرده که منجر به یک رنج اجتماعی فرصت سوز شده است.

🔷 @WaterForUs

540 views09:20