ተጠርጣሪን ፍርድ ቤት በ48 ሰዓት አለማቅረብ ወንጀል መሆኑን ያውቃሉ? ከአገራችን የህግ
ማዕቀፍ አኳያ እንዴት ይታያል?
____________________________
ወንጀል በሚፈጸምበት ጊዜ አንድን ተጠርጣሪ በህግ ቁጥጥር ስር ከዋለ በኋላ ፍርድቤት በ48 ሰዓት ቀርቦ በቁጥጥር የዋለበትን ምክኒያት የማወቅ መብቱ እንደሚጠበቅ በአገራችን የህግ ማእቀፍ ላይ ተካቷል፡፡
በወንጀል ድርጊት በመፈፀም ተጠርጥረው በፖሊስ ወይም በህግ አስከባሪ አካላት የተያዙ ሰዎች በአርባ ስምንት ሰዓት ውስጥ በአቅርቢያ በሚገኝ ፍርድ ቤት የመቅረብ መብታቸው
በሚጣስበት ጊዜ በህግ ፍርድ ቤት የመቅረብ መብታቸውን ማስከበር የሚችሉበት ስርዓት አለ፡፡ እንዲሁም ይህንን በፈፀመው ህግ አስከባሪ ወይም ፖሊስ ላይ የሚያስከትለው
ተጠያቂነትም አለ፡፡
በኢ.ፌ.ዲ.ሪ ህገ-መንግስት በአንቀጽ 19 (4) በግልፅ እንደተደነገገው ተጠርጣሪዎችን የያዛቸው የፖሊስ መኮንን ወይም የህግ አስከባሪ በጊዜ ገደቡ ፍርድ ቤት አቅርቦ የተያዙበትን ምክንያት ካላስረዳ የተያዙ ሰዎች ለፍርድ ቤት የአካል ነፃነታቸውን እንዲያስከብርላቸው የመጠየቅ ሊጣስ የማይችል መብት አላቸው፡፡
ይህ የተያዙ ሰዎች በጊዜ ገደብ ፍርድ ቤት ሳይቀርብ ሲቀር የሚኖረው መብት የአካል ነፃነትን ማስከበር /Habeas Corpus/ የሚመለከት ሲሆን የሚቀርብበት ስርዓትም በፍትሐብሔር ስነ-ስርዓት ህግ በክፍል 7 ተገድዶ የመያዝን ህጋዊነት ለማጣራት ስለሚፈፀም ስነ ሰርዓ ርእስ ስር ከአንቀፅ 177 – 179 በተመለከተው መሰረት ነው፡፡ በፍትሐብሔር ስነ ስርዓት ህጉ አንቀጽ 177 ላይ በወንጀል ህግ የተደነገገውን መሰረት በማድረግ ሳይወሰንበት ወይም ሳይፈርድበትና ማናቸውንም ሌላ ትዕዛዝ ሳይሰጥ የተያዘ ወይም የታሰረ ሰው ፍርድ ቤት እንዲቀርብ በማመልከቻ የተገደደው ሰው እራሱ ወይም ማናቸውም ሌላ ሰዉ በቃላ መሃላ ማመልከቻ ማቅረብ ይችላል፡፡
የአካል ነፃ ለመውጣት የሚቀርብ አቤቱታን የመመልከት ስልጣን የፌደራል ፍርድ ቤቶች በአዋጅ ቁጥር 25/1988 በአንቀጽ 5(10)የፌደራል ከፍተኛ ፍርድ ቤት ነው፡፡ ለክልሎች
በህገ መንግስቱ አንቀጽ 80/2/ በተሰጣቸዉ የዉክልና ስልጣን መሰረት ጉዳዩ የሚመለከተው በጠቅላይ ፍርድ ቤት ይሆናል፡፡
ማመልከቻው የቀረበለት ፍርድ ቤት የአቤቱታውን እውነተኛነት ለማጣራት በቁጥጥር ስር የዋለው ፖሊስ ወይም የህግ አስከባሪ ተጠርጣሪውን በአካል ፍርድ ቤት ይዞት እንዲቀርብ
እና እንዲያስረዳ በማድረግ ጉዳዩን ይመረምራል (ፍ/ስ/ስ/ህ ቁጥር 178)፡፡
በፍትሐብሄር ስነ ስርዓት ህጉ አንቀጽ 179 (2) መሰረት የተያዘው ሰው በህገ ወጥ መሆኑን ካረጋገጠ ወዲያዉኑ ከእስር እንዲለቀቅ ትዕዛዝ ይሰጣል፡፡ ይህ ትዕዛዝም ያለቅድመ ሁኔታ
መፈፀም እንዳለበት በዚሁ አንቀጽ ንዑስ አንቀጽ መጨረሻ በፓራግራፍ ላይ ተገልፆል፡፡  ነገሩ ባጠራጠረ ጊዜ የተያዘ ሰው በተፈለገ ጊዜ እንዲቀርብ የሚያስችል ዋስ ጠርቶ እንዲለቀቅ ይህም የገንዘብ ወይም የሰዉ ዋስ እንዲጠራ ትዕዛዝ ሊሰጥ እንደሚችል በፍትሐብሔር ስነ ስርዓት ህግ ከአንቀጽ 179 (3) ተደንግጓል፡፡
ሆኖም ግን አንድ ፖሊስ ወይም የህግ አስከባሪ ከአርባ ስምንት ሠዓት በላይ ተጠርጣሪውን ያለ ፍርድ ቤት ትዕዛዝ በማስሩ ምክንያት በግለሰብ መብት እንዲሁም በህዝብና በመንግስት
ሰላም፣ ደህንነትና ጥቅም ላይ ከባድ ወንጀል ፈፅሟል ተብሎ የተያዘው ተጠርጣሪ በሥነ ሥርዓት ግድፈት ምክንያት ቢለቀቅ የሚደርሰውን ጉዳት ማመዛዘን የሚገባ በመሆኑ በህገ
መንግስቱ አንቀጽ 19 (4) ላይ ፍትሕ እንዳያጓድል ሁኔታው የሚጠይቅ ከሆነ ፍርድ ቤቱ የተያዘው ሰው በጥበቃ ሥር እንዲቆይ ለማዘዝ ወይም ምርመራ በማካሄድ ተጨማሪ ጊዜ
ሲጠየቅ አስፈላጊ በሆነ መጠን ብቻ ሊፈቅድ እንደሚችል ተቀምጦል፡፡ ይህንን ሲወስንም ፖሊስ ምርመራ ወይም የህግ አስከባሪ ክፍል ኃላፊ የሆኑት ምርመራውን አጣርተው የተያዘው ሰው በተቻለ ፍጥነት መደበኛ ፍርድ ቤት እንዲቀርብ ያለውን መብት የሚያስከብር መሆን እንዳለበት በዚሁ አንቀጽ ላይ ተደንግጓል፡፡
የወንጀል ተጠያቂነትበተመለከተ በወንጀል ህጉ አንቀጽ 423 እንተደነገገው ማንኛውም የመንግስት ሰራተኛ በህግ ከተመለከተው ውጭ ወይም ህጋዊ ስርዓትና ጥንቃቄ ሳይከተል ሌላውን ሰው በመያዝ ወይም በማሰር ነፃነቱን ያሳጣው እንደሆነ ከአስር ዓመት በማይበልጥ ፅኑ እስራትና መቀጮ ይቀጣል፡፡ ስለዚህ ፖሊስ ወይም የህግ አስከባሪ በቁጥጥር ስር የዋለውን ተጠርጣሪ በህግ በተወሰነው 48 ሰዓት ውስጥ በአቅራቢያ የሚገኝ ፍርድ ቤት ያለውን ስልጣን በመጠቀም ባያቀርበው የወንጀል ተጠያቂነት የሚያስከትል ነው፡፡

ለዛሬ ያዘጋጀንላችሁን ጽሁፍ በዚሁ አበቃን በቀጣይ በሌላ አርዕስት እስክንገናኝ መልካም ጊዜን ተመኘን፡፡

ፌናን ተጊበሉ

የሚያዝበት በቂ ገንዘብ ሳይኖረዉ ቼክ መፃፍ የሚያስከትለዉ የህግ ተጠያቂነት

በቼክ አጭበርብሮ ተያዘ፤ ደረቅ ቼክ ፃፈ እየተባለ ሲነገር ብዙ ጊዜ ይሰማል፤ ለመሆኑ አንድ ሰዉ በራሱ ስም ከባንክ ባወጣዉ ቼክ እራሱ ፅፎ እና ራሱ ፈርሞ የማጭበርበር ወንጀል
የሚፈፅመዉ እንዴት ነዉ? በቂ ገንዘብ ሳይኖር ቼክ መፃፍ ከህግ አንፃር የሚያስጠይቅበት አግባብ ምን ይመስላል?

ቼክ ሲባል በባንክ ተቀማጭ ገንዘብ ያለዉ ሰዉ ለራሱ ወይም ለሌላ ሰዉ ገንዘብ እንዲከፈል ትእዛዝ ለባንክ የሚያቀርብበት ሰነድ ማለት ሲሆን፤ በዚህ መነሻነትም ግለሰቡ በቼክ ለመጠቀም በቅድሚያ በባንክ የተቀመጠ ሊያዝበት የሚያስችለው በቂ የሆነ ገንዘብ በአካዉንቱ ዉስጥ ሊኖረዉ ይገባል ማለት ነው፡፡ በመሆኑም ግለሰቡ በቼክ እንዲከፈል
የሚያዘዉ ገንዘብ በባንክ ከተቀመጠው አጠቃላይ ሂሳቡ የማይበልጥ ወይም በግሉ ካለዉ ከተቀመጠ ገንዘብ ጋር እኩል ሊሆን ይገባል፡፡ ነገር ግን ይህሳይሆን ቀርቶ በቂ ገንዘብ
እንደሌለዉ እያወቀ ቼክ ፅፎ መስጠት በህግ የሚያስጠይቅ ወንጀል ይሆናል ማለት ነዉ፡፡

ቼክ ባንክ እንዲከፍል ትእዛዝ የሚሰጥበት ሰነድ እንደመሆኑ የእራሱ የሆነ የሚያዝበት በቂ ገንዘብ ሳይኖረዉ ቼክ ፅፎ እና ፈርሞ መስጠት በወንጀል ተጠያቂ እንደሚያደርግ የኢ.ፌ.ዴ.ሪ የወንጀል ህግ አንቀፅ 693 (1)ላይ "ማንም ሰው ቼክ በሚያወጣበት ወይም ቼኩ ለባንክ በሚቀርብበት ጊዜ የሚያዝበት በቂ ገንዘብ አለመኖሩን እያወቀ ቼክ ያወጣ
ወይም የሰጠ እንደሆነ በቀላል እስራት ወይም እንደነገሩ ክብደት ከ10 አመት በማይበልጥ ፅኑ እስራት እና መቀጮ ይቀጣል” በሚል ይደነግጋል እንዲሁም በዚሁ አንቀፅ ቁጥር (2) መሰረት ደግሞ አድራጎቱ የተፈፀመዉ በቸልተኛነት እንደሆነ በመቀጮ ወይም ከአንድ አመት በማይበልጥ ቀላል እስራት ያስቀጣል" በሚል የሚያስከትለዉን የህግ ተጠያቂነት
ያብራራዋል፡፡

አንዳንድ ጊዜ ሰዎች የሚፈልጉትን ነገር ለማግኘት በጊዜዉ ገንዘብ በእጃቸዉ ላይ ስለሌላቸዉ ብቻ ወይም እንደ ጥሩ አማራጭ በመዉሰድ ቼክ ፅፈዉ እንደዋስትና የሚያሲዙበት ሁኔታ አለ፤ ከህግ አንፃር ግን ቼኩ በማስያዣነት የተሰጠ መሆኑን የቼኩ ባለቤት እና ቼኩ የተፃፈለት ግለሰብ የሚያዉቁ መሆኑ ግንዛቤዉ ስላላቸዉ የማታለል ወንጀል ተፈፅሟል ለማለት ባይቻልም እንኳን፤ ተከሳሹ ጥፋተኛ ለመሆኑ የሚያዝበት ገንዘብ አለመኖሩን ወይም ተቀማጭ ያደረገዉ ገንዘብ ማለቁን እያወቀ፤ ወይም ቼኩ ለክፍያ ባንክ በሚቀርብበት ጊዜ በቂ ገንዘብ አለመኖሩን እያወቀ ቼክ ፅፎ እና ፈርሞ በመስጠቱ በወንጀል ህጉ ተጠያቂ እንዲሆን ያደርገዋል፡፡

በአጠቃላይ የወንጀል ህጉ በቼክ አማካኝነት የሚታለል ሰው እንዳይኖር ለመጠበቅ ወይም ለማድረግ የተዘጋጀ መሆኑን በመገንዘብ ጥቅም ለማግኘትም ይሁን ባንክ ያለዉን ቀሪ
ገንዘብ ምን ያህል መሆኑን ሳያረጋግጡ አሊያም በቸልተኝነት ቼክ ፅፎ እና ፈርሞ መስጠት ዞሮ ዞሮ ከተጠያቂነት የሚያድን አለመሆኑን በመገንዘብ እንደዚህ አይነት ተግባራትን የሚፈጽሙ አካላት ቼክ ከመጻፋቸው በፊት በቂ ገንዘብ እንዳላቸው በማረጋገጥ እራሳቸውን ከወንጀል አድራጊነት ቢከላከሉ መልካም ነው፡፡

መልካም ቀን ተመኘን!!
ፌናን ተጊበሉ

ሰላም ዉድ ተከታታዬቻችን በዛሬው እለት የኮቪድ-19 ስርጭትን ለመከላከል፣ ለመቆጣጠር እና የሚያስከትለውን ጉዳት ለመቀነስ የወጣውን የአስቸኳይ ጊዜ
አዋጅ እና አዋጁን ለማስፈጸም የወጣውን ደንብ ለማስፈጸም በሚኒስትሮች ኮሚቴ የወጣውን መመሪያ ቁጥር 6/2012ን pdf አዉርዳችሁ እንድታነቡት አዘጋጅተናል፡፡

መልካም ቀን ተመኘን