ስለጽኑ ዕስራትና የሞት ፍርድ ስለሚታገድባቸው ምክንያቶች፡-
ውድ ተከታዮቻችን በያላችሁበት የህሊናም ሆነ የፈጣሪ ሰላም ይብዛላችሁ፡፡! በዚች መልዕክት
በኢፌድሪ የወንጀል ሕግ አዋጅ ቁጥር 414/1996 ከጽኑ እስራትና የሞት ፍርድን ሊያሳግዱ ወይም ሊያስቀሩ ስለሚችሉ ጉዳዮች የደነገገውን ብናይ ጠቃሚ ስለመሰለኝ ይህችን ተጋበዙልኝ፡፡!
አንቀጽ 108 ጽኑ እሥራት
1 የጽኑ እሥራት ቅጣት የሚወሰነው ከባድ ወንጀል ባደረጉና በተለይም ለህብረተሰቡ አደገኛ በሆኑ ወንጀለኞች ላይ ነው፡፡
የጽኑ እሥራት ቅጣት ግቡ ተቀጪው እንዲታረምና ወደ ማህበራዊ ኑሮ እንዲመለስ ከማድረግ በተጨማሪ በተለይ ለህብረተሰቡ ደህንነት በጥብቅ ቁጥጥር ሥር እንዲቆይ ለማድረግ ነው፡፡
ይህ ቅጣት የሚቆይበት ጊዜ ከአንድ ዓመት እስከ ሃያ አምስት ዓመት ሊደርስ ይችላል፡፡ በሕጉም ተገልጾ የተደነገገ ሲሆን የዕድሜ ልክ እሥራት ሊወሰን ይችላል፡፡ ቢሆንም ስለአመክሮ የተወሰኑት ድንጋጌዎች እንደተጠበቁ ናቸው፡፡
2 የጽኑ እሥራት ቅጣት የሚፈጸመው በተለይ ለዚህ ቅጣት መፈጸሚያ እንዲሆኑ ታስበው በተሰሩና ለዚሁ በተሰናዱ ማረሚያ ቤቶች ውስጥ ብቻ ነው፡፡
የጽኑ እሥራት ቅጣት የአፈጻጸም ሁኔታ ከቀላል እሥራት የአፈጻጸም ሁኔታ በይበልጥ ይከብዳል፡፡ ይህ በዚህ እንዳለ በወንጀሉ አስከፊነት ምክንያት ሞት የተፈረደባትን ወንጀለኛ ፍርድ እንዳይፈጸምባት ሊያደርጉ የሚችሉ ምክንያቶች-

1 ያረገዘች ሴት ሕይወት ያለው ልጅ የወለደች ስትሆንና ይህንኑም ልጅ መመገብና ማሳደግ ሲኖርባት የሞት ቅጣቱ በዕድሜ ልክ ጽኑ እሥራት ይለወጥላታል፡፡
2 በዚህ ሕግ ውስጥ በተመለከቱት ድንጋጌዎች (አንቀጽ 229 እና 103) መሠረት የሞት ቅጣት በይቅርታ ወይም በምህረት ሊለወጥ ወይም ቀሪ ሊሆን ይችላል፡፡

አልሚዎች እንጂ አጥፊዎች ከመሆን ይጠብቀን!!!
ሲሳይ ሰማኝ

1. የዉል ህግ ይርጋ

የይረጋ ጊዜን የሚመለከት የፍትሐብሔር ሕግ ቁጥር 1845 ህግ በሌላ አኳኋን ካልወሰነ በቀር ዉሉ እንዲፈፀም ወይም ካለመፈፀሙ የተነሳ ስለሚደረስ ጉዳት ወይም ዉሉ እንዲፈርስ የመጠየቅ መብት በ10 ዓመት ይርጋ ይቀራል ሲል ደንግጎ ይገኛል፡፡

2. ከዉል ዉጪ ኃላፊነት ይርጋ

ከዉል ዉጪ ኃላፊነት የዉል ግንኙነት ሳይኖር ወይም ዉል ላይ ባለተመሰረተ ግንኙነት በአንድ ሰዉ ጥቅም ወይም መብት ጉዳት ሲደርስ ለዚህ ጉዳት ኃላፊነት የሚደርስበትን አካል የሚለይና ጉዳት በካሳ መልክ እንዲስተካከል የሚያደርግ ሕግ ነዉ፡ እንዲሁም ጥፋት ሳይኖር የሚመጣ ኃላፊነትን ፣በሌላ ሰዉ ተግባር ኃላፊነትን እና በጥፋት ላይ የተመሰረተ ኃላፈነትን የሚያጠቃልል ሲሆን የኃላፊነቱ ምንጮች ተብለዉ በፍትሐብሔር ሕግ ቁጥር 2027 ተደንግጓል፡፡

የፍትሐብሔር ሕግ ቁጥር 2143 ተበዳዩ ክስ ማቅረብ የሚችለዉ ካሳ የሚጠየቅበት ጉዳቱ ከደረሰበት ጊዜ ጀምሮ እስከ 2 ዓመት ድረስ ሲሆን ጉዳቱ በወንጀል የሚያስቀጣ ሆኖ የይርጋ ዘመኑ ርዝመት የበለጠ እንደሆነ የካሳዉ ጉዳይ ክስ የይርጋ ዘመን ልክ በዚሁ መሰረት ይሆናል፡፡ በሌላ በኩል ደግሞ በፍትሐብሔር ሕግ ቁጥር 2065 መሰረት አንድ ሰዉ በባለይዞታነቴ  ወይም በይርጋ ደንብ መከሰስ ቀርቶልኛል ብሎ ቢከራከር ጥፋተኛ አይደለም በሚል ተደንግጎ ይገኛል፡፡

ፌናን ተጊበሉ
ጥር 2/2014 ዓ.ም

3. የቤተሰብ ህግ ይርጋ

ባል ወይም ሚስት በመሞታቸዉ ጋብቻ በሚፈርስበት ጊዜ ተጋቢዎች የግል ሀብታቸዉን በማስረዳት የራስን ድርሻ የመዉሰድ መብት አለዉ በማለት የፍትሐብሔር ሕግ ቁጥር 884 ይደነግጋል፡፡ ይህ ድንጋጌ ጥያቄዉ በምን ያህል ጊዜ መቀረብ እንዳለበት ባይደነግም በጋብቻ ወቅት የተፈራ የግልም ሆነ የጋራ ንብረት ሳይከፈል ለረጅም ጊዜ ቆይቶ ጥያቄዉን ከረጅም ጊዜ በኋላ ማቅረብ የሕግ ዓላማ ሊሆን አይችልም፡፡ ስለዚህ የፍትሐብሔር ሕግ ቁጥር 1677(1) የጠቅላላ የዉል ሕግ ድንጋጌዎች ተፈፃሚነት እንዳላቸዉ ስለሚደነግግ በጠቅላላ የዉል ሕጉ ደግሞ ዋናዉ የይርጋ ጊዜ በ1845 መሰረት 10 ዓመት ጊዜ ዉስጥ ካልተጠየቀ በይርጋ ይታገዳል፡፡የተሻሻለዉ የፌዴራል የቤተሰብ ሕግ አንቀጽ 69. የተገባዉን የዉል ግዴታ እንዲፈርስ ለመጠየቅ ግዴታዉ መግባቱን ካወቀበት ቀን ጀምሮ 6 ወር፣ ጋብቻዉ ከተፈጸመ ጀምሮ 2 ዓመት የይርጋ ጊዜ እንዳለዉ ያስቀምጣል፡፡

ፌናን ተጊበሉ
ጥር 4/2014 ዓ.ም

ሠራተኛን በውጭ አገር ለሥራ ለማሰማራት የሁለትዮሽ ሰምምነት ስለማስፈለጉ፡-
በየኢትዮጵያ የውጭ አገር ሥራ ሰምሪት አዋጅ ቁጥር 923/2008 አንቀጽ 12 መሠረት ሠራተኛን በውጭ አገር ለሥራ ማሰማራት የሚቻለው በኢትዮጵያ ፌደራላዊ ዲሞክራሲያዊ ሪፐብሊክ እና በተቀባይ አገር መካከል የሁለትዮሽ ስምምነት ሲኖር ብቻ ፡፡
ጥር 4/2014 ዓ.ም (ኦምኒኤል)

ስለ ይርጋ
በየኢትዮጵያ የውጭ አገር ሥራ ሰምሪት አዋጅ ቁጥር 923/2008 አንቀጽ 73 መሠረት በአሠሪ፣ በኤጀንሲ፣ በኤጀንሲ ወኪል ወይም በሠራተኛ በሚፈፀም ጥፋት ምክንያት የሚቀርብ ማንኛውም አስተዳደራዊ አቤቱታ ጥፋቱ ከተፈፀመበት ወይም ጥፋቱ መፈፀሙ ከታወቀበት ቀን አንስቶ እስከ ሦስት ዓመት ድረስ ለሚኒስቴሩ ወይም አግባብነት ያለው ባለሥልጣን ካልቀረበ በይርጋ ይታገዳል፡፡

4. የዉርስ ይርጋ

በኢትዮጵያ የፍትሐብሔር ሕግ 5ኛ ክፍል የሀገሪቱ የዉርስ ሕግ ተደንግጎ ይገኛል፡፡ ዉርስ በአብዛኛዉ ያለ ኑዛዜ የሟች ዉርስ ለሟች ዘመዶች የሚፈጸምበት እና የሟች ዉረስ በሟች ኑዛዜ መሰረት የሚፈፀመበት ሥርዓት ነዉ፡፡

ኑዛዜ አይጸናም በማለት የሚቀርብ ክስ ወይም በሂሳብ አጣሪዉ የቀረበዉን የድልድልን አመዳደብ ሀሳብ ለመቃወም ኑዛዜዉ ከተነበበት አንስቶ የሚቆጠር የ15 ቀናት ጊዜ፤ ለዉርስ አጣሪዉ ከገለጹ በኋላ ባሉት ቀጣይ 3 ወራት ዉስጥእንደሆነ እና በማናቸዉም ምክንያት ቢሆን ግን ከ5 ዓመት ባልበለጠ ጊዜ ዉስጥ ጥያቄዉን ማቅረብ እንዳለባቸዉ የፍትሐብሔር ሕጉ ቁጥሮች 973 እና 974 ያስገነዝባሉ፡፡

ያለአግባብ የዉርሱን ንብረት በእጁ ካደረገዉ ሰዉ ላይ ንብረቱን ለማስመለስ የሚቀርበዉ ጥያቄም እንደዚሁ የሚቀርብበት የጊዜ ገደብ ያለዉ ሲሆን ከሳሹ የዉርሱ ንብረቶች በተከሳሹ መያዛቸዉን ባወቀ በ3 ዓመት ጊዜ ዉስጥ እንደሆነ በቁጥር 1000(1) ተገልጿል፡፡ ከሳሹ ይህን ጉዳይ አወቀም አላወቀም ሟቹ ከሞተ ወይም ከሳሹ በመብቱ ለመስራት ከቻለበት ቀን አንስቶ 15 ዓመት ካለፈ በኋላ የዉርስ ንብረት ለማስመለስ ጥያቄ ለማቅረብ እንደማይቻል ቁጥር 1000(2) ይናገራል፡፡ ከዚህ አነፃር የሰበር ዉሰኔ በሰ/መ/ቁ 59539 አንዱ ማሳያ ነዉ፡፡፡ በሌላ በኩል ደግሞ ወራሽ ካልሆነ ሰው ላይ የውርስ ንብረት ለማስመለስ የሚቀርብ ጥያቄ በ1845 መሰረት በአስር አመት ውስጥ መቅረብ አለበት፡፡

ፌናን ተጊበሉ
ጥር 9/2014 ዓ.ም

ጤና ይስጥልኝ፡-
የፍትሕ ሥርዓቱን በእጅጉ ይደግፋሉ ይረዳሉ ተብለው ከሚወሰዱት አንዱ የጥብቅና አገልግሎት የሚያበረከቱ ጠበቆች ሲሆኑ እነዚሁ ጠበቆችንም ለማስተዳደር በቅርቡ በሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት “የፌደራል ጥበቅና አገልግሎት ፈቃድ አሰጣጥ እና አስተዳደር አዋጅ ቁጥር 1249/2013” ወጥቶ በሥራ ላይ የዋለና በዚህ ድንጋጌ ላይም ጠበቆች ሊከተሉት የሚገባውን ሥርዓትንና ተላልፈው ከተገኙም እንደጥፋቱ ክብደት ቀላል እና ከባድ የዲስፕሊን ቅጣትን የሚጣልባቸው መሆኑን ያስቀመጠ ሲሆን ለዛሬ ከዚሁ ጋር በተያያዘ የሚከተለውን እናስፍር፤
መልካም ምንባብ፡-
በታገደ ወይም በተሰረዘ የጥብቅና ፍቃድ መታገዱን ወይም መሰረዙን እያወቀ የጥብቅና አገልግሎት መስጠትና ለዚህም ገንዘብ መቀበል ከባድ የዲስፕሊን ቅጣትን የሚያስከትል ሲሆን እንደዚሁም እንዲህ ዓይነት ድርጊት ማታለልም ስለሆነ የወንጀል ኃላፊነትንም የሚያስከትል መሆኑንም ልብ ይላል፡፡
ፈጣሪ ኢትዮጵያንና ሕዝቧን ይባርክ!
ደረጀ ማርቆስ
ጥር 2014 ዓ.ም

ጤና ይስጥልኝ ፡-
ማንም ሰው የመንግሥት ሥራን ማሰናከልና የመተባበር ግዴታ እያለበት ካልተባበረ በኢትዮጵያ የወንጅል ሕግ አንቀጽ 438 መሠረት በወንጀል የሚያስጠይቅ መሆኑን በተመለከተ ከደነገገው በመነሳት የሚከተለውን እንበል፤
መልካም ምንባብ
ማንም ሰው በሚያሽከረክር ጊዜ የትራፊክ ደንብ መተላለፍ ጋር በተያያዘ የክስ ወረቀትን ለመቀበል ፈቃደኛ አለመሆን ከዚህ በላይ በጠቀስነው የወንጀል ሕግ አንቀጽ 438 መሠረት የሚያስጠይቅ ነው፡፡ ፈጣሪ ኢትዮጵያንና ሕዝቧን ይባርክ!
ደረጀ ማርቆስ
ጥር 2014 ዓ.ም

መሠየም ምን ማለት ነው?
መሠየም ማለት የተወሰነበትን ቅጣት የፈፀመ ቅጣቱ በይርጋ በይቅርታ የቀረለት፣ በአመክሮ ወይም በገደብ የታገደለት ማንኛውም ሰው በሚያቀርበው ጥያቄ መሠረት ከቅጣቱ በፊት የነበረው ስም እንዲመለስና ፍርዱ አንዲሰረዝለት በወ/ሕ/አ 232 መሠረት የሚጠይቅበት ስርዓት ነው። የወንል ሕጋችን በግልጽ እንደተደነገገው መሠየም የሚገኘው በመልካም ስራ እንጂ እንደ መብት ይገባኛል በማለት አይደለም፡፡ ከዚሁ ጋር ተያይዞ ተቀጪው ከሞተ ወይም ችሎታ ካጣ የቅርብ ዘመዶቹ ወይም ወኪሉ ጥያቄውን ሊያቀርብ ይችላል።
መሰየም የሚፈቀደው ቅጣቱ ካለቀበት ወይም ከተቋረጠበት ጊዜ ጀምሮ ቢያንስ አምስት ዓመት ወይም በሌላ ቀላል ሁኔታዎች የሁለት ዓመት ጊዜ ካለፈ በኋላ ሲሆን በዚህ ጊዜ ውስጥ ፀባዩ መልካም ከሆነና ወንጀል ካልፈፀመ እንዲሁም አቅሙና ሁኔታው በሚፈቅድለት መልኩ በፍርድ የተወሰነበትን ወይም ሊከፈል ይገባዋል ተብሎ የሚገመትበትን ካሳ፣ የዳኝነትና ማናቸውንም ኪሳራ ከከፈለ በመሰየም መልካም ስሙን ማስመለስ የሚችል ሲሆን ቅጣቱ በይርጋ የታገደለት ሰው ደግሞ ቅጣቱ ቢፈፀም ከሚጠናቀቅበት ጊዜ በፊት ልዩ ወይም የሚያስመሰግን ወታደራዊ ወይም ማኅበራዊ አስተዋፅኦ ካበረከተ መሰየም ይፈቀድለታል፡፡ ሆኖም ግን በወ/ሕ/አ 237 መሠረት መሰየም ከተፈቀደ በአምስት ዓመት ጊዜ እንደገና በሞት ወይም በፅኑ እስራት የሚያስቀጣ ወንጀል የሰራና የተፈረደበት ሰው መሰየሙ ይሰርዝበታል። ዳግመኛም የመሰየም ጥያቄ ማቅረብ አይችልም።
ጥር 12/2014 ዓ.ም (ኦምኒኤል)

በአመክሮ መፈታት ም ማለት ነው?
በአመክሮ መፈታት ማለት ተቀጪው የተወሰነበትን ቅጣት ቢያንስ ሦስት ሁለተኛውን ካጠናቀቀ በኋላ ይሄም ማለት አንድ ሶስተኛው ሲቀረው የተቀጩውን ፀባይ ማሻሻያና ወደ መደበኛ ኑሮው መመለሻ ይሆነዋል ተብሎ ሲታሰብ የተወሰነበትን የእስር ዘመን በሙሉ ሳያጠናቅቅ ሊፈታበት የሚችልበት አሰራር ሲሆን የእድሜ ልክ የተፈረደበት ሰው ሃያ ዓመት ከታሰረ በኋላ ነው የአመክሮ ጥያቄ ሊያቀርብ የሚችለው። ጥያቄውን እራሱ ተቀጪው ወይም የሚመለከተው አካል ሊያቀርበው የሚችል ሲሆን ጥያቄው የቀረበለት ፍ/ቤትም በወ/ሕ/አ 202 መሠረት በእስር ላይ እያለ የተረጋገጠ የጠባይ መሻሻል ማሳየቱን፣ ለደረሰው ጉዳት በተቻለ መጠን ካሳ መክፈሉን ሲያረጋግጥ እንዲሁም አመሉና ፀባዩ በአመክሮ ሲፈታ መልካም ውጤት ያስገኛል ብሎ ሲያምን እስረኛው በአመክሮ እንዲፈታ ይወስናል።
በአመክሮ መፈታት የፈተና ጊዜ ነው የሚባለው በአመክሮ የወጣው ግለሰብ ከእድሜ ልክ እስራት ባነሱ ቅጣቶች ላይ ቀሪውን የእስራት ዘመኑን ከሁለት እስከ አምስት ዓመት ጊዜ የእድሜ ልክ እስር በሚሆንበት ጊዜ ደግሞ ከአምስት እስከ ሰባት ዓመት እስረኛው ከእስር ተለቆ ስለሚፈተን/ክትትል ስለሚደረግበት ነው፡፡ በፈተናው/በክትትሉ ወቅትም የተወሰነለትን የጠባይ ደንብ ከጣሰ ወይመ አዲስ ወንጀል ከፈፀመ በተሰጠው የሙከራ እድል መጠቀም ባለመቻሉ በወ/ሕ/አ 206 መሠረት አመክሮው ተሽሮ ቀሪ ቅጣቱን ይፈፅማል። አዲስ ወንጀል የፈፀመ በአመክሮ ላይ ያለ ሰው የደጋጋሚነት ውጤቶች እንደተጠበቁ ሆነው በአመክሮ የተቀነሰለት ቅጣትና የአዲሱ ወንጀል ቅጣት ተደርቦ ይፈፀምበታል።
ጥር 12/2014 ዓ.ም (ኦምኒኤል)

5. የንብረት ሕግ ይርጋ

ይዞታዉ የተወሰደበት ወይም በይዞታዉ ላይ ሁከት የተነሳበት ሰዉ የያዘዉ ነገር ከተነጠቀበት ወይም በይዞታዉ ላይ ሁከት ከተነሳበት ቀን አንስቶ እስከ 2 ዓመት ድረስ ካልጠየቀ እጅ ይዛወርልኝ የማለት ክስ መብቱ ይቀርበታል፡፡

6. የስጦታ ዉል ይርጋ

አንድ ስጦታ ከተደረገ ከ2 ዓመት በኋላ ይፍረስልኝ የሚል ጥያቄ ተቀባይነት የለዉም፤የፍትሐብሔር ሕግ ቁጥር 2441 ስጦታ እንዲቀነስ ወይም እንዲሻር ለመጠየቅ 2 ዓመት ይርጋ እና የስጦታዉ ዉል የተደረገዉ በመንፈስ መጫን ሳይሆን የዉሉ አጠቃላይ ይዘት ለሞራልና ለሕግ ተቃራኒ ስለሆነ ይፍረስልኝ የሚል ጥያቄ በፍትሐብሔር ሕግ ቁጥር 2441 (1) መሰረት 2 ዓመት ሳይሆን በፍትሐብሄር ሕግ ቁጥር 1845 የተመለከተዉ የ10 ዓመት ይርጋ ነዉ፡፡ እንዲሁም የስጦታ ዉል ይፈጸምልኝ ጥያቄ በፍትሐብሔር ሕግ ቁጥር 1676(1) እና 1845 መሰረት በ10 ዓመት ይርጋ ቀሪ ሊሆን ይገባል፡፡

ፌናን ተጊበሉ
ጥር 12/2014 ዓ.ም

7. የአሰሪና ሰራተኛ ህግ ይርጋ

በአሠሪና ሠራተኛ አዋጅ 1156/2011 ቁጥር 163 መሰረት በቅጥር ላይ ከተመሰረተ ግንኙነት የመነጨ ማንኛዉም ክስ የመብቱን ጥያቄ ለማቅረብ ከሚቻልበት ቀን ጀምሮ እስከ 1 ዓመት ድረስ፣ ወደ ሥራ ልመለስ በሚል የሚቀርብ ክስ ዉሉ በተቋረጠ በ3 ወር ጊዜ ዉስጥ፤ የደመወዝ፣የትርፍ ሰዓትና የሌሎች ክፍያዎች ጥያቄ መጠየቅ ከሚገባዉ ጊዜ ጀምሮ እስከ 6 ወር ባለዉ ጊዜ እና የሥራ ዉል በመቋረጡ ምክንያት በሰራተኛዉም ሆነ በአሠሪዉ የሚቀርብ ጥያቄ ሥራ ዉሉ በተቋረጠ በ6 ወር ጊዜ ዉስጥ ካልቀረበ በይርጋ ይታገዳል፡፡

8. የእንደራሴነትና የዉክልና ህግ ይርጋ

በፍትሐብሔር ሕግ ቁጥር. 2187 (2) መሰረት ሿሚዉ (ወካዩ) ካወቀበት ጊዜ ጀምሮ ማለትም በተሰጠ ዉክልና ላይ የጥቅም ግጭት ተከስቶ ከሆነ ይህ ጥቅም ግጭት ያስነሳዉ ዉል መደረጉን ካወቁ ከ 2 ዓመት በኋላ እንዲፈረስ መጠየቅ በይርጋ የሚታገድ ነዉ፣ ወካይ የሆነ ወገን በተወካይ አማካኝነት የተደረገን ህገ ወጥ ዉል እንዲፈረስ በሚል የሚቀርበዉ አቤቱታ በፍትሐብሔር ሕግ ቁጥር 1845 መሰረት በ10 ዓመት ይርጋ እንጂ በ 2 ዓመት የሚታገድ አለመሆኑን የፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት በሰ/መ/ቁ 67376 ዉሳኔ ሰጥቷል፡፡

ፌናን ተጊበሉ
ጥር 16/2014 ዓ.ም

ሰላም ለሁላችን!!!
በዚች መልዕክት በሕገመንግስታችን በይርጋ ስለማይታገደው በሰው ልጆች ላይ ስለሚፈጸም ወንጀል የተደነገገውን ይኸው ታነቡልኝ ዘንድ!-
አንቀጽ28
በስብዕናላይስለሚፈጸሙወንጀሎች
1 ኢትዮጵያ ባጸደቀቻቸው ዓለም አቀፍ ስምምነቶች እና በሌሎች የኢትዮጵያ ሕጎች በሰውልጅ ላይ የተፈጸሙ ወንጀሎች ተብለው የተወሰኑትን ወንጀሎች፣ የሰውዘር የማጥፋት፣ ያለፍርድ የሞት ቅጣት እርምጃ የመውሰድ፣ በአስገዳጅ ሰውን የመሰወር፣ ወይም ኢሰብዓዊ የድብደባ ድርጊቶችን በፈጸሙ ሰዎች ላይ ክስ ማቅረብ በይርጋ አይታገድም፡፡ በሕግ አውጪው ክፍልም ሆነ በማንኛውም የመንግሥት አካል ውሳኔዎች በምሕረት ወይም በይቅርታ አይታለፉም፡፡
2 ከዚህ በላይ የተደነገገው እንደተጠበቀ ሆኖ፣ በዚህ አንቀጽ ንዑስ አንቀጽ 1 የተጠቀሱትን ወንጀሎች ፈጽመው የሞት ቅጣት ለተፈረደባቸው ሰዎች ርዕሰብሔሩ ቅጣቱን ወደ ዕድሜ ልክ ጽኑ እስራት ሊያሻሽለው ይችላል፡፡

ከወንጀል የጸዳ ሂወት ለሁላችንም!
16/05/2014 ዓ.ም
( ሲሳይ ሰማኝ)

ጤና ይስጥልኝ በዚህ ጽሁፍ ስለ ማስረጃ ሕግ ጥቂት ልበላችሁ መልካም ንባብ
የማስረጃ ሕግ ወጥ ሥርዓት ያላቸዉ መሠረተ ሃሣቦች እንደሌሉት ተደርጎ ይቆጠር የነበረና በመሠረተ ሃሣቦቹ እዉቅና እያገኙ በመጡ ጊዜ ደግሞ አነዚሁ በስርዓት ለይቶ መመደቡና መተንተኑ ላይ ስምምነት ያልነበረበት ነዉ፡፡
አፈጻጸሙን በተመለከተ ደግሞ፤ ዋናዉ ችግር የሕጉ የተለያዩ መሠረተ ሃሣቦች ተመሳሳይ በሆኑ ጉዳዮች ላይ ያላቸዉን አግባብነትና ተፈጻሚነት መወሰኑ ላይ ነዉ፡፡ በኮንቲኔንታል ሕግ ስርዓት (civil law) ተከታይ በሆኑ ሃገሮች ማስረጃ ነክ ሊባሉ የሚችሉ ሕጎች የሚገኙት በከፊል መሠረታዊ ሕጎች በሚባሉት ዉስጥ ሲሆን በከፊል ደግሞ ሥነ-ሥርዓት ሕግ በሚበሉት ዉስጥ እንጂ ራሱን ችሎ እንደቆመ አንድ የሕግ ዘርፍ አይደለም፡፡
ህድአት ጌታቸዉ ጥር/2014 ዓ.ም

…….የቀጠለ
የማስረጃ ሕግ ምንነት
ማስረጃ (evidence) መሠረቱ "evidentia" የሚለዉ የላቲን ቃል ሲሆን ትርጉሙም በግልጽ ማሳየት/የተረጋገጠ እንዲሆን ማድረግ፤ ማስረዳት የሚል ትርጉም ይኖረዋል፡፡ ማስረጃ የአንድን አከራካሪ ነገር መኖር ወይም አለመኖር (existence or non-existence) የዳኛዉ አእምሮ እንዲያምን (persuade) የሚያደርግ ነገር ነዉ፡፡
በኢትዮጽያ የማስረጃ ሕግ ረቂቅ እና በሌሎች የሕግ መጸሃፎች የማስረጃ ትርጉም ሲሰጥ ማስረጃን እና የማስረጃ ሕግን ለይቶ የሚያስቀምጥ ሲሆን፡-
ማስረጃ፡- ማለት አንድ በፍ/ቤት መርረመራ ላይ ያለ በጭብጥ የተያዘ አከራካሪ ጉዳይ እዉነት መሆኑን እና አለመሆኑን በሚያሳምን ማረጋገጥ እንዲያስቸል በግብአትነት የሚቀርብ ማረጋገጫ ነዉ፡፡ ይህም
• በምስክሮች ቃል
• በሰነዶች
• በኤግዚቪቶች
• በፍ/ቤት ግንዛቤ በሚወሰድባቸዉ ነገሮች
• በህሊና ግምት እና በመሣሠሉት የሚገለጽ ነዉ፡፡
የማስረጃ ሕግ፡- በሁለት ክፍል የሚያይ ሲሆን
የመጀመሪያዉ ክፍል፡- ለአንድ ፍ/ቤት የቀረቡ ማስረጃ የሚያስፈልጋቸዉ በጭብጥ የሚያዙ ፍሬ ነገሮችን እና እነዚህ ፍሬ ነገሮች ለማስረዳት የሚቀርቡት ማረጋገጫዎች አግባብነት (relevancy) ተቀባይነት(admissibility ) ያላቸዉ መሆናቸዉን የሚወስነዉ ደንብ ነዉ፡፡
ሁለተኛዉ ክፍል፡-ማስረጃ የተባለዉ በግዙፍ ነገር፤ በሠነድ፤ በቃል፤ በዳኞች ግንዛቤ፤ በህሊና ግምት በተከራካሪዎች እምነት አማካይነት የሚቀርበዉን የማስረጃ አይነት ወይም ዘዴ እንዲሁም አከራካሪዉ ጉዳይ እዉነት መሆኑንና አለመሆኑን ፍ/ቤት እንዲያሳምን የሚደረግበትን መንገድ የሚገዛ ደንብ ነዉ፡፡
ህድአት ጌታቸዉ ጥር/2014 ዓ.ም

…….የቀጠለ
በአጠቃላይ የማስረጃ ሕግ እንደማንኛዉም የሥነ ሥርዓት ሕግ መብትና ግዴታን የሚወስነዉ የመሠረታዊ ሕግ (substantive law) ማስፈጸሚያ ሲሆን፤ በፍ/ቤት ክርክር በሚደረግበት ጊዜ በጭብጡ ላይ ዉሳኔ ለመስጠት እንዲረዳ በማስረጃ መረጋገጥ የሚገባቸዉ ምን ምን ፍሬ ነገሮች እንደሆኑ፤ የሚቀርቡትስ ማስረጃዎች ምን አይነት መሆን እንደሚገባቸዉ፤ ማስረጃዎቹን ማን ማቅረብ እንዳለበት፤ እንዴትስ መቅረብ እንዳለባቸዉ፤ የማስረጃዎቹን አግባብነት፤ ተቀባይነትና ክብደት፤ እነደዚህ የመሳሰለዉ ጉዳይ እንዴት እንደሚወሰን የሚመራ ሕግ ነዉ፡፡
ህድአት ጌታቸዉ ጥር/2014 ዓ.ም

ጤና ይስጥልኝ
ባልና ሚስት ትዳራቸው ፀንቶ እስካለ ድረስ የሚያፈሩት ንብረት የጋራቸው ሲሆን ለትዳራቸው እስከሆነ ድረስም የሚያወጡት ወጪም ለጋራ ጥቅም እንደዋለ የሚገመትበት አግባብ ያለ ሲሆን ስለዚሁ ከተሻሻለው የቤተሰብ ሕግ አንቀጽ 85 እስከ 93 እንዲህ እንመልከት ፡- ባልና ሚስት የየግል ንብረታቸውን በተመለከተ በጋብቻ ውላቸው ለመወሰን የሚችሉ ሲሆን ስምምነት ከሌለ ግን ሕጉ ንብረቱን የጋራቸው አድርጎ እንደሚወሰደው ልብ እንበል ፡፡
ፈጣሪ ኢትዮጵያንና ሕዝቧን ይጠብቅ !
ደረጀ ማርቆስ
ጥር 2014 ዓ.ም

ጤና ይስጥልኝ!
በትናንሽም ሆነ ትላልቅ ንግድ ስራዎች አገናኞች ወይም ደላሎች የማያስፈልጉበት ዘርፍ አለ ማለት ያስቸግራል፡፡
በመሆኑም በአዲሱ የንግድ ሕግ አዋጅ 1243/2013 በሚከተለው መልኩ ስለደላላና ድለላ የደነገገውን እነሆ!!!
ስለ ደላሎች
1. ደላሎች ማለት ውል የሚዋዋሉ ሰዎችን በተለይም እንደ ሺያጭ፤ ኪራይ፤ ኢንሹራንስ፤ እንደ የማመላለሻ ያሉትን ውሎች የሚዋዋሉ ሰዎችን ፈልገው የሚያገናኙና የሚያዋውሉ፤ ራሱን የቻለ የሙያ ተግባራቸው አድርገው ጥቅም ለማግኘት የሚሠሩ ሰዎች ወይም ይህንኑ የደላላነት ሥራ የሚሠራ የንግድ ማኅበር ነው፤
2. ደላሎች አስማሚ ሆነው የሚያስፈጽሟቸው ውሎች ዓይነትና ግብ ወይም የሚያገናኙዋቸው ሰዎች ማንነት ወይም ሁኔታ ሳይታይ ነጋዴዎች ይባላሉ፤
3. ደላላ ሁለቱም ተስማሚዎች በውላቸው በግልጽ ያስቀመጡት ድንጋጌ ከሌለ በስተቀር ሁለቱን ተስማሚዎች በመወከል እነሱን ተክቶ ገንዘብ ለመቀበልም ሆነ ማንኛውንም ወደ ተግባር የሚያስገባ እንቅስቃሴ ማድረግ የለበትም፡፡
ለተዋዋዮች ስለ ማስታወቅ
በልማድ የታወቀ ካልሆነ ወይም ሌላ ስምምነት ካልተደረገ በስተቀር ተዋዋዮቹ በጉዳዩ ውል ለማድረግ የተስማሙ እንደሆነ ውሉ የሚደረግበትን ሁኔታ ለተዋዋዮች ሁሉ ወዲያውኑ ደላላው ማስታወቅ አለበት፤
2. በልማድ የታወቀ ካልሆነ ወይም ሌላ ስምምነት ከሌለ በስተቀር በዚህ ዓይነት የተዘጋጀውን ውል ባለጉዳዮቹ ካላጸደቁት በስተቀር በእነርሱ ላይ ተፈጻሚ አይሆንም፡፡
ስለ ደላላው ኀላፊነት
ደላላው በሁለቱም ወገኖች ላይ ለሚያደርሰው ጉዳት ኀላፊ ይሆናል፡፡
ስለ ደላላው አበል
1. ደላላው አስማሚ ሆኖ ውሉን ካስጨረሰ ወይም ካዋዋለ በኋላ ውሉ ቢፈጸምም ባይፈጸምም አበል ሊከፈለው ይገባል፤
2. በልማድ የታወቀ ካልሆነ ወይም ሌላ ስምምነት ካልተደረገ በስተቀር አበሉን የሚከፍለው የደላላውን አገልግሎት የጠየቀው ወገን ብቻ ነው፤
3. አበሉ በስምምነቱ ውስጥ ይወሰናል፤ወይም ባልተወሰነበት ጊዜ በልማድ መሠረት ይቆረጣል፤የተስማሙበት አበል ከባድ መስሎ ሲታየው ወይም ደላላው ከሰጠው አገልግሎት ጋራ ተመዛዛኝ አለመሆኑ ሲታየው ፍርድ ቤቱ ለመቀነስ ሥልጣን አለው፡፡
4. ደላላው ለደምበኛው ወይም አገልግሎቱን ለጠየቀው ወገን ያሉበትን ግዴታዎች ተላልፎና ይልቁንም የደምበኛውን ጥቅም በሚጎዳ አኳኃን ለሌላ ሦስተኛ ወገን ጥቅም የሠራ እንደሆነ ወይም ደምበኛው ሳያውቅ ከሦስተኛው ወገን ክፍያ የተቀበለ እንደሆነ አበል የማግኘት መብቱ ቀሪ ይሆናል፡፡
ቸርይግጠመን!!
ሲሳይ ሰማኝ
ጥር 2014 ዓ.ም