በኢትዮጵያ የምርጫ፣የፖለቲካ ፓርቲዎች ምዝገባና የምርጫ ሥነምግባር አዋጅ ቁጥር 1162/2011 አንቀጽ 134 መሠረት ማንኛውም የፖለቲካ ፓርቲ ማንኛውንም ዓይነት ማስፈራራት ወይም ወከባ የተከለከለ መሆኑን ተቀብሎ የፓርቲው ኃላፊዎች፣ እጩዎች፣ አባላት እና ደጋፊዎች መቼም ቢሆን ማንንም ሰው የሚያስፈራሩ፥ የሚያሸማቅቁና የሚያዋክቡ ድርጊቶችን እንዳይፈጽሙ የሚከለክሉ መመሪያዎች ማውጣት፤አመፅንና አመጽ ቀስቃሽ ድርጊቶችን መቃወምና አባላቱንም ማስተማር፤ በኃላፊዎቹ፣ በእጩዎቹ፣ በአባላቱ ወይም በደጋፊዎቹ የሚፈፀሙ አውዳሚ ወይም ሰላምን የሚያናጉ ድርጊቶችን ወይም ይህን የሚጋብዝ ዛቻን በመቃወም ማስተማር፤የሌላውን ግለሰብ ሆነ ፓርቲ መብት፣ ንብረትና ጥቅሞች ማክበር ያለበት ሲሆን ማንኛውም የፖለቲካ ፓርቲ መሪ የፓርቲው ኃላፊዎች፣ እጩዎች፣ አባላት እና ደጋፊዎች ለፖለቲካ የድጋፍ ሰልፍ፥ ለስብሰባ፣ የእግር ጉዞ ወይም ሰላማዊ ሰልፍ ሲወጡ ማናቸውንም ባህላዊ ወይም ዘመናዊ የጦር መሳሪያዎች መያዝ ክልክል መሆኑን ማስተማር፤ አለበት፡፡ በተጨማሪም ማንኛውም የፖለቲካ ፓርቲ በማንኛውም የሁከት ወይም የአመጽ እንቅስቃሴ መሳተፍ ወይም እንዲደረግ መፍቀድ የለበትም፤በህዝብ ወይም በግለሰብ ንብረት ላይ ውድመት እንዳይደርስ የተቻለውን ሁሉ በማድረግ መከላከል አለበት፤ እንዲሁም ደግሞ ደጋፊዎቹ በአዋጁ ላይ የተደነገጉ ማናቸውንም ክልከላዎች እንዲጥሱ ማነሳሳት የለበትም፡፡
ሰናይ ዕለተ ማክሰኞ!(16/06/2013 ዓ.ም) (ኦምኒኤል)
ሰናይ ዕለተ ማክሰኞ!(16/06/2013 ዓ.ም) (ኦምኒኤል)
ስለንግድ ውድድርና የሸማቾች ጥበቃ ሕግ (ክፍል ሁለት)
የነጋዴ ግዴታዎች
ሸማቾች ያላቸውን መብት ከላይ ከተዘረዘሩት መብቶቻቸው በተጨማሪም የነጋዴዎች ግዴታ ለሸማቾች መብት እንደሆነ መገንዘብ ይቻላል፡፡ ነጋዴዎች በርካታ ግዴታዎች ያሉባቸው ቢሆንም በዋናነት ግን፡- የዋጋ ዝርዝር በንግድ ቤቱ ላይ መለጠፍ፣ የንግድ ዕቃዎች ላይ መግለጫ መለጠፍ፣ ደረሰኞችን መስጠትና ቀሪዎችን መያዝ፣ የራሱን /የንግድ ስሙን/ ስለመግለጽ፣ የንግድ ማስታወቂያ ትክክለኛ መሆን ወዘተ የሚሉ ግዴታዎች አሉባቸው፡፡ (ከአንቀጽ 15-18)
ጉድለቶችን እና የተከለከሉ ድርጊቶችን በተመለከተ
ሸማች በገዛው የንግድ ዕቃ ወይም አገልግሎት ላይ ያገኛቸውን ጉድለቶችና ጉድለቶቹ ሊያስከትሉ ስለሚችሉት ጉዳት ለሚኒስቴሩ ወይም ለሚመለከተው ቢሮ ማሳወቅ ይችላል፡፡ ለሸማቹ የበለጠ የሚጠቅሙ ዋስትናዎች ወይም የሕግ ወይም የውል ድንጋጌዎች በነጋዴው ሊቀርብለት ይችላል፡፡ ሆኖም ሸማቹ ጉድለት ያለበት የንግድ ዕቃን የሚመለከት ሲሆን የንግድ ዕቃው እንዲለወጥለት ወይም ዋጋው እንዲመለስለት ሻጩን መጠየቅ ይችላል፡፡ በተጨማሪም ጉድለት ያለበት አገልግሎት ሲሆን አገልግሎቱ በድጋሜ ያለክፍያ እንዲሰጠው ወይም የአገልግሎት ክፍያው እንዲመለስለት ሻጩን መጠየቅ ይችላል፡፡ ግዥው በተፈጸመ በ15 ቀናት ውስጥ ሻጩን መጠየቅ የሚችል መሆኑን ከአዋጁ እንረዳለን፡፡
ሸማቹ በሕጉ የተሰጡትን መብቶች የሚያስቀሩ በሸማችና በነጋዴ መካከል የሚደረጉ የውል ግዴታዎች ተፈጻሚነት አይኖራቸውም::
ለማንኛውም ነጋዴ የሚከተሉትን ድርጊቶች መፈጸም የተከለከለ ነው፡- በአጠቃላይ ስለንግድ ዕቃዎችና አገልግሎቶች የተሳሳተ መረጃ መስጠት፤ የንግድ ዕቃዎችን ሞዴል፣ አዲስ የተሠሩ፣ የተለወጡ፣ እንደገና እንደ አዲስ የተሠሩ ወይም ያገለገሉ ስለመሆናቸው ወይም በአምራቹ እንዲሰበሰቡ የተባሉ ስለመሆናቸው በትክክል አለመግለጽ፤ የንግድ ዕቃዎችና አገልግሎቶችን በማስታወቂያ እንደተነገረላቸው አለመሸጥ ወይም ማስታወቂያው የመጠን ውስንነት መኖሩን ካልገለፀ በስተቀር ሸማቾች በሚፈልጉት መጠን ልክ አለመሸጥ፤ ከንግድ ዕቃ ወይም ከአገልግሎት ሽያጭ ጋር በተያያዘ የተገባ የዋስትና ግዴታን አለመወጣት፤ የንግድ ዕቃ የሚያስፈልገው ጥገና ግዴታን አለመወጣት፤ የንግድ ዕቃ የሚያስፈልገው ጥገና ወይም የሚተኩ ክፍሎቹ እንደማያስፈልጉት አድርጎ ማቅረብ፤ ማንኛውም አገልግሎት የመስጠት ሥራን በንግድ ሥራው ከሚታወቀው ደረጃ በታች ወይም ባልተሟላ ሁኔታ መስጠት፤ ለሰው ጤናና ደህንነት አደገኛ የሆነ፣ ምንጩ ያልታወቀ፣ የጥራት ደረጃው የወረደ፣ የተመረዘ፣ የአገልግሎት ጊዜው ያለፈ ወይም ከባዕድ ነገሮች ጋር የተደባለቀ የንግድ ዕቃን ለሽያጭ ማቅረብ ወይም መሸጥ፤ በንግድ ዕቃ ወይም የአገልግሎት ግብይት ማንኛውንም የማጭበርበር ወይም የማደናገር ተግባር መፈፀም፤ የሸማቹን መብት ለመጠበቅ ሲባል ካልሆነ በስተቀር የንግድ ዕቃን ወይም አገልግሎትን አልሸጥም ማለት፤ የደረጃዎች ማህተም መጠቀም የሚያስፈልጋቸው የንግድ ዕቃዎችን ወይም አገልግሎቶችን ያለደረጃ ማህተም ለሽያጭ ማቅረብ ወይም መሸጥ፤ የንግድ ዕቃን ወይም አገልግሎትን በንግድ ዕቃው ላይ ወይም በንግድ መደብሩ ውስጥ ከተለጠፈው ዋጋ አስበልጦ መሸጥ፤ የንግድ ዕቃዎች የተሰሩበትን አገር አሳስቶ መግለጽ፤ በሸማቾች መካከል ተገቢ ያልሆነ አድልዎ መፈጸም፤ አንድን የንግድ ዕቃ ወይም አገልግሎት የንግድ ዕቃ ወይም አገልግሎት ለመሸጥ ሸማቹ ያልፈለገውን ሌላ የንግድ ዕቃ ወይም አገልግሎት አብሮ እንዲገዛ ማስገደድ፤ ሕገ-ወጥ በሆነ ማንኛውም የመለኪያ መሳሪያ መጠቀም እና የመሳሰሉት የተከለከሉ ናቸው፡፡
ቸር ሰንበቱ!!
ፌናን ተጊበሉ
የካቲት 16/2013 ዓ.ም
የነጋዴ ግዴታዎች
ሸማቾች ያላቸውን መብት ከላይ ከተዘረዘሩት መብቶቻቸው በተጨማሪም የነጋዴዎች ግዴታ ለሸማቾች መብት እንደሆነ መገንዘብ ይቻላል፡፡ ነጋዴዎች በርካታ ግዴታዎች ያሉባቸው ቢሆንም በዋናነት ግን፡- የዋጋ ዝርዝር በንግድ ቤቱ ላይ መለጠፍ፣ የንግድ ዕቃዎች ላይ መግለጫ መለጠፍ፣ ደረሰኞችን መስጠትና ቀሪዎችን መያዝ፣ የራሱን /የንግድ ስሙን/ ስለመግለጽ፣ የንግድ ማስታወቂያ ትክክለኛ መሆን ወዘተ የሚሉ ግዴታዎች አሉባቸው፡፡ (ከአንቀጽ 15-18)
ጉድለቶችን እና የተከለከሉ ድርጊቶችን በተመለከተ
ሸማች በገዛው የንግድ ዕቃ ወይም አገልግሎት ላይ ያገኛቸውን ጉድለቶችና ጉድለቶቹ ሊያስከትሉ ስለሚችሉት ጉዳት ለሚኒስቴሩ ወይም ለሚመለከተው ቢሮ ማሳወቅ ይችላል፡፡ ለሸማቹ የበለጠ የሚጠቅሙ ዋስትናዎች ወይም የሕግ ወይም የውል ድንጋጌዎች በነጋዴው ሊቀርብለት ይችላል፡፡ ሆኖም ሸማቹ ጉድለት ያለበት የንግድ ዕቃን የሚመለከት ሲሆን የንግድ ዕቃው እንዲለወጥለት ወይም ዋጋው እንዲመለስለት ሻጩን መጠየቅ ይችላል፡፡ በተጨማሪም ጉድለት ያለበት አገልግሎት ሲሆን አገልግሎቱ በድጋሜ ያለክፍያ እንዲሰጠው ወይም የአገልግሎት ክፍያው እንዲመለስለት ሻጩን መጠየቅ ይችላል፡፡ ግዥው በተፈጸመ በ15 ቀናት ውስጥ ሻጩን መጠየቅ የሚችል መሆኑን ከአዋጁ እንረዳለን፡፡
ሸማቹ በሕጉ የተሰጡትን መብቶች የሚያስቀሩ በሸማችና በነጋዴ መካከል የሚደረጉ የውል ግዴታዎች ተፈጻሚነት አይኖራቸውም::
ለማንኛውም ነጋዴ የሚከተሉትን ድርጊቶች መፈጸም የተከለከለ ነው፡- በአጠቃላይ ስለንግድ ዕቃዎችና አገልግሎቶች የተሳሳተ መረጃ መስጠት፤ የንግድ ዕቃዎችን ሞዴል፣ አዲስ የተሠሩ፣ የተለወጡ፣ እንደገና እንደ አዲስ የተሠሩ ወይም ያገለገሉ ስለመሆናቸው ወይም በአምራቹ እንዲሰበሰቡ የተባሉ ስለመሆናቸው በትክክል አለመግለጽ፤ የንግድ ዕቃዎችና አገልግሎቶችን በማስታወቂያ እንደተነገረላቸው አለመሸጥ ወይም ማስታወቂያው የመጠን ውስንነት መኖሩን ካልገለፀ በስተቀር ሸማቾች በሚፈልጉት መጠን ልክ አለመሸጥ፤ ከንግድ ዕቃ ወይም ከአገልግሎት ሽያጭ ጋር በተያያዘ የተገባ የዋስትና ግዴታን አለመወጣት፤ የንግድ ዕቃ የሚያስፈልገው ጥገና ግዴታን አለመወጣት፤ የንግድ ዕቃ የሚያስፈልገው ጥገና ወይም የሚተኩ ክፍሎቹ እንደማያስፈልጉት አድርጎ ማቅረብ፤ ማንኛውም አገልግሎት የመስጠት ሥራን በንግድ ሥራው ከሚታወቀው ደረጃ በታች ወይም ባልተሟላ ሁኔታ መስጠት፤ ለሰው ጤናና ደህንነት አደገኛ የሆነ፣ ምንጩ ያልታወቀ፣ የጥራት ደረጃው የወረደ፣ የተመረዘ፣ የአገልግሎት ጊዜው ያለፈ ወይም ከባዕድ ነገሮች ጋር የተደባለቀ የንግድ ዕቃን ለሽያጭ ማቅረብ ወይም መሸጥ፤ በንግድ ዕቃ ወይም የአገልግሎት ግብይት ማንኛውንም የማጭበርበር ወይም የማደናገር ተግባር መፈፀም፤ የሸማቹን መብት ለመጠበቅ ሲባል ካልሆነ በስተቀር የንግድ ዕቃን ወይም አገልግሎትን አልሸጥም ማለት፤ የደረጃዎች ማህተም መጠቀም የሚያስፈልጋቸው የንግድ ዕቃዎችን ወይም አገልግሎቶችን ያለደረጃ ማህተም ለሽያጭ ማቅረብ ወይም መሸጥ፤ የንግድ ዕቃን ወይም አገልግሎትን በንግድ ዕቃው ላይ ወይም በንግድ መደብሩ ውስጥ ከተለጠፈው ዋጋ አስበልጦ መሸጥ፤ የንግድ ዕቃዎች የተሰሩበትን አገር አሳስቶ መግለጽ፤ በሸማቾች መካከል ተገቢ ያልሆነ አድልዎ መፈጸም፤ አንድን የንግድ ዕቃ ወይም አገልግሎት የንግድ ዕቃ ወይም አገልግሎት ለመሸጥ ሸማቹ ያልፈለገውን ሌላ የንግድ ዕቃ ወይም አገልግሎት አብሮ እንዲገዛ ማስገደድ፤ ሕገ-ወጥ በሆነ ማንኛውም የመለኪያ መሳሪያ መጠቀም እና የመሳሰሉት የተከለከሉ ናቸው፡፡
ቸር ሰንበቱ!!
ፌናን ተጊበሉ
የካቲት 16/2013 ዓ.ም
የአለማቀፍ የአካል ጉዳተኞች መብት ጥበቃ ስምምነትና ኢትዮጵያ፡- ክፍል አንድ
መግቢያ
የዚህ ስምምነት ዓላማ መላ አካል ጉዳተኞች በሁሉም ዓይነት ሰብአዊ መብቶችና መሠረታዊ ነፃነቶች ረገድ ሙሉና እኩል ተጠቃሚነት ያላቸው ስለመሆኑ ማረጋገጥ፣ ማሳደግና ለነዚሁ ጥበቃ ማድረግ፣ ብሎም ተፈጥሮአዊ ክብራቸውን ከፍ ማድረግ ነው፡፡ በዚህም መሰረት ከተዋዋይ ሀገራት አንዷ የሆነችው ኢትዮጵያ ይኽንን ስምምነት በአዋጅቁጥር 676/2002 በማጽደቅ በህገመንግስቱ አንቀጽ 9/4 መሰረት የራሷ የህግ ክፍል ያደረገችው መሆኑን ልብ ይሏል፡፡ በዚህ ስምምነት መሰረት ኢትዮጵያ ምን እንዳደረገች በተለይም ከህግ ማውጣትና አፈጻጸም ጋር በራሱ በስምምነቱ አንቀጾች በመመስረት ምጥን ዳሰሳ ማድረግ የዚች መጣጥፍ መነሻና መድረሻ ነው፡፡
አንቀጽ 4 አለማዳላት የሚል ርዕስ ሲኖረው፣
ሀገራት በፖሊሲ፣ በህግና በሌሎችም ስራዎች አካል ጉዳተኞችን የሚያካትቱ እንዲሆኑ ይልቁንም በማወቅም ይሁን ባለማወቅ አግላይ ስራዎች እንዳይሰሩ ተሰርተው ቢገኙም እርማት ለመውሰድ ስምምነት ገብተዋል፡፡ የሀገራችንም ትምህርትና ስልጠና ፖሊሲው፣ አካል ጉዳተኞች ትኩረት እንዲሰጣቸው ቢደነግግም ባለፈው የ2012 የትምህርት ዘመን በመጀመሪያ ደረጃ ገብተው የሚገኙት 11 ፐርሰንቱ ብቻ ሲሆኑ የትምህርቱ ደረጃ ከፍ እያለበሄደ መጠን ቁጥሩ እየቀነሰ ይሄዳል፡፡
ተከታዩ አንቀጽ 9 ተደራሽነትን የሚመለከት ነው፡፡
አካል ጉዳተኞች ኑሯቸውን በነፃነት እንዲመሩና በየትኛውም የሕይወት መስክ ያልተገደበ ተሳትፎ እንዲያደርጉ ለማስቻል ተዋዋይ መንግሥታት እነዚሁ ወገኖች ከሌሎች አቻዎቻቸው ጋር ባልተናነሰ ሁኔታ ቁሳዊ አካባቢን የመድረስም ሆነ በመጓጓዣ ዘዴዎች፣ የመረጃና የመገናኛ ቴክኖሎጂዎችንና ስርዓቶችን ጨምሮ በመረጃና መገናኛ አውታሮች እንዲሁም በከተማም ይሁን በገጠር ለሕዝብ ክፍት በተደረጉ ተቋማትና አገልግሎቶች የመጠቀም ዕድል የተመቻቸላቸው መሆኑን ለማረጋገጥ ተገቢነት ያላቸውን እርምጃዎች ይወስዳሉ፡፡
በተደራሽነት ላይ የተጋረጡትን መሰናክሎችና ገደቦች መለየትና ማስወገድን የሚያጠቃልሉት እነዚህ እርምጃዎች ከሁሉ በፊት ቀጥሎ በተመለከቱት ላይ ተፈፃሚዎች ይሆናሉ፡
ሀ) ሕንፃዎች፣ መንገዶች፣ የመጓጓዣ ዘዴዎችና እንደ ትምህርት ቤቶች፣ የመኖሪያ ሥፍራዎች፣ የሕክምና አገልግሎት መስጫ ድርጅቶችና የስራ ማከናወኛ ቦታዎች ያሉ የቤት ውስጥና የቤት ውጭ መገልገያ ተቋማት!
ለ) የኤሌክትሮኒክና የአስቸኳይ ጊዜ አገልግሎቶችን ጨምሮ የመረጃ፣ የመገናኛና ሌሎች አገልግሎቶች፡፡
2. ተዋዋይ መንግስታት በተጨማሪ ከዚህ በታች የተመለከቱትን በስራ ላይ ለማዋል ተገቢ እርምጃዎችን ይወስዳሉ፡፡
ሀ) ለሕዝብ ክፍት የተደረጉ ወይም የተመቻቹ ተቋማትንና አገልግሎቶችን ለመድረስ የሚያስችሉ ዝቅተኛ መስፈርቶችንና መመሪያዎችን ማዘጋጀት፣ በይፋ ማውጣትና ተግባራዊነታቸውን መቆጣጠር!
ለ) ለሕዝብ ክፍት የሆኑ አገልግሎቶችን በማመቻቸትና በማቅረብ ስራ ላይ የተሰማሩ የግል ድርጅቶች እነዚሁ አገልግሎቶች ለአካል ጉዳተኞች ጭምር ተደራሽነት እንዲኖራቸው አስፈላጊ የሆኑትን ጉዳዮች ሁሉ ግምት ውስጥ ማስገባታቸውን ማረጋገጥ!
ሐ) አካል ጉዳተኞችን በሚገጥሟቸው የተደራሽነት ችግሮች ዙሪያ ጉዳዩ ለሚመለከታቸው ወገኖች ስልጠና መስጠት!
መ) ለሕዝብ ክፍት በሆኑ ሕንፃዎችና ሌሎች መገልገያ ተቋማት ውስጥ በግልጽ የሚታዩ ምልክቶችን፣ ብሬሎችንና በቀላሉ አንብቦ ለመረዳት የሚያስችሉ ቅጾችን ማስቀመጥ ወይም ማቅረብ!
ሠ) የቀጥታ ድጋፍ ዓይነቶችንና መሪዎችን፣ አንባቢያንንም ሆነ በምልክት ቋንቋ አጠቃቀም የሰለጠኑ አስተርጓሚዎችን ጨምሮ ለሕዝብ ክፍት የሆኑ ሕንፃዎችንና ሌሎች መገልገያ ተቋማትን ተደራሽነት የሚያመቻቹ አማካዮችን ዝግጁ ማድረግ!
ረ) አካል ጉዳተኞች መረጃ የማግኘት ዕድል የተጠበቀላቸው መሆኑን ለማረጋገጥ የሚያስችሉ ሌሎች ተገቢነት ያላቸውን የእርዳታና የድጋፍ ዓይነቶችን ማስፋፋት!
ሰ) አካል ጉዳተኞች የመረጃን መረብን ጨምሮ በአዳዲስ የመረጃና የመገናኛ ቴክኖሎጂዎችና ሥርዓቶች የሚጠቀሙበትን ዕድል ከፍ ማድረግና!
ሸ) ለወደፊቱ በዝቅተኛ ዋጋ ሊቀርቡ የሚችሉበት ዕድል እስኪፈጠር ድረስ ምቹና ተደራሽነት ያላቸውን የመረጃና የመገናኛ ቴክኖሎጂዎችና ሥርዓቶች ዝግጅት፣ ልማት፣ አመራረትና ሥርጭት ከመነሻው ጀምሮ ማስተዋወቅ የሚል ዝርዝር ካስቀመጠው በመነሳት ይመስላል ኢትዮጵያም የህንጻ አዋጅ 624/2001በአንቀጽ 36 ማንኛውም ህንጻ ለአካል ጉዳተኞች በተሽከርካሪ ወንበር መንቀሳቀስ በሚያመች መለኩ እንዲገነባ፣ መጸዳጃቤቶችም ለአጠቃቀም በሚያመች መልኩ መሰራት እንዳለባቸው፤
ይህንኑ አዋጅ ለማስፈጸም በወጣው ደንብ ቁጥር 243/2003 /ሰ33/3፣ እና 34የህዝብ መገልገያ ህንጻዎችን አስመልክቶ በተደነገገው ሊፍቶቹ አካል ጉዳተኞች ያለምንም ችግር ሊጠቀሙባቸው እንዲችሉ፣ በአደጋ ጊዜ መውጫ እነሱን ታሳቢ ማድረግ ብቻ ሳይሆን መታጠቢያና ልብስ መቀየሪያ ቦታ እንዲያዘጋጁ፤ የመኪና ማቆሚያ ቦታዎች ሲዘጋጁ አካል ጉዳተኞችን ታሳቢ ያደረገ አለማቀፋዊ ደረጃን ያሟላና አደናቃፊ ነገሮችን ያስወገደ፤ መሆን ይህንን ካላሟላ የመገልገያነት ፈቃድ ሊሰጠው እንደማይገባ ተደንግጎ ቢገኚም የክፍለ ከተማችንን ቅጥረ ግቢና ህንጻ ጨምሮ በከተማችን በጀት የሚሰሩ ረጃጅምና ለህዝብ አገልግሎት የሚገነቡና በስራ ላይ የሚገኙ ህንጻዎችና ሌሎች መሰረተ ልማቶች አካል ጉዳተኞችን ታሳቢ ተደርገው አለመሰራታቸው ሳያንስ የርማት ሀሳብ ሲሰጥም የሚመለከታቸው አካላት ጆሮ ዳባልበስ ብለው ጉዳዩ ከመወገድና ከመቀነስ ይልቅ እየባሰ መሄዱ የአደባባይ ሚስጥር ነው፡፡
በከፍተኛ ትምህርት አዋጅ ቁጥር 1152/2012ም በአንቀጽ 41/1/5/ በደነገገው ተቋማቱ አቅም በፈቀደ መገልገያ ህንጻዎችን መንሸራተቻ እንዲኖራቸው፤ የብሬልና የድምጽ ምልክቶች እንዲኖራቸው እንዲያደርጉ፤ ደንግጎ እናገኘዋለን፡፡
ስራን አስመልክቶ ኢትዮጵያ ስለአካልጉዳተኞች በአዋጅ 568/2000 ከመድሎ፣ እንዲጠበቁ፣ ድጋፍ እንዲደረግላቸው፣ አካል ጉዳተኚነታቸውን መሰረት ያደረገ ከልካይ መድሎ ቢደረግባቸው ጭብጥ ብቻ በማሲያዝ ለፍርድቤት ክስ እንዲያቀርቡ፤ በማህበር እንዲወከሉ መብቶች የያዘ ድንጋጌ በሀገሪቱ ባሉ ክልሎች ሁሉ ተፈጻሚነት እንዳለው፣ ነገር ግን ክልሎች ከራሳቸው ነባራዊ ሁኔታ በመነሳት መመሪያወችን እንዲያወጡ በፈቀደው መሰረት የአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር የፐብሊክሰርቪስ ቢሮ በ2005 መመሪያ አውጥቶ በሰራ ላይ ይገኛል፡፡
በኢትዮጵያ የሲቪል ሰሪቪስ አዋጅ ቁጥር 1064ና በአዲስአበባ ከተማየመንግስት ሰራተኞች አዋጅ ቁጥር 56/2010 በተመሳሳይ አንቀጽ 49 ለአካል ጉዳተኞች እጩ እና ተቀጣሪ ሰራተኞች የተሻለ ፈጻሚዎች እንዲሆኑ ልዩ ድጋፎች እንዲደረግላቸው ይደነግጋል፡፡
አለማቀፉ የአካል ጉዳተኞች መብቶች ስምምነት ግን በይበልጥና በዝርዝር የሚከተለውን በአንቀጽ 27 አስቀምጧል-
መግቢያ
የዚህ ስምምነት ዓላማ መላ አካል ጉዳተኞች በሁሉም ዓይነት ሰብአዊ መብቶችና መሠረታዊ ነፃነቶች ረገድ ሙሉና እኩል ተጠቃሚነት ያላቸው ስለመሆኑ ማረጋገጥ፣ ማሳደግና ለነዚሁ ጥበቃ ማድረግ፣ ብሎም ተፈጥሮአዊ ክብራቸውን ከፍ ማድረግ ነው፡፡ በዚህም መሰረት ከተዋዋይ ሀገራት አንዷ የሆነችው ኢትዮጵያ ይኽንን ስምምነት በአዋጅቁጥር 676/2002 በማጽደቅ በህገመንግስቱ አንቀጽ 9/4 መሰረት የራሷ የህግ ክፍል ያደረገችው መሆኑን ልብ ይሏል፡፡ በዚህ ስምምነት መሰረት ኢትዮጵያ ምን እንዳደረገች በተለይም ከህግ ማውጣትና አፈጻጸም ጋር በራሱ በስምምነቱ አንቀጾች በመመስረት ምጥን ዳሰሳ ማድረግ የዚች መጣጥፍ መነሻና መድረሻ ነው፡፡
አንቀጽ 4 አለማዳላት የሚል ርዕስ ሲኖረው፣
ሀገራት በፖሊሲ፣ በህግና በሌሎችም ስራዎች አካል ጉዳተኞችን የሚያካትቱ እንዲሆኑ ይልቁንም በማወቅም ይሁን ባለማወቅ አግላይ ስራዎች እንዳይሰሩ ተሰርተው ቢገኙም እርማት ለመውሰድ ስምምነት ገብተዋል፡፡ የሀገራችንም ትምህርትና ስልጠና ፖሊሲው፣ አካል ጉዳተኞች ትኩረት እንዲሰጣቸው ቢደነግግም ባለፈው የ2012 የትምህርት ዘመን በመጀመሪያ ደረጃ ገብተው የሚገኙት 11 ፐርሰንቱ ብቻ ሲሆኑ የትምህርቱ ደረጃ ከፍ እያለበሄደ መጠን ቁጥሩ እየቀነሰ ይሄዳል፡፡
ተከታዩ አንቀጽ 9 ተደራሽነትን የሚመለከት ነው፡፡
አካል ጉዳተኞች ኑሯቸውን በነፃነት እንዲመሩና በየትኛውም የሕይወት መስክ ያልተገደበ ተሳትፎ እንዲያደርጉ ለማስቻል ተዋዋይ መንግሥታት እነዚሁ ወገኖች ከሌሎች አቻዎቻቸው ጋር ባልተናነሰ ሁኔታ ቁሳዊ አካባቢን የመድረስም ሆነ በመጓጓዣ ዘዴዎች፣ የመረጃና የመገናኛ ቴክኖሎጂዎችንና ስርዓቶችን ጨምሮ በመረጃና መገናኛ አውታሮች እንዲሁም በከተማም ይሁን በገጠር ለሕዝብ ክፍት በተደረጉ ተቋማትና አገልግሎቶች የመጠቀም ዕድል የተመቻቸላቸው መሆኑን ለማረጋገጥ ተገቢነት ያላቸውን እርምጃዎች ይወስዳሉ፡፡
በተደራሽነት ላይ የተጋረጡትን መሰናክሎችና ገደቦች መለየትና ማስወገድን የሚያጠቃልሉት እነዚህ እርምጃዎች ከሁሉ በፊት ቀጥሎ በተመለከቱት ላይ ተፈፃሚዎች ይሆናሉ፡
ሀ) ሕንፃዎች፣ መንገዶች፣ የመጓጓዣ ዘዴዎችና እንደ ትምህርት ቤቶች፣ የመኖሪያ ሥፍራዎች፣ የሕክምና አገልግሎት መስጫ ድርጅቶችና የስራ ማከናወኛ ቦታዎች ያሉ የቤት ውስጥና የቤት ውጭ መገልገያ ተቋማት!
ለ) የኤሌክትሮኒክና የአስቸኳይ ጊዜ አገልግሎቶችን ጨምሮ የመረጃ፣ የመገናኛና ሌሎች አገልግሎቶች፡፡
2. ተዋዋይ መንግስታት በተጨማሪ ከዚህ በታች የተመለከቱትን በስራ ላይ ለማዋል ተገቢ እርምጃዎችን ይወስዳሉ፡፡
ሀ) ለሕዝብ ክፍት የተደረጉ ወይም የተመቻቹ ተቋማትንና አገልግሎቶችን ለመድረስ የሚያስችሉ ዝቅተኛ መስፈርቶችንና መመሪያዎችን ማዘጋጀት፣ በይፋ ማውጣትና ተግባራዊነታቸውን መቆጣጠር!
ለ) ለሕዝብ ክፍት የሆኑ አገልግሎቶችን በማመቻቸትና በማቅረብ ስራ ላይ የተሰማሩ የግል ድርጅቶች እነዚሁ አገልግሎቶች ለአካል ጉዳተኞች ጭምር ተደራሽነት እንዲኖራቸው አስፈላጊ የሆኑትን ጉዳዮች ሁሉ ግምት ውስጥ ማስገባታቸውን ማረጋገጥ!
ሐ) አካል ጉዳተኞችን በሚገጥሟቸው የተደራሽነት ችግሮች ዙሪያ ጉዳዩ ለሚመለከታቸው ወገኖች ስልጠና መስጠት!
መ) ለሕዝብ ክፍት በሆኑ ሕንፃዎችና ሌሎች መገልገያ ተቋማት ውስጥ በግልጽ የሚታዩ ምልክቶችን፣ ብሬሎችንና በቀላሉ አንብቦ ለመረዳት የሚያስችሉ ቅጾችን ማስቀመጥ ወይም ማቅረብ!
ሠ) የቀጥታ ድጋፍ ዓይነቶችንና መሪዎችን፣ አንባቢያንንም ሆነ በምልክት ቋንቋ አጠቃቀም የሰለጠኑ አስተርጓሚዎችን ጨምሮ ለሕዝብ ክፍት የሆኑ ሕንፃዎችንና ሌሎች መገልገያ ተቋማትን ተደራሽነት የሚያመቻቹ አማካዮችን ዝግጁ ማድረግ!
ረ) አካል ጉዳተኞች መረጃ የማግኘት ዕድል የተጠበቀላቸው መሆኑን ለማረጋገጥ የሚያስችሉ ሌሎች ተገቢነት ያላቸውን የእርዳታና የድጋፍ ዓይነቶችን ማስፋፋት!
ሰ) አካል ጉዳተኞች የመረጃን መረብን ጨምሮ በአዳዲስ የመረጃና የመገናኛ ቴክኖሎጂዎችና ሥርዓቶች የሚጠቀሙበትን ዕድል ከፍ ማድረግና!
ሸ) ለወደፊቱ በዝቅተኛ ዋጋ ሊቀርቡ የሚችሉበት ዕድል እስኪፈጠር ድረስ ምቹና ተደራሽነት ያላቸውን የመረጃና የመገናኛ ቴክኖሎጂዎችና ሥርዓቶች ዝግጅት፣ ልማት፣ አመራረትና ሥርጭት ከመነሻው ጀምሮ ማስተዋወቅ የሚል ዝርዝር ካስቀመጠው በመነሳት ይመስላል ኢትዮጵያም የህንጻ አዋጅ 624/2001በአንቀጽ 36 ማንኛውም ህንጻ ለአካል ጉዳተኞች በተሽከርካሪ ወንበር መንቀሳቀስ በሚያመች መለኩ እንዲገነባ፣ መጸዳጃቤቶችም ለአጠቃቀም በሚያመች መልኩ መሰራት እንዳለባቸው፤
ይህንኑ አዋጅ ለማስፈጸም በወጣው ደንብ ቁጥር 243/2003 /ሰ33/3፣ እና 34የህዝብ መገልገያ ህንጻዎችን አስመልክቶ በተደነገገው ሊፍቶቹ አካል ጉዳተኞች ያለምንም ችግር ሊጠቀሙባቸው እንዲችሉ፣ በአደጋ ጊዜ መውጫ እነሱን ታሳቢ ማድረግ ብቻ ሳይሆን መታጠቢያና ልብስ መቀየሪያ ቦታ እንዲያዘጋጁ፤ የመኪና ማቆሚያ ቦታዎች ሲዘጋጁ አካል ጉዳተኞችን ታሳቢ ያደረገ አለማቀፋዊ ደረጃን ያሟላና አደናቃፊ ነገሮችን ያስወገደ፤ መሆን ይህንን ካላሟላ የመገልገያነት ፈቃድ ሊሰጠው እንደማይገባ ተደንግጎ ቢገኚም የክፍለ ከተማችንን ቅጥረ ግቢና ህንጻ ጨምሮ በከተማችን በጀት የሚሰሩ ረጃጅምና ለህዝብ አገልግሎት የሚገነቡና በስራ ላይ የሚገኙ ህንጻዎችና ሌሎች መሰረተ ልማቶች አካል ጉዳተኞችን ታሳቢ ተደርገው አለመሰራታቸው ሳያንስ የርማት ሀሳብ ሲሰጥም የሚመለከታቸው አካላት ጆሮ ዳባልበስ ብለው ጉዳዩ ከመወገድና ከመቀነስ ይልቅ እየባሰ መሄዱ የአደባባይ ሚስጥር ነው፡፡
በከፍተኛ ትምህርት አዋጅ ቁጥር 1152/2012ም በአንቀጽ 41/1/5/ በደነገገው ተቋማቱ አቅም በፈቀደ መገልገያ ህንጻዎችን መንሸራተቻ እንዲኖራቸው፤ የብሬልና የድምጽ ምልክቶች እንዲኖራቸው እንዲያደርጉ፤ ደንግጎ እናገኘዋለን፡፡
ስራን አስመልክቶ ኢትዮጵያ ስለአካልጉዳተኞች በአዋጅ 568/2000 ከመድሎ፣ እንዲጠበቁ፣ ድጋፍ እንዲደረግላቸው፣ አካል ጉዳተኚነታቸውን መሰረት ያደረገ ከልካይ መድሎ ቢደረግባቸው ጭብጥ ብቻ በማሲያዝ ለፍርድቤት ክስ እንዲያቀርቡ፤ በማህበር እንዲወከሉ መብቶች የያዘ ድንጋጌ በሀገሪቱ ባሉ ክልሎች ሁሉ ተፈጻሚነት እንዳለው፣ ነገር ግን ክልሎች ከራሳቸው ነባራዊ ሁኔታ በመነሳት መመሪያወችን እንዲያወጡ በፈቀደው መሰረት የአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር የፐብሊክሰርቪስ ቢሮ በ2005 መመሪያ አውጥቶ በሰራ ላይ ይገኛል፡፡
በኢትዮጵያ የሲቪል ሰሪቪስ አዋጅ ቁጥር 1064ና በአዲስአበባ ከተማየመንግስት ሰራተኞች አዋጅ ቁጥር 56/2010 በተመሳሳይ አንቀጽ 49 ለአካል ጉዳተኞች እጩ እና ተቀጣሪ ሰራተኞች የተሻለ ፈጻሚዎች እንዲሆኑ ልዩ ድጋፎች እንዲደረግላቸው ይደነግጋል፡፡
አለማቀፉ የአካል ጉዳተኞች መብቶች ስምምነት ግን በይበልጥና በዝርዝር የሚከተለውን በአንቀጽ 27 አስቀምጧል-
1. ተዋዋይ መንግሥታት አካል ጉዳተኞች ከሌሉች ጋር በእኩል ደረጃ ላላቸው የመሥራት መብት ዕውቅና ይሰጣሉ፡፡ ይኸውም በነፃ የተመረጠን ወይም ግልፅ፣ ሁሉንም አካታችና ለአካል ጉዳተኞች ተደራሽነት ባለው የስራ ገበያና ቅጥር የተገኘንና ተቀባይነት የተሰጠውን ሥራ ሰርቶ መተዳደሪያ የማግኘት መብትን ይጨምራል፡፡ ተዋዋይ መንግሥታት ይልቁንም ከዚህ በታች የተመለከቱትን በስራ ላይ ለማዋል ይቻል ዘንድ ሕግ ማውጣትን ጨምሮ በስራ ሂደት የአካል ጉዳት የደረሰባቸውን ወገኖች በሚያካትት መንገድ የሰዎች የመስራት መብት እንዲጠበቅና ተሻሽሎ እውን እንዲሆን የሚያደርጉ ተገቢ እርምጃዎችን ይወስዳሉ፡-
ሀ) ምልመላን፣ ጊዜያዊም ሆነ ቋሚ ቅጥርን፣ በቋሚ ስራ ላይ መቀጠልን፣ የሙያ እድገትን ደህንነቱ የተጠበቀና ጤናማ የስራ ሁኔታዎችን ጨምሮ ተያያዥነት ያላቸውን ጉዳዮች ሁሉ አስመልክቶ በአካል ጉዳት ላይ የተመሰረተ ማናቸውም አይነት አድልዎ እንዳይፈፀም መከልከል!
ለ) ከወከባ መጠበቅንና ለቅሬታዎች የመፍትሄ ምላሽ ማግኘትን ጨምሮ እኩል ዋጋ ላለው ስራ እኩል ዕድልዎችን ሆነ እኩል ክፍያ የማግኘት፣ ደህንነታቸው የተጠበቀና ጤናማ የስራ ሁኔታዎችን ጨምሮ ከሌሎች ጋር በእኩል ደረጃ ለአካል ጉዳተኞች ትክክለኛና ምቹ የስራ ሁኔታ የማግኘት መብትን መጠበቅ!
ሐ) አካል ጉዳተኞች ከሌሎች ጋር በእኩል ደረጃ በስራና በሙያ ማኀበራት የመደራጀት መብት እንዳላቸው ማረጋገጥ!
መ) አካል ጉዳተኞች የአጠቃላይ፣ የቴክኒክና ሙያ ነክ የአመራር መርሃ ግብሮች እንዲሁም የምደባ አገልግሎት፣ የሙያዊና ተከታታይነት ያለው ስልጠና ውጤታማ ተጠቃሚዎች እንዲሆኑ ማስቻል!
ሠ) ለአካል ጉዳተኞች በሥራ ገበያ ውስጥ የቅጥርና የሙያ እድገት እድሎችን ከፍ ማድረግና እንዲሁም ሥራ ፍለጋ፣ ግኝት፣ ቆይታና የመልሶ ቅጥር ሁኔታዎች ረገድ ድጋፍ ማድረግ!
ረ) በግል ሥራ የመፍጠር ፣ ገቢ በሚያስገኝ ተግባር የመሰማራት፣ የሕብረት ሥራ ማሕበራትን የማሳደግና የራስን ሥራ የመጀመር ዕድሎችን ከፍ ማድረግ!
ሰ) በመንግሥት የሥራ ዘርፎች አካል ጉዳተኞችን በሰራተኝነት መቅጠር!
ሸ) የድጋፍ መርሀ ግብሮችን፣ ማበረታቻዎችንና ሌሎች እርምጃዎች ሊያካትቱ በሚችሉ ተገቢ ፖሊሲዎችና እንቅስቃሴዎች አማካኝነት በግሉ ዘርፍ በኩል የኣካል ጉዳተኞችን የስራ ቅጥርና ስምሪት ማሻሻል!
ቀ) በሥራ ቦታ ለአካል ጉዳተኞች ምክንያታዊ ተቀባይነት ያለው ማስተካኪያ የቀረበላቸው መሆኑን ማረጋገጥ!
በ) ክፍት በሆነው የሥራ ገበያ ዘንድ የአካል ጉዳተኞችን የሥራ ተሞክሮ ግኝት ማሻሻልና
ተ) የአካል ጉዳተኞችን የተለየ ስልጠና፣ ሙያዊ ተሃድሶ፣ ስራ ይዞ መቆየትና ወደ ስራ የመመለስ መርሃ ግብሮችን ማስፋፋት፡፡
በሰላም ቆዩኝ
ሲሳይ ሰማኝ
የካቲት 18/2013 ዓ.ም
ሀ) ምልመላን፣ ጊዜያዊም ሆነ ቋሚ ቅጥርን፣ በቋሚ ስራ ላይ መቀጠልን፣ የሙያ እድገትን ደህንነቱ የተጠበቀና ጤናማ የስራ ሁኔታዎችን ጨምሮ ተያያዥነት ያላቸውን ጉዳዮች ሁሉ አስመልክቶ በአካል ጉዳት ላይ የተመሰረተ ማናቸውም አይነት አድልዎ እንዳይፈፀም መከልከል!
ለ) ከወከባ መጠበቅንና ለቅሬታዎች የመፍትሄ ምላሽ ማግኘትን ጨምሮ እኩል ዋጋ ላለው ስራ እኩል ዕድልዎችን ሆነ እኩል ክፍያ የማግኘት፣ ደህንነታቸው የተጠበቀና ጤናማ የስራ ሁኔታዎችን ጨምሮ ከሌሎች ጋር በእኩል ደረጃ ለአካል ጉዳተኞች ትክክለኛና ምቹ የስራ ሁኔታ የማግኘት መብትን መጠበቅ!
ሐ) አካል ጉዳተኞች ከሌሎች ጋር በእኩል ደረጃ በስራና በሙያ ማኀበራት የመደራጀት መብት እንዳላቸው ማረጋገጥ!
መ) አካል ጉዳተኞች የአጠቃላይ፣ የቴክኒክና ሙያ ነክ የአመራር መርሃ ግብሮች እንዲሁም የምደባ አገልግሎት፣ የሙያዊና ተከታታይነት ያለው ስልጠና ውጤታማ ተጠቃሚዎች እንዲሆኑ ማስቻል!
ሠ) ለአካል ጉዳተኞች በሥራ ገበያ ውስጥ የቅጥርና የሙያ እድገት እድሎችን ከፍ ማድረግና እንዲሁም ሥራ ፍለጋ፣ ግኝት፣ ቆይታና የመልሶ ቅጥር ሁኔታዎች ረገድ ድጋፍ ማድረግ!
ረ) በግል ሥራ የመፍጠር ፣ ገቢ በሚያስገኝ ተግባር የመሰማራት፣ የሕብረት ሥራ ማሕበራትን የማሳደግና የራስን ሥራ የመጀመር ዕድሎችን ከፍ ማድረግ!
ሰ) በመንግሥት የሥራ ዘርፎች አካል ጉዳተኞችን በሰራተኝነት መቅጠር!
ሸ) የድጋፍ መርሀ ግብሮችን፣ ማበረታቻዎችንና ሌሎች እርምጃዎች ሊያካትቱ በሚችሉ ተገቢ ፖሊሲዎችና እንቅስቃሴዎች አማካኝነት በግሉ ዘርፍ በኩል የኣካል ጉዳተኞችን የስራ ቅጥርና ስምሪት ማሻሻል!
ቀ) በሥራ ቦታ ለአካል ጉዳተኞች ምክንያታዊ ተቀባይነት ያለው ማስተካኪያ የቀረበላቸው መሆኑን ማረጋገጥ!
በ) ክፍት በሆነው የሥራ ገበያ ዘንድ የአካል ጉዳተኞችን የሥራ ተሞክሮ ግኝት ማሻሻልና
ተ) የአካል ጉዳተኞችን የተለየ ስልጠና፣ ሙያዊ ተሃድሶ፣ ስራ ይዞ መቆየትና ወደ ስራ የመመለስ መርሃ ግብሮችን ማስፋፋት፡፡
በሰላም ቆዩኝ
ሲሳይ ሰማኝ
የካቲት 18/2013 ዓ.ም
የአለማቀፍ የአካል ጉዳተኞች መብት ጥበቃ ስምምነትና ኢትዮጵያ፡- ክፍል ሁለት
በፖለቲካዊና ሕዝባዊ እንቅስቃሴዎች ስለመሳተፍ
ተዋዋይ መንግስታት አካል ጉዳተኞች ከሌሎቹ ጋር በእኩል ደረጃ ፖለቲካዊ መብቶች እንዳሏቸውና በእነርሱ የመገልገል እድል እንደተረጋገጠላቸው ዋስትና ሰጥተው ከዚሁ ጋር በተያያዘ ቀጥሎ የተመለከተውን ለማከናወን ግዴታ ገብተዋል፡-
(ሀ) አካል ጉዳተኞች ከሌሎች ጋር በእኩል ደረጃ የመምረጥና የመመረጥ መብትንና እድልን ጨምሮ ከሁሉም ይልቅ፡-
1ኛ/ የድምፅ አሰጣጥ ሥርዓቶች፣ መገልገያዎችና ቁሳቁሶች ተገቢ፣ ምቹና ተደራሽነት ያላቸው እንዲሁም ለመረዳትና ለመጠቀም ቀላሎች እንዲሆኑ በማድረግ፣
2ኛ/ ምርጫዎችና ይፋዊ ሕዝበ-ውሳኔዎች በሚካሄዱባቸው አጋጣሚዎች ሁሉ አንዳች ማስፈራራት ሳይደርስባቸው በሚስጥር የድምፅ አሰጣጥ ሥርዓት መሠረት ድምፅ የመስጠትና ተገቢ ሆኖ ሲገኝ የአዳዲስና ደጋፊ ቴክኖሎጂዎችን አጠቃቀም አመቻችቶ የኃላፊነት ቦታን በተጨባጭ ለመያዝና ሁሉንም ዓይነት ሕዝባዊ ተግባራት ለመከወን በሁሉም የመንግሥት እርከኖች እጩ ተመራጭ ሆኖ የመሰለፍ መብቶችን በመጠበቅ፣
3ኛ/ መራጮች ሆነው በሚቀርቡበት ጊዜ ፈቃዳቸውን ነፃ ሆነው ይገልጹ ዘንድ ዋስትና በመስጠትና ይህንኑ ለማሳካት ጥያቄ ሲያቀርቡም እንደአስፈላጊነቱ በድምፅ አሰጣጥ ወቅት በገዛ እራሳቸው ምርጫ ሰብአዊ ድጋፍ እንዲያገኙ በመፍቀድ፣ በቀጥታም ሆነ በነፃነት በተመረጡ ወኪሎቻቸው አማካኝነት ውጤታማነቱ በተረጋገጠና በተሟላ ሁኔታ በፖለቲካዊና በሕዝባዊ እንቅስቃሴዎች ውስጥ የመሳተፍ መብት እንዳላቸው ማረጋገጥ!
(ለ) አካል ጉዳተኞች ያለ አድልዎና ከሌሎች ጋር በእኩል ደረጃ በሕዝባዊ ጉዳዮች ክንውን ውጤታማ ሙሉ ተሳታፊዎች የሚሆኑበትን እድል በንቃት ከፍ ማድረግና
1ኛ/ በሀገሪቱ ፖለቲካዊና ሕዝባዊ ጉዳዮች፣ እንዲሁም በፖለቲካ ድርጅቶች እንቅስቃሴና አስተዳደር ረገድ ባለድርሻዎች በሆኑ ማኀበራትና መንግስታዊ ያልሆኑ ተቋማት ውስጥ የሚደረገውን ተሳትፎና
2ኛ/ አካል ጉዳተኞችን በዓለምአቀፍ፣ በብሄራዊ፣ በአህጉራዊና በአካባቢ ደረጃ የሚወክሉ ድርጅቶችን መመስረትንና በእነዚሁ ውስጥ መግባትን ጨምሮ፣ በሕዝባዊ ጉዳዮች ውስጥ ሊኖራቸው የሚገባውን ተሳትፎ ማበረታታት የሚል ሲሆን ለዚሁ አፈጻጸም ይረዳ ዘንድ ይመስላል
የኢፌድሪ የምርጫ፣ የፖለቲካ ፓርቲዎች ምዝገባና የምርጫ ስነምግባር አዋጅ ቁጥር 1162/2011 የተደነገገ ሲሆን አካልጉዳተኞችን አስመልክቶ ጥቂት ልዩ ድንጋጌዎችን አስቀምጦ ይገኛል፡፡
ይኸውም;
1. በአንቀጽ 31/3 እጩ ሆኖ ለመቅረብ የፈለገ አካል ጉዳት አልባ ግለሰብ 5000 የድጋፍ ፊርማ ሲሆን፣ አካልጉዳተኛ ግን 3000 ብቻ ነው፤
2. በአንቀጽ 32 የእጩ አቀራረብን አስመልክቶበ32/2 በተደነገገውየፖለቲካ ‹ፓርቲዎች እጩ ሆኖ ለመቅረብ ለህዝብ ተወካዮች ምክርቤት ከሆነ፣ በሚወዳደርበት የምርጫ ክልልውስጥ ከሆኑ መራጮች ለጉዳት አልባው 2000፣ ለአካልጉዳተኛው፣ 1500 ሲሆን፤ ለክልል ምክርቤት ከሆነ ደግሞ ለጉዳት አልባው 1000፣ ለአካልጉዳተኛው 750 የዲጋፍ ፊርማ ያስፈልጋል፡፡
3. በአንቀጽ 100 ከመንግስት ለፖለቲካ ድርጅቶች የገንዘብ ድጋፍ ለማግኘት ከሚታዩ መስፈርቶች መካከል-
በንዑስ 2 በፊደል ሠ የአካል ጉዳተኛ ዕጩዎች፣ በፊደል ረ ደግሞ የአካል ጉዳተኛ አመራሮች ብዛት የሚታይ መሆኑን እናገኛለን፡፡
በአጠቃላይ የአለማቀፉ የአካል ጉዳተኞች መብቶች ስምምነት ባካተታቸው 35 አንቀጾች ብዙ ዝርዝር መብቶችን የደነገገሲሆን በስራ ላይከቅጥር እስከደረጃ እድገትና በተለይም በሀላፊነት ደረጃ አካልጉዳተኞችን እድል እንዲያገኙ ያለማመቻቸት፣ ከሕግ ይልቅ የግለሰቦች አመለካከትና በጎ ፈቃድ ወሳኚ መሆኑ፤ የትምህርት ተደራሽነት አሁንም ገና በጣም ገና መሆኑ፤ በሀገሪቱ በብዙ ገንዘብና ለብዙ አመታት የተገነቡና በመገንባት ላይ ያሉ መሰረተ ልማቶች ስምምነቱንና የሀገሪቱን ህጎች አለማሟላታቸው ላይ ትኩረትና ተጠያቂነት ባለበት ሁኔታ ካልተሰራ ግንባታዎቹ እንዳልተገነቡ፣ ህጎቹም እንዳልተደነገጉ ከመቆጠር የሚያዲናቸው ጉዳይ አይኖርም፡፡
ሁላችንንም የመፍትሄ አካል የሚያደርግ ልቦና ይስጠንና ሀገራችንንም ሆነ ከተማችንን ለሁሉምና እኛም በየትኛውም የጤናና የእድሜ ዘመናችን ልንኖርባቸው የንችል አድርገን ለመገንባት ያብቃን፡፡
ቸር ይግጠመን፡፡
ሲሳይ ሰማኝ
የካቲት 19/2013 ዓ.ም
በፖለቲካዊና ሕዝባዊ እንቅስቃሴዎች ስለመሳተፍ
ተዋዋይ መንግስታት አካል ጉዳተኞች ከሌሎቹ ጋር በእኩል ደረጃ ፖለቲካዊ መብቶች እንዳሏቸውና በእነርሱ የመገልገል እድል እንደተረጋገጠላቸው ዋስትና ሰጥተው ከዚሁ ጋር በተያያዘ ቀጥሎ የተመለከተውን ለማከናወን ግዴታ ገብተዋል፡-
(ሀ) አካል ጉዳተኞች ከሌሎች ጋር በእኩል ደረጃ የመምረጥና የመመረጥ መብትንና እድልን ጨምሮ ከሁሉም ይልቅ፡-
1ኛ/ የድምፅ አሰጣጥ ሥርዓቶች፣ መገልገያዎችና ቁሳቁሶች ተገቢ፣ ምቹና ተደራሽነት ያላቸው እንዲሁም ለመረዳትና ለመጠቀም ቀላሎች እንዲሆኑ በማድረግ፣
2ኛ/ ምርጫዎችና ይፋዊ ሕዝበ-ውሳኔዎች በሚካሄዱባቸው አጋጣሚዎች ሁሉ አንዳች ማስፈራራት ሳይደርስባቸው በሚስጥር የድምፅ አሰጣጥ ሥርዓት መሠረት ድምፅ የመስጠትና ተገቢ ሆኖ ሲገኝ የአዳዲስና ደጋፊ ቴክኖሎጂዎችን አጠቃቀም አመቻችቶ የኃላፊነት ቦታን በተጨባጭ ለመያዝና ሁሉንም ዓይነት ሕዝባዊ ተግባራት ለመከወን በሁሉም የመንግሥት እርከኖች እጩ ተመራጭ ሆኖ የመሰለፍ መብቶችን በመጠበቅ፣
3ኛ/ መራጮች ሆነው በሚቀርቡበት ጊዜ ፈቃዳቸውን ነፃ ሆነው ይገልጹ ዘንድ ዋስትና በመስጠትና ይህንኑ ለማሳካት ጥያቄ ሲያቀርቡም እንደአስፈላጊነቱ በድምፅ አሰጣጥ ወቅት በገዛ እራሳቸው ምርጫ ሰብአዊ ድጋፍ እንዲያገኙ በመፍቀድ፣ በቀጥታም ሆነ በነፃነት በተመረጡ ወኪሎቻቸው አማካኝነት ውጤታማነቱ በተረጋገጠና በተሟላ ሁኔታ በፖለቲካዊና በሕዝባዊ እንቅስቃሴዎች ውስጥ የመሳተፍ መብት እንዳላቸው ማረጋገጥ!
(ለ) አካል ጉዳተኞች ያለ አድልዎና ከሌሎች ጋር በእኩል ደረጃ በሕዝባዊ ጉዳዮች ክንውን ውጤታማ ሙሉ ተሳታፊዎች የሚሆኑበትን እድል በንቃት ከፍ ማድረግና
1ኛ/ በሀገሪቱ ፖለቲካዊና ሕዝባዊ ጉዳዮች፣ እንዲሁም በፖለቲካ ድርጅቶች እንቅስቃሴና አስተዳደር ረገድ ባለድርሻዎች በሆኑ ማኀበራትና መንግስታዊ ያልሆኑ ተቋማት ውስጥ የሚደረገውን ተሳትፎና
2ኛ/ አካል ጉዳተኞችን በዓለምአቀፍ፣ በብሄራዊ፣ በአህጉራዊና በአካባቢ ደረጃ የሚወክሉ ድርጅቶችን መመስረትንና በእነዚሁ ውስጥ መግባትን ጨምሮ፣ በሕዝባዊ ጉዳዮች ውስጥ ሊኖራቸው የሚገባውን ተሳትፎ ማበረታታት የሚል ሲሆን ለዚሁ አፈጻጸም ይረዳ ዘንድ ይመስላል
የኢፌድሪ የምርጫ፣ የፖለቲካ ፓርቲዎች ምዝገባና የምርጫ ስነምግባር አዋጅ ቁጥር 1162/2011 የተደነገገ ሲሆን አካልጉዳተኞችን አስመልክቶ ጥቂት ልዩ ድንጋጌዎችን አስቀምጦ ይገኛል፡፡
ይኸውም;
1. በአንቀጽ 31/3 እጩ ሆኖ ለመቅረብ የፈለገ አካል ጉዳት አልባ ግለሰብ 5000 የድጋፍ ፊርማ ሲሆን፣ አካልጉዳተኛ ግን 3000 ብቻ ነው፤
2. በአንቀጽ 32 የእጩ አቀራረብን አስመልክቶበ32/2 በተደነገገውየፖለቲካ ‹ፓርቲዎች እጩ ሆኖ ለመቅረብ ለህዝብ ተወካዮች ምክርቤት ከሆነ፣ በሚወዳደርበት የምርጫ ክልልውስጥ ከሆኑ መራጮች ለጉዳት አልባው 2000፣ ለአካልጉዳተኛው፣ 1500 ሲሆን፤ ለክልል ምክርቤት ከሆነ ደግሞ ለጉዳት አልባው 1000፣ ለአካልጉዳተኛው 750 የዲጋፍ ፊርማ ያስፈልጋል፡፡
3. በአንቀጽ 100 ከመንግስት ለፖለቲካ ድርጅቶች የገንዘብ ድጋፍ ለማግኘት ከሚታዩ መስፈርቶች መካከል-
በንዑስ 2 በፊደል ሠ የአካል ጉዳተኛ ዕጩዎች፣ በፊደል ረ ደግሞ የአካል ጉዳተኛ አመራሮች ብዛት የሚታይ መሆኑን እናገኛለን፡፡
በአጠቃላይ የአለማቀፉ የአካል ጉዳተኞች መብቶች ስምምነት ባካተታቸው 35 አንቀጾች ብዙ ዝርዝር መብቶችን የደነገገሲሆን በስራ ላይከቅጥር እስከደረጃ እድገትና በተለይም በሀላፊነት ደረጃ አካልጉዳተኞችን እድል እንዲያገኙ ያለማመቻቸት፣ ከሕግ ይልቅ የግለሰቦች አመለካከትና በጎ ፈቃድ ወሳኚ መሆኑ፤ የትምህርት ተደራሽነት አሁንም ገና በጣም ገና መሆኑ፤ በሀገሪቱ በብዙ ገንዘብና ለብዙ አመታት የተገነቡና በመገንባት ላይ ያሉ መሰረተ ልማቶች ስምምነቱንና የሀገሪቱን ህጎች አለማሟላታቸው ላይ ትኩረትና ተጠያቂነት ባለበት ሁኔታ ካልተሰራ ግንባታዎቹ እንዳልተገነቡ፣ ህጎቹም እንዳልተደነገጉ ከመቆጠር የሚያዲናቸው ጉዳይ አይኖርም፡፡
ሁላችንንም የመፍትሄ አካል የሚያደርግ ልቦና ይስጠንና ሀገራችንንም ሆነ ከተማችንን ለሁሉምና እኛም በየትኛውም የጤናና የእድሜ ዘመናችን ልንኖርባቸው የንችል አድርገን ለመገንባት ያብቃን፡፡
ቸር ይግጠመን፡፡
ሲሳይ ሰማኝ
የካቲት 19/2013 ዓ.ም
በሰዎች መነገድ ወይም ሕገ-ወጥ የሰዎች ዝውውር ላይ የሚሳተፉ የአዘዋዋሪዎች ማንነት
በኢትዮጵያ የተካሄዱ የተለያዩ ጥናቶች እንደሚያመለክቱት ከማንነት፣ ከአሰራርና በሕገወጥ የሰዎች ዝውውር ሂደት ከሚኖራቸው ሚና አንፃር አዘዋዋሪዎች በአምስት ሊመደቡ ይችላሉ፡፡
1. በመጀመሪያው ምድብ የሚገኙት ተጠቂዎቹ በሚኖሩባቸው ማህበረሰቦች ውስጥ የሚገኙ የአካባቢ ደላሎች ናቸው፡፡ እነዚህ ደላሎች የተሳሳተ መረጃ በማሰራጨትና በሌሎች ዘዴዎች ለሕገወጥ የሰዎች ዝውውር አመቺ ሁኔታ የመፍጠር እና ተጋላጭ ግለሰቦችን በመለየት የዝውውር ሂደቱን የመጀመረ ሚና አላቸው፡፡ ብዙውን ጊዜ የአካባቢ ደላሎች የሚንቀሳቀሱት የምልመላ እና በመደበኛና ኢ-መደበኛ መንገዶች የማዘዋወር ሂደቱን ከሚያከናውኑ ሌሎች አዘዋዋሪዎች ጋር በመሆን ነው፡፡
2. በሁለተኛው ምድብ ያሉት ደግሞ ኢ-መደበኛ በሆነ መንገድ ሰዎችን የሚያዘዋውሩና ድንበር የሚያሻግሩ የኮንትሮባንድ ነጋዴዎች ናቸው፡፡ እነዚህ አዘዋዋሪዎች ሰዎችን በቡድን ከአካባቢ ደላሎች ተቀብለው ለሌሎች ተመሳሳይ አዘዋዋሪዎች በማስተላለፍ በቅብብሎሽ የሚያደርሱ ናቸው፡፡
3. በሶስተኛ ደረጃ የሚገኙት ደግሞ በትላልቅ ከተሞች የሚንቀሳቀሱና ወደ መዳረሻ ቦታዎች በመደበኛ የጉዞ መስመሮች የሚደረገውን ጉዞ የማቀላጠፍ እና ቅጥር የማመቻቸት አላፊነት የሚወስዱ ደላሎች ናቸው፡፡ እነዚህ ደላሎች ከአካባቢ ደላሎች ሰዎችን ተቀብለው በመዳረሻ አገራት ለሚገኙ ደላሎችና አዘዋዋሪዎች ያስተላልፋሉ፡፡ በዚህም ከሥራና ሰራተኛ አገናኝ ኤጀንሲዎች ጋር ተመሳሳይ ነገርግን ህገወጥ የሆነ ስራ ይሰራሉ፡፡
4. በአራተኛው ምድብ የሚገኙት ከስደት ተመላሾችና ቤተሰቦቻቸው ሲሆኑ ሌሎች ሰዎች እነሱ ወደነበሩበት አገር በመሄድ እንዲቀጠሩ በግለሰብ ደረጃ ሁኔታዎችን ያመቻቻሉ፡፡ እነዚህ ግለሰቦች በግል ትውውቅ ወደ ውጭ አገር ለመጓዝ የሚሹ ዘመድና ጎረቤቶችን ከማገዝ ባለፈ ሕገወጥ የሰዎች ዝውውርን በመደበኛነት በመያዝ የሚንቀሳቀሱ ናቸው፡፡
5. በመጨረሻ የምናገኛቸው በመዳረሻ አገራት የሚገኙ እና በመደበኛና ኢ-መደበኛ መንገዶች በመዳረሻ ቦታዎች የሰዎች ዝውውር ላይ የተጠመዱ አዘዋዋሪዎች ናቸው፡፡ ከተለያዩ ምንጮች የተገኘው መረጃ እንደሚያመለክተው እነዚህ አዘዋዋሪዎች በመዳረሻ አገራት የሚገኙ ደላሎች፣ የስራና ሰራተኛ አገናኝ ድርጅቶች ወይም ቀደም ብለው የሕገወጥ ዝውውር ሰለባ የሆኑ ሰዎች ሊሆኑ ይችላሉ፡፡ እነዚህ ሰዎች ተጠቂዎችን በማታለል፣ በማስገደድ ወይም በማስፈራራት ለብዝበዛ በቀጥታ የሚያጋልጡ አዘዋዋሪዎች ናቸው፡፡ አንዳንድ ጊዜም በብዝበዛው ሂደት ቀጥተኛ ተሳታፊ እና ተጠቃሚ ይሆናሉ፡፡
ቸር ሰንብቱ!!
ፌናን ተጊበሉ
የካቲት 19/2013 ዓ.ም
በኢትዮጵያ የተካሄዱ የተለያዩ ጥናቶች እንደሚያመለክቱት ከማንነት፣ ከአሰራርና በሕገወጥ የሰዎች ዝውውር ሂደት ከሚኖራቸው ሚና አንፃር አዘዋዋሪዎች በአምስት ሊመደቡ ይችላሉ፡፡
1. በመጀመሪያው ምድብ የሚገኙት ተጠቂዎቹ በሚኖሩባቸው ማህበረሰቦች ውስጥ የሚገኙ የአካባቢ ደላሎች ናቸው፡፡ እነዚህ ደላሎች የተሳሳተ መረጃ በማሰራጨትና በሌሎች ዘዴዎች ለሕገወጥ የሰዎች ዝውውር አመቺ ሁኔታ የመፍጠር እና ተጋላጭ ግለሰቦችን በመለየት የዝውውር ሂደቱን የመጀመረ ሚና አላቸው፡፡ ብዙውን ጊዜ የአካባቢ ደላሎች የሚንቀሳቀሱት የምልመላ እና በመደበኛና ኢ-መደበኛ መንገዶች የማዘዋወር ሂደቱን ከሚያከናውኑ ሌሎች አዘዋዋሪዎች ጋር በመሆን ነው፡፡
2. በሁለተኛው ምድብ ያሉት ደግሞ ኢ-መደበኛ በሆነ መንገድ ሰዎችን የሚያዘዋውሩና ድንበር የሚያሻግሩ የኮንትሮባንድ ነጋዴዎች ናቸው፡፡ እነዚህ አዘዋዋሪዎች ሰዎችን በቡድን ከአካባቢ ደላሎች ተቀብለው ለሌሎች ተመሳሳይ አዘዋዋሪዎች በማስተላለፍ በቅብብሎሽ የሚያደርሱ ናቸው፡፡
3. በሶስተኛ ደረጃ የሚገኙት ደግሞ በትላልቅ ከተሞች የሚንቀሳቀሱና ወደ መዳረሻ ቦታዎች በመደበኛ የጉዞ መስመሮች የሚደረገውን ጉዞ የማቀላጠፍ እና ቅጥር የማመቻቸት አላፊነት የሚወስዱ ደላሎች ናቸው፡፡ እነዚህ ደላሎች ከአካባቢ ደላሎች ሰዎችን ተቀብለው በመዳረሻ አገራት ለሚገኙ ደላሎችና አዘዋዋሪዎች ያስተላልፋሉ፡፡ በዚህም ከሥራና ሰራተኛ አገናኝ ኤጀንሲዎች ጋር ተመሳሳይ ነገርግን ህገወጥ የሆነ ስራ ይሰራሉ፡፡
4. በአራተኛው ምድብ የሚገኙት ከስደት ተመላሾችና ቤተሰቦቻቸው ሲሆኑ ሌሎች ሰዎች እነሱ ወደነበሩበት አገር በመሄድ እንዲቀጠሩ በግለሰብ ደረጃ ሁኔታዎችን ያመቻቻሉ፡፡ እነዚህ ግለሰቦች በግል ትውውቅ ወደ ውጭ አገር ለመጓዝ የሚሹ ዘመድና ጎረቤቶችን ከማገዝ ባለፈ ሕገወጥ የሰዎች ዝውውርን በመደበኛነት በመያዝ የሚንቀሳቀሱ ናቸው፡፡
5. በመጨረሻ የምናገኛቸው በመዳረሻ አገራት የሚገኙ እና በመደበኛና ኢ-መደበኛ መንገዶች በመዳረሻ ቦታዎች የሰዎች ዝውውር ላይ የተጠመዱ አዘዋዋሪዎች ናቸው፡፡ ከተለያዩ ምንጮች የተገኘው መረጃ እንደሚያመለክተው እነዚህ አዘዋዋሪዎች በመዳረሻ አገራት የሚገኙ ደላሎች፣ የስራና ሰራተኛ አገናኝ ድርጅቶች ወይም ቀደም ብለው የሕገወጥ ዝውውር ሰለባ የሆኑ ሰዎች ሊሆኑ ይችላሉ፡፡ እነዚህ ሰዎች ተጠቂዎችን በማታለል፣ በማስገደድ ወይም በማስፈራራት ለብዝበዛ በቀጥታ የሚያጋልጡ አዘዋዋሪዎች ናቸው፡፡ አንዳንድ ጊዜም በብዝበዛው ሂደት ቀጥተኛ ተሳታፊ እና ተጠቃሚ ይሆናሉ፡፡
ቸር ሰንብቱ!!
ፌናን ተጊበሉ
የካቲት 19/2013 ዓ.ም
👍1
ጤና ይስጥልኝ
በባለፈው፡ጽሑፋችን፡በሰበር፡ችሎት፡የሚሰጡ፡ውሣኔዎች፡አስገዳጅነት፡ያለውና፡በሌላ፡በተመሳሳይ፡ጉዳይ፡ላይ፡ተፈጻሚነት፡ያለው፡ስለመሆኑ፡በአዋጅ፡ቁጥር፡25/1988፡(ስለፌደራል፡ፍ/ቤቶች፡ማቀቋሚያ፡አዋጅ)እናበአዋጅ፡ቁጥር454/1999(የፌ/ፍ/ቤቶች፡ማቋቋሚያ፡አዋጅ፡ማሻሻያ፡ስለሰበር፡ችሎት)በተደነገጉት፡ላይ፡በመነሳት፡መጠነኛ፡ማብራሪያ፡በማቅረብ፡አንዳንድ፡የሰበር፡ውሣኔዎችን፡እንደምናቀርብ፡በገለጽነው፡ መሠረት፤እነሆ፡-
መልካም፡ ምንባብ፡-
ለዛሬው በቤተሰብ ሕግ፡ ዙሪያ ስለተሰጡት የተወሰኑትን እንመልከት፡-
1ኛ. የመ/ቁጥሩ 23493 በሆነና ሰኔ 26 ቀን 2004 ዓ.ም በዋለው ችሎት በፍርድ፡ ቤት ያልፈረሰ በጋብቻ፡ ላይ፡ ጋብቻ በፈጻሚው ሞት ምክንያት የፈረሰ እንደሆነ፡ የሟች ባለቤቶችን፡እኩል የጡረታ አበል የመክፈል መብት የሚሰጥ ስለሆኑ፤
2ኛ. የመ/ቁጥሩ 21740 በሆነና ጥቅምት 28 ቀን 2000 ዓ.ም በዋለው ችሎትየጋብቻ፡ጽሑፍ በሌላ፡ ጊዜ ጋብቻ መኖሩን፡ ለማስረዳት የሚቻለው የባልና ሚስትነት ሁኔታ መኖርን በማስረዳት ስለመሆኑ፤
3ኛ. የመ/ቁጥሩ፡ 23021 በሆነና ሐምሌ 12 ቀን 1999 ዓ.ም በዋለው ችሎት በፍቺ፡ ጋብቻ ከፈረሰ፡ በኋላ፡ የቀድሞ፡ተጋቢዎች እንገና አብሮ መኖር የትዳር፡ ሁኔታ መኖሩን የሚያስገነዝብ ከሆነ ጋብቻ፡መፈጸሙን የሕግ ግምት መውሰድየሚቻል ስለመሆኑ፤
ደረጀ ማርቆስ
የካቲት 22 2013 ዓ.ም
በባለፈው፡ጽሑፋችን፡በሰበር፡ችሎት፡የሚሰጡ፡ውሣኔዎች፡አስገዳጅነት፡ያለውና፡በሌላ፡በተመሳሳይ፡ጉዳይ፡ላይ፡ተፈጻሚነት፡ያለው፡ስለመሆኑ፡በአዋጅ፡ቁጥር፡25/1988፡(ስለፌደራል፡ፍ/ቤቶች፡ማቀቋሚያ፡አዋጅ)እናበአዋጅ፡ቁጥር454/1999(የፌ/ፍ/ቤቶች፡ማቋቋሚያ፡አዋጅ፡ማሻሻያ፡ስለሰበር፡ችሎት)በተደነገጉት፡ላይ፡በመነሳት፡መጠነኛ፡ማብራሪያ፡በማቅረብ፡አንዳንድ፡የሰበር፡ውሣኔዎችን፡እንደምናቀርብ፡በገለጽነው፡ መሠረት፤እነሆ፡-
መልካም፡ ምንባብ፡-
ለዛሬው በቤተሰብ ሕግ፡ ዙሪያ ስለተሰጡት የተወሰኑትን እንመልከት፡-
1ኛ. የመ/ቁጥሩ 23493 በሆነና ሰኔ 26 ቀን 2004 ዓ.ም በዋለው ችሎት በፍርድ፡ ቤት ያልፈረሰ በጋብቻ፡ ላይ፡ ጋብቻ በፈጻሚው ሞት ምክንያት የፈረሰ እንደሆነ፡ የሟች ባለቤቶችን፡እኩል የጡረታ አበል የመክፈል መብት የሚሰጥ ስለሆኑ፤
2ኛ. የመ/ቁጥሩ 21740 በሆነና ጥቅምት 28 ቀን 2000 ዓ.ም በዋለው ችሎትየጋብቻ፡ጽሑፍ በሌላ፡ ጊዜ ጋብቻ መኖሩን፡ ለማስረዳት የሚቻለው የባልና ሚስትነት ሁኔታ መኖርን በማስረዳት ስለመሆኑ፤
3ኛ. የመ/ቁጥሩ፡ 23021 በሆነና ሐምሌ 12 ቀን 1999 ዓ.ም በዋለው ችሎት በፍቺ፡ ጋብቻ ከፈረሰ፡ በኋላ፡ የቀድሞ፡ተጋቢዎች እንገና አብሮ መኖር የትዳር፡ ሁኔታ መኖሩን የሚያስገነዝብ ከሆነ ጋብቻ፡መፈጸሙን የሕግ ግምት መውሰድየሚቻል ስለመሆኑ፤
ደረጀ ማርቆስ
የካቲት 22 2013 ዓ.ም
ዕርቅ
ውድ የቻናላችን ተከታታዬቻችን ከላይ ለመግለፅ እንደሞከርኩት ስለ ዕርቅ ይዤላችሁ ቀርቤላችሁዋል መልካም ንባባብ
• በፍርድ ቤት በመካሄድ ላይ ያለ ክርክር ለማቋረጥ ተከራካሪ ወገኖች የሚያደርጉት ስምምነት
እርቅ በፍርድ ቤት ሊፀድቅ የሚችለው ጉዳዩ ስልጣን ባለው ፍርድ ቤት በመታየት ሂደት ላይ እያለ ተከራካሪ ወገኖች ጉዳዩን በስምምነት የጨረሱ መሆኑን ገልፀው ይኼው ስምምነታቸው ለሕግ እና ለሞራል ተቃራኒ ያለመሆኑ ከተረጋገጠ በኋላ እርቁ ወይም ስምምነቱ በፍርድ ቤት ተመዝግቦ ክርክሩ እንዲቆምላቸው ሲያመለክቱ ስለመሆኑ የፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁጥር 277 ድንጋጌ ይዘትና መንፈስ ያሳያል፡፡ ከዚህ ውጪ ከፍርድ ቤት ውጪ በሚደረግ እርቅ ወይም ግልግል መሰረት ያለመግባባትን ያስቀሩ ወይም ለጉዳያቸው እልባት ያገኙ ሰዎች እርቁ ወይም ግልግሉ እንደተፈረደ ፍርድ ሊቆጠርላቸው የሚገባ እና በውጤቱም በፍርድ ቤት ማስመዝገብ ወይም ማስፀደቅ ሳያስፈልገው ራሱን ችሎ ሊፈጸም የሚችል ስለመሆኑ ከፍ/ብ/ሕ/ቁጥር 3312 እና 3324 ድንጋጌዎች ይዘትና መንፈስ የምንገነዘበው ጉዳይ ነው፡፡
ሰ/መ/ቁ. 85873 ቅጽ 15፣ ፍ/ስ/ስ/ህ/ቁ. 277፣
ምንጭ
ሰበር መዝገብ
ፍ/ስ/ስ/ህ/ቁ
ከኢንተርኔት.
ውድ የቻናላችን ተከታታዬቻችን ከላይ ለመግለፅ እንደሞከርኩት ስለ ዕርቅ ይዤላችሁ ቀርቤላችሁዋል መልካም ንባባብ
• በፍርድ ቤት በመካሄድ ላይ ያለ ክርክር ለማቋረጥ ተከራካሪ ወገኖች የሚያደርጉት ስምምነት
እርቅ በፍርድ ቤት ሊፀድቅ የሚችለው ጉዳዩ ስልጣን ባለው ፍርድ ቤት በመታየት ሂደት ላይ እያለ ተከራካሪ ወገኖች ጉዳዩን በስምምነት የጨረሱ መሆኑን ገልፀው ይኼው ስምምነታቸው ለሕግ እና ለሞራል ተቃራኒ ያለመሆኑ ከተረጋገጠ በኋላ እርቁ ወይም ስምምነቱ በፍርድ ቤት ተመዝግቦ ክርክሩ እንዲቆምላቸው ሲያመለክቱ ስለመሆኑ የፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁጥር 277 ድንጋጌ ይዘትና መንፈስ ያሳያል፡፡ ከዚህ ውጪ ከፍርድ ቤት ውጪ በሚደረግ እርቅ ወይም ግልግል መሰረት ያለመግባባትን ያስቀሩ ወይም ለጉዳያቸው እልባት ያገኙ ሰዎች እርቁ ወይም ግልግሉ እንደተፈረደ ፍርድ ሊቆጠርላቸው የሚገባ እና በውጤቱም በፍርድ ቤት ማስመዝገብ ወይም ማስፀደቅ ሳያስፈልገው ራሱን ችሎ ሊፈጸም የሚችል ስለመሆኑ ከፍ/ብ/ሕ/ቁጥር 3312 እና 3324 ድንጋጌዎች ይዘትና መንፈስ የምንገነዘበው ጉዳይ ነው፡፡
ሰ/መ/ቁ. 85873 ቅጽ 15፣ ፍ/ስ/ስ/ህ/ቁ. 277፣
ምንጭ
ሰበር መዝገብ
ፍ/ስ/ስ/ህ/ቁ
ከኢንተርኔት.
የእርማት አቤቱታ
ውድ የቻናላችን ተመልካቾች ከላይ በርእሱ ለመግለፆ እንደሞከርኩት ለዛሬ ይዤላችሁ ቀርቤአለሁ መልካም ንባብ
ፍ/ቤት በሰጠው ውሳኔና ትዕዛዝ ላይ የአጻጻፍ ስህተት፣ የቁጥር አጻጻፍ ጉድለት ወይም ያልታሰበና ባለማስተዋል የተዘለለ ድንገተኛ የቃል ስህተት እንዲታረም በተከራካሪዎች የሚቀርብ አቤቱታ
አንድ ፍርድ ቤት በክርክሩ ዋነኛ ጭብጥ ላይ አከራክሮ የሰጠውን ውሳኔ ወይም ትዕዛዝ ስህተትን ማረም በሚል ሊያሻሽል ወይም ሊለውጥ አይችልም፡፡
ሰ/መ/ቁ. 37303 ቅጽ 8፣ ፍ/ስ/ስ/ህ/ቁ. 208
በማንኛውም ፍ/ቤት በሚካሄድ ክርክር ሥነሥርዓቱን ያልተከተለ ክስ የቀረበ እንደሆነ ወይም በክሱ ሂደት ሕጉ ያስቀመጣቸው የሥነሥርዓት ደንቦች በአግባቡ ያልተፈፀሙ እንደሆነ ፍርድ ቤት ሥርዓቱ ከሚያዘው ውጪ የተሠራውን በከፊል ወይም ሙሉ በሙሉ ሊሰርዝ ይችላል፡፡ ይህም የሚከናወነው በተከራካሪዎች አመልካችነት ብቻ ሳይሆን በፍርድ ቤቱ በራሱ አነሳሽነትም ጭምር ነው፡፡ በመሆኑም በዚህ መርህና ደንብ መሠረት በየትኛውም ደረጃ የሚገኙ ዳኞች በሚያካሂዱት የዳኝነት ሥራ የሥነሥርዓቱን ደንብ ያልተከተለ ክንውን በራሳቸውም ሆነ በአስተዳደር ክፍሉ መፈፀሙን ሲያውቁ ወይም ሲደርሱበት ስህተቱን እንዲያርሙ ይጠበቅባቸዋል፡፡
በፍርድ ቤቶች አካባቢ የሚታየው የተለመደው አሠራር ዳኛ የሰጠውን ትዕዛዝ መቀየር አይችልም፣ መቀየር የሚችለው የይግባኝ ሰሚ ፍርድ ቤት ብቻ ነው የሚል ቢሆንም ይህ በተለምዶ የዳበረው አሠራር የሥነሥርዓቱ ሕጉ ያሰፈረውን መሠረታዊ መርህ የሚጻረር ነው፡፡ ሥነ ሥርዓት ነክ የሆነን ጉዳይ የሚመለከት እስከሆነ ድረስ ባለጉዳዮች ወደ ይግባኝ ሰሚ ፍ/ቤት መሄድ ሳያስፈልጋቸው ስህተቱን ለፈፀመው ፍርድ ቤት ማመልከት ይፈቀድላቸዋል፣ ዳኞችም እርግጥም ሰህተት መሠራቱን ካመኑበት ስህተቱን የማረም ሥልጣንም አላቸው፡፡
ሰ/መ/ቁ. 17352 ቅጽ 1
ምንጭ
ሰበር መዝገብ
የፍ/ሥ/ሥ/ ህግ
Mr zed
ውድ የቻናላችን ተመልካቾች ከላይ በርእሱ ለመግለፆ እንደሞከርኩት ለዛሬ ይዤላችሁ ቀርቤአለሁ መልካም ንባብ
ፍ/ቤት በሰጠው ውሳኔና ትዕዛዝ ላይ የአጻጻፍ ስህተት፣ የቁጥር አጻጻፍ ጉድለት ወይም ያልታሰበና ባለማስተዋል የተዘለለ ድንገተኛ የቃል ስህተት እንዲታረም በተከራካሪዎች የሚቀርብ አቤቱታ
አንድ ፍርድ ቤት በክርክሩ ዋነኛ ጭብጥ ላይ አከራክሮ የሰጠውን ውሳኔ ወይም ትዕዛዝ ስህተትን ማረም በሚል ሊያሻሽል ወይም ሊለውጥ አይችልም፡፡
ሰ/መ/ቁ. 37303 ቅጽ 8፣ ፍ/ስ/ስ/ህ/ቁ. 208
በማንኛውም ፍ/ቤት በሚካሄድ ክርክር ሥነሥርዓቱን ያልተከተለ ክስ የቀረበ እንደሆነ ወይም በክሱ ሂደት ሕጉ ያስቀመጣቸው የሥነሥርዓት ደንቦች በአግባቡ ያልተፈፀሙ እንደሆነ ፍርድ ቤት ሥርዓቱ ከሚያዘው ውጪ የተሠራውን በከፊል ወይም ሙሉ በሙሉ ሊሰርዝ ይችላል፡፡ ይህም የሚከናወነው በተከራካሪዎች አመልካችነት ብቻ ሳይሆን በፍርድ ቤቱ በራሱ አነሳሽነትም ጭምር ነው፡፡ በመሆኑም በዚህ መርህና ደንብ መሠረት በየትኛውም ደረጃ የሚገኙ ዳኞች በሚያካሂዱት የዳኝነት ሥራ የሥነሥርዓቱን ደንብ ያልተከተለ ክንውን በራሳቸውም ሆነ በአስተዳደር ክፍሉ መፈፀሙን ሲያውቁ ወይም ሲደርሱበት ስህተቱን እንዲያርሙ ይጠበቅባቸዋል፡፡
በፍርድ ቤቶች አካባቢ የሚታየው የተለመደው አሠራር ዳኛ የሰጠውን ትዕዛዝ መቀየር አይችልም፣ መቀየር የሚችለው የይግባኝ ሰሚ ፍርድ ቤት ብቻ ነው የሚል ቢሆንም ይህ በተለምዶ የዳበረው አሠራር የሥነሥርዓቱ ሕጉ ያሰፈረውን መሠረታዊ መርህ የሚጻረር ነው፡፡ ሥነ ሥርዓት ነክ የሆነን ጉዳይ የሚመለከት እስከሆነ ድረስ ባለጉዳዮች ወደ ይግባኝ ሰሚ ፍ/ቤት መሄድ ሳያስፈልጋቸው ስህተቱን ለፈፀመው ፍርድ ቤት ማመልከት ይፈቀድላቸዋል፣ ዳኞችም እርግጥም ሰህተት መሠራቱን ካመኑበት ስህተቱን የማረም ሥልጣንም አላቸው፡፡
ሰ/መ/ቁ. 17352 ቅጽ 1
ምንጭ
ሰበር መዝገብ
የፍ/ሥ/ሥ/ ህግ
Mr zed
ሐሰተኛ ሰነዶችን መፍጠር፤ ሰነዶችን ወደ ሐሰተኛነት መለወጥና ማጥፋት
በግዙፍ የሚፈጸም ሐሰት
ማንም ሰዉ የሌላዉን ሰዉ መብት ወይም ጥቅም ለመጉዳት ወይም ለራሱ ወይም ለሌላ ሰዉ ተገቢ ያልሆነ ማናቸዉንም መብት ወይም ጥቅም ለማግኘት ወይም ለማስገኘት በማሰብ፡-
ሕጋዊ ክርክሮች ሲካሄዱ በማስረጃነት የሚቀርቡ አንድን ፍሬ ነገር ለማረጋገጥ የሚያስችሉ ወይም የሚያረጋግጡ የሚመስሉ እንደ ጽሁፍ፤ ሌሎች ሰነዶች ወይም ግዙፍ ነገሮች የመሳሰሉትን የፈጠረ እንደሆነ ወይም፤
ሐሰተኛ ሰነድ ለማዘጋጀት በሌላ ሰዉ የጣት ፊርማ፤ ፊርማ ፤ ምልክት ወይም ማሕተም የተጠቀመ እንደሆነ ወይም፤
እዉነተኛዉን ጽሁፍ በመለወጥ ወይም በመደለዝ በሐሰተኛ ፊርማ በእጅ በተደረገ ምልክት ወይም በጣት ፊርማ፤ በማህተም ወይም የሌለዉን ሥልጣን ወይም ችሎታ እንዳለዉ አስመስሎ በመፈረም ሐሰተኛ ሰነድ የፈጠረ እንደሆነ ወይም፤
አንድን ሰነድ፤ በተለይም የፈራሚዉን ስም ወይም ፊርማ ወይም የሰነዱን ይዘት፤ አሀዝ ፍሬ ነገር ወይም ዝርዝር መግለጫ በሙሉ ወይም በከፊል በመለወጥ፤ በማሻሻል በመቀነስ ወይም በመጨመር ወይም በማጥፋት ወደ ሐሰተኛነት የለወጠ እንደሆነ ከሦስት ወር በማያንስ ቀላል እሥራት ወይም ነገሩ በጣም ከባድ በሆነ ጊዜ ከአሥር ዓመት በማይመልጥ ጽኑ እስራት ይቀጣል፡፡
የኢ.ፌ.ዴ.ሪ የወንጀል ሕግ አንቀጽ 375
ህድአት ጌታቸዉ የካቲት/2013 ዓ.ም
በግዙፍ የሚፈጸም ሐሰት
ማንም ሰዉ የሌላዉን ሰዉ መብት ወይም ጥቅም ለመጉዳት ወይም ለራሱ ወይም ለሌላ ሰዉ ተገቢ ያልሆነ ማናቸዉንም መብት ወይም ጥቅም ለማግኘት ወይም ለማስገኘት በማሰብ፡-
ሕጋዊ ክርክሮች ሲካሄዱ በማስረጃነት የሚቀርቡ አንድን ፍሬ ነገር ለማረጋገጥ የሚያስችሉ ወይም የሚያረጋግጡ የሚመስሉ እንደ ጽሁፍ፤ ሌሎች ሰነዶች ወይም ግዙፍ ነገሮች የመሳሰሉትን የፈጠረ እንደሆነ ወይም፤
ሐሰተኛ ሰነድ ለማዘጋጀት በሌላ ሰዉ የጣት ፊርማ፤ ፊርማ ፤ ምልክት ወይም ማሕተም የተጠቀመ እንደሆነ ወይም፤
እዉነተኛዉን ጽሁፍ በመለወጥ ወይም በመደለዝ በሐሰተኛ ፊርማ በእጅ በተደረገ ምልክት ወይም በጣት ፊርማ፤ በማህተም ወይም የሌለዉን ሥልጣን ወይም ችሎታ እንዳለዉ አስመስሎ በመፈረም ሐሰተኛ ሰነድ የፈጠረ እንደሆነ ወይም፤
አንድን ሰነድ፤ በተለይም የፈራሚዉን ስም ወይም ፊርማ ወይም የሰነዱን ይዘት፤ አሀዝ ፍሬ ነገር ወይም ዝርዝር መግለጫ በሙሉ ወይም በከፊል በመለወጥ፤ በማሻሻል በመቀነስ ወይም በመጨመር ወይም በማጥፋት ወደ ሐሰተኛነት የለወጠ እንደሆነ ከሦስት ወር በማያንስ ቀላል እሥራት ወይም ነገሩ በጣም ከባድ በሆነ ጊዜ ከአሥር ዓመት በማይመልጥ ጽኑ እስራት ይቀጣል፡፡
የኢ.ፌ.ዴ.ሪ የወንጀል ሕግ አንቀጽ 375
ህድአት ጌታቸዉ የካቲት/2013 ዓ.ም
ሰላም ውድ የቴሌግራም ቻናል ተከታታዮቻችን፡፡ ከታች ሰሞኑን የምርጫ አዋጁ ላይ ለተለዩ ሰልጣኞች የሰጠነውን የስልጠና power point እንዲሁም በስልጠናው ዙሪያ የተዘጋጁ በራሪ ጽሑፎች ከታች አስፍሬላችኋለው፡፡
መልካም ቀን!
መልካም ቀን!
የንግድ ምዝገባ እና የንግድ ሥራ ፈቃድ አዋጅ መሰረታዊ ነጥቦች
የንግድ ምዝገባ እና የንግድ ፈቃድ አሰጣጥን በዘመናዊ ቴክኖሎጂ እንዲደገፍ በማድረግ የንግድ ሥርዓቱ ለመረጃ አያያዝ አመቺ እንዲሆን፣ ሕገ-ወጥ እንቅስቃሴ ለመግታት የሚያስችል፣ ለመንግስት፣ ለህብረተሰብ እና የሚመለከታቸው አካላት ተገቢውን መረጃ እንዲያገኙ የሚያስችልና የንግድ ሥርዓቱ ግልፅነት፣ ተጠያቂነት እና መልካም አስተዳደር የሰፈነበት በማድረግ የአገሪቱን ራዕይ ለማሳካት እንዲቻል፤ አገሪቱ ዘመናዊ የንግድ ምዝገባና ፈቃድ ሕግ እንዲኖራት ለማስቻል የንግድ ምዝገባ እና የንግድ ሥራ ፈቃድ አዋጅ ቁጥር 980/2008 (በአዋጅ ቁጥር 1150/2011 አንደተሻሻለ) እና የዚሁ አዋጅ ማስፈጸሚያ የሚኒስትሮች ምክር ቤት ደንብ ቁጥር 392/2009 ወጥቶ በስራ ላይ ውሏል፡፡ በዚህ አዋጅ መሰረት ማንም ሰው የንግድ ምዝገባ ሳያደረግና የጸና የንግድ ስራ ፈቃድ ሣኖረው በንግድ ስራ ላይ መሰማራት የማይችል መሆኑን ጨምሮ ከንግድ ምዝገባ እና የንግድ ሥራ ፈቃድ ጋር በተያያዘ ያሉት መብትና ግዴታዎች እንዲሁም የሚያስከትሉት የወንጀል ኃላፊነትን በተመለከተ ያሉት ዋና ዋና ነጥቦች በሚከተለው መልክ ቀርበዋል፡፡ ከዚህ አንጻር የአዋጁ አንቀጽ 5 በንግድ መዝገብ የመመዝገብ ግዴታን ሲያስቀምጥ፡-
• ማንኛውም ሰው በንግድ መዝገብ ላይ ሳይመዘገብ ማንኛውንም ዓይነት የንግድ ሥራ ፈቃድ ማግኘት የማይችል መሆኑን፣
• ማንኛውም ሰው በንግድ መዝገብ የሚመዘገበው ዋና መስሪያ ቤቱ ባለበት ሥፍራ ላይ መሆኑንና በተለያዩ ክልሎች የተለያዩ የንግድ ሥራዎችን ቢሠራም በንግድ መዝገብ የሚመዘገበው አንድ ጊዜ ብቻ መሆኑን፣
• በተለያዩ ሥፍራዎች ቅርንጫፍ መሥሪያ ቤት የሚከፍት ማንኛውም ሰው ሥራ ከመጀመሩ በፊት የመጀመሪያ ምዝገባ በተመዘገበበት ቦታ ቅርንጫፍ መሥሪያ ቤቱን ማስመዝገብና ቅርንጫፍ መሥሪያ ቤት በሚገኝበት ሥፍራ ላለው መዝጋቢ መሥሪያ ቤት ወዲያዉኑ ማሳወቅ ያለበት መሆኑን፣
• በንግድ ሕግ መሠረት ማንኛውም ሰው በንግድ መዝገብ ሲመዘገብ የድርጅት ስሙ ከሌላ ነጋዴ ጥቅም ጋር የማይጋጭ መሆኑን በማረጋገጥ በንግድ መዝገብ ውስጥ መመዝገብ የሚገባው መሆኑን ያስቀምጣል፡፡
ከዚህ በተጨማሪም ንግድ ስራ ምዝገባ ማመልከቻው የንግድ ሥራው ይጀምራል ተብሎ ከሚታሰብበት ቀን አስቀድሞ መቅረብ ያለበት መሆኑን እና መዝጋቢው መሥሪያ ቤት ለምዝገባ የቀረበው የንግድ ማህበር እና የንግድ እንደራሴ በንግድ መዝገብ ከመግባቱ በፊት የግብር ከፋይ መለያ ቁጥር እንዲሰጠው ግብር አስከፋዩን አካል በመጠየቅ ከግብር አስከፋዩ አካል የሚሰጠውን የግብር ከፋይ መለያ ቁጥር የምዝገባ ማመልከቻ ላቀረበው ነጋዴ ወይም የንግድ እንደራሴ በልዩ የምዝገባ መለያ ቁጥርነት በመጠቀም ምዝገባው እንደሚከናወን በአዋጁ ተመልክቷል፡፡ በአንጻሩ ማንኛዉም የንግድ ማህበር ምዝገባ ለውጥ ወይም ማሻሻያ በሚመለከተው የሰነድ አረጋጋጭ አካል በተረጋገጠ በ60 ቀናት ውስጥ ለመዝጋቢው አካል ቀርቦ መመዝገብ ያለበት መሆኑን እና የጽሁፍ ማረጋገጫ ካልተሰጠ በስተቀር የቀረበው የምዝገባ ለውጥ ወይም ማሻሻያ በንግድ መዝገብ እንደገባ የማይቆጠር መሆኑን አዋጁ በግልጽ ያስቀምጣል፡፡ በዚህ መሰረት፡-
• ማንኛውም ሰው የፀና የንግድ ሥራ ፈቃድ ሳይኖረው የንግድ ሥራ መሥራት የማይችል መሆኑን፤ ነገር ግን የፀና የንግድ ሥራ ፈቃድ ያወጣ ሰው ለተመሳሳይ የንግድ ሥራ ለሚከፍተው ቅርንጫፍ ተጨማሪ የንግድ ሥራ ፈቃድ እንዲያወጣ የማይገድድ መሆኑን፣
• የማምረት የንግድ ሥራ ፍቃድ ያለው ነጋዴ ያመረታቸውን ምርቶች ብቻ በሚያመርትበት አድራሻ ወይም በሌላ ባስመዘገበበት አድራሻ በጅምላ ለመሸጥ ተጨማሪ የንግድ ፈቃድ እንዲያወጣ የማይገደድ ቢሆንም ያመረታቸውን ምርቶች በችርቻሮ መነገድ የማይችል መሆኑን፤ ሆኖም በልዩ ሁኔታ በችርቻሮ የሚነግድባቸውን ምርቶች ዓይነት በተመለከተ የሚኒስትሮች ምክር ቤት በሚያወጣው ደንብ ሊወሰን እንደሚችል እንዲሁም፤ ማንኛውም የአስመጪነት የንግድ ፈቃድ ያለው ነጋዴ ያስመጣቸውን ምርቶች ለአስመጪነት የንግድ ፈቃዱን ሲያወጣ ባስመዘገበበት አድራሻ በጅምላ ለመሸጥ ተጨማሪ የንግድ ሥራ ፈቃድ እንዲያወጣ የማይገደድ ቢሆንም ያስመጣቸውን ምርቶች በችርቻሮ መነገድ እንደማይችል በአዋጁ ተመልክቷል፡፡
• በሌላ በኩል የንግድ ሥራ ፈቃዱ የተሰጠበት ወይም የታደሰበት የበጀት ዓመት ካበቃ በኋላ ባሉት ስድስት ወራት ጊዜ ውስጥ ያልታደሰ የንግድ ሥራ ፈቃድ የፀና እንደማይሆን ልብ ሊባል ይገባል፡፡ በዚህ መሰረትም እነዚህና ሌሎችን የአዋጁን ድንጋጌዎች መተላለፍ አስተዳደራዊ እና የወንጀል ተጠያቂነትን የሚስከተል ሲሆን የወንጀል ተጠያቂነቱን ለአብነት ብንወስድ፡-
የፀና የንግድ ሥራ ፍቃድ ሳይኖረው በንግድ ሥራ ተሰማርቶ የተገኘ ማንኛውም ሰው ወይም በንግድ ሥራ ፈቃዱ እንዲሰራ ከተፈቀደለት የንግድ ሥራ ውጭ ሲሰራ የተገኘ ማንኛውም ነጋዴ የንግድ ሥራ ሲካሄድባቸው የነበሩ የንግድ ዕቃዎች እና የአገልግሎት መስጫ እና የማምረቻ መሣሪያዎች መወረሳቸው እንደተጠበቁ ሆነው ከብር 150,000 እስከ ብር 300,000 በሚደርስ የገንዘብ መቀጮ እና ከ7 ዓመት እስከ 15 ዓመት በሚደርስ ፅኑ እስራት የሚቀጣ ስለመሆኑ፣
ሀሰተኛ የንግድ ምዝገባ የምስክር ወረቀት ወይም የንግድ ሥራ ፈቃድ ወይም የእንደራሴ ልዩ የምስክር ወረቀት ያዘጋጀ ወይም ሲጠቀም የተገኘ ማንኛውም ሰው የንግድ ሥራ ሲያካሂድባቸው የነበሩ የንግድ ዕቃዎች፣ የአገልግሎት መስጫ ወይም የማምረቻ መሣሪያዎች መወረሳቸው እንደተጠበቀ ሆኖ ከብር 150,000 እስከ 300,000 በሚደርስ የገንዘብ መቀጮ እና ከ7 ዓመት እስከ 15 ዓመት በሚደርስ ፅኑ እስራት ሊቀጣ እንደሚችል፤
የንግድ ሥራ ፈቃዱን እንዲጠቀምበት በሽያጭ፣ በኪራይ፣ በስጦታ ወይም በተመሳሳይ ሁኔታ ለሦስተኛ ወገን አሳልፎ መስጠት የተከለከለ ሲሆን ይህንን የተላለፈ ማንኛውም ነጋዴ ከብር 50,000 እስከ ብር 100,000 የገንዘብ መቀጮ እና ከ5 ዓመት እስከ 10 ዓመት በሚደርስ ፅኑ እስራት የሚቀጣ ሲሆን አሳልፎ የሰጠው ለውጭ አገር ዜጋ በሆነ ጊዜ ከብር 200,000 እስከ ብር 300,000 በሚደርስ የገንዘብ መቀጮ እና ከ7 ዓመት እስከ 15 ዓመት በሚደርስ ጽኑ እስራት የሚቀጣ ስለመሆኑ በአዋጁ አንቀጽ 49 ላይ ተዘርዝሮ እናገኛለን፡፡
ቸር ሰንብቱ
ፌናን ተጊበሉ
መጋቢት 13/2013 ዓ.ም
የንግድ ምዝገባ እና የንግድ ፈቃድ አሰጣጥን በዘመናዊ ቴክኖሎጂ እንዲደገፍ በማድረግ የንግድ ሥርዓቱ ለመረጃ አያያዝ አመቺ እንዲሆን፣ ሕገ-ወጥ እንቅስቃሴ ለመግታት የሚያስችል፣ ለመንግስት፣ ለህብረተሰብ እና የሚመለከታቸው አካላት ተገቢውን መረጃ እንዲያገኙ የሚያስችልና የንግድ ሥርዓቱ ግልፅነት፣ ተጠያቂነት እና መልካም አስተዳደር የሰፈነበት በማድረግ የአገሪቱን ራዕይ ለማሳካት እንዲቻል፤ አገሪቱ ዘመናዊ የንግድ ምዝገባና ፈቃድ ሕግ እንዲኖራት ለማስቻል የንግድ ምዝገባ እና የንግድ ሥራ ፈቃድ አዋጅ ቁጥር 980/2008 (በአዋጅ ቁጥር 1150/2011 አንደተሻሻለ) እና የዚሁ አዋጅ ማስፈጸሚያ የሚኒስትሮች ምክር ቤት ደንብ ቁጥር 392/2009 ወጥቶ በስራ ላይ ውሏል፡፡ በዚህ አዋጅ መሰረት ማንም ሰው የንግድ ምዝገባ ሳያደረግና የጸና የንግድ ስራ ፈቃድ ሣኖረው በንግድ ስራ ላይ መሰማራት የማይችል መሆኑን ጨምሮ ከንግድ ምዝገባ እና የንግድ ሥራ ፈቃድ ጋር በተያያዘ ያሉት መብትና ግዴታዎች እንዲሁም የሚያስከትሉት የወንጀል ኃላፊነትን በተመለከተ ያሉት ዋና ዋና ነጥቦች በሚከተለው መልክ ቀርበዋል፡፡ ከዚህ አንጻር የአዋጁ አንቀጽ 5 በንግድ መዝገብ የመመዝገብ ግዴታን ሲያስቀምጥ፡-
• ማንኛውም ሰው በንግድ መዝገብ ላይ ሳይመዘገብ ማንኛውንም ዓይነት የንግድ ሥራ ፈቃድ ማግኘት የማይችል መሆኑን፣
• ማንኛውም ሰው በንግድ መዝገብ የሚመዘገበው ዋና መስሪያ ቤቱ ባለበት ሥፍራ ላይ መሆኑንና በተለያዩ ክልሎች የተለያዩ የንግድ ሥራዎችን ቢሠራም በንግድ መዝገብ የሚመዘገበው አንድ ጊዜ ብቻ መሆኑን፣
• በተለያዩ ሥፍራዎች ቅርንጫፍ መሥሪያ ቤት የሚከፍት ማንኛውም ሰው ሥራ ከመጀመሩ በፊት የመጀመሪያ ምዝገባ በተመዘገበበት ቦታ ቅርንጫፍ መሥሪያ ቤቱን ማስመዝገብና ቅርንጫፍ መሥሪያ ቤት በሚገኝበት ሥፍራ ላለው መዝጋቢ መሥሪያ ቤት ወዲያዉኑ ማሳወቅ ያለበት መሆኑን፣
• በንግድ ሕግ መሠረት ማንኛውም ሰው በንግድ መዝገብ ሲመዘገብ የድርጅት ስሙ ከሌላ ነጋዴ ጥቅም ጋር የማይጋጭ መሆኑን በማረጋገጥ በንግድ መዝገብ ውስጥ መመዝገብ የሚገባው መሆኑን ያስቀምጣል፡፡
ከዚህ በተጨማሪም ንግድ ስራ ምዝገባ ማመልከቻው የንግድ ሥራው ይጀምራል ተብሎ ከሚታሰብበት ቀን አስቀድሞ መቅረብ ያለበት መሆኑን እና መዝጋቢው መሥሪያ ቤት ለምዝገባ የቀረበው የንግድ ማህበር እና የንግድ እንደራሴ በንግድ መዝገብ ከመግባቱ በፊት የግብር ከፋይ መለያ ቁጥር እንዲሰጠው ግብር አስከፋዩን አካል በመጠየቅ ከግብር አስከፋዩ አካል የሚሰጠውን የግብር ከፋይ መለያ ቁጥር የምዝገባ ማመልከቻ ላቀረበው ነጋዴ ወይም የንግድ እንደራሴ በልዩ የምዝገባ መለያ ቁጥርነት በመጠቀም ምዝገባው እንደሚከናወን በአዋጁ ተመልክቷል፡፡ በአንጻሩ ማንኛዉም የንግድ ማህበር ምዝገባ ለውጥ ወይም ማሻሻያ በሚመለከተው የሰነድ አረጋጋጭ አካል በተረጋገጠ በ60 ቀናት ውስጥ ለመዝጋቢው አካል ቀርቦ መመዝገብ ያለበት መሆኑን እና የጽሁፍ ማረጋገጫ ካልተሰጠ በስተቀር የቀረበው የምዝገባ ለውጥ ወይም ማሻሻያ በንግድ መዝገብ እንደገባ የማይቆጠር መሆኑን አዋጁ በግልጽ ያስቀምጣል፡፡ በዚህ መሰረት፡-
• ማንኛውም ሰው የፀና የንግድ ሥራ ፈቃድ ሳይኖረው የንግድ ሥራ መሥራት የማይችል መሆኑን፤ ነገር ግን የፀና የንግድ ሥራ ፈቃድ ያወጣ ሰው ለተመሳሳይ የንግድ ሥራ ለሚከፍተው ቅርንጫፍ ተጨማሪ የንግድ ሥራ ፈቃድ እንዲያወጣ የማይገድድ መሆኑን፣
• የማምረት የንግድ ሥራ ፍቃድ ያለው ነጋዴ ያመረታቸውን ምርቶች ብቻ በሚያመርትበት አድራሻ ወይም በሌላ ባስመዘገበበት አድራሻ በጅምላ ለመሸጥ ተጨማሪ የንግድ ፈቃድ እንዲያወጣ የማይገደድ ቢሆንም ያመረታቸውን ምርቶች በችርቻሮ መነገድ የማይችል መሆኑን፤ ሆኖም በልዩ ሁኔታ በችርቻሮ የሚነግድባቸውን ምርቶች ዓይነት በተመለከተ የሚኒስትሮች ምክር ቤት በሚያወጣው ደንብ ሊወሰን እንደሚችል እንዲሁም፤ ማንኛውም የአስመጪነት የንግድ ፈቃድ ያለው ነጋዴ ያስመጣቸውን ምርቶች ለአስመጪነት የንግድ ፈቃዱን ሲያወጣ ባስመዘገበበት አድራሻ በጅምላ ለመሸጥ ተጨማሪ የንግድ ሥራ ፈቃድ እንዲያወጣ የማይገደድ ቢሆንም ያስመጣቸውን ምርቶች በችርቻሮ መነገድ እንደማይችል በአዋጁ ተመልክቷል፡፡
• በሌላ በኩል የንግድ ሥራ ፈቃዱ የተሰጠበት ወይም የታደሰበት የበጀት ዓመት ካበቃ በኋላ ባሉት ስድስት ወራት ጊዜ ውስጥ ያልታደሰ የንግድ ሥራ ፈቃድ የፀና እንደማይሆን ልብ ሊባል ይገባል፡፡ በዚህ መሰረትም እነዚህና ሌሎችን የአዋጁን ድንጋጌዎች መተላለፍ አስተዳደራዊ እና የወንጀል ተጠያቂነትን የሚስከተል ሲሆን የወንጀል ተጠያቂነቱን ለአብነት ብንወስድ፡-
የፀና የንግድ ሥራ ፍቃድ ሳይኖረው በንግድ ሥራ ተሰማርቶ የተገኘ ማንኛውም ሰው ወይም በንግድ ሥራ ፈቃዱ እንዲሰራ ከተፈቀደለት የንግድ ሥራ ውጭ ሲሰራ የተገኘ ማንኛውም ነጋዴ የንግድ ሥራ ሲካሄድባቸው የነበሩ የንግድ ዕቃዎች እና የአገልግሎት መስጫ እና የማምረቻ መሣሪያዎች መወረሳቸው እንደተጠበቁ ሆነው ከብር 150,000 እስከ ብር 300,000 በሚደርስ የገንዘብ መቀጮ እና ከ7 ዓመት እስከ 15 ዓመት በሚደርስ ፅኑ እስራት የሚቀጣ ስለመሆኑ፣
ሀሰተኛ የንግድ ምዝገባ የምስክር ወረቀት ወይም የንግድ ሥራ ፈቃድ ወይም የእንደራሴ ልዩ የምስክር ወረቀት ያዘጋጀ ወይም ሲጠቀም የተገኘ ማንኛውም ሰው የንግድ ሥራ ሲያካሂድባቸው የነበሩ የንግድ ዕቃዎች፣ የአገልግሎት መስጫ ወይም የማምረቻ መሣሪያዎች መወረሳቸው እንደተጠበቀ ሆኖ ከብር 150,000 እስከ 300,000 በሚደርስ የገንዘብ መቀጮ እና ከ7 ዓመት እስከ 15 ዓመት በሚደርስ ፅኑ እስራት ሊቀጣ እንደሚችል፤
የንግድ ሥራ ፈቃዱን እንዲጠቀምበት በሽያጭ፣ በኪራይ፣ በስጦታ ወይም በተመሳሳይ ሁኔታ ለሦስተኛ ወገን አሳልፎ መስጠት የተከለከለ ሲሆን ይህንን የተላለፈ ማንኛውም ነጋዴ ከብር 50,000 እስከ ብር 100,000 የገንዘብ መቀጮ እና ከ5 ዓመት እስከ 10 ዓመት በሚደርስ ፅኑ እስራት የሚቀጣ ሲሆን አሳልፎ የሰጠው ለውጭ አገር ዜጋ በሆነ ጊዜ ከብር 200,000 እስከ ብር 300,000 በሚደርስ የገንዘብ መቀጮ እና ከ7 ዓመት እስከ 15 ዓመት በሚደርስ ጽኑ እስራት የሚቀጣ ስለመሆኑ በአዋጁ አንቀጽ 49 ላይ ተዘርዝሮ እናገኛለን፡፡
ቸር ሰንብቱ
ፌናን ተጊበሉ
መጋቢት 13/2013 ዓ.ም
ሰላም ውድ የቴሌግራም ቻናል አባሎቻችን! ከምርጫ ነክ መልዕክቶች ወጣ ብለ ጋብቻንና ፍቺን በተመለከተ አንዳንድ ነጥቦችን ከኢትዮ ሕግ ( https://m.facebook.com/ethiohig/?__tn__=C-R) ሳነብ ካገኘውት ላጋራችሁ ወደድኩኝ።
ጋብቻ በእንደራሴ መፈጸም በመርህ ደረጃ የማይቻል ቢሆንም ከተጋቢዎች አንደኛው ጋብቻውን ለመፈጸም ፈቃዱን በማያሻማ ሁኔታ በመግለጽ በግንባር ለመገኘት የማያስችለው ከባድ ምክንያት ሲያጋጥመው ጉዳዩ ለፍትህ ሚኒስትሩ ቀርቦ ሲረጋገጥ ጋብቻውን በእንደራሴ አማካኝነት መፈጸም እንደሚቻል በግልጽ በተሻሻለው የፌደራል ቤተሰብ ህግ አንቀጽ 12 ተደንግጓል፡፡
በመሆኑም የተሰጠው የውክልና ማስረጃ ይዘት በፍትሐ ብሔር ስነ ስርአት ህግ ቁ.58 እና በፍትሐብሔር ህግ ቁ.2199 ተወካዩ ፍቺን ጨምሮ በማናቸውም ጉዳዮች ወክሎ ለመከራከርም ሆነ ሌላ የህግ ባለሙያ ለመወከል እንደሚችል በውክልና ሰነዱ ላይ በግልጽ የተመለከተ ከሆነ ፍች በዉክልና አይጠየቅም ተብሎ ሊከለከል አይገባም፡፡
ጋብቻ ለመፈጸም በልዩ ሁኔታ በውክልና እንደሚቻል ህጉ እየፈቀደ የፍቺ ጥያቄ ፍርድ ቤት የባልና ሚስትን ክርክር በሚያይበት ጊዜ እንደነገሩ ሁኔታ አስፈላጊ ሁኖ ካገኘው ባልና ሚስቱን በአንድነት ወይም በተናጠል ሲያነጋግር ወይም ጉዳዩን ሲመረምርና ምስክር ሲሰማ በዝግ ችሎት ያስችላል የሚለውን የቤተሰብ ህጉን ድንጋጌ አንቀጽ 110 በመጥቀስ ጋብቻና ፍች በውክልና ሊጠየቅ አይችልም በሚል የሚቀርብ ክርክር ተገቢነት የለዉም፡፡ ምክንያቱም ፍርድ ቤቱ ተጋቢዎችን በአካል የሚያነጋግራቸው አስፈላጊ ሆኖ ሲገኝ እንጂ የግድ ማናገር እንዳለበት የሚደነግግ ህግ የለም ::
(ሰበር መ/ቁ.150408 ቅጽ 23.)
ቸር ያሰማን! (15/07/2013 ዓ.ም) ( ኦምኒኤል)
ጋብቻ በእንደራሴ መፈጸም በመርህ ደረጃ የማይቻል ቢሆንም ከተጋቢዎች አንደኛው ጋብቻውን ለመፈጸም ፈቃዱን በማያሻማ ሁኔታ በመግለጽ በግንባር ለመገኘት የማያስችለው ከባድ ምክንያት ሲያጋጥመው ጉዳዩ ለፍትህ ሚኒስትሩ ቀርቦ ሲረጋገጥ ጋብቻውን በእንደራሴ አማካኝነት መፈጸም እንደሚቻል በግልጽ በተሻሻለው የፌደራል ቤተሰብ ህግ አንቀጽ 12 ተደንግጓል፡፡
በመሆኑም የተሰጠው የውክልና ማስረጃ ይዘት በፍትሐ ብሔር ስነ ስርአት ህግ ቁ.58 እና በፍትሐብሔር ህግ ቁ.2199 ተወካዩ ፍቺን ጨምሮ በማናቸውም ጉዳዮች ወክሎ ለመከራከርም ሆነ ሌላ የህግ ባለሙያ ለመወከል እንደሚችል በውክልና ሰነዱ ላይ በግልጽ የተመለከተ ከሆነ ፍች በዉክልና አይጠየቅም ተብሎ ሊከለከል አይገባም፡፡
ጋብቻ ለመፈጸም በልዩ ሁኔታ በውክልና እንደሚቻል ህጉ እየፈቀደ የፍቺ ጥያቄ ፍርድ ቤት የባልና ሚስትን ክርክር በሚያይበት ጊዜ እንደነገሩ ሁኔታ አስፈላጊ ሁኖ ካገኘው ባልና ሚስቱን በአንድነት ወይም በተናጠል ሲያነጋግር ወይም ጉዳዩን ሲመረምርና ምስክር ሲሰማ በዝግ ችሎት ያስችላል የሚለውን የቤተሰብ ህጉን ድንጋጌ አንቀጽ 110 በመጥቀስ ጋብቻና ፍች በውክልና ሊጠየቅ አይችልም በሚል የሚቀርብ ክርክር ተገቢነት የለዉም፡፡ ምክንያቱም ፍርድ ቤቱ ተጋቢዎችን በአካል የሚያነጋግራቸው አስፈላጊ ሆኖ ሲገኝ እንጂ የግድ ማናገር እንዳለበት የሚደነግግ ህግ የለም ::
(ሰበር መ/ቁ.150408 ቅጽ 23.)
ቸር ያሰማን! (15/07/2013 ዓ.ም) ( ኦምኒኤል)
Facebook
Log in to Facebook
Log in to Facebook to start sharing and connecting with your friends, family and people you know.
ጋብቻ ሳይፈጽሙ እንደ ባልና ሚስት መኖር ያሉት ህጋዊ ውጤቶች
በግል ግንኙነት በኩል
በኢትዮጵያ የቤተሰብ ሕግ መሠረት ጋብቻ ሳይፈጽሙ እንደባልና ሚስት የሚኖሩ ወንድ እና ሴት ቤተሰቦች መካከል ሕጋዊ ጋብቻ እንደፈጸሙ ሰዎች የሥጋ ዝምድና አይፈጠርም፡፡ ማለትም የሴቷ እናትና አባት ለወንዱ አማች፤ የወንዱ እናትና አባት ለሴቷ አማች አይሆኑም፡፡ በተመሳሳይ የሴት ወንድምና እህት ወይም ሌላ ማንኛውም አይነት ዘመድ አዝማድ ከወንዱ የወንዱ ደግሞ ከሴቷ ጋር በህግ የሚፈጠር ዝምድና አይኖራቸውም፡፡ ነገር ግን ወላጆችና ተወላጆች፤ ወንድምና እህት፤ አንድ ሴት ከአጎቷ ወይም አንድ ወንድ ከአክስቱ ጋር ትዳር ሳይፈጽሙ እንደባልና ሚስት አብረው ሊኖሩ አይችሉም፡፡ በተጨማሪም በቀጥታ የጋብቻ ዘመዳሞች መካከል ማለትም ከሚስት ወላጆች ወይም ተወላጆች እንዲሁም ሴቷ ከባሏ ወንድም እንዲሁም ወንዱ ከሚስቱ እህት ጋር ጋብቻ ሳይፈጽሙ አብረው መኖር አይችሉም፡፡ ጋብቻ ሳይፈጽሙ እንደባልና ሚስት የሚኖሩ ሰዎች ሕጋዊ ጋብቻ እንደፈጸሙ ሰዎች የጋራ ወጪያቸውን ለመሸፈን እንደየአቅማቸው አስተዋጽኦ ማድረግ ይኖርባቸው፡፡
በንብረት በኩል
ጋብቻ ሳይፈጽሙ እንደባልና ሚስት የሚኖሩ ወንድ እና ሴት ለ3 /ሶስት/ አመት ያላነሰ ጊዜ አብረው ከኖሩ በዚህ ጊዜው ውስጥ ያፈሯቸው ንብረቶች በሙሉ የጋራ ሀብት ይሆናሉ፡፡ ስለዚህ አንድ ወንድ እና ሴት ጋብቻ ሳይፈጽሙ አብረው የኖሩት ከ3 አመት ያነሰ ከሆነ ግንኙነቱ ሲቋረጥ ሁለቱም በስማቸው የተመዘገቡ ንብረቶችን
ብቻ ይዘው የሚቆዩ ሲሆን 3 አመት ቢቆዩም አንዳቸዉ ከግንኙነቱ በፊት ያፈሩትን ሀብት ሌላኛው ሰው የመካፈል መብት የለውም፡፡
እንደባልና ሚስት የሚኖሩ ሰዎች በጋራ በሁለቱም ስም ወይም በየግል ስማቸው ተመዝግቦ የሚገኝ እና ያላቸው ንብረት በሙሉ ወንዱ እና ሴቷ አብረው መኖር ከመጀመራቸው በፊት የተገኘ መሆኑ በማስረጃ ያልተረጋገጠ እንደሆነ ንብረቱን አብረው በነበሩ ጊዜ ያገኙት ነው በሚል የሕግ ግምት ይወሰዳል፡፡ ጋብቻ ሳይፈጽሙ እንደባልና ሚስት የሚኖሩ ሰዎች የጋራ ንብረት በተመለከተ ሕጋዊ ጋብቻ ያላቸው ሰዎች ላይ ተፈጻሚ የሚሆኑ ሕጎች ሁሉ ለእነርሱም ተፈጻሚ ይሆናል፡፡ ይህ ማለት የጋራ ንብረት ለመሸጥ፤ ለመለወጥ፤ በመያዣ ለማስያዝ፤
ወይም ሌሎች ሰዎች በጋራ ንብረታቸው ላይ መብት እንዲያገኙ ለማድረግ፤ ከብር 500.00 /አምስት መቶ/ በላይ የሆነ ገንዘብ ለማበደር፤ ለመበደር ወይም ዋስ ለመሆን፤ ከብር 100.00 /አንድ መቶ/ በላይ የሆነ ንብረት ወይም ገንዘብ በስጦታ ለመስጠት የሁለቱም ፈቃድ ያስፈልጋል፡፡ የሁለቱም ፈቃድ ሳይኖር ከላይ የተደረጉት ነገሮች ተፈጽመው ቢገኙ ፈቃዱን ያልሰጠው ወገን የተፈጸመው ተግባር ወይም የተገባው ግዴታ ፈራሽ ወይም ቀሪ እንዲሆን መጠየቅ ይችላል፡፡ ይህንን ጥያቄ ለፍርድ ቤት ማቅረብ የሚቻለው ፈቃዱን ያልሰጠው ወገን ተግባሩ መፈጸሙን ባወቀ በ6 ወር ጊዜው ወይም ተግባሩ በተፈጸመ በ2 አመት ጊዜ ውስጥ ብቻ ነው፡፡
በተጨማሪ ጋብቻ ሳይፈጽሙ እንደባልና ሚስት የሚኖሩ ሰዎች የጋራ ንብረታቸውን ከሁለት አንዳቸው ብቻ እንዲያስተዳድሩ በግልጽ ስምምነት ካላደረጉ በስተቀር ወንዱ እና ሴቷ በጋራ ንብረታቸው አብረው የሚያስተዳድሩ ሲሆን ከሁለቱ አንዳቸው ይህንን ማድረግ እንዳይችሉ የሚደርጋቸው ሁኔታ ከመጣ አንደኛቸው ብቻ ንብረቱን ያስተዳድራሉ፡፡ በዚህ ጊዜ ንብረቱን የሚያስተዳደረው ወገን ለሌላኛው ሰዉ መረጃ የመስጠት
ግዴታ አለበት፡፡ ገቢያቸውን በተመለከተ እንደባልና ሚስት የሚኖሩ ሰዎች ገቢያቸውን ወንዱ ሴቷ እንድትቀበልለት ወይም ሴቷ ወንዱ ገቢዋን እንዲቀበልላት ሥልጣን መስጠት የሚችሉ ሲሆን ለሌላኛው ወገን ገቢ የሚቀበለው ወገን ለሚቀበለው ገንዘብ ደረሰኝ እንዲሰጥ በፍርድ ቤት ሊታዘዝ ይችላል፡፡
የጋራ ሀብት አስመልክቶ የሚደረገው ንብረት ክፍፍል በሕግ አኳያ በሕግ የተጋቡ ሰዎች ፍቺ ሲፈጽሙ ከሚያደርጉት ንብረት ክፍፍል የማይለይ ሲሆን ሁለቱም በግንኙነቱ ውስጥ የነበሩት ሰዎች የጋራ ንብረት ግማሽ ይደርሳቸዋል፡፡ ነገር ግን ግንኙነቱ የተቋረጠው በአንዱ ወገን ጥፋት ሲሆን ማለትም ወንዱ ወይም ሴቷ ታማኝ
ባለመሆናቸው ወይም በሌላኛው ላይ ሌላ በደል በማድረሳቸው ምክንያት ሲሆን እና ይህ በተጨማጭ ማስረጃ ከተረጋገጠ ጥፋት የፈጸመው ወገን ለተበዳዩ ወገን ካሳ እንዲከፍል ሊገደድ ይችላል፡፡ ይህ ካሳ የሚወሰነው
በርትእ /Equity/ የተወሰነ ገንዘብ እንዲከፍል በመወሰን ወይም ከጋራ ንብረት ላይ አብላጫውን ድርሻ ለተበደለው ወገን በመስጠት ሊሆን ይችላል፡፡
እንደባልና ሚስት የሚኖሩ ሰዎች ለልጆቻቸው ለማሳደጊያ ለሚውሉ ወጪዎች ወይም የራሳቸውን ኑሮ ወጪዎች ለመሸፈን በሚል አላማ ብድር የሚበደሩ እንደሆነ ሕጋዊ ጋብቻ እንደፈጸሙ ሰዎች ሁሉ ይህ ብድር የጋራ እዳቸው ሆኖ ሁለቱም በአንድነት እና በነጠላነት የእዳው ሀላፊ ይሆናሉ፡፡ ይህ ሲባል አበዳሪዎች እዳዉን በምርጫቸው ወንዱን ወይም ሴቷን ብቻ ከፈለጉ ደግሞ ሁለቱንም በጋራ እንዲከፍሏቸው ሊጠይቁ ይችላሉ፡፡ ይህ እዳም ከሁለቱም የጋራ ንብረት ላይ፤ የጋራ ንብረቱ እዳዉን ለመክፈል በቂ ካልሆነ ደግሞ ከወንዱ ወይም ከሴቷ የግል ሀብት ላይ ተከፋይ ይሆናል፡፡
የግል እዳን በተመለከተ ደግሞ እንደባልና ሚስት የሚኖሩ ሰዎች አሁንም ከሕጋዊ ባልና ሚስት ተመሳሳይ በሆነ ሁኔታቸው የግል እዳ ካለባቸው እዳው ከግል ንብረታቸው የሚከፈል ሲሆን፤ የግል ንብረታቸው እዳውን ለመክፈል በቂ ካልሆነ ግን ከጋራ ንብረታቸው ላይ የሚከፈል ይሆናል፡፡ ልጆችን በተመለከተ አንድ ወንድ እና ሴት ጋብቻ ሳይፈጽሙ እንደባልና ሚስት በሚኖሩ ወቅት የተረገዙ እና የተወለዱ ልጆች አባት ወንዱ ሴቷ ደግሞ እናት መሆናቸው የሕግ ግምት ይወሰዳል፡፡ በእርግጥ ይህ የሕግ ግምት በህክምና ወይም ሌላ አሳማኝ ማስረጃ በማቅረብ ቀሪ ሊሆን የሚችል ነው፡፡
ቸር ሰንበቱ
ፌናን ተጊበሉ
መጋቢት 17/2013 ዓ.ም
በግል ግንኙነት በኩል
በኢትዮጵያ የቤተሰብ ሕግ መሠረት ጋብቻ ሳይፈጽሙ እንደባልና ሚስት የሚኖሩ ወንድ እና ሴት ቤተሰቦች መካከል ሕጋዊ ጋብቻ እንደፈጸሙ ሰዎች የሥጋ ዝምድና አይፈጠርም፡፡ ማለትም የሴቷ እናትና አባት ለወንዱ አማች፤ የወንዱ እናትና አባት ለሴቷ አማች አይሆኑም፡፡ በተመሳሳይ የሴት ወንድምና እህት ወይም ሌላ ማንኛውም አይነት ዘመድ አዝማድ ከወንዱ የወንዱ ደግሞ ከሴቷ ጋር በህግ የሚፈጠር ዝምድና አይኖራቸውም፡፡ ነገር ግን ወላጆችና ተወላጆች፤ ወንድምና እህት፤ አንድ ሴት ከአጎቷ ወይም አንድ ወንድ ከአክስቱ ጋር ትዳር ሳይፈጽሙ እንደባልና ሚስት አብረው ሊኖሩ አይችሉም፡፡ በተጨማሪም በቀጥታ የጋብቻ ዘመዳሞች መካከል ማለትም ከሚስት ወላጆች ወይም ተወላጆች እንዲሁም ሴቷ ከባሏ ወንድም እንዲሁም ወንዱ ከሚስቱ እህት ጋር ጋብቻ ሳይፈጽሙ አብረው መኖር አይችሉም፡፡ ጋብቻ ሳይፈጽሙ እንደባልና ሚስት የሚኖሩ ሰዎች ሕጋዊ ጋብቻ እንደፈጸሙ ሰዎች የጋራ ወጪያቸውን ለመሸፈን እንደየአቅማቸው አስተዋጽኦ ማድረግ ይኖርባቸው፡፡
በንብረት በኩል
ጋብቻ ሳይፈጽሙ እንደባልና ሚስት የሚኖሩ ወንድ እና ሴት ለ3 /ሶስት/ አመት ያላነሰ ጊዜ አብረው ከኖሩ በዚህ ጊዜው ውስጥ ያፈሯቸው ንብረቶች በሙሉ የጋራ ሀብት ይሆናሉ፡፡ ስለዚህ አንድ ወንድ እና ሴት ጋብቻ ሳይፈጽሙ አብረው የኖሩት ከ3 አመት ያነሰ ከሆነ ግንኙነቱ ሲቋረጥ ሁለቱም በስማቸው የተመዘገቡ ንብረቶችን
ብቻ ይዘው የሚቆዩ ሲሆን 3 አመት ቢቆዩም አንዳቸዉ ከግንኙነቱ በፊት ያፈሩትን ሀብት ሌላኛው ሰው የመካፈል መብት የለውም፡፡
እንደባልና ሚስት የሚኖሩ ሰዎች በጋራ በሁለቱም ስም ወይም በየግል ስማቸው ተመዝግቦ የሚገኝ እና ያላቸው ንብረት በሙሉ ወንዱ እና ሴቷ አብረው መኖር ከመጀመራቸው በፊት የተገኘ መሆኑ በማስረጃ ያልተረጋገጠ እንደሆነ ንብረቱን አብረው በነበሩ ጊዜ ያገኙት ነው በሚል የሕግ ግምት ይወሰዳል፡፡ ጋብቻ ሳይፈጽሙ እንደባልና ሚስት የሚኖሩ ሰዎች የጋራ ንብረት በተመለከተ ሕጋዊ ጋብቻ ያላቸው ሰዎች ላይ ተፈጻሚ የሚሆኑ ሕጎች ሁሉ ለእነርሱም ተፈጻሚ ይሆናል፡፡ ይህ ማለት የጋራ ንብረት ለመሸጥ፤ ለመለወጥ፤ በመያዣ ለማስያዝ፤
ወይም ሌሎች ሰዎች በጋራ ንብረታቸው ላይ መብት እንዲያገኙ ለማድረግ፤ ከብር 500.00 /አምስት መቶ/ በላይ የሆነ ገንዘብ ለማበደር፤ ለመበደር ወይም ዋስ ለመሆን፤ ከብር 100.00 /አንድ መቶ/ በላይ የሆነ ንብረት ወይም ገንዘብ በስጦታ ለመስጠት የሁለቱም ፈቃድ ያስፈልጋል፡፡ የሁለቱም ፈቃድ ሳይኖር ከላይ የተደረጉት ነገሮች ተፈጽመው ቢገኙ ፈቃዱን ያልሰጠው ወገን የተፈጸመው ተግባር ወይም የተገባው ግዴታ ፈራሽ ወይም ቀሪ እንዲሆን መጠየቅ ይችላል፡፡ ይህንን ጥያቄ ለፍርድ ቤት ማቅረብ የሚቻለው ፈቃዱን ያልሰጠው ወገን ተግባሩ መፈጸሙን ባወቀ በ6 ወር ጊዜው ወይም ተግባሩ በተፈጸመ በ2 አመት ጊዜ ውስጥ ብቻ ነው፡፡
በተጨማሪ ጋብቻ ሳይፈጽሙ እንደባልና ሚስት የሚኖሩ ሰዎች የጋራ ንብረታቸውን ከሁለት አንዳቸው ብቻ እንዲያስተዳድሩ በግልጽ ስምምነት ካላደረጉ በስተቀር ወንዱ እና ሴቷ በጋራ ንብረታቸው አብረው የሚያስተዳድሩ ሲሆን ከሁለቱ አንዳቸው ይህንን ማድረግ እንዳይችሉ የሚደርጋቸው ሁኔታ ከመጣ አንደኛቸው ብቻ ንብረቱን ያስተዳድራሉ፡፡ በዚህ ጊዜ ንብረቱን የሚያስተዳደረው ወገን ለሌላኛው ሰዉ መረጃ የመስጠት
ግዴታ አለበት፡፡ ገቢያቸውን በተመለከተ እንደባልና ሚስት የሚኖሩ ሰዎች ገቢያቸውን ወንዱ ሴቷ እንድትቀበልለት ወይም ሴቷ ወንዱ ገቢዋን እንዲቀበልላት ሥልጣን መስጠት የሚችሉ ሲሆን ለሌላኛው ወገን ገቢ የሚቀበለው ወገን ለሚቀበለው ገንዘብ ደረሰኝ እንዲሰጥ በፍርድ ቤት ሊታዘዝ ይችላል፡፡
የጋራ ሀብት አስመልክቶ የሚደረገው ንብረት ክፍፍል በሕግ አኳያ በሕግ የተጋቡ ሰዎች ፍቺ ሲፈጽሙ ከሚያደርጉት ንብረት ክፍፍል የማይለይ ሲሆን ሁለቱም በግንኙነቱ ውስጥ የነበሩት ሰዎች የጋራ ንብረት ግማሽ ይደርሳቸዋል፡፡ ነገር ግን ግንኙነቱ የተቋረጠው በአንዱ ወገን ጥፋት ሲሆን ማለትም ወንዱ ወይም ሴቷ ታማኝ
ባለመሆናቸው ወይም በሌላኛው ላይ ሌላ በደል በማድረሳቸው ምክንያት ሲሆን እና ይህ በተጨማጭ ማስረጃ ከተረጋገጠ ጥፋት የፈጸመው ወገን ለተበዳዩ ወገን ካሳ እንዲከፍል ሊገደድ ይችላል፡፡ ይህ ካሳ የሚወሰነው
በርትእ /Equity/ የተወሰነ ገንዘብ እንዲከፍል በመወሰን ወይም ከጋራ ንብረት ላይ አብላጫውን ድርሻ ለተበደለው ወገን በመስጠት ሊሆን ይችላል፡፡
እንደባልና ሚስት የሚኖሩ ሰዎች ለልጆቻቸው ለማሳደጊያ ለሚውሉ ወጪዎች ወይም የራሳቸውን ኑሮ ወጪዎች ለመሸፈን በሚል አላማ ብድር የሚበደሩ እንደሆነ ሕጋዊ ጋብቻ እንደፈጸሙ ሰዎች ሁሉ ይህ ብድር የጋራ እዳቸው ሆኖ ሁለቱም በአንድነት እና በነጠላነት የእዳው ሀላፊ ይሆናሉ፡፡ ይህ ሲባል አበዳሪዎች እዳዉን በምርጫቸው ወንዱን ወይም ሴቷን ብቻ ከፈለጉ ደግሞ ሁለቱንም በጋራ እንዲከፍሏቸው ሊጠይቁ ይችላሉ፡፡ ይህ እዳም ከሁለቱም የጋራ ንብረት ላይ፤ የጋራ ንብረቱ እዳዉን ለመክፈል በቂ ካልሆነ ደግሞ ከወንዱ ወይም ከሴቷ የግል ሀብት ላይ ተከፋይ ይሆናል፡፡
የግል እዳን በተመለከተ ደግሞ እንደባልና ሚስት የሚኖሩ ሰዎች አሁንም ከሕጋዊ ባልና ሚስት ተመሳሳይ በሆነ ሁኔታቸው የግል እዳ ካለባቸው እዳው ከግል ንብረታቸው የሚከፈል ሲሆን፤ የግል ንብረታቸው እዳውን ለመክፈል በቂ ካልሆነ ግን ከጋራ ንብረታቸው ላይ የሚከፈል ይሆናል፡፡ ልጆችን በተመለከተ አንድ ወንድ እና ሴት ጋብቻ ሳይፈጽሙ እንደባልና ሚስት በሚኖሩ ወቅት የተረገዙ እና የተወለዱ ልጆች አባት ወንዱ ሴቷ ደግሞ እናት መሆናቸው የሕግ ግምት ይወሰዳል፡፡ በእርግጥ ይህ የሕግ ግምት በህክምና ወይም ሌላ አሳማኝ ማስረጃ በማቅረብ ቀሪ ሊሆን የሚችል ነው፡፡
ቸር ሰንበቱ
ፌናን ተጊበሉ
መጋቢት 17/2013 ዓ.ም
ሰላም!
በአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር አስፈፃሚ አካላትን እንደገና ለማደራጀት፤ ስልጣንና ተግባራቸውን ለመወሰን በወጣው አዋጅ ቁጥር 64/2011 አንቀጽ 18 መሠረት የዐቃቤ ሕግ ቢሮ ያለው ሥልጣንና ተግባራት እንደሚከተለው ሰፍሯል፡-
1. በሕግ ጉዳዮች የከተማው አስተዳደር ዋና አማካሪና ተወካይ ሆኖ ይሠራል፤
2. የከተማውን የፍትህ ሥርዓት ማሻሻያ ፕሮግራምን ያቅዳል፤ ያስተባብራል፤ በእቅድ መሰረት መከናወኑን ያረጋግጣል፤ ይከታተላል፤ ክፍተቶችን እየለየ ድጋፍ ያደርጋል፤
3. የሰብዓዊ መብት የድርጊት መርሀ ግብር ይተገብራል፤ አስፈፃሚ አካላት በዋና ዕቅዳቸው ማካተታቸውን ያረጋግጣል፤ ይደግፋል፤ አፈፃፀሙን ይከታተላል፤ ለሚመለከታቸው አካላት ሪፖርት ያቀርባል፤
4. ሕገ-ወጥ የሰዎች ዝውውርን ለመከላከል ፕሮግራሞችን ይቀርፃል፤ በሚመለከተው አካል ሲጸድቅ ተግባራዊ ያደርጋል፤ ይመራል፤ ያስተባብራል፤ አፈጻጸሙንም ይከታተላል፤
5. የከተማው አስተዳደር መስሪያ ቤቶች የአስተዳደሩና የነዋሪው መብትና ጥቅም ወኪል ሆኖ ይከራከራል፣ ያስከብራል፣ የሚከበሩበትን ሂደት ይከታተላል፤ ይቆጣጠራል፤
6. የከተማው አስተዳደር የመንግስት መስሪያ ቤቶች የሚያደርጉትን ውል እንደአስፈላጊነቱ ይመረምራል፤ ሕጋዊነታቸውን ያረጋግጣል፤ አፈጻጸማቸውን ይከታተላል፤ ተገቢው የጥንቃቄ እርምጃ እንዲወሰድ ያደርጋል ወይም ይወስዳል፤
7. የከተማው አስተዳደር የመንግስት መስሪያ ቤትን እና የመንግስት ልማት ድርጅቶችን በመወከል በማንኛውም የዳኝነት ሥልጣን በተሰጠው አካል ወይም በግልግል ጉባኤ በመቅረብ ክስ ይመሰርታል፣ መልስ ይሰጣል፣ የጣልቃ ገብ፣ የመቃወም እና የይግባኝ አቤቱታ ያቀርባል፤
8. የከተማ አስተዳደሩን የህዝብ መብትና ጥቅም ለማስከበር አስፈላጊ ሆኖ ሲያገኘው በማንኛውም የዳኝነት ሥልጣን በተሰጠው አካል ወይም በግልግል ጉባኤ በመቅረብ በስሙ ክስ ይመሠረታል፤ መልስ ይሰጣል፤ የጣልቃ ገብ አቤቱታ ያቀርባል፤ ይግባኝ ይጠይቃል፤
9. የተሰጠው ውሣኔ የህዝብንና የመንግስትን ጥቅም የሚጏዳ ሆኖ ካገኘው የመቃወም አቤቱታ ያቀርባል፤ ይከራከራል፤
10. የአስተዳደሩ ተቋማት ከአሰሪና ሰራተኛ ጋር ተያይዘው የሚቀርቡ የክርክር ጉዳዮችን ወክሎ ይከራከራል፤ ያስወስናል፤ ያስፈጽማል፤
11. በከተማው አስተዳደር የመንግስት መስሪያ ቤቶች እርስ በእርሳቸው ያልተግባቡባቸው የፍትሐብሔር ጉዳዮች በፍርድ ቤት ወይም ከፍርድ ቤት ውጪ ባለ አማራጭ የክርክር መፍቻ መንገድ እንዲወሰን ውሣኔ ይሰጣል፣ በውሣኔ መሠረት መፈፀሙን ይከታተላል፤
12. በካቢኔው በሚፀድቅ ወይም በፀደቀ መዋቅራዊ አደረጃጀት መሠረት የራሳቸው የሕግ አገልግሎት እንዲኖራቸው የተፈቀደላቸው አካላትን የህግ አገልግሎቶች በሚመለከት ወቅታዊ ሪፖርት እንዲቀርብለት ያደርጋል፤ የጉዳይ አያያዛቸውን ወይም ስራቸውን ይከታተላል፤ ይደግፋል፤ ይቆጣጠራል፤ የማስተካከያ እርምጃ ይወስዳል፤
13. በሌሎች ሕጏች የተደነገገው እንደተጠበቀ ሆኖ በፍርድ ቤት የተያዘ ወይም ፈርድ ቤት ከመቅረባቸው በፊት የማያዋጡ ወይም ለአላስፈላጊ ወጪ የሚዲርጉ ጉዳዮችን በአማራጭ ክርክር መፍቻ ዘዴዎች እንዲፈቱ ያደርጋል፤
14. በከተማው ውስጥ ለሚኖሩ አቅም ለሌላቸው ነዋሪዎች ነፃ የህግ ምክር ድጋፍ ይሰጣል፤
15. በዐቃቢያነ ሕግ የሚሰጡ ውሣኔዎች በሕግ መሠረት መከናወናቸውን ያረጋግጣል፤ ጉድለቶችን በጥናት አስደግፎ ይለያል፤ በግኝቱ መሠረትም እንዲታረሙ ያደርጋል፤ አስፈላጊ ሲሆን እርምጃ ይወስዳል ወይም እንዲወሰው ያደርጋል፤
16. የሕግ ጥናትና ምርምር ያደርጋል፤ የከተማው አስተዳደር ያወጣቸው ሕጎች በአግባቡ ስራ ሊይ መዋላቸውን ይከታተላል፤ ይቆጣጠራል፤ ይጠብቃል፤ የሕግ ወይም የውሌ ረቂቅ ያዘጋጃል፤
17. ነዋሪው በሕገ መንግስቱና በቻርተሩ የተሰጡትን መብቶችና ነጻነቶች እንዲያውቅና እንዲጠቀም ተገቢውን የሕግ ስልጠና ይሰጣል፤
18. ለከተማው አስፈጻሚ አካላትና የልማት ድርጅቶች አመራሮችና ሰራተኞች የንቃተ ሕግ ስልጠና ይሰጣል፤
19. አግባብ ባለው ሕግ መሰረት በከተማው ፍርድ ቤት ሥልጣን ስር የሚወድቁ የወንጀል ጉዳዮችን በተመለከተ ክስ ይመሰርታል፤ ይከራከራል፤ አግባብነት ያላቸውን ሌሎች ተግባራት ያከናውናል፤
20. ከፌደራል ጠቅላይ ዐቃቤ ህግ፣ ከሚመለከተው አካል ወይም በህግ በውክልና የሚሰጡትን የወንጀል ጉዳዮች ይከራከራል፤ያስወስናል፤ ያስፈጽማል፤
21. በሕግ በተሰጠው ሥልጣን መሠረት የደንብ መተላለፍ ጉዳዮችን በከተማው ፖሊስ ተጣርቶ ሲቀርብለት ወይም እንዲቀርብለት በማድረግ ክስ ይመሰርታል፣ ይከራከራል፤ የተጀመረ ምርመራ በሕግ መሠረት እንዲቆም ያዛል፤ ክስ ያነሣል ወይም የምርመራ መዝገቡ በሕጉ መሠረት ይዘጋል፤ ሌሎች ሕጋዊ ተግባራትን ያከናውናል፤
22. በከተማው አስተዳደር አስፈፃሚ አካላት የሚጣሉ የደንብ መተላለፍ ቅጣቶችን ያስፈፅማል፤ ሙያዊ ድጋፍ ይሰጣል፤
23. በካቢኔ የጸደቀ ደንብ በአዲስ ነጋሪ ጋዜጣ ያሳትማል፤ የከተማው ሕጎችን መሰብሰብ ማደራጀት መተንተንና ማሰራጨት የሚያስችል ሥርዓት ይዘረጋል፤ ይፈጽማል፤
24. የከተማው አስተዳደር የሚሰጣቸው አስተዳደራዊ ውሣኔዎች ከሕግ ጋር የተጣጣመ መሆኑን ያረጋግጣል፤ የማስተካከያ እርምጃ ይወስዳል፤ እንዲወሰድ ያደርጋል፤ ምክር ይሰጣል::
ቸር ያሰማን! (17/07/2013 ዓ.ም) (ኦምኒኤል)
በአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር አስፈፃሚ አካላትን እንደገና ለማደራጀት፤ ስልጣንና ተግባራቸውን ለመወሰን በወጣው አዋጅ ቁጥር 64/2011 አንቀጽ 18 መሠረት የዐቃቤ ሕግ ቢሮ ያለው ሥልጣንና ተግባራት እንደሚከተለው ሰፍሯል፡-
1. በሕግ ጉዳዮች የከተማው አስተዳደር ዋና አማካሪና ተወካይ ሆኖ ይሠራል፤
2. የከተማውን የፍትህ ሥርዓት ማሻሻያ ፕሮግራምን ያቅዳል፤ ያስተባብራል፤ በእቅድ መሰረት መከናወኑን ያረጋግጣል፤ ይከታተላል፤ ክፍተቶችን እየለየ ድጋፍ ያደርጋል፤
3. የሰብዓዊ መብት የድርጊት መርሀ ግብር ይተገብራል፤ አስፈፃሚ አካላት በዋና ዕቅዳቸው ማካተታቸውን ያረጋግጣል፤ ይደግፋል፤ አፈፃፀሙን ይከታተላል፤ ለሚመለከታቸው አካላት ሪፖርት ያቀርባል፤
4. ሕገ-ወጥ የሰዎች ዝውውርን ለመከላከል ፕሮግራሞችን ይቀርፃል፤ በሚመለከተው አካል ሲጸድቅ ተግባራዊ ያደርጋል፤ ይመራል፤ ያስተባብራል፤ አፈጻጸሙንም ይከታተላል፤
5. የከተማው አስተዳደር መስሪያ ቤቶች የአስተዳደሩና የነዋሪው መብትና ጥቅም ወኪል ሆኖ ይከራከራል፣ ያስከብራል፣ የሚከበሩበትን ሂደት ይከታተላል፤ ይቆጣጠራል፤
6. የከተማው አስተዳደር የመንግስት መስሪያ ቤቶች የሚያደርጉትን ውል እንደአስፈላጊነቱ ይመረምራል፤ ሕጋዊነታቸውን ያረጋግጣል፤ አፈጻጸማቸውን ይከታተላል፤ ተገቢው የጥንቃቄ እርምጃ እንዲወሰድ ያደርጋል ወይም ይወስዳል፤
7. የከተማው አስተዳደር የመንግስት መስሪያ ቤትን እና የመንግስት ልማት ድርጅቶችን በመወከል በማንኛውም የዳኝነት ሥልጣን በተሰጠው አካል ወይም በግልግል ጉባኤ በመቅረብ ክስ ይመሰርታል፣ መልስ ይሰጣል፣ የጣልቃ ገብ፣ የመቃወም እና የይግባኝ አቤቱታ ያቀርባል፤
8. የከተማ አስተዳደሩን የህዝብ መብትና ጥቅም ለማስከበር አስፈላጊ ሆኖ ሲያገኘው በማንኛውም የዳኝነት ሥልጣን በተሰጠው አካል ወይም በግልግል ጉባኤ በመቅረብ በስሙ ክስ ይመሠረታል፤ መልስ ይሰጣል፤ የጣልቃ ገብ አቤቱታ ያቀርባል፤ ይግባኝ ይጠይቃል፤
9. የተሰጠው ውሣኔ የህዝብንና የመንግስትን ጥቅም የሚጏዳ ሆኖ ካገኘው የመቃወም አቤቱታ ያቀርባል፤ ይከራከራል፤
10. የአስተዳደሩ ተቋማት ከአሰሪና ሰራተኛ ጋር ተያይዘው የሚቀርቡ የክርክር ጉዳዮችን ወክሎ ይከራከራል፤ ያስወስናል፤ ያስፈጽማል፤
11. በከተማው አስተዳደር የመንግስት መስሪያ ቤቶች እርስ በእርሳቸው ያልተግባቡባቸው የፍትሐብሔር ጉዳዮች በፍርድ ቤት ወይም ከፍርድ ቤት ውጪ ባለ አማራጭ የክርክር መፍቻ መንገድ እንዲወሰን ውሣኔ ይሰጣል፣ በውሣኔ መሠረት መፈፀሙን ይከታተላል፤
12. በካቢኔው በሚፀድቅ ወይም በፀደቀ መዋቅራዊ አደረጃጀት መሠረት የራሳቸው የሕግ አገልግሎት እንዲኖራቸው የተፈቀደላቸው አካላትን የህግ አገልግሎቶች በሚመለከት ወቅታዊ ሪፖርት እንዲቀርብለት ያደርጋል፤ የጉዳይ አያያዛቸውን ወይም ስራቸውን ይከታተላል፤ ይደግፋል፤ ይቆጣጠራል፤ የማስተካከያ እርምጃ ይወስዳል፤
13. በሌሎች ሕጏች የተደነገገው እንደተጠበቀ ሆኖ በፍርድ ቤት የተያዘ ወይም ፈርድ ቤት ከመቅረባቸው በፊት የማያዋጡ ወይም ለአላስፈላጊ ወጪ የሚዲርጉ ጉዳዮችን በአማራጭ ክርክር መፍቻ ዘዴዎች እንዲፈቱ ያደርጋል፤
14. በከተማው ውስጥ ለሚኖሩ አቅም ለሌላቸው ነዋሪዎች ነፃ የህግ ምክር ድጋፍ ይሰጣል፤
15. በዐቃቢያነ ሕግ የሚሰጡ ውሣኔዎች በሕግ መሠረት መከናወናቸውን ያረጋግጣል፤ ጉድለቶችን በጥናት አስደግፎ ይለያል፤ በግኝቱ መሠረትም እንዲታረሙ ያደርጋል፤ አስፈላጊ ሲሆን እርምጃ ይወስዳል ወይም እንዲወሰው ያደርጋል፤
16. የሕግ ጥናትና ምርምር ያደርጋል፤ የከተማው አስተዳደር ያወጣቸው ሕጎች በአግባቡ ስራ ሊይ መዋላቸውን ይከታተላል፤ ይቆጣጠራል፤ ይጠብቃል፤ የሕግ ወይም የውሌ ረቂቅ ያዘጋጃል፤
17. ነዋሪው በሕገ መንግስቱና በቻርተሩ የተሰጡትን መብቶችና ነጻነቶች እንዲያውቅና እንዲጠቀም ተገቢውን የሕግ ስልጠና ይሰጣል፤
18. ለከተማው አስፈጻሚ አካላትና የልማት ድርጅቶች አመራሮችና ሰራተኞች የንቃተ ሕግ ስልጠና ይሰጣል፤
19. አግባብ ባለው ሕግ መሰረት በከተማው ፍርድ ቤት ሥልጣን ስር የሚወድቁ የወንጀል ጉዳዮችን በተመለከተ ክስ ይመሰርታል፤ ይከራከራል፤ አግባብነት ያላቸውን ሌሎች ተግባራት ያከናውናል፤
20. ከፌደራል ጠቅላይ ዐቃቤ ህግ፣ ከሚመለከተው አካል ወይም በህግ በውክልና የሚሰጡትን የወንጀል ጉዳዮች ይከራከራል፤ያስወስናል፤ ያስፈጽማል፤
21. በሕግ በተሰጠው ሥልጣን መሠረት የደንብ መተላለፍ ጉዳዮችን በከተማው ፖሊስ ተጣርቶ ሲቀርብለት ወይም እንዲቀርብለት በማድረግ ክስ ይመሰርታል፣ ይከራከራል፤ የተጀመረ ምርመራ በሕግ መሠረት እንዲቆም ያዛል፤ ክስ ያነሣል ወይም የምርመራ መዝገቡ በሕጉ መሠረት ይዘጋል፤ ሌሎች ሕጋዊ ተግባራትን ያከናውናል፤
22. በከተማው አስተዳደር አስፈፃሚ አካላት የሚጣሉ የደንብ መተላለፍ ቅጣቶችን ያስፈፅማል፤ ሙያዊ ድጋፍ ይሰጣል፤
23. በካቢኔ የጸደቀ ደንብ በአዲስ ነጋሪ ጋዜጣ ያሳትማል፤ የከተማው ሕጎችን መሰብሰብ ማደራጀት መተንተንና ማሰራጨት የሚያስችል ሥርዓት ይዘረጋል፤ ይፈጽማል፤
24. የከተማው አስተዳደር የሚሰጣቸው አስተዳደራዊ ውሣኔዎች ከሕግ ጋር የተጣጣመ መሆኑን ያረጋግጣል፤ የማስተካከያ እርምጃ ይወስዳል፤ እንዲወሰድ ያደርጋል፤ ምክር ይሰጣል::
ቸር ያሰማን! (17/07/2013 ዓ.ም) (ኦምኒኤል)
የትራፊክ ክስ ቻርጅን አልቀበልም ማለት በእስራት እንደሚያስቀጣ ያውቃሉ?
እንሆ ለውድ ተከታታዬቻችን ለጥንቃቄ ይረዳዎ ዘንድ
እንደሚከተለው አቅርባለሁ
የመንገድ ትራፊክ ደንብን መተላለፍ በአብዛኛው በገንዘብ ቅጣት ብቻ የሚያስቀጣ ጥፋት ነው። በአብዛኛው ያልኩት ጥፋቱ በሰው አካል ወይም ህይወት ላይ ጉዳት ካስከተለ የእስራት ቅጣትን ሊያስከትል የሚችል በመሆኑ ነው።
ሆኖም ግን “የደንብ መተላለፍ ጥፋት ፈፅመሀል” ተብሎ በትራፊክ ፖሊስ የክስ ቻርጅ የተቆረጠለት አሽከርካሪ የክስ ቻርጁን ለመቀበል እምቢተኛ ከሆን እስከ አምስት ዓመት ሊደርስ በሚችል እስራት ሊቀጣ ይችላል። ይህ ድሜዳሜ ንድፈ ሀሳብን (theory) መሰረት ያደረገ ሳይሆን በተግባር ሆኖ የታየና በሁሉም የሀገራችን ፍርድ ቤቶች ላይ አስገዳጅነት ባለው የሰበር ችሎት ውሳኔ ጭምር ድጋፍ ያለው ነው።
‘’በተግባር ሆኖ የታየ ነው’ ስልም በማስረጃነት የምገልፀው የከፈለ ሰፈነን ጉዳይ ነው።
ከፈለ ሰፈነ በሰሜን ጎንደር ዞን ውስጥ የሠ/ቁጥር 3-28371 አ/አ ተሽከርካሪን የመንጃ ፍቃድ ሳይዝ ሲያሽከረክር ያገኘችው የትራፊክ ፖሊስ የደንብ መተላለፍ ክስ አዘጋጅታ ስትሰጠው ለመቀበል ፍቃደኛ ባለመሆኑ ምክንያት “የመንግስት ስራን ማደናቀፍና የመተባበር ግዴታን መጣስ” የሚል ርዕስ ያለው የወንጀል ሕጉ አንቀፅ 438 ተጠቅሶበት በቅድሚያ በወረዳ ፍርድ ቤት ክስ ተመሰረቶበት በተጠቀሰው አንቀፅ ስር ጥፋተኛ ነው ተብሎ በአንድ አመት ከስድስት ወር እስራት እንዲቀጣ የተወስነበት: በዃላም ለሰሜን ጎንደር ዞን ከፍተኛ ፍርድ ቤት ይግባኝ ብሎ የጥፋተኛነት ውሳኔው ፀንቶበት ቅጣቱን ግን ወደ አንድ አመት እስራት የተቀነሰለት ግለሰብ ነው።
የከፈለ ጉዳዩ ለፌደራል ሰበር ችሎትም ቀርቦ በሠ/መ/ቁጥር #73953 የታየ ሲሆን የፌደራል ሰበር ችሎትም የከፈለን ድርጊት (የትራፊክ ክስ ቻርጅ አልቀበልም ማለቱ) በወንጀል ሕጉ አንቀፅ 438 ስር የሚወድቅ መሆን አለመሆኑን በስፋት ከመረመረ በዃላ ድርጊቱ በተጠቀሰው አንቀፅ ስር “የሚሸፈን ነው” በማለት በጎንደር ዞን ከፍተኛ ፍርድ ቤት የተሰጠውን የጥፋተኝነት ውሳኔና የ1 ዓመት የእስራት ቅጣት በማፅናት ወስኗል።
የወንጀል ሕጉ አንቀፅ 438 ድንጋጌ “የመንግስትን ሥራ ማደናቀፍና የመተባበር ግዴታን መጣስ” የሚል ርዕስ ያለው ሆኖ ሙሉ ድንጋጌውም፦
"ማንም ሰው ከመንግስት ሥራ ጋር በተያያዘ ሁኔታ በሕግ በተፈቀደው ወይም ከፍርድ ቤት በተሰጥ ትዕዛዝ መሰረት በመንግስት ሠራተኛ ሲጠየቅ ቀርቦ ለማስረዳት፤ ተገቢውን መልስ ለመስጠት ሰነዶችን ለማቅረብ ወይም ለማስመርመር ወይም ልዩ ልዩ ቤቶችን፥ ቦታዎችን፥ ወይም ሰነዶችን ለማስፈተሽ እምቢተኛ ከሆነ፤ በጠቅላላው ለምርመራ ያልተባበረ ወይም በማናቸውም ሌላ መንገድ የመንግስት ስራን ያደናቀፈ እንደሆን፥
ከአምስት አመት በማይበልጥ ቀላል እስራት ወይም በመቀጮ ይቀጣል።"
=================
የሚል ነው።
የሰበር ችሎቱ ከዚህ ድንጋጌ ውስጥ “በሕግ በተፈቀደው. . .“ እና “በማናቸውም ሌላ መንገድ. . .” የሚሉትን ሁለት ሀረጎች ነጥሎ በመውሰድ “የተከሳሹ ድርጊት በዚህ አንቀፅ ስር የሚሸፈን ነው” ሲል አስገዳጅ የሕግ ትርጉም ሰጥቷል።
ይህ አተረጓጎም ከሌሎች የወንጀል ሕግ መርሆች (ለምሳሌ፦ በይመሳሰላል የወንጀል ድርጊት ተፈፀመ ሊባል የማይችል መሆኑ - የወ/ሕ/ቁ 2(3)) ጋር በማነፃፀር "ትክክል አይደለም" የሚል ክርክር ማንሳት የሚቻል ቢሆንም የሰበር ችሎቱ ውሳኔ አስገዳጅነት ያለው በመሆኑ ክርክሩ (ይህ ውሳኔ ቢያንስ በሌላ የሰበር ውሳኔ እስኪሻር ድረስ) በየትኛው የሀገራችን ፍርድ ቤቶች ተቀባይነት የሚያገኝ ነው።
ምንጭ
በይነ መረብ
የወንጀል ህግ
mr zee
እንሆ ለውድ ተከታታዬቻችን ለጥንቃቄ ይረዳዎ ዘንድ
እንደሚከተለው አቅርባለሁ
የመንገድ ትራፊክ ደንብን መተላለፍ በአብዛኛው በገንዘብ ቅጣት ብቻ የሚያስቀጣ ጥፋት ነው። በአብዛኛው ያልኩት ጥፋቱ በሰው አካል ወይም ህይወት ላይ ጉዳት ካስከተለ የእስራት ቅጣትን ሊያስከትል የሚችል በመሆኑ ነው።
ሆኖም ግን “የደንብ መተላለፍ ጥፋት ፈፅመሀል” ተብሎ በትራፊክ ፖሊስ የክስ ቻርጅ የተቆረጠለት አሽከርካሪ የክስ ቻርጁን ለመቀበል እምቢተኛ ከሆን እስከ አምስት ዓመት ሊደርስ በሚችል እስራት ሊቀጣ ይችላል። ይህ ድሜዳሜ ንድፈ ሀሳብን (theory) መሰረት ያደረገ ሳይሆን በተግባር ሆኖ የታየና በሁሉም የሀገራችን ፍርድ ቤቶች ላይ አስገዳጅነት ባለው የሰበር ችሎት ውሳኔ ጭምር ድጋፍ ያለው ነው።
‘’በተግባር ሆኖ የታየ ነው’ ስልም በማስረጃነት የምገልፀው የከፈለ ሰፈነን ጉዳይ ነው።
ከፈለ ሰፈነ በሰሜን ጎንደር ዞን ውስጥ የሠ/ቁጥር 3-28371 አ/አ ተሽከርካሪን የመንጃ ፍቃድ ሳይዝ ሲያሽከረክር ያገኘችው የትራፊክ ፖሊስ የደንብ መተላለፍ ክስ አዘጋጅታ ስትሰጠው ለመቀበል ፍቃደኛ ባለመሆኑ ምክንያት “የመንግስት ስራን ማደናቀፍና የመተባበር ግዴታን መጣስ” የሚል ርዕስ ያለው የወንጀል ሕጉ አንቀፅ 438 ተጠቅሶበት በቅድሚያ በወረዳ ፍርድ ቤት ክስ ተመሰረቶበት በተጠቀሰው አንቀፅ ስር ጥፋተኛ ነው ተብሎ በአንድ አመት ከስድስት ወር እስራት እንዲቀጣ የተወስነበት: በዃላም ለሰሜን ጎንደር ዞን ከፍተኛ ፍርድ ቤት ይግባኝ ብሎ የጥፋተኛነት ውሳኔው ፀንቶበት ቅጣቱን ግን ወደ አንድ አመት እስራት የተቀነሰለት ግለሰብ ነው።
የከፈለ ጉዳዩ ለፌደራል ሰበር ችሎትም ቀርቦ በሠ/መ/ቁጥር #73953 የታየ ሲሆን የፌደራል ሰበር ችሎትም የከፈለን ድርጊት (የትራፊክ ክስ ቻርጅ አልቀበልም ማለቱ) በወንጀል ሕጉ አንቀፅ 438 ስር የሚወድቅ መሆን አለመሆኑን በስፋት ከመረመረ በዃላ ድርጊቱ በተጠቀሰው አንቀፅ ስር “የሚሸፈን ነው” በማለት በጎንደር ዞን ከፍተኛ ፍርድ ቤት የተሰጠውን የጥፋተኝነት ውሳኔና የ1 ዓመት የእስራት ቅጣት በማፅናት ወስኗል።
የወንጀል ሕጉ አንቀፅ 438 ድንጋጌ “የመንግስትን ሥራ ማደናቀፍና የመተባበር ግዴታን መጣስ” የሚል ርዕስ ያለው ሆኖ ሙሉ ድንጋጌውም፦
"ማንም ሰው ከመንግስት ሥራ ጋር በተያያዘ ሁኔታ በሕግ በተፈቀደው ወይም ከፍርድ ቤት በተሰጥ ትዕዛዝ መሰረት በመንግስት ሠራተኛ ሲጠየቅ ቀርቦ ለማስረዳት፤ ተገቢውን መልስ ለመስጠት ሰነዶችን ለማቅረብ ወይም ለማስመርመር ወይም ልዩ ልዩ ቤቶችን፥ ቦታዎችን፥ ወይም ሰነዶችን ለማስፈተሽ እምቢተኛ ከሆነ፤ በጠቅላላው ለምርመራ ያልተባበረ ወይም በማናቸውም ሌላ መንገድ የመንግስት ስራን ያደናቀፈ እንደሆን፥
ከአምስት አመት በማይበልጥ ቀላል እስራት ወይም በመቀጮ ይቀጣል።"
=================
የሚል ነው።
የሰበር ችሎቱ ከዚህ ድንጋጌ ውስጥ “በሕግ በተፈቀደው. . .“ እና “በማናቸውም ሌላ መንገድ. . .” የሚሉትን ሁለት ሀረጎች ነጥሎ በመውሰድ “የተከሳሹ ድርጊት በዚህ አንቀፅ ስር የሚሸፈን ነው” ሲል አስገዳጅ የሕግ ትርጉም ሰጥቷል።
ይህ አተረጓጎም ከሌሎች የወንጀል ሕግ መርሆች (ለምሳሌ፦ በይመሳሰላል የወንጀል ድርጊት ተፈፀመ ሊባል የማይችል መሆኑ - የወ/ሕ/ቁ 2(3)) ጋር በማነፃፀር "ትክክል አይደለም" የሚል ክርክር ማንሳት የሚቻል ቢሆንም የሰበር ችሎቱ ውሳኔ አስገዳጅነት ያለው በመሆኑ ክርክሩ (ይህ ውሳኔ ቢያንስ በሌላ የሰበር ውሳኔ እስኪሻር ድረስ) በየትኛው የሀገራችን ፍርድ ቤቶች ተቀባይነት የሚያገኝ ነው።
ምንጭ
በይነ መረብ
የወንጀል ህግ
mr zee
አጭር ስነስርአት (summary Procedures)
ውድ ተከታታዬቻችን ከላይ በጠቀስኩት አርእስት ስር አቅርቤላችሁዋለው መልካም ንባብ
ከፍትሓብሔር ሥነ-ሥርዓት ህጋችን ላይ አቤቱታ ለማቅረብ የምንጠቀምባቸው ሶስት መንገዶች አሉ፡፡ እነዚህም 1ኛ/ በደበኛ ሥነ-ሥርዓት 2ኛ/ አጭር ሥነ-ሥርዓት 3ኛ/ የተፋጠነ ሥነ-ሥርዓት ሲሆኑ ከእነዚህ ውስጥ 2ኛውን የክስ አቀራረብ እንመለከታለን፡፡
1. ከፍ/ብ/ስ/ስ/ቁ/ 284 እስከ 292 በተደነገገው መሠረት ይፈፀማል፡፡
2. በዚህ ሥርዓት መሠረት ክስ ሊቀርብ የሚችለው በቁ. 284 ሥር በተዘረዘሩ ጉዳዮች ብቻ ነው፡፡ ምንጩ ግልፅ ውል፣ የሃዋላ ሰነድ፣ ቼክ፣ የተስፋ ሰነድ ወይም ቀላል ውል የሆነ ልኩ የታወቀ ገንዘብን የሚመለከት ክስ በሆነ ግዜ፤
3. ማመልከቻው በመኃላ ቃል ተደግፎ መቅረብ አለበት (284(ለ))፡፡ የመኃላ ቃለ ተከሳሹ ለነገሩ ምንም ዓይነት መከላከያ እንደሌለው ከሳሽ የሚያምን መሆኑን መግለፅ አለበት፡፡
4. ፍ/ቤቱ ማመልከቻውን ከተቀበለ በኃላ ለተከሳሹ መጥሪያ እንዲደርሰው ያዛል (ቁ. 285(1)) ፡፡
5. ተከሳሹ ቀርቦ ለመከላከል እንዲፈቀድለት ፍ/ቤቱን ጠይቆ ካላስፈቀደ በቀር መከላከያ ሊያቀርብ አይችልም (ቁ. 285(1))፡፡
6. ተከሳሹ ቀርቦ ለመከላከል እንዲፈቀድለት ለፍ/ቤቱ ካላመለከተ ወዲያው ፍርድ ይሰጣል(ቁ. 285(2))፡፡
7. ለመከላከል ፈቃድ እንዲሰጥ የሚቀርበው ማመልከቻ በቁ. 286 መሠረት በመኃላ ቃል ተደግፎ መቅረብ አለበት፡፡
8. ተከሳሹ ለመከላከል እንዲፈቀድለት ያቀረበው ማመልከቻ ተቀባይነት ካጣ ወዲያው ለከሳሹ ይፈረዳል (ቁ. 287)፡፡
9. ማመልከቻው ተቀባይነት ካገኘ ግን ተከሳሹ መከላከያ እንድያቀርብ ይፈቀድለታል፡፡ ክርክሩም የሚመራው ፍ/ቤቱ በሚሰጠው ትዕዛዝ መሠረት ወይም እንደመደበኛው ክስ በቀጥታ ሊሆን ይችላል(ቁ. 290 እና 291)፡፡
10. ፍርድ ከተሰጠ በኃላ ለተከሳሹ የተላከው መጥሪያ በአግባቡ ያልደረሰው ከሆነ ፍ/ቤቱ ፍርድ ከመፈፀም እንድቆይ በማድረግ ተከሳሹ ቀርቦ እንዲከላከልና ስለ ጉዳዩም አፈፃፀም ተገቢ መስሎ የታየውን ትዕዛዝ ለመስጠት ይችላል(ቁ.292)።
ምንጭ
በይነ መረብ
የፍ/ሥ/ሥ/ሕግ
mr zee
ውድ ተከታታዬቻችን ከላይ በጠቀስኩት አርእስት ስር አቅርቤላችሁዋለው መልካም ንባብ
ከፍትሓብሔር ሥነ-ሥርዓት ህጋችን ላይ አቤቱታ ለማቅረብ የምንጠቀምባቸው ሶስት መንገዶች አሉ፡፡ እነዚህም 1ኛ/ በደበኛ ሥነ-ሥርዓት 2ኛ/ አጭር ሥነ-ሥርዓት 3ኛ/ የተፋጠነ ሥነ-ሥርዓት ሲሆኑ ከእነዚህ ውስጥ 2ኛውን የክስ አቀራረብ እንመለከታለን፡፡
1. ከፍ/ብ/ስ/ስ/ቁ/ 284 እስከ 292 በተደነገገው መሠረት ይፈፀማል፡፡
2. በዚህ ሥርዓት መሠረት ክስ ሊቀርብ የሚችለው በቁ. 284 ሥር በተዘረዘሩ ጉዳዮች ብቻ ነው፡፡ ምንጩ ግልፅ ውል፣ የሃዋላ ሰነድ፣ ቼክ፣ የተስፋ ሰነድ ወይም ቀላል ውል የሆነ ልኩ የታወቀ ገንዘብን የሚመለከት ክስ በሆነ ግዜ፤
3. ማመልከቻው በመኃላ ቃል ተደግፎ መቅረብ አለበት (284(ለ))፡፡ የመኃላ ቃለ ተከሳሹ ለነገሩ ምንም ዓይነት መከላከያ እንደሌለው ከሳሽ የሚያምን መሆኑን መግለፅ አለበት፡፡
4. ፍ/ቤቱ ማመልከቻውን ከተቀበለ በኃላ ለተከሳሹ መጥሪያ እንዲደርሰው ያዛል (ቁ. 285(1)) ፡፡
5. ተከሳሹ ቀርቦ ለመከላከል እንዲፈቀድለት ፍ/ቤቱን ጠይቆ ካላስፈቀደ በቀር መከላከያ ሊያቀርብ አይችልም (ቁ. 285(1))፡፡
6. ተከሳሹ ቀርቦ ለመከላከል እንዲፈቀድለት ለፍ/ቤቱ ካላመለከተ ወዲያው ፍርድ ይሰጣል(ቁ. 285(2))፡፡
7. ለመከላከል ፈቃድ እንዲሰጥ የሚቀርበው ማመልከቻ በቁ. 286 መሠረት በመኃላ ቃል ተደግፎ መቅረብ አለበት፡፡
8. ተከሳሹ ለመከላከል እንዲፈቀድለት ያቀረበው ማመልከቻ ተቀባይነት ካጣ ወዲያው ለከሳሹ ይፈረዳል (ቁ. 287)፡፡
9. ማመልከቻው ተቀባይነት ካገኘ ግን ተከሳሹ መከላከያ እንድያቀርብ ይፈቀድለታል፡፡ ክርክሩም የሚመራው ፍ/ቤቱ በሚሰጠው ትዕዛዝ መሠረት ወይም እንደመደበኛው ክስ በቀጥታ ሊሆን ይችላል(ቁ. 290 እና 291)፡፡
10. ፍርድ ከተሰጠ በኃላ ለተከሳሹ የተላከው መጥሪያ በአግባቡ ያልደረሰው ከሆነ ፍ/ቤቱ ፍርድ ከመፈፀም እንድቆይ በማድረግ ተከሳሹ ቀርቦ እንዲከላከልና ስለ ጉዳዩም አፈፃፀም ተገቢ መስሎ የታየውን ትዕዛዝ ለመስጠት ይችላል(ቁ.292)።
ምንጭ
በይነ መረብ
የፍ/ሥ/ሥ/ሕግ
mr zee