10 መሰረታዊ የውል አተረጓጎም ደንቦች
***
በዳንኤል ፍቃዱ ( ጠበቃ እና የህግ አማካሪ)
***
ውል ቅኔ መሆን የለበትም። በተቻለ መጠን ለሁሉም ተዋዋይ ወገን እንዲሁም ለሶስተኛ ወገኖች ጭምር ግልፅ በሆነ መንገድ መደረግ አለበት ። ሆኖም አንዳንድ ጊዜ በተለያየ መንገድ የሚደረጉ ውሎች ግልፅነት የጎደላቸው ይሆኑና የግጭት ና ያለሙግባባት መንስኤ ሆነው ለትርጉም አስማሚ ወይም ፍርድ ቤት ይቀርባሉ። ይህ ሲሆን ፍርድ ቤቶች ሊጠቀሙባቸው የሚገቡ መሰረታዊ የሆኑ የውል አተረጓጎም ደንቦች አሉ። እነሱን እጠር አርገን ከተያያዥ የሰበር ሰሚ ችሎት የህግ ትርጉሞች ጋር እንመልከት:
የውል አተረጓጎም መሰረታዊ ደንቦች
1. ውሉ ግልፅ ከሆነ ምንም አይነት ትርጉም አያስፈልግም። ( If the contract is clear no need of interpretation ) /፩/
2. የውሉ ትርጉም ውጤት መገኘት ያለበት ከራሱ ከውሉ እንጂ ፣ ውሉ ወይም ግዴታው ከትርጉሙ ሂደት መመንጨት የለበትም። / The interpretation of the contract must come from the contract not the contract from the interpretation./ በሌላ አማርኛ ፍርድ ቤት ውልን በመተርጎም ስም ያልነበረ ውል ወይም ግዴታ ሊፈጥርና ሊሰራ አይችልም።
3. የቅን ልቦና አተረጓጎን ደንብ (1732) :- ማንም ሰው የራሱን መብት በአግባቡ ከመጠቀም አልፎ በሌላው ተዋዋይ ላይ አላስፈላጊ ጉዳት የማድረስ ፍላጎት የለውም የሚል አወንታዊ መነሻ ሃሳብ ( positive premise) አለ። ከዚህ ተቃራኒ የሄነ ሃስብ ይዞ ከቅን ልቦና በተቃራኒ ጉዳት ለማድረስ ያለው ተዋዋይ ወገን ካለ ህግ በመርህ ደረጃ ጥበቃ ያደርግለታል። /፪/
4. በተገቢው መንገድ ያልተብራሩ ሃሳቦችን አተረጓጎም በተመለከተ ለልማዳዊ አሰራሮች እና አፈፃፀሞች በቂ ትኩረት ሊቸረው ይገባል። ውል ከአካባቢው አሰራርና ተቀባይነት ካላቸው ልምዶች አንፃር እየተገናዘበ መተርጎም ይኖርበታል።
5. አሻሚ የሆኑ ቃላት እና ሃረጎችአተረጓጎም፣
" A plain contract means what it says "
ግልፅ የሆነ ውል የውሉ ቃላት በቀጥታ የሚያስተላልፈው ትርጉም ብቻ ነው
በተቃራኒው የውሉ ሃሳብ ግልፅ ካልሆነና አሻሚ ከሆነ ግን የተዋዋዮች ሃሳብ ምን እንደሆነ ለማወቅ ተገቢውን ጥረት ማድረግ ያስፈልጋል። ይህም ማለት ትርጉም በመስጠት ሂደት ውሉን እንዲተረጉም የቀረበለት አካል ትርጉሙን የሚፈልገው በውሉ ውስጥ ከሚገኙ ቃላት ላይ ብቻ አይደለም ። ውሉ ለድርድር ( ለስምምነት ) በቀረበበት ጊዜ ( Offer and Acceptance ) ፣ እንዲሁም የውሉ ድርድር በሚካሄድበት ጊዜ ፣ ድርድሩ በቀረበበት እና ተቀባይነት ባገኘበት ጊዜ ፣ ከዚያም በፊት የተከናወኑ ቀዳሚ ግንኙነቶች በተደረጉበት ጊዜ የተደረጉ እና የተከናወኑ ጉዳዮች ሁሉ ተገናዝበው ትርጉም ሊሰጣቸው ይገባል።
አሻሚ የሆነው ቃል አጠቃላይ አነጋገር ከሆነ በትርጉም የሚወሰደው የቃሉ የተለመደ ትርጉም ነው።
በቅጡ ተለይቶ ያልታወቀ የውል ፍሬ ነገር ( Object ) ካለ ሁሉንም የውሉን ቃላት አረፍተ ነገሮች አንዱን ከአንዱ በማገናዘብ የመጨረሻ ትርጉም ላይ መድረስ ይቻላል።/፫/
6. ከውሉ ባህርይ ጋር የሚቀራረበው ትርጉም ከማይቀራረበው ይመረጣል።
7. ውሉን ዋጋ ከሚያሳጣው ትርጉም ይልቅ ውጤታማ የሚያደርገው ይመረጣል።/፭/
8. የውሉን ባለመብት ከሚጠቅመው ባለዕዳውን የሚደግፈው ይመረጣል።/፬/
9. ውሉን ካዘጋጀው ወገን ይልቅ ውሉን ላላዘጋጀው የሚጠቅመው ትርጉም ይመረጣል።
10. ያለዋጋ በተደረገ ውል ( Gratuitous contract) በውሉ መብት ካገኘው ሰው ይልቅ ውሉ ግዴታ ለሚጥልበት ሰው የሚጠቅመው ትርጉም ይመረጣል።/፮/ /፯/

ተዛማጅ የሰበር ውሳኔዎች
/፩/ ሠ/መ/ቁ 15662 ( ቅፅ 4) - ውሉ ግልፅ በሆነ ጊዜ ግልፅ ሆኖ ካለው ሃሳብ በመራቅ የተዋዋዮቹ ፍቃድ ምን እንደነበር ዳኞች ለመተርጎም አይችሉም።
/፪/ ሠ/መ/ቁ 25165 (ቅ.7) የቅን ልቦና መከራከሪያን ወደጎን በመተው ውልን ተርጉሞ አንድን ውል ማፍረስ ትክክል አይደለም።
/፫/ ሠ/መ/ቁ 38544 (ቅፅ 10) - ተዋዋዮች ውላቸውን ከመዋዋላቸው አስቀድመው ወይም ከተዋዋሉ በኋላ የነበሩትን ሁኔታዎች ፣ የፈፀሙትን ተግባራት በማመዛዘንና ሃሳባቸው ምን እንደሆነ ለማወቅ መሞከር ፣ የውሎችን ቃላቶች አንዱን ከአንዱ ጋር እያዛመዱ መመልከት ለውሉ ጉዳይ አግባብ ያለው ትርጉም ለመስጠት ተገቢ ነውና
/፬/ ሠ/መ/ቁ 41893 (ቅፅ 10) - የስጦታ ውል ሊተረጎም የሚገባው በውሉ ውስጥ የሚገኘውን አንድ ሃረግ ነጥሎ በማውጣት ሳይሆን የውሉን አጠቃላይ ይዘት በመመልከት ነው።

/፭/ ሠ/መ/ቁ 27869 (ቅፅ 5 ) - የቤቱ መለያዎች እና ቦታ ሳይጠቀስ አንድ ቤት ለማክበር በአይነት መዋጮ ቢሄንና ሰውየው ያለው አንድ ቤት ብቻ እንጂ ሌላ ቤት የሌለው ከሆነ በፍ/ብ/ህ/ቁ. 1723 መሰረት ሲተረጎም በውሉ ላይ የተገለፀው እያዋጣው ያለውን አንድ ቤት እንደሆነ መተርጎም አለበት። ስመ ንብረቱ በማህበሩ ባይመዘገብም በፍ/ብ/ህ/ቁ. 2878 መሰረት ለ3ተኛ ወገን መቃወሚያ እንዳይሆን ይከለክላል እንጂ መዋጮውን ውጤት አያሳጣውም።
/፮/ ሠ/መ/ቁ 103910 ( ቅፅ 10 ) - በውሉ ውስጥ አጠራጣሪ ሁኔታ ሲያጋጥም የውሉ ድንጋጌ መተርጎም ያለበት በውሉ አስገዳጅ ( ባለመብት ) የሆለው ወገን በሚጠቅም ሁኔታ ሳይሆን በፍ/ብ/ህ/ቁ. 1738 መርህ መሰረት በውል ተገዳጅ ለሆነው ሰው ምቹ በሚሆንበት አኳኋን ነውና
/፯/ ሠ/መ/ቁ 107990 (ቅ.17) - በግልፅ የሰፈረ የውል ቃል ባይኖርም ስጦታ ሰጪው በድህነት ላይ ወድቆ እያለ ስጦታ ተቀባይ የምክር ግዴታ ያለበት ሲሆን ስጦታ ተቀባይ ከስጦታ ሰጪ የተቀበለውን የእርሻ መሬት እየተጠቀመ በውለታ ቢስነት ስጦታ ሰጪውን የሚጎዳ ተግባር ፈፅሞ ከተገኘ ስጦታ ሰጪው ውሉ እንዲፈርስለት የመጠየቅ መብት አለው።

#ጳጉሜ_በህግ_እይታ

የፍ/ብ/ሕ/ቁጥር 1858 እና 1859
🏛 ሰ/መ/ቁ. 96458 ቅጽ 16፣ ፍ/ህ/ቁ. 1860(3)
✍️  ይርጋ ማለት የመብት ጥያቄ ጊዜ በማለፉ ቀሪ የሚሆንበት እና በአንፃሩ መብት ላልነበረው የሚያጎናፅፍ ነው፡፡

👉  ጳጉሜ እንደ አስራ ሦስተኛ ወር የማትቆጠር መሆኑ የሚታወቅና የሀገራችን የአንድ አመት ጊዜ 12 ወራቶች ከሆኑ ከዚህ አቆጣጠር ውጭ ያሉት ቀናት በአሰሪና ሰራተኛው መካከል መብትም ሆነ ግዴታ ሊፈጥሩ አይገባም፡፡

👉 ጳጉሜ ሰራተኛው ሥራም ላይ ቢሆኑ የሚሰጣቸው ጥቅም ወይም በመብት ደረጃ የሚጠይቁትም ክፍያ የለም፡፡እንግዲህ እንደወር የማይቆጠረው ‘ጊዜ’ ለቀረበው ከውል መቋረጥ ጋር ተያይዞ የሚነሣውን የክፍያ ጥያቄ ጳጉሜ በይርጋ አቆጣጠር በማስገባት ተሰልቶ የሰራተኛውን መብት ሊያጣብብ አይገባውም።

👉 ህጉ የይርጋ ጊዜውን በወር ወይም ወራት ከወሰነ ጊዜው የሚቆጠረው በጳጉሜ ውስጥ ያሉት ቀናት ታሳቢ ሳይደረጉ ነው፡፡ በፍትሐብሔር ህጉ ቁጥር 1860(3) በተመለከተው የጊዜ አቆጣጠር ደንብ መሰረት ጳጉሜ እንደወር አይቆጠርም፡፡ ጳጉሜ እንደ አስራ ሦስተኛ ወር የማትቆጠር መሆኑ ከታወቀና የሀገራችን የአንድ አመት ጊዜ 12 ወራቶች ከሆኑ ከዚህ አቆጣጠር ውጭ ያሉት ቀናት በተዋዋይ ወገኖች መካከል መብትም ሆነ ግዴታ ሊፈጥሩ አይገባም፡፡

👉 ጳጉሜ በህግ እይታ ወር አይደለችም ስለዚህ  ወርን መሰረት አድርጎ የሚደረጉ ውሎች፣ ስምምነቶች ፣ ግብይቶች ፣ ወዘተ አይመለከቷትም ( መብትና ግዴታ ልትፈጥር አትችልም) ። ደመወዝ ፣የቤት ኪራይ፣ ብድር ወዘተ ወርን መሰረት አድርገው የተፈፀሙ ነገሮች በጳጉማ በተግባር ላይ አይውሉም ። በተቃራኒው! በቀን(ኖች) እና በሳምንት (ቶች) የተወሰኑ ከሆኑ በጳጉሜም ቢሆን በተግባር ላይ ይውላሉ።

።።። የዋስ መብት (Bail) ።።።።             
ወንጀል የማህበረሰብን አጠቃላይ ደህንነት አደጋ ላይ የሚጥል ድርጊት ከመሆኑ አንፃር ማህበረሰቡ ወንጀል ፈጻሚዎች እንዲለዩ እና የህግ ተጠያቂነት እንዲሰፍን ይፈልጋል፡፡ በአንፃሩ በወንጀል የሚጠረጠሩ ሰዎች በፍርድ ቤት ጥፋተኛ እስካልተባሉ ድረስ ነፃ ሆነው የመገመት መብት ያላቸው በመሆኑ የማህበረሰቡን ፍላጎት እና የተጠረጠሩ ሰዎችን መብት በአማከለ መልኩ መፍትሄ ይሆን ዘንድ የዋስ መብት የህግ ጥበቃ ተሰጥቶታል፡፡ በዚህ አጭር ጽሁፍ የዋስ መብትን ምንነት፣ የዋስ መብትን በተመለከተ በሀገራችን ያለውን የህግ ማዕቀፍ እንዲሁም የዋስ መብትን የሚያስነፍጉ ልዩ ሁኔታዎችን በዝርዝር የምንመለከት ይሆናል፡፡
የዋስ መብት ምንነት......👇👇👇👇👇
https://wp.me/pfoz3m-85
https://wp.me/pfoz3m-85

ለሙከራ ጊዜ የተቀጠረ ሰራተኛ ሰ/መ/ቁጥር 212420
.............................................................................................
አሰሪው ለሙከራ ጊዜ የተቀጠረን ሠራተኛ ለስራው ተስማሚ አለመሆኑን ሳይመዝን ካሰናበተ ስንብቱ ህገ- ወጥ ነው።

ስንብቱ ህገ-ወጥ በመሆኑ ካሳ የሚከፈለው ሲሆን የስንብት እና የማስጠንቀቂያ ክፍያዎች ግን አገልግልትን ታሳቢ ተደርገው የሚሰሉ በመሆኑ አይከፈሉትም።

የካሳው መጠን ሰራተኛው የሙከራ ጊዜውን (60 ቀናት) ቢጨርስ ሊያገኝ ይችል የነበረውን የ2 ወር ደመወዝ ብቻ ነው።
Source - Abreham Yohannis Law Corner

የፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት ቅጽ 26 የሰበር ውሳኔዎችን አትሟል። ውሳኔዎቹን ከዚህ ያግኙ!
#volume26 #cassationdecision #abyssinialaw

https://www.abyssinialaw.com/decisions/federal-supreme-court-cassation-decisions/federal-supreme-court-cassation-decision-volume-26

የሥራ ውል ያለ ማስጠንቀቂያ የሚቋረጥባቸው መንገዶች

በ፦ሙሉቀን ሰይድ ሐሰን (የሕግ አማካሪና ጠበቃ)

የአሰሪና ሰራተኛ ጉዳይ አዋጅ ቁጥር 1156/2011 አንቀጽ 27 ስር ያለ ማስጠንቀቂያ የስራ ውል የሚቋረጥባቸው ሁኔታዎች ተጠቅሰዋል፡፡ በዚህም ጽሁፍ በአንቀጽ 27 ስር ከተመለከተቱት ዝርዝር ሁኔታዎች የተወሰኑት በመጥቀስ የፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ሰበር ሰሚ ችሎት ውሳኔዎች ጋር በማገናዘብ አጭር ዳሰሳ ለማደረግ ተሞክሯል፡፡

በዚህ ጽሑፍ፦

1) የሥራ ሰዓት አለማክበር
2) ከሥራ ገበታ መቅረት
3) በስራው ላይ የማታለል ተግባር መፈጸም፡፡
4) ከአቅም በታች መስራት፡፡
5) የሰራተኛው መታሰር
6) የማሰናበቻ ምክንያቶች በጽሁፍ ለሰራተኛው መገለጽ ያለባቸው ስለመሆኑ፡፡
7) የሥራ ውሉን ያለማስጠንቀቂያ ለማቋረጥ የ30 ቀን ገደብ ያለው ስለመሆኑ
8) የሥራ ውሉን ያለማስጠንቀቂያ ከመቋረጡ በፊት ሰራተኛውን ለ30 ቀናት አግዶ ማቆየት ስለሚቻልበት ሁኔታ፡፡

መልካም ንባብ!

https://www.abyssinialaw.com/blog/termination-of-employment-contract-without-notice

ለክቡራን ተገልጋዮቻችን በሙሉ

ጥቅምት 19 ቀን 2017 ዓ ም

የሰነዶች ማረጋገጫና ምዝገባ አገልግሎት በአዲስ አበባ ከተማ በሚገኙት 16 ቅርንጫፎች አገልግሎት ለማግኘት ፋይዳ ዲጂታል መታወቂያ ወይም የተመዘገቡበትን ማስረጃ ማቅረብ አስፈላጊ መሆኑ ታምኖበታልⵆ
ስለዚህ ከህዳር 1 ቀን 2017 ዓ ም ጀምሮ ተቋሙ ለሚሰጠው አገልግሎት ፋይዳ ዲጂታል መታወቂያ ወይም የተመዘገቡበትን ማስረጃ ማቅረብ ግዴታ መሆኑን ከወዲሁ እናሳስባለንⵆ

የሰነዶች ማረጋገጫና ምዝገባ አገልግሎት

የቅርብ ዘመድ የሌለው ሟች አስከሬንን ለምርምር መጠቀም እንዲቻል የሚፈቅድ ረቂቅ አዋጅ ለፓርላማ ቀረበ

***
ከሁለት ሳምንት በፊት የጤና አገልግሎት አስተዳደር እና ቁጥጥር ረቂቅ አዋጅ ለህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት መቅረቡ ይታወሳል፡፡ይህ ረቂቅ ከያዛቸው ጉዳዮች መካከል አንዱ የአስከሬን አያያዝ እና ዝውውር ጉዳይ አንዱ ሲሆን በርካታ ጉዳዮችን ደንግጓል፡፡

ከነዚህ መካከልም በህግ ሥልጣን ከተሰጠው አካል ካልፈቀደ በስተቀር የሰው አካል ክፍልን፣ አስክሬንን ወይም አጽምን ወደ ሐገር ውስጥ ማስገባት ወይም ከሐገር ማስወጣትን ይከለክላል፡፡

እንዲሁም አስከሬንን ለማስተማሪያነት ወይም ለምርምር ማዘጋጀት የሚችለው አግባብነት ባለው አካል የተመረጠ የጤና ተቋም ነው እንደሆነም በረቂቅ አዋጁ ላይ ተጠቅሷል፡፡

ማንኛውም አስክሬንን ለማስተማሪያነት ወይም ለምርምር እንዲያዘጋጅ የተመረጠ ተቋም ያዘጋጀውን አስክሬን ከሌላ የማስተማሪያ እና የምርምር ተቋም ጋር በሚያደርገው ስምምነት መሰረት አስክሬንን ለማስተማሪያነት እና ለምርምር ተግባር እንዲውልም ይፈቅዳል፡፡

አስከሬንን ለትምህርት እና ምርምር እነማን መጠቀም የሚቻለው እንዴት እና መቼ ነው? ለሚለው ሟቹ በሕይወት በነበረበት ወቅት አግባብ ባለው አካል ፊት ሙሉ ሰውነቱን ለመለገስ ፈቃዱን ሰጥቶ ከሆነ እንደሆነ ተጠቅሷል።

ከዚህ በተጨማሪም የሟቹ የቅርብ ዘመድ ቀርቦ አስክሬኑን ለመውሰድ በሰባት ቀናት ውስጥ ካልጠየቀ ጉዳዩ የሚመለከተውን የመንግስት አካል በማሳወቅ አስከሬንን ለትምህርት ወይም ለምርምር አገልግሎት መጠቀም ይችላል ተብሏል፡፡

ይሁንና ከላይ የተጠቀሱት እንዳሉ ሆኖ አስከሬኑ ለምርምር ወይም ለተማሪዎች የተግባር ልምምድ በመዘጋጀት ላይ ባለበት ወቅት የቅርብ ዘመዱ አስክሬኑን ለመውሰድ ከጠየቀ የመውሰድ መብት እንዳለው ተገልጿል፡፡

ረቂቅ አዋጁ አክሎም አግባብ ያለው አካል ለህብረተሰብ ጤና እና ደህንነት ስጋት የሚሆን አዲስ የተከሰተ በሽታ ምንነት፣ መንስኤ፣ ህክምና ወይም መከላከያ ለመለየት አስፈላጊ ሆኖ ሲያገኘው የአስከሬን ምርመራ እንዲያደርግ ይፈቅዳል፡፡

አስከሬንን ለትምህርት ውይም ለምርምር ተግባር የሚጠቀም ተቋም ተግባሩን ሲያጠናቅቅ ለአስክሬን ሊሰጥ የሚገባውን ክብር ባሟላ ሁኔታ ስርዓተ ቀብር የመፈጸም ግዴታን ጥሏል፡፡

ይህ ረቂቅ አዋጅ ገና በረቂቅ ደረጃ ላይ ሲሆን በቀጣይ ተጨማሪ ውይይቶች እና ሌሎች ግብዓቶች ከታከሉበት በኋላ በህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ከጸደቀ በኋላ እንደሚተገበር ይጠበቃል፡፡
#አዩዘሀበሻ

የመንደር ውሎች በሕግ ፊት ተቀባይነታቸው ምን ያህል ነው❓ውል የሚጸናው ምን ሲሟላ ነው❓

አራት ነገር ካልተሟላ ውል አይጸናም ።

1ኛ• ፈቃድ (Consent) ነው። ተዋዋዩ ፈቃዱን የሰጠው ወዶና ፈቅዶ በማያሻማ ሁኔታ መሆን ይኖርበታል። ምን ማለት ነው ይሄ፣ በመታለል/በማታለል የተፈጸመ ውል ዋጋ አይሰጠውም።

2ኛ• ተዋዋዮቹ በሕግ 'ችሎታ ያላቸው' መሆን አለባቸው። 'ችሎታ' የሕግ ትርጉሙ ሁለት ነው። የተዋዋዮች ዕድሜ ከ18 ዓመት በላይ መሆን እና የአእምሮ ጤና ነው።

3ኛ• የውሉ ዋና ጉዳይ በሕግ የሚፈጸም መሆን አለበት። ለምሳሌ ባዶ መሬት መሸጥ አይቻልም። ስለዚህ የባዶ መሬት ሽያጭ ውል ቢደረግም በፍርድ ቤት ውድቅ ነው።

4ኛ• የውል አቀራረጽ ወይም ፎርም ነው። ይህም ማለት ለምሳሌ ለማይንቀሳቀስ ንብረት ሲሸጥ 2 ምስክሮች መኖራቸው፣ በውል አዋዋይ ፊት መረጋገጥ፣ ሕጉ ያስቀመጣቸው ዝርዝሮች ሟሟላት።

የመንደር ውል ሕጋዊ ነው❓

የማይንቀሳቀሱ ንብረቶች፣ ማለትም ቤትና መሬት በርካታ ሰዎች በመንደር ውል የሚሻሻጡ ቢሆንም በርካታ ሰዎች ተግባሩን ስላደረጉት ግን ሕጋዊ አያሰኘውም። ይህ የመንደር ውል በሕግ ተቀባይነት የማይኖረው የሰነድ ማረጋገጥ ዋና ዓላማን የሚጥስ መሆኑ ነው ።

ሰነድ ለምን ይረጋገጣል? ባይረጋገጥስ ምን ችግር አለው ❓

አንደኛ በተዋዋዮቹ መካከል ያለውን ግንኙነት ለመግዛት ነው። ሁለተኛው ምክንያት ደግሞ ሦስተኛ ወገን ለሚያነሳው ጥያቄ ምላሽ ለመስጠት ነው። ሦስተኛ ወገን የሚባሉት እነማን ናቸው ያልን እንደሁ፣ ከገዥና ሻጭ ውጪ ያሉ የትኛውንም ወገኖችን ያካትታል። ለምሳሌ የመንግሥት አካል፣ የክፍለ ከተማ መሬት አስተዳደር፣ ባንክ፣ ለምሳሌ ሽያጩ ይፍረስልኝ የምትል/የሚል ሚስት/ባል . . . ወዘተ እነዚህ ሁሉ 3ኛ ወገን ይባላሉ።

ከእነዚህ አካላት አንዱ፣ እንበልና በመንደር ውል በተፈጸመ ንብረት ላይ ጥያቄ ቢያነሱ ሙግቱን ያለምንም እሰጥ አገባ አሸነፉ ማለት ነው። በመንደር ውል ቤት የገዛ ሰው ቀለጠ ማለት ነው። በአጭሩ ውል የሚረጋገጥበት ዋንኛ ዓላማ ሦስተኛ ወገኖች ለሚያነሱት ጥያቄ ምላሽ ለመስጠት ነው። "የመንደር ውል ችግሩም ይሄ ነው።

እርግጥ ውል በሰነዶች ሲረጋገጥ መንግሥት ቴምብር ያሳርፍበታል። ገቢ ያገኛል። ገዥና ሻጭ ሰነዱን ይዘው ክፍለ ከተማ ሲሄዱ የመንግሥት አካል ቀረጥ ይጥላል። ከዚያም ገቢ ይገኛል። ተዋዋዮች ሕጋዊ ሰነድ ይዘው ስለቀረቡ፣ ሕጋዊ አገልግሎት አግኝተው የስም ማዞርያ አሹራ ይከፍላሉ። ይህም ሌላ ገቢ ነው። ለዚህም ነው ውሉ በሕጉ ላይ የተቀመጠውን ፎርም ስላሟላ እንደ ሕጋዊ ውል ተቆጥሮ ተፈጻሚነት የሚኖረው።

ተፈጻሚነት ይኖረዋል ማለት ግን ምን ማለት ነው❓

በአጭሩ ለምሳሌ ሻጭ ለገዢ ስም አላዞርልህም ቢል ፍርድ ቤት ከሶ በግዴታ ስም እንዲያዞር፣ ገዥ ላይ ለደረሰው ኪሳራም ካሳ እንዲያገኝ ይሆናል ማለት ነው። ይህን ዕድል ግን በመንደር ውሎች ላይ ለማሳካት አስቸጋሪ ይሆናል።

በመንደር ውል የተሸጠ ንብረት እጣ ፈንታው ምንድነው❓

በፍርድ ቤት ቀርቦ ያልተመዘገበ ውል፣ ወይም በውል አዋዋዮች ፊት ያልተረጋገጠ የመንደር ውል እንደ ሕጋዊ ተቆጥሮ አፈጻጸም ሊቀርብበት አይችልም። በዚህ ላይ ምንም ብዥታ መኖር የለበትም። የማይንቀሳቀስ ንብረት ሽያጭ ውል በጽሑፍ መሆን አለበት፣ በሁለት ምስክሮች ፊት መሆን አለበት። በአዋዋይ ፊት መሆን አለበት።

ወደ ጥያቄው ውሉ በመንደር ቢደረግ እጣ ፈንታው ምንድነው የሚሆነው❓

እውነት ለመናገር በዚህ ረገድ ሕጉ የተረጋጋ አይደለም :: የአገሪቱ የመጨረሻ ፍርድ ቤት የሆነው ሰበርም ቢሆን ከውል አዋዋይ (ውልና ማስረጃ) ውጪ የተደረጉ የመንደር ውሎች ይፀናሉ ወይስ አይፀኑም በሚለው ላይ በተለያየ ጊዜ የተለያየ ውሳኔ ሰጥቷል።

በአንድ በኩል፣ ሰዎች በመንደር ከተዋዋሉና ነገር ግን ፊርማቸውን ካልተካካዱ ውሉ በተዋዋዮቹ መካከል ብቻ ይጸናል ብሎ የወሰነበት ፍርድ አለ። (ሰበር መዝገብ ቍ 21448)

በሌላ በኩል ደግሞ የመንደር ውል በውል አዋዋይ ፊት እስካልተመዘገበ ድረስ ሕግ ተቀባይነት አይኖረውም የሚል ፍርድ አለ። (ሰበር መዝገብ ቁ 83674)

ይህ ማለት ውሉ የሚጸናው በእነሱ ላይ ብቻ ነው። ሌሎች ሦስተኛ ወገኖች ላይ መቃወሚያ ሆኖ ሊቀርብ ግን አይችልም። ምን ማለት ነው፣ አንድ ሰው ቤቱን በመንደር ውል ቢሸጥና ውል ለማፍረስ ፍርድ ቤት ቢሄድ ገዥ ገንዘቡን ለመክፈል ይገደዳል። ሻጭም ቤቱን ለመስጠት ይገደዳል። ሆኖም ግን፣ ለምሳሌ ባንክ በቤቱ ላይ ጥያቄ ቢኖረው የመንደር ውሉ አይጸናበትም። ወይም ደግሞ ሻጭ ላይ ባለ ዕዳ የሆነ ሰው ዕዳዬ ቤቱ ተሸጦ ይከፈለኝ ቢል ቤቱ ተሸጧልና አይከፈልህም ሊባል አይችልም። ምክንያቱም በመንደር ውል ስለተሸጠ። አደጋውም እዚህ ላይ ነው። ገዢው የመንደር ውሉን ይዞ "እኔ እኮ ይሄን ቤት ገዝቼዋለሁ" ብሎ ጥያቄ ያነሱ ሦስተኛ ወገኖችን ዝም ሊያሰኛቸው አይችልም። ስለዚህ ገዢ በመንደር ውል መፈራረሙ ወዶና ፈቅዶ በራሱ ላይ አደገኛ አደጋን ጋብዟል::

ተዋዋዮች የመንደር ውልን ለምን ተመራጭ ያደርጋሉ❓

አሁን አሁን የተለመደው አሰራር ገዥና ሻጭ ውል የሚፈጽሙት በሁለት ዙር ነው። መጀመሪያ በመንደር ውል ይፈጣጠሙና ነው ወደ ሁለተኛ ውል አዋዋይ ዘንድ የሚመጡት። ብዙውን ጊዜ አንድ ቤት ስንት እንደተሸጠ በትክክል የሚታወቀውም በመንደር ውል ላይ እንጂ በትክክለኛው ውል ላይ አይደለም።

ተዋዋዮች ወደ መንግሥት ተቋማት ሄደው የሚዋውሉት በ2ኛ ደረጃ ነው። ይህን ሲያደርጉም ብዙውን ጊዜ ዋጋ ቀንሰው ነው። ጥቂት ሰዎች ብቻ ናቸው ትክክለኛ ዋጋ ተናግረው የሚዋዋሉት። መንግሥት ቢቸግረው ተመን አውጥቶ ያስክፍላል። 6 በመቶ አሹራ ትከፍላለህ። የተዋዋልከው ከተመኑ ከፍ ካለ በተዋዋልከው ያስከፍላል። ዝቅ ካለ ደግሞ በተመኑ ያስከፍላል።

በሁለት ዓይነት ዋጋ መፈራረም የሚያመጣው አደጋ ስምምነት ሲፈርስ ነው። አንድ ሰው ለምሳሌ ውል ይፍረስልኝ ብሎ ፍርድ ቤት ሲሄድ ውል ይፈርሳል። ውል ሲፈርስ ደግሞ ወደነበረበት ነው የሚመለሰው። ሻጭ ገንዘብ ይመልሳል፣ ገዥ ንብረቱን ይመልሳል።

በአሥር ሚሊዮን ብር የተሸጠ ቤት ውልና ማስረጃ ባረጋገጠው ውል፣ ፍርድ ቤት ተሂዶ ውል ቢፈርስ ተዋዋዮቹ ዋጋ ዝቅ አድርገው ስለሚዋዋሉ [ለምሳሌ 6ሚሊዮን ብር] ሻጭ ገንዘብ መልስ ይባላል። ይህን ጊዜ እንዲመልስ የሚገደደው በውልና ማስረጃ በገዛበትን ገንዘብ ነው። ይህ ማለት ገዥ 4 ሚሊዮን ብር ከሰረ ማለት አይደል?

በመሆኑም የማይንቀሳቀስ ንብረትን በሚመለከት የሚደረጉ የሽያጭ ውሎች በጽሑፍ ብቻ ሳይሆን  በአዋዋይ ወይም ፍርድ ቤት ፊት መከናወን ይገባቸዋል፡፡ ከላይ እንደተጠቀሰው ; የማረጋገጥ መስፈርት ውሉ በሦስተኛ ወገኖች ላይ ውጤት እንዲኖረው ብቻ መከናወን ያለበት ሳይሆን ውሉ በተዋዋይ ወገኖች መካከል ውጤት እንዲኖረውም ጭምር መከናወን ያለበት ነው፡፡

የሆቴል ባለሙያዎችን አለባበስ እና የመዋቢያ ጌጣጌጥ አጠቃቀም ሥርዓት የሚወስን  ደንብ ወጣ፡፡
፡፡፡፡፡፡፡፡፡፡፡፡፡፡፡፡፡፡፡፡፡
ይህ ደንብ ቁጥር 178/2017 ሆኖ የወጣ ሲሆን በሆቴልና መሰል አገልግሎት ሰጪ ተቋማት ውስጥ ለሚሰሩ ባለሙያዎች ወጥ የሆነ የአለባበስ፤የጌጣጌጥ እና የመዋቢያ አጠቃቀም ሥርዓት በመዘርጋት የሀገር ባህልና እሴት እንዲጠበቅ ለማድረግ የወጣ ደንብ ነው፡፡
ከደንቡ የአለባበስ ስርአት ውስጥ ለአብነት ደረት ክፍልን ያልሸፈነ ወይም ከአንገት በታች ያለውን የሰውነት ክፍል የሚሸፍን ሸሚዝ ያለበሰ፤የሴቶች ጉርድ ቀሚስ ቁመቱና ቅዱ ከጉልበት በላይ ከሆነ፤ ከጋብቻ ቀለበት ውጪ ጌጣጌጦችን በሚታዩ የሰውነት ክፍሎች ላይ ከተደረገ እንደሚያስቀጣ ያስቀምጣል፡፡
ደንብ ቁጥር 178/2017 በዘርፉ ተሰማርተው የሚሰሩ ሙያተኞች ሊደርስባቸው ከሚችለው አካላዊ፤ሥነ-ልቦናዊ ጫና እና አላስፈላጊ ጥቃቶችን ለመከላከል ብሎም  በከተማው የሚሰጠው የሆቴል አገልግሎት ዓለም አቀፍ መስፈርትን የሚያሟላ እንዲሆን ማድረግ ነው፡፡
ይህ ደንብ በሆቴልና መሰል አገልግሎት ሰጪ ተቋማት የተሰማራ ባለሙያ በደንቡ በተደነገገው መሰረት አክብሮ እየሰራ ስለመሆኑ ወቅቱን የጠበቀ ክትትል የሚደረግ ሲሆን የአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር ባህል፣ኪነጥበብና ቱሪዝም ቢሮ ከአዲስ አበባ ከተማ ፖሊስ ኮሚሽን እና የደንብ ማስከበር ባለሥልጣን ጋር በቅንጅት በመስራት ደንቡ ተፈጻሚ እንዲሆን ይደረጋል፡፡
 

መንገድ ላይ መፀዳዳት ለእስር ሊዳርግ ይችላል‼️
በመንገድ ላይ የሚፀዳዳ ሰውን እስከ እስር የሚያደርስ ቅጣት መቅጣት የሚያስችል አዋጅ ለምክር ቤት እንደሚቀርብ ተገለጸ‼️

ከ20 ሚሊየን በላይ ወይም ከ17 በመቶ በላይ የሚሆኑ ኢትዮጵያዊያን መንገድ ላይ እንደሚፀዳዱና የሃገሪቱን ገፅታ እያበላሸ መሆኑን ተከትሎ በአዋጅ መክልከል እንደሚገባ የጤና ሚኒስቴር አስታውቋል፡፡
ባለፉት ዘመናትም ድርጊቱን የሚከለክሉ መመሪያዎች ቢኖሩም አሁን ላለው ሁኔታ አስቻይ እንዳልሆኑና የሃገሪቱን ገፅታ የሚያበላሹ ተግባራት በመሆናቸው እስከ እስር የሚያደርስ ቅጣት መቅጣት የሚያስችል አዋጅ ለምክር ቤት ለማቅረብ እያተዘጋጀ መሆኑን በጤና ሚኒስቴር የአካባቢ ጤና ፕሮግራም ዴስክ ሃላፊ አቶ አለሙ ቀጀላ ተናግረዋል፡፡

አዋጁን ለምክር ቤት ለማቅረብ በቅድሚያ አስቻይ ሁኔታዎችን ለመፍጠር አዲስ አበባን ጨምሮ በተለያዩ ክልሎች እየተሰራ መሆኑን ገልፀዋል፡፡
በአንዳንድ ምግብ ቤቶች የሚስተዋለው የመፀዳጃ ቤት እና የማብሰያ ክፍል አጠገብ ለአጠገብ መሆን ሌላኛው ችግር እንደሆነ የገለጹት ኃላፊው፤ በንግድ ፍቃድ አሰጣጥ ላይ ከፍተኛ ክፍተት ይስተዋላል ብለዋል፡፡ አዲሱ አዋጅ ይህንንም እንደሚያካትት ተናግረዋል፡፡
⬇️⬇️⬇️⬇️⬇️👇👇👇👇⬇️⬇️
የቴሌግራም ቻናላችንን join በማድረግ ወቅታዊ መረጃዎችን በቀላሉ ይከታተሉ፣ሊንክ👇
https://t.me/+Vl6V8k9V3YNEOp2s
https://t.me/+Vl6V8k9V3YNEOp2s

"የታክስ ደረሰኝ አጠቃቀም እና አስተዳደር መመሪያ /ማሻሻያ/ ቁጥር 188/2017" ምን አዲስ ነገር ይዟል?

አዲሱ መመሪያ ከህዳር 3 ቀን 2017 ዓም ጀምሮ በፍትህ ሚኒስቴር ተመዝግቦ እና ጸድቆ ተግባራዊ መሆን ጀምሯል።

- በመመሪያው መሰረት እያንዳንዱ የደረሰኝ ቅጠል ሲታተም ልዩ መለያ ኮድ (unique QR code) እንዲኖረው የሚያዝ ሲሆን ተካቶ ካልታተም ተቀባይነት አይኖረውም፡፡

- ማንኛውም አታሚ ደረሰኝ ሲያትም በታክስ ባለስልጣኑ የተዘጋጀውን ልዩ መለያ ኮድ (unique QR code) በመውሰድ በእያንዳንዱ የደረሰኝ ቅጠል ላይ አካቶ ሊያትም የሚገባው ሲሆን፤ ሲያትም የልዩ መለያ ኮዱ ወርድና ቁመት ቢያንስ 2 ሴንቲ ሜትር ሆኖ በደረሰኙ የቀኝ ራስጌ ላይ መታተም እንዳለበት ያዛል፡፡

- ማተሚያ ቤቱ ምንም አይነት ስህተት ወይም ልዩነት ሳይኖር ደረሰኞችን ልዩ መለያ ኮድ (unique QR code) በማካተት ለማተም በማንዋል ደረሰኝ QR- code (Manual Receipt QR-code Web Portal) የተጋራውን ዳታ በትክክል ተቀብሎ የመተግበር ግዴታ እንዳለበት አስቀምጧል።

- ማተሚያ ቤቱ በማንዋል ደረሰኝ QR-code አስተዳደር ፖርታል (Manual Receipt QR-code Web Portal) በኩል ዳታ ሲጋራ ተገቢነት ያላቸውን ሁሉንም የዳታ ጥበቃ ደንቦችና መመሪያዎችን የማክበር ግዴታ አለበት ይላል፡፡

- ማንኛውም ማተሚያ ቤት ልዩ መለያ ኮድ ያለው ማንዋል ደረሰኝ ሲያትም በወረቀቱ ላይ ሊሰርግ የሚችል ኢንክ ጀት (Ink jet) የሚባል ቀለም የመጠቀም ግዴታ አለበት፡፡

- ማንኛውም ማተሚያ ቤት እንዲታተም የተፈቀደውን እና የታተመውን ደረሰኝ በተመለከተ በተዘጋጀው ሲስተም በወቅቱ ሪፖርት የመላክ ኃላፊነት እንዳለበት አስቀምጧል፡፡

- ማንኛውም ማተሚያ ቤት በታክስ ከፋዩ ደረሰኝ እንዲያትም ሲጠየቅ፤ በታክስ ባለስልጣኑ ለታክስ ከፋዩ የተሰጠ የደረሰኝ ህትመት ፈቃድ ደብዳቤ ሳይቀበል ደረሰኝ ማተም የለበትም፡፡

- በዚህ መመሪያ መሰረት የደረሰኝ ህትመት አገልግሎት የሚሰጥ ማተሚያ ቤት ከሚኒስቴሩ ጋር የቅንጅት አሰራር ስምምነት የማድረግ ኃላፊነት አለበት፡፡

በአዲሱ መመሪያ የመሸጋገሪያ ድንጋጌ መሰረትም:-

ማንኛውም ታክስ ከፋይ ይህ የማሻሻያ መመሪያ ተፈጻሚ ከመሆኑ በፊት አሳትሞ ያልተጠቀመባቸው ደረሰኞች መጠቀም የሚችለው የማሻሻያ መመሪያው ተፈጻሚ ከሆነበት ቀን ጀምሮ ባለው ለሶስት ወር ጊዜ ብቻ እንደሆነ አስቀምጧል፡፡

@tikvahethmagazine

የፍርድ ቤት ውሣኔዎችና ትዕዛዞችን ያለመፈጸም የሚያስከትለው የወንጀል ተጠያቂነት
፨፨፨፨፨፨፨፨፨፨፨፨፨
የፌዴራል ፍርድ ቤቶች አዋጅ ቁጥር 1234/2013 አንቀጽ 51 እና 52 ላይ እንደተመለከተው:-
በማንኛውም ፍርድ ቤት የተሰጠ ውሳኔ እና ትዕዛዝ በህግ እስካልተለወጠ ድረስ የፀና ሆኖ ተፈፃሚ ይሆናል፡፡
ፍርድ ቤቶች የሚሰጧቸዉን ዉሳኔዎች ወይ ተእዛዞች በሁሉም የኢትዮጵያ ክልሎች ዉስጥ ተፈጻሚ ይሆናሉ፡፡
በማንኛዉም ክልል ዉስጥ የሚገኝ የመንግስት አካል፣ ተቋም ወይም መንግስታዊ ያልሆነ ድርጅት ወይም ማንኛዉም ሰው ውሳኔዎቹን ወይም ትእዛዞቹን የመፈጸም እና የማስፈጸም ግዴታ አለበት።
ማንኛዉም ሰዉ በዚህ አዋጅ የተጣለበትን ግዴታ የማይወጣ ከሆነ በዚህ አዋጅና አግባብ ባለው ሌላ ህግ ተጠያቂ ይሆናል።
የፍርድ ቤት ወይም የዳኞችን በነጻነት መስራት የሚጋፋ ወይም በዳኞች ላይ ተጽእኖ የሚያደርግ ወይም ለማድረግ የሞከረ ማንኛው ሰዉ በሌላ ህግ ከፍ ያለ ቅጣት ከሌለ በቀር #ከሦስት ወር እሥራት ባላነሰ #ከሁለት አመት ባላበለጠ ጽኑ እስራት ይቀጣል።
የፍርድ ቤትን ትእዛዝ ወይም ዉሳኔ የማይፈጽም ወይም ለመፈጸም መሰናክል የሚፈጥር ወይም ሲጠየቅ ለመፈጻም ተባባሪ የማይሆን ማንኛዉም ሰዉ በሌላ ህግ ከፍ ያለ ቅጣት ከሌለ በቀር ከሁለት አመት በማይበልጥ #ቀላል እስራት ወይም #ከአምስት ሺህ ብር በማይበልጥ ገንዘብ ይቀጣል።
👇
@ethiolawtips

New digital ID proclamation 1284/2023