منابع طبیعی و جغرافیای طبیعی به‌مثابه اهرم سرکوب

الف) استفادهٔ مستقیم از منبع طبیعی به‌عنوان ابزار مسدودسازی
ب) سرکوب معترضانی که برای دسترسی به منبع طبیعی (آب) اعتراض کرده‌اند
ج) استفاده از جغرافیای طبیعی به‌عنوان صحنهٔ کشتار

الف) رهاسازی آب سد برای مسدودکردن آرامگاه مهسا-ژینا امینی سقز
در سالگردهای پیاپی (۱۴۰۲ و ۱۴۰۳)، نیروهای امنیتی با رهاسازی آب سد «چراغ‌ویس» بر بستر رودخانهٔ سقز، مسیر دسترسی به آرامستان آیچی و مزارژیناامینی را مسدود کرده‌اند.
مسیر رودخانه تنها راه جایگزین برای رسیدن به آرامستان بود، در صورتی که مسیرهای اصلی بسته شوند. یعنی این اقدام هدفمند و برای انسداد کامل هر دو مسیر طراحی شده بود.
منبع طبیعی (آب یک سد) مستقیماً به ابزار سرکوب و کنترل بدن/حافظهٔ جمعی تبدیل می‌شود. نه به‌طور نمادین، بلکه به‌طور فیزیکی.

ب) اعتراضات آب و سرکوب معترضان
غیزانیه، اهواز (خرداد ۱۳۹۹)
بخش غیزانیه، بزرگ‌ترین بخش شهرستان اهواز با ۸۳ روستا و بیش از ۲۵ هزار نفر جمعیت، با وجود قرارگرفتن در قلب منطقه‌ای نفت‌خیز (۶۰۰ حلقه چاه نفت، تولید روزانه ۷۰۰ هزار بشکه)، بیش از ۳۰ سال با بحران آب آشامیدنی مواجه بوده است. در ۳ خرداد ۱۳۹۹، مردم در اعتراض به قطعی مزمن آب، جادهٔ ترانزیتی اهواز-رامهرمز را بستند. نیروی انتظامی با شلیک گلولهٔ ساچمه‌ای و گاز اشک‌آور معترضان را متفرق کرد؛ دست‌کم ۶ نفر (از جمله یک کودک) مجروح شدند.

قیام تشنگان خوزستان (تیر ۱۴۰۰)
از ۲۴ تیر ۱۴۰۰، اعتراضات گسترده به بحران آب و برق در بیش از ۱۳ شهر خوزستان (اهواز، شادگان، ایذه، شوش، ماهشهر و دیگران) آغاز شد. سرکوب این اعتراضات به کشته‌شدن دست‌کم چند تن در چند شب متوالی انجامید. از جمله در شادگان، ایذه، شوش و اهواز. فرماندار ماهشهر، سرکوب معترضان در شهرک طالقانی را «پاکسازی» نامید. همان شهرکی که در آبان ۹۸ نیز صحنهٔ سرکوب بود.

ج) نیزار ماهشهر به‌عنوان صحنهٔ کشتار (آبان ۱۳۹۸)
در ۲۷ آبان ۱۳۹۸، معترضانی که در نیزارهای اطراف ماهشهر پناه گرفته بودند، هدف رگبار گلولهٔ نیروهای سپاه با سلاح‌های نیمه‌سنگین (دوشکا) قرار گرفتند. کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل این کشتار را تأیید کرد. گزارش‌ها شمار کشته‌شدگان را تا ۱۴۸ نفر ذکر کرده‌اند. اینجا اما نیزار ابزار سرکوب نبود، بلکه جغرافیای طبیعی‌ای بود که به تلهٔ کشتار بدل شد. یعنی حتی مواضع اکولوژیک خنثی نیز می‌توانند در خدمت سرکوب قرار گیرند، وقتی حکمرانی هیچ حریمی برای زیست‌بوم یا بدن معترض قائل نیست.

به نظر من
سه سطح بالا با هم یک الگو را نشان می‌دهند: در حکمرانی‌ای که آب، رودخانه و زمین را مایملک خود می‌داند، همین منابع یا صرفاً مطالبهٔ دسترسی به آن‌ها می‌توانند به ابزار یا صحنهٔ سرکوب بدل شوند. از مسدودکردن راه به مزار یک زن با آب یک سد، تا شلیک به معترضان تشنه، تا رگبار در دل نیزار، هر سه، تجلی یک منطق واحد است.
حکمرانی غارت، خود را مالک تن و منابع می‌داند.
#زن_زندگی_آزادی

🆔@azambahramiran

میراث خوران ژینا

نزدیک به چهار سال از خیزش #زن_زندگی_آزادی
می‌گذرد و در این مدت، رفتار جریان اصلاح‌طلب نسبت به آن همواره محل نقد بوده است. واکنش اولیهٔ این جریان با تأخیر و تردید همراه بود، چون با جنبشی خودجوش و بدون رهبری متمرکز روبه‌رو شده بود که در چارچوب‌های شناخته‌شدهٔ اصلاح‌طلبی نمی‌گنجید. آنچه پس از آن رخ داد، از نگاه منتقدان، تلاشی برای ترجمهٔ شعار ساختارشکن جنبش به مطالباتی حقوقی و تدریجی در دل نظام موجود بود. تلاشی که ریشه در نگرانی از دست دادن پایگاه اجتماعی و رأی، به‌ویژه در میان زنان و نسل جوان، داشت.

از این زاویه، زن، برای بخشی از اصلاح‌طلبان به آخرین سرمایهٔ سیاسی باقی‌مانده بدل شده بود. سرمایه‌ای که حفظ آن، در غیاب دستاورد در حوزه‌های دیگر، برای بقای این جریان در رقابت با اپوزیسیون برانداز ضروری می‌نمود. این الگو تازه نبود: جنبش دانشجویی ۱۸ تیر و جنبش سبز نیز پیش‌تر با همین رویکرد، هدایت انرژی اعتراضی به سمت صندوق رأی و به‌حاشیه‌راندن بخش رادیکال‌تر با اتهام افراط،مواجه شده بودند.

چند نمونهٔ عینی آن مبتوانم به توصیهٔ پزشکیان در همان هفتهٔ اول به پرهیز از تنش و پیگیری قانونی خواسته‌ها؛ بیانیهٔ حزب کارگزاران که اعتراضات را ابزاری برای بهره‌گیری در جهت اصلاح امور، تعریف کرد نه جنبشی مستقل و یا بازخوانی محمد فاضلی از خواست معترضان صرفاً به‌عنوان طلب ثبات و مهم‌تر از همه، کاندیداتوری پزشکیان در انتخابات ۱۴۰۳ که آشکارا برای جذب نسل معترضِ ۱۴۰۱ به پای صندوق طراحی شد اشاره کنم.
اما با افت مشارکت نسبت به دورهٔ پیش شکست خوردو بی توجهی به گفتمانهای ساخته شده همه نشانه‌ای از بی‌اعتمادی این نسل به اصلاح‌طلبان حکومتی بو .

در کنار این روایت، برخی ناظران مواضع محتاطانهٔ اصلاح‌طلبان را نه منفعت‌طلبی، بلکه تلاشی برای کاهش هزینهٔ سرکوب می‌دانستند که در ادامه کنش انها به سرکوب خونبن دیماه روشن شد در بطن این خواست نه ان بود و نه این.
از آنجا که این جنبش از ابتدا فاقد رهبری متمرکز بود، هیچ جریانی نه اصلاح‌طلبان و نه اپوزیسیون برانداز نتوانست به‌طور کامل بر روایت آن مسلط شود. اما انچه امروز انچه امروز مصادره خوانده می‌شود را می‌توان به رقابتی چندجانبه بر سر سرمایهٔ نمادین یک خیزش خودجوش تفسیر کرد که تصویر اعتراض و استمرار در مقاومت و مبارزه را به صفحات تاریخ ایران اضافه کرد.
#زن_زندگی_آزادی

🆔@azambahramiran

همه در مورد سیل مازندران سکوت کردند

در بعضی نقاط، در مدت بسیار کوتاهی بارشی در حد چندین هفته بارندگی معمول رخ داده است. میانگین بارش در ۲۴ ساعت در برخی شهرها به ۲۲۰ میلی‌متر رسید.
سامانه بارشی از عصر دوشنبه ۱۶ شهریور وارد استان شد و تا صبح چهارشنبه ۱۸ شهریور برای آن هشدار صادر شده بود
بارش‌ها به‌صورت رگباری و سیل‌آسا بوده و موجب افزایش سریع سطح رودخانه‌ها و روان‌آب شده است.
مهمترین خسارت‌ها به خانه ها و زمین‌های کشاورزی ثبت شده است. بارشهایرسیلابی کوتاه مدت کنترل بحران و میزان خسارت ا افزایش می‌دهند.
مازندران در سال‌های ۱۳۹۰ تا ۱۳۹۵ با ۵۶ سیل شدید، سیل‌خیزترین استان کشور بوده است. #مازندران در فاصله کوتاهی دو سیل را پشت سر گذاشت. دست اندازی به حریم رودها و از بین بردن بافت جنگلی و تغییر کاربری گسترده زمین و از بین برن مقاومت خاک با معدنکاوی و زباله رهاسازی و... این استان را بی دفاع تر از از سال‌های قبل در دهه اخیر کرده است.
#سیل_مازندران
🆔@azambahramiran

غارت سازمان یافته

در ماه‌های اخیر شمار زیادی از گزارش‌های میدانی نشان می‌دهد که آسیب و غارت آثار تاریخی ایران دیگر پدیده‌ای پراکنده نیست، بلکه به شبکه‌ای سازمان‌یافته و سودآور بدل شده است.
در محوطه باستانی جیرفت، مقام‌های محلی میراث فرهنگی بارها از ازسرگیری حفاری‌های غیرمجاز و انتشار فیلم آن در فضای مجازی هشدار داده‌اند، در حالی‌که این پدیده دیگر یک تخلف پراکنده نیست و به شبکه‌ای سودآور و سازمان‌یافته تبدیل شده که با تبلیغات گسترده در فضای مجازی و فروش دستگاه‌های فلزیاب تقلبی، افراد بیشتری را وارد چرخه تخریب می‌کند. در اصفهان نیز طی همین بازه، ده‌ها متهم حوزه حفاری و قاچاق دستگیر و صدها شیء تاریخی کشف شده است.
اما نکته‌ی مهم‌تر از آمار، ادبیاتی است که برای روایت این غارت به‌کار می‌رود. رسانه‌های رسمی و نهادهای متولی، به‌جای نام بردن از «غارتگری سازمان‌یافته» یا «شبکه‌ی قاچاق آثار باستانی»، ترجیح می‌دهند از عبارت‌هایی خنثی و فنی استفاده کنند: «سودجویان»، «متخلفان»، «گنج‌یابی» به‌جای دزدی میراث ملی.
در حوزه‌ی بافت شهری هم همین الگو تکرار می‌شود؛ محله‌های تاریخی که در معرض تخریب برای پروژه‌های ساخت‌وساز قرار می‌گیرند، در ادبیات رسمی با برچسب بی‌طرفانه‌ی «بافت فرسوده» معرفی می‌شوند.
عنوانی که به‌جای «تخریب هویت شهری» یا «زمین‌خواری»، بار تکنیکی و بی‌احساس دارد. حتی برخی کارشناسان میراث در کاشان اخیراً هشدار داده‌اند که این محدوده‌ها را نباید صرفاً بافت فرسوده خواند، چون بخش مهمی از هویت شهر را تشکیل می‌دهند.
هشداری که خود نشانه‌ی آگاهی از کارکرد ایدئولوژیک این واژه است.
این ساده‌سازی زبانی کارکرد دوگانه دارد: هم مسئولیت را از نهادهای ناظر (که با وجود اطلاع، اقدام مؤثر نمی‌کنند) دور می‌کند، هم پیوند میان غارتگران خرد (حفار محلی با بیل و فلزیاب) و ذی‌نفعان کلان (شبکه‌های قاچاق بین‌المللی، دلالان زمین، هلدینگ‌های وابسته به نهادهای نظامی-اقتصادی که در پروژه‌های بازآفرینی شهری و ساخت‌وساز روی زمین‌های تاریخی سرمایه‌گذاری می‌کنند) را نامرئی می‌سازد. وقتی رسانه از «افراد ناشناس» یا «سوداگران» سخن می‌گوید، در واقع زنجیره‌ی ذی‌نفعانی را که از فروش آنتیک تا واگذاری زمین‌های تاریخی به شرکت‌های ساختمانی مرتبط با نهادهای قدرت سود می‌برند، از دید عمومی پنهان می‌کند.
روی نقشه‌ی آسیب‌ها، تهران و اصفهان بیشترین آمار تخریب را در ماه‌های اخیر داشته‌اند. از کاخ گلستان و برج آزادی گرفته تا محوطه‌های باستانی جنوب کرمان و در هر مورد، فاصله‌ی میان «ثبت ملی» یک اثر و «حفاظت واقعی» از آن، همان شکافی است که مافیای زمین و آثار باستانی از آن تغذیه می‌کند.

🆔@azambahramiran

برای روز جهانی #دموکراسی

دموکراسی رابطه‌ای مستقیم با سرنوشت منابع طبیعی دارد، و این رابطه را می‌توان در سه مؤلفه خلاصه کرد. نخست، پاسخگویی: نظامی که تصمیم‌گیرندگانش را در برابر پیامد تصمیم‌هایشان مسئول نگه دارد .از طریق رسانهٔ آزاد، قضای مستقل و انتخاباتی واقعی، هزینهٔ تخریب محیط‌زیست را به همان کسی بازمی‌گرداند که آن را رقم زده است. دوم، برابری در دسترسی به تصمیم‌گیری: در بسیاری از مناطق ایران، سرنوشت آب یک حوضه یا معدن یک کوهستان نه با ساکنان همان منطقه، بلکه در سطحی متمرکز و دور از آن‌ها تعیین می‌شود؛ نتیجه، نابرابری‌ای‌ست که در آن آسیب‌دیده‌ترین‌ها کمترین سهم را در تصمیم دارند.
سوم، نمایندگی آینده: نسل‌هایی که هنوز متولد نشده‌اند در هیچ انتخاباتی رأی نمی‌دهند، و بی‌آن‌که سازوکاری نهادین، مانند ارزیابی الزامی اثرات بلندمدت یا نهاد ناظر مستقل، منافع‌شان را نمایندگی کند، حق‌شان بر آینده در رقابت با منافع فوریِ امروز می‌بازد.
این سه، یک معماری واحدند
پاسخگویی تضمین می‌کند تصمیم‌گیرنده هزینه بپردازد، برابری دسترسی تضمین می‌کند صدای متأثرترین‌ها شنیده شود، و نمایندگی آینده تضمین می‌کند غیاب فیزیکی نسل بعدی به غیاب سیاسی‌اش نینجامد. رفاهی که با فرسایش سرمایهٔ طبیعیِ فردا خریداری شود، انتقال فقر است، نه تولید ثروت؛ و ایران، برای آن‌که این چرخه را بشکند، به دموکراسی‌ای نیاز دارد که رفاه امروز را از بقای فردا جدا نکند.
#دموکراسی
#توسعه

🆔@azambahramiran

مصاحبه و گفتگوی مفصلی داشتم در مورد تالابها ویژه در تالاب هورالعظیم به همت مریم دهکردی عزیز.
از هورالعظیم تا زاگرس؛ روایت یک سرزمین در حال خشک‌شدن محیط زیست در این شرایط هنوز نفس میکشد و روایت تخریب آن را نباید فراموش کرد.
youtu.be/rrgfq98Q1_E?si…

🆔@azambahramiran

زیبایی های ایران ما بیشمار است
اه از روزگاری که آزادی و آبادی آنرا در آغوش بکشد.
گاو سیستان یکی از نژادهای بومی و ارزشمند ایران است که بیشتر در منطقهٔ سیستان پرورش داده می‌شود. این گاو به شرایط گرم و خشک منطقه سازگاری خوبی دارد و از آن برای تولید گوشت و شیر استفاده می‌شود. در سال‌های اخیر، به دلیل کاهش پرورش سنتی، خشکسالی، کمبود آب و تغییر شیوه‌های دامداری، جمعیت گاو سیستان کاهش یافته و این نژاد در معرض خطر کاهش بیشتر و نابودی قرار گرفته است. به همین دلیل، حفظ و تکثیر این نژاد بومی اهمیت زیادی دارد و حمایت از دامداران و برنامه‌های اصلاح نژاد می‌تواند به بقای آن کمک کند.
#ایران_ناپیدا
#سیستان

🆔@azambahramiran

مصرف‌گرایی نازل: تسکین کوتاه‌مدت به جای آینده
فقیر بودن گران است

در نگاه اول عجیب است که جامعه‌ای فقیرتر شود و در همان حال بیشتر مصرف کند. اما مصرف‌گرایی امروز در ایران از سر رفاه نیست، از سر بی‌افقی است. وقتی تورم سال‌به‌سال ارزش پول را می‌بلعد، پس‌انداز بی‌معنا می‌شود. خرید خانه هم برای بیشتر خانواده‌ها به رویایی دست‌نیافتنی تبدیل شده است.
در چنین وضعی منطق اقتصادی خانوار از سرمایه‌گذاری برای فردا به مصرف فوری امروز می‌چرخد: «تا ارزش پول نریخته، خرجش کن». این مصرف بیشتر به سمت کالاهای ارزان، کم‌دوام و نمایشی می‌رود: گوشی گران با وام و قسط، لباس بی‌کیفیتی که چند ماه بیشتر دوام نمی‌آورد، خوراکی فرآوری‌شده ارزان به جای غذای تازه، و خریدهای تکانشی آنلاین.
شبکه‌های اجتماعی هم این میل را تشدید می‌کنند. کسی که راهی به ارتقای واقعی جایگاه اجتماعی‌اش نمی‌بیند، با نمایش مصرف احساس ارزشمندی لحظه‌ای را جبران می‌کند. روانشناسان به این پدیده «مصرف جبرانی» می‌گویند، یعنی خریدی که قرار است خلأ امید و کنترل بر زندگی را پر کند. هم‌زمان مصرف‌هایی که انسان را می‌سازند، مثل کتاب، آموزش مهارت، هنر، ورزش و مراقبت سلامت، نخستین قلم‌هایی‌اند که از سبد خانوار حذف می‌شوند.
اما شاید بی‌صداترین قربانی این منطق، خرید پایدار و سبز باشد.
کالای پایدار معمولاً هزینه اولیه بیشتری دارد و سودش در بلندمدت برمی‌گردد. فقر و تورم دقیقاً همین توانِ دیدن و پرداختن برای بلندمدت را از خانوار می‌گیرند.
چند نمونه روزمره این را روشن می‌کند: لوازم خانگی: خانواده‌ای که یخچال، کولر یا بخاری نو لازم دارد، به جای مدل کم‌مصرف با برچسب انرژی بالا، ارزان‌ترین مدل پرمصرف یا دست‌دوم فرسوده را می‌خرد، حتی اگر در چند سال قبض بیشتری بپردازد. مسکن استیجاری: مستأجری که هر سال با افزایش اجاره ناچار به جابه‌جایی است، انگیزه‌ای برای عایق‌کاری، پنجره دوجداره، لامپ کم‌مصرف یا آبگرمکن خورشیدی ندارد.
صاحبخانه هم دلیلی برای سرمایه‌گذاری در خانه‌ای نمی‌بیند که در آن زندگی نمی‌کند. خوراک: میوه و سبزی ارگانیک، محصول محلی کشاورزی پایدار یا لبنیات باکیفیت، جای خود را به ارزان‌ترین و فرآوری‌شده‌ترین کالای بازار می‌دهند. بسته‌بندی: کیسه و ظرف پلاستیکی یکبارمصرف از ظرف و کیسه بادوام جلو می‌افتد. حمل‌ونقل: خودروی فرسوده و پرمصرف سال‌ها بیشتر در خیابان می‌ماند، چون خانوار نه توان خرید خودروی کم‌مصرف را دارد و نه به حمل‌ونقل عمومی مناسب دسترسی دارد.
تعمیر: حتی فرهنگ قدیمی ایرانی تعمیر، نگهداری و استفاده طولانی از وسایل ضعیف می‌شود، چون کالای ارزان و بی‌کیفیتِ امروز اصلاً تعمیرپذیر نیست. یارانه سنگین انرژی هم این چرخه را تقویت می‌کند. وقتی هزینه واقعی برق و گاز پنهان می‌ماند، انگیزه‌ای برای بهینه‌سازی مصرف باقی نمی‌ماند.
نتیجه همان تناقض آشناست که «فقیر بودن گران است». کالای ارزان و کم‌دوام در بلندمدت گران‌تر تمام می‌شود، قبض انرژی و هزینه تعویض را بالا می‌برد و زباله بیشتری تولید می‌کند.
مصرف پایدار به امتیازی طبقاتی بدل می‌شود که فقط اقلیت مرفه توان انتخابش را دارد.
در همین حال بار آلودگی هوا، زباله و فرسایش محیط زیست بیش از همه بر دوش ساکنان حاشیه شهرها و مناطق محروم می‌افتد، یعنی همان کسانی که امکان انتخاب سبز نداشتند.
اینجا فقر و بحران محیط زیستی به هم گره می‌خورند.
از همین رو هر سیاست زیست‌محیطی مؤثر در آینده ایران ناگزیر باید با کاهش فقر همراه باشد. راه‌هایی مثل وام یا یارانه هدفمند برای تجهیزات کم‌مصرف، برنامه بهینه‌سازی انرژی خانه‌های استیجاری، حمایت از بازار محصولات محلی و تقویت حمل‌ونقل عمومی می‌توانند انتخاب سبز را از امتیازی طبقاتی به حقی همگانی تبدیل کنند.
#فقر

🆔@azambahramiran

وزیر نیرو، علی‌آبادی در پاسخ به پرسشی دربارهٔ پیامدهای زیست‌محیطی گفت سدسازی متوقف نمی‌شود

سدسازی متوقف نمی‌شود و گاهی با هدف بهبود شرایط محیط‌زیستی انجام می‌شود. هم‌زمان مهم‌ترین چالش آب کشور را اضافه‌برداشت از منابع زیرزمینی دانست و برنامه‌ای را پیش برد که هدفش کم کردن ۱۵ میلیارد مترمکعب از مصرف آب بخش کشاورزی است.
ابزار اجرای این برنامه هم قطع برق چاه‌هایی است که بیش از پروانه برداشت کنند.

وزارت نیرو در این سخنان سدها را ثابت و بی‌گناه فرض می‌کند و تنها متغیر قابل اصلاح را رفتار کشاورز می‌داند. پرسش اصلی اما بی‌پاسخ می‌ماند: چرا کشاورز پایین‌دست به چاه روی آورد؟ سدها و طرح‌های انتقال آب، آب سطحی را از دشت‌ها گرفتند. سدها مانع نفوذ آب به سفره‌های زیرزمینی می‌شوند و آب را در مخازن بزرگ در معرض تبخیر قرار می‌دهند. این تبخیر خود نوعی مصرف است که در هیچ ترازنامه‌ای به نام وزارت نیرو ثبت نمی‌شود. برداشت هر چاه اما به نام کشاورز ثبت می‌شود.
نتیجه، توزیع نابرابر هزینه است. منافع سدسازی به وزارتخانه و پیمانکاران رسید، اما هزینهٔ اصلاح آن به شکل قطع برق، کاهش سهمیه و تعرفهٔ تنبیهی به کشاورز منتقل می‌شود.
در اسفراین قبض برق برخی چاه‌ها از حدود ۷ میلیون تومان به ۳۰۰ تا ۴۰۰ میلیون تومان رسید. به‌جای ۷۷ میلیارد مترمکعب آبی که برنامهٔ هفتم برای کشاورزی تعیین کرده، حدود ۵۰ میلیارد مترمکعب تحویل شد. مشکل ساختاری اما از وزارتخانه متولی آب است که به‌جای برنامه ریز و تامین کننده آب تبدیل به آب فروش و مرکز توزیع به هر که بیشتر بدهد شده است.
نهادی که هم سد می‌سازد، هم آب می‌فروشد و هم دربارهٔ مصرف داوری می‌کند، نمی‌تواند داور بی‌طرف بحرانی باشد که خود در ساختنش نقش داشته است.

این روایت در حالی ارائه می‌شود که یکی از وزرای پیشین نیرو صراحتاً پذیرفته بود که در سدسازی افراط شده است. آن اعتراف هرگز به پاسخ‌گویی نهادی تبدیل نشد و جای خود را به گفتمان «بدمصرفی مردم» داد. سیاست عادلانه از ارزیابی مستقل و علنی سدها، وارد کردن تبخیر مخازن در ترازنامهٔ آب و مشارکت واقعی حقابه‌بران در تصمیم‌گیری آغاز می‌شود.
تا آن زمان، هر «اصلاح مصرفی» که فقط از سر چاه کشاورز شروع شود، جابه‌جا کردن مسئولیت است، نه مدیریت بحران.

🆔@azambahramiran

به یاد کشتگان خیابان
✅رابطه معنادار سرکوب و توسعه نیافتگی سیستماتیک در سیستان و بلوچستان

چهار سال پس از جمعه خونین زاهدان (۸ مهر ۱۴۰۱)، سیستان و بلوچستان همچنان فقیرترین استان ایران است؛ گلوله و محرومیت در این استان دو روی یک سیاست‌اند. در آن روز، نیروهای امنیتی به نمازگزارانی که پس از نماز جمعه در اعتراض به اتهام تجاوز یک فرمانده پلیس به دختری نوجوان در چابهار گرد آمده بودند شلیک کردند. هیئت حقیقت‌یاب سازمان ملل بیش از ۱۰۰ کشته و ۳۵۰ زخمی را ثبت کرده است؛ مقام‌های رسمی تنها ۳۵ کشته را پذیرفتند. هیچ مقام مسئولی تاکنون پاسخگو نشده است.
اما خشونت آن روز، استثنا نبود؛ ادامه منطقی حکمرانی امنیتی بر منطقه‌ای است که دهه‌ها از سهم خود از بودجه، زیرساخت و منابع محروم مانده است. شکاف پایدار با میانگین کشور بر پایه آمار رسمی، دست‌کم نیمی از مردم این استان زیر خط فقر مطلق‌اند؛
تقریباً دو برابر میانگین کشور.
• درآمد: در ۱۴۰۱ درآمد سالانه خانوار روستایی استان ۵۵٫۳٪ و خانوار شهری ۳۵٫۴٪ کمتر از میانگین کشور بود.کمترین درآمد روستایی کشور.
• محرومیت شدید: حدود ۳۰٪ خانوارهای این استان در محرومیت شدید زندگی می‌کنند، بالاترین نرخ کشور.
• مسکن و آب: حدود ۴۰٪ مسکن شهری در حاشیه‌نشینی است و نزدیک ۴۰٪ روستاها هنوز تأسیسات آبرسانی ندارند.
• جوانان: بیکاری ۱۵ تا ۲۴ ساله‌ها ۳۰٫۶٪ (۱۴۰۲) در حالی که جوانترین استان ایران است.
• آموزش: کلاس‌های ۴۰ نفره در مناطقی مانندراسک و کمبود حدود ۱۴ هزار معلم در امار رسمی.
• سلامت: ۶٫۵ پزشک برای هر ۱۰ هزار نفر و کمبود بیش از ۱۶۰۰ تخت در جنوب استان. اما میان امنیتی‌سازی و توسعه‌نیافتگی رابطه ای معنادار وجود دارد. سرکوب و توسعه‌نیافتگی در سیستان و بلوچستان دو پدیده جدا نیستند.
یک چرخه خودبازتولیدند. Crisis Group در گزارش مرداد ۱۴۰۴ همین را می‌گوید: حکومت منطقه را «از دریچه امنیتی» می‌بیند، نه از دریچه مسائل اقتصادی و اجتماعی که نارضایتی را تغذیه می‌کنند. اینسازوکار از نظر من چرخه ای است محصور در چهار حلقه:
1. امنیتی‌سازی به جای سیاست‌گذاری: منطقه مرزی، بلوچ، و اهل سنت به مثابه تهدید مدیریت می‌شود؛ مدیران از بیرون منصوب می‌شوند و مردم محلی در تصمیم‌گیری سهمی ندارند.
2. فرار سرمایه و انباشت محرومیت: سرمایه‌گذاری مولد شکل نمی‌گیرد؛ با سهم حدود ۵٪ از جمعیت، استان تنها حدود ۱٫۳٪ از ارزش افزوده کشور را دارد (میانگین ۱۳۹۰–۱۴۰۰).
3. اقتصاد بقا و جرم‌انگاری آن: بیکاری جوانان را به سوخت‌بری می‌راند؛ از ژانویه تا نوامبر ۲۰۲۴ مرزبانان ۲۱۶ سوخت‌بر را کشتند (گزارشگر ویژه سازمان ملل). اما همچنان فقر مسئله امنیتی تعریف می‌شود. 4. اعتراض و سرکوب دوباره: نارضایتی به خیابان می‌آید، با گلوله پاسخ می‌گیرد (زاهدان ۱۴۰۱، سراوان ۱۳۹۹)، و بحران امنیتی تازه دوباره حلقه اول و کشتار را توجیه می‌کند.
در این منطق فقر شکست سیاست نیست؛ ابزار کنترل است. جمعیتی که درگیر بقاست، توان کمتری برای مطالبه حقوق مدنی و سیاسی دارد؛ و این همان چیزی است که زاهدان در آن جمعه از آن سر باز زد. #جمعه_خونین_زاهدان #فقر_سیستماتیک

🆔@azambahramiran

🔔 شماره جدید فصلنامه «گفت‌وگوی آب» منتشر شد.

📁 در این شماره، بحران آب را از زاویه‌ای متفاوت بررسی کرده‌ایم؛ از مافیای آب و اقتصاد تشنگی تا فساد در مدیریت آب، روایت بحران آب شرب تهران و مشکلات سد گتوند. این شماره تلاشی است برای طرح پرسش‌هایی که شاید پاسخ به آن‌ها، بخشی از واقعیت بحران آب ایران را روشن‌تر کند.

📖 برای مطالعه فصلنامه گفت‌وگوی آب | شماره ۴۴ | تابستان ۱۴۰۵ به www.iwpri.ir مراجعه کنید.

ابعاد تازه از فساد شبکه نفتی؛ بازداشت مدیر و تشکیل ۷۱ پرونده تراستی
بازداشت یک مدیر نفتی در خوزستان به اتهام دریافت رشوه، در کنار اعلام تشکیل ۷۱ پرونده درباره «تراستی‌ها» و بازگشت حدود ۲۶ هزار میلیارد تومان از منابع، بار دیگر شبکه‌ای از تخلفات مالی در صنعت نفت ایران را فاش کرد؛ شبکه‌ای که در آن بخشی از درآمدهای ارزی، به‌ویژه درآمدهای حاصل از فروش نفت، از مسیر واسطه‌هایی عبور می‌کند که میزان واقعی منابع در اختیار آن‌ها و سرنوشت بخشی از این پول‌ها همچنان محل ابهام است.
https://www.radiozamaneh.com/902498/

@RadioZamaneh | رادیو زمانه

تجربه ترکیه در توانمندسازی زنان روستایی: از تعاونی تا آب و خاک

به مناسبت روز جهانی زنان روستایی ۱۵ اکتبر

سیاست ترکیه در قبال زنان روستایی بر یک منطق ساده استوار است: زنی که در تولید حضور
سیاست ترکیه در قبال زنان روستایی بر یک منطق ساده استوار است: زنی که در تولید حضور دارد باید به آموزش، اعتبار و تشکل دسترسی پیدا کند. وزارت کشاورزی و جنگلداری از ۲۰۱۵ «برنامه تقویت کارآفرینی زنان در کشاورزی» را آغاز کرد و پیش از آن، در ۲۰۱۲، پروتکل آموزش زنان کشاورز را با اتحادیه اتاق‌های کشاورزی و وزارت خانواده امضا کرده بود. به گفته همین وزارتخانه، طی نزدیک به دو دهه بیش از سه میلیون زن کشاورز در قالب حدود ۲۵۰ هزار فعالیت آموزشی شرکت کرده‌اند؛ رقمی رسمی که باید با احتیاط خوانده شود، اما نشان می‌دهد آموزش ترویجی زنان به یک کارکرد ثابت دولت تبدیل شده است.
دومین ابزار، تبعیض مثبت در اعتبار و سرمایه‌گذاری است. در برنامه‌های توسعه روستایی IPARD که با بودجه اتحادیه اروپا اجرا می‌شود، طرح‌های زنان کارآفرین امتیاز اضافه می‌گیرند، و در برنامه اعتباری جدید ۲۰۲۵، سهم آورده لازم برای وام از ۲۰ درصد به ۱۰ درصد برای زنان و جوانان کاهش یافته است. سومین ابزار، تعاونی است: پروژه WOMENCOOP با همکاری وزارت خانواده و وزارت کشاورزی، آموزش و مشاوره برای تشکیل و تقویت تعاونی‌های زنان را در ۳۰ استان پایلوت پیش برد و ۸۰ تعاونی زنان محصولات خود را در پایان آن عرضه کردند. تعاونی برای زن روستایی یعنی خرید جمعی نهاده و ماشین‌آلات کوچک، دسترسی به بازار و صدایی در تصمیم‌گیری.
در مدیریت آب، «مدارس کاربردی کشاورزان» در حوضه گدیز آموزش صرفه‌جویی آب و کاهش هزینه تولید را در مزرعه خود کشاورزان ارائه کرده‌اند و گزارش رسمی بر مشارکت پررنگ زنان در آن تأکید دارد. در امنیت غذایی و ارزش افزوده، پروژه «خواهرم» (Kız Kardeşim) هزار زن کارآفرین روستایی را در ده استان در زمینه ایمنی غذا، سواد مالی، بازاریابی اینترنتی و مقررات برچسب‌گذاری آموزش می‌دهد، و همکاری با فائو در پروژه «هیچ‌کس جا نماند» آموزش زنجیره ارزش و تحویل تجهیزات به زنان روستایی را در استان‌هایی مانند قهرمان‌مرعش، اردو و بوردور شامل شده است. در حوزه پسماند، پیوند میان کمپوست، باروری خاک و ظرفیت نگهداشت آب در مراسم رسمی کشاورزی زنان مطرح شده، اما هنوز به اندازه آموزش و تعاونی به برنامه‌ای مستقل و فراگیر برای زنان روستایی بدل نشده است.
این تجربه بی‌نقص نیست: بیشتر برنامه‌ها پروژه‌محور و کوچک‌مقیاس‌اند، با میلیون‌ها زن خارج از بازار کار فاصله دارند، و هم‌زمان گفتمان رسمی «سال خانواده» بار مراقبت را بر دوش زنان سنگین‌تر می‌کند. با این حال درس روشن آن برای ایران این است که توانمندسازی از جایی آغاز می‌شود که زن روستایی به‌عنوان کشاورز، مدیر منابع و عضو تعاونی به رسمیت شناخته شود؛ نه صرفاً «یاور» مرد خانواده.

🆔@azambahramiran

زیست‌بوم ۳۶۰؛ نگاهی از همه سو به سرزمینی که نفس می‌کشد

در دل نشان «زیست‌بوم ۳۶۰» برگی سبز به قامت سرو ایستاده است. سرو، نماد کهن ایستادگی و زندگی در فرهنگ ایرانی است. در پایین همین برگ، آب موج می‌زند تا یادمان بماند که هیچ زیست‌بومی بی‌آب سرپا نمی‌ماند، و بحران امروز ایران پیش از هر چیز بحران آب است. گرداگرد این برگ، گلی اسلیمی مثل خورشید می‌درخشد و دقیقاً هفده گلبرگ دارد، به شمار هفده هدف توسعه‌ی پایدار. با این گل، نقش‌مایه‌ای که قرن‌ها بر کاشی‌ها و فرش‌های ما نشسته، زبان جهانی آینده‌ای پایدار را به خود می‌گیرد. حلقه‌ی بیرونی هم سی‌وشش نشانه‌ی ده درجه‌ای دارد که دایره‌ی ۳۶۰ درجه را کامل می‌کنند. این همان نگاهی است که می‌خواهیم داشته باشیم: نگاهی که هیچ گوشه‌ای از طبیعت و جامعه را نادیده نمی‌گیرد.

این کانال جایی است برای دیدن و فهمیدن محیط زیست ایران، از زیبایی‌های کمتر دیده‌شده‌اش تا بحران‌هایی که هر روز عمیق‌تر می‌شوند. از دل «اطلس توسعه‌ی ایران» داده‌ها و نقشه‌هایی بیرون می‌آوریم که تصویر روشن‌تری از وضعیت هر استان و هر منبع به دست می‌دهند. صدای فعالان و کنشگران محیط زیست و گردشگری پایدار را از نزدیک می‌شنویم. در گفت‌وگوهای زنده با شما و با کارشناسان پرسش می‌کنیم و پاسخ می‌جوییم. جزوه‌ها و مطالب آموزشی را هم در دسترس همه می‌گذاریم تا دانستن، نخستین گام نگه‌داشتن باشد. اگر ایران برایتان فقط یک نقشه نیست، بلکه خاک و آب و هوایی است که باید برای فردا بماند، «زیست‌بوم ۳۶۰» را دنبال کنید و همراه ما از همه سو به آن نگاه کنید.

✅️@zistboom360

از بچه های زیست بوم ۳۶۰ حمایت کنیم.
✅@zistboom360

🆔@azambahramiran

✅وقتی پاسداری از طبیعت به پای چوبه‌ی دار می‌رسد
به مناسبت روز جهانی مبارزه با اعدام، ۱۸ مهر

۱. محیط‌بانانی که حکم اعدام گرفتند
معصومه ابتکار، رئیس وقت سازمان حفاظت محیط زیست، گفته بود هنگام آغاز کارش حکم اعدام ۸ محیط‌بان قطعی شده بود.
غلامحسین خالدی (دنا): پس از بیش از پنج سال زندان، با پرداخت ۱۲ میلیارد ریال دیه آزاد شد.
اسعد تقی‌زاده (دنا): پس از هفت سال زندان، با رضایت اولیای دم از اعدام رهایی یافت.
کرامت برهانی (فارس): حدود یک سال در زندان شیراز منتظر اجرای حکم بود تا اینکه خانواده‌ی مقتول از قصاص گذشتند.
۲. محیط‌بانی که پیش از رسیدگی دوباره کشته شد
برومند نجفی (بیستون، کرمانشاه): اجرای حکم اعدامش متوقف و دستور دادرسی دوباره صادر شده بود، اما پدر مقتول او را بیرون از دادگاه با سه گلوله کشت.

۳. فعالانی که با اتهام اعدام روبه‌رو شدند
میراث حیات وحش پارسیان (حامیان یوز آسیایی): هشت عضو این مؤسسه در بهمن ۱۳۹۶ بازداشت شدند. کاووس سیدامامی در بازداشت جان باخت و خانواده‌اش روایت رسمی «خودکشی» را رد کردند.
اتهام افساد فی‌الارض: چهار نفر به این اتهام متهم شدند. عیسی کلانتری بعدها تأیید کرد که برای این چهار نفر ابتدا حکم اعدام صادر شده بود. در پایان، این هشت نفر در مجموع به ۵۸ سال زندان محکوم شدند.
بازداشت دوباره: در تیر ۱۴۰۵، سپیده کاشانی و هومن جوکار دوباره بازداشت شدند.
۴. ریشه‌ی مشکل
نبود حمایت قانونی: قضات در پرونده‌ی خالدی محیط‌بان را ضابط قانونی نشناختند، در حالی که قانون حمل سلاح را به او اجازه داده بود.
چرخه‌ی قصاص: این منطق در هر دو سو خشونت می‌سازد. کسی که دو محیط‌بان را کشته بود نیز اعدام شد.
امنیتی‌کردن فعالیت محیط زیستی: حفاظت از طبیعت با اتهام‌هایی مانند جاسوسی و افساد فی‌الارض جرم‌انگاری شده است.

جمع‌بندی
در کشوری که به گزارش هرانا فقط در سال ۲۰۲۴، ۹۳۰ نفر را اعدام کرد، دفاع از طبیعت از دفاع از حق حیات جدا نیست. توسعه‌ی پایدار بدون عدالت و بدون پایان مجازات مرگ ممکن نیست.

زیست‌بوم ۳۶۰ — روایت همه‌جانبه‌ی محیط زیست و توسعه‌ی پایدار ایران

✅@zistboom360

امنیت غذایی کودکان در ایران: رتبه قابل قبول، واقعیت نگران‌کننده

به مناسبت ۱۶ اکتبر روز جهانی امنیت غذایی

ایران در شاخص جهانی گرسنگی ۲۰۲۵ با نمره ۷٫۴ در رتبه ۴۰ از ۱۲۳ کشور قرار گرفته و در گروه «گرسنگی پایین» طبقه‌بندی شده است؛ نمره‌ای که از ۱۲٫۴ در سال ۲۰۰۰ و ۸٫۳ در ۲۰۱۶ بهتر شده است. اما این شاخص تنها چهار متغیر را می‌سنجد: کمبود کالری، کوتاه‌قدی و لاغری کودکان زیر پنج سال، و مرگ‌ومیر کودکان. کیفیت رژیم غذایی، کمبود ریزمغذی‌ها، کم‌خونی، چاقی و اثر محیط زیست بر سلامت کودک در آن دیده نمی‌شود. به همین دلیل رتبه ایران بیش از آنکه نشانه امنیت غذایی امروز باشد، یادگار دستاوردهای نظام بهداشت اولیه در دهه‌های گذشته است؛ کاهش کوتاه‌قدی از حدود ۲۰ درصد به ۶ درصد را مسئولان وزارت بهداشت به ترویج شیر مادر و توزیع رایگان قطره آهن و ویتامین نسبت داده‌اند. پژوهش‌های ملی همچنین نشان داده‌اند شیوع کوتاه‌قدی و کم‌وزنی در کودکان روستایی به‌طور معناداری بیشتر از کودکان شهری است.

تهدید امروز سلامت کودکان در ایران فقط کمبود غذا نیست، بلکه ترکیب سفره کوچک‌شده با هوا و آب ناسالم است. ایرانیان حدود ۳۵ درصد کمتر از میانگین جهانی شیر مصرف می‌کنند و گرانی لبنیات خانواده‌ها را به حذف آن از سفره ناچار کرده است. هم‌زمان، بنا بر برآوردهای منتشرشده، حدود ۱۲ درصد کل مرگ‌ها در ایران به آلودگی هوا منتسب است و پزشکان از روند رو به افزایش بیماری‌های ریوی کودکان در روزهای آلودگی و گردوغبار هشدار می‌دهند. سازمان جهانی بهداشت آلودگی هوا را عامل حدود ۱۰ درصد مرگ کودکان زیر پنج سال در جهان می‌داند. در روستاها، دسترسی به آب آشامیدنی سالم و دفع بهداشتی فاضلاب از عوامل تعیین‌کننده فقر خانوار است و همین چرخه، تغذیه ناکافی و بیماری را به هم گره می‌زند.
در چنین شرایطی، مدرسه دولتی می‌توانست مؤثرترین ابزار حمایت باشد، اما به حاشیه رانده شده است. طرح شیر مدارس از ۱۳۷۹ آغاز شد، از ۱۳۸۴ به‌طور کامل اجرا شد و در ۱۳۹۶ به دلیل کمبود اعتبار متوقف شد؛ سپس نامش در بودجه به «تغذیه رایگان دانش‌آموزی» تغییر کرد. هیئت وزیران در آبان ۱۴۰۴ آموزش و پرورش را به اجرای طرح شیر رایگان در مدارس ابتدایی دولتی مکلف کرد، اما چند هفته بعد صنایع لبنی اعلام کردند افزایش قیمت شیر خام از ۲۳ به ۳۲ هزار تومان، بیماری تب برفکی و تأخیر چندماهه در قرارداد، اجرای طرح را متوقف کرده است. مدیران مدارس گفته‌اند بخشنامه رسیده، اما بودجه نه.
امنیت غذایی کودک با یک بسته شیر تأمین نمی‌شود. مدرسه دولتی باید به یک نقطه حمایتی چندلایه بدل شود: وعده غذایی گرم و متنوع با تأمین پایدار و مستقل از نوسان بودجه سالانه، آب آشامیدنی سالم و پایش کیفیت هوای کلاس، پایش منظم قد، وزن و کم‌خونی دانش‌آموزان، و پیوند با تولیدکنندگان محلی، به‌ویژه تعاونی‌های زنان روستایی، که هم غذای سالم‌تر به مدرسه می‌آورد و هم درآمد را به روستا بازمی‌گرداند. کشوری که هزینه این کار را «بار مالی» می‌بیند، هزینه بسیار بزرگ‌تر آن را بعدها در نظام درمان و در افت یادگیری نسل بعد خواهد پرداخت.

🆔@azambahramiran