በከተማችን አዲስ አበባ ከአከራይ ተከራይ የውል ስምምነት ጋር በተያያዘ ለሚገጥሞት ማንኛውም ችግር ጥቆማ መስጠት እንደሚችሉ ያውቁ ኖሯል?

በአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር ማንኛውም አከራይ ከመጋቢት 24/2016 ዓ.ም ጀምሮ የቤት ኪራይ መጨመርም ሆነ ተከራይን ማስወጣት ፈፅሞ የተከለከለ ነው። ስለሆነም ከዚህ ጋር በተያያዘ የቤት ኪራይ ጭማሪ አልያም ቤቱን ይልቀቁልኝ የሚል ግፊት ከደረሰብዎ በእነዚህ ስልክ ቁጥሮች ጥቆማ መስጠት እና መብትዎን ማስከበር ይችላሉ።

የጥቆማ ስልክ ቁጥሮች 👇👇👇

+251118722917

+251118553820

የውል ይርጋ
---------------
1)የፍ/ብ/ሕ/ቁ 1810(2) ላይ የተመለከተው የይርጋ ገደብ ተፈፃሚ የሚሆነው ውል በፈቃድ ጉድለት ወይም በችሎታ ማጣት የተነሳ እንዲፈርስ ጥያቄ የቀረበ እንደሆነ ብቻ ስለመሆኑ የፍ/ብ/ህቁ 1810 የሰ/መ/ቁ 48012 ቅፅ 12
2)በውል ግንኑነት ውስጥ የራስን ግዴታ ሳይወጡ ሌላው ወገን ግዴታውን አልተወጣም በሚል የሚቀርብ ክስ ተቀባይነት የሌለው ስለመሆኑ የፍ/ብ/ሕ/ቁ 1757 በሰ/መ/ቁ 39568 በቅፅ 12
3)የማይንቀሳቀስ ንብረት ሻጭ በዉሉ መሠረት የመፈፀም ፍላጎት የሌለው መሆኑን በማያሻማ ሁኔታ ለገዢ ያላሳወቀ እንደሆነ ገዥ ውሉ እንዲፈፀምለት የመጠየቅ መብቱ በ10  ዓመት ይርጋ የሚታገድበት ስለመሆኑ 1845;1789:1731:1732 የሰ/መ/ቁ 38935 ቅፅ 12
4)የፍትሐብሄር ጉዳዮች የ ይርጋ ጊዜ መቆጠር የሚጀምረው ግዴታውን ለመጠየቅ ተገቢ ከሆነው ጊዜ ጀምሮ ስለመሆኑ በፍ/ብ/ሕ/ቁ 1846 የሰ/መ/ቁ 36756 ቅፅ 12
5)የፀና የውል ግዴታ የገባ ሰው ውሉ በፍርድ እንዲሰረዝ ለመጠየቅ የሚችለው ሌላኛው ተዋዋይ ወገን ግዴታውን በአግባቡ ያልፈፀመ(ያልተወጣ) እንደሆነ ወይም የፈፀመው ፍፁም ባልሆነ አኳኃን ከሆነ ስለመሆኑ በፍ/ብ/ህ/ቁ 1784;1785(2).(1)"የሰ/መ/ቁ 66935 ቅፅ 13 ላይ ሰፍሯል።
https://t.me/ethiolawtips

የቦሌ ክ/ከተማ ፍትህ ጽ/ቤት የህግ ስርጸትና ምክር መስጠት ዳይሬክቶሬት ሰኔ 12 ቀን 2016 ዐ.ም በፌደራሉ የመኖሪያ ቤት ኪራይ ቁጥጥርና አስተዳደር አዋጅ ቁጥር 1320/2016 ዙሪያ የአደባባይ ግንዛቤ ፈጠራ ስራ ሰራ!!! በዝግጅቱም ስለመኖሪያ ቤት ኪራይ ውል ምንነት፣ ዘመን፣ መታደስ፣ መቋረጥ እንዲሁም በአዋጁ ስለሚቋቋሙ ተቋማት ስልጣንና ሃላፊነት ግንዛቤ ተፈጥሯል። እነሆ ከዝግጅቱ የተወሰዱ ጥቂት ምስሎች!!!!!

የሰበር መ/ቁ 227978
ሕዳር 26 ቀን 2015 ዓ.ም

የፋይናንስ ተቋማት ለሰጡት ብድር አከፋፈል በመያዣነት የያዙት ተሽከርካሪ የጦር መሣሪያ ጭኖ በመገኘቱ የተነሳ በጉምሩክ ኮሚሽን ሲወረስ የተሽከርካሪው ባለቤት (ተበዳሪው) የውርስ ውሳኔውን ሕጋዊነት በመቃወም ለታክስ ይግባኝ ኮሚሽን በሚያቀርበው የይግባኝ አቤቱታ ጣልቃ በመግባት የክርክሩ ተካፋይ መሆን ይችላሉ ወይስ አይችሉም?

የፋይናንስ ተቋማት ለሰጡት ብድር በመያዣነት የያዟቸው ተሽከርካሪዎች ሕገወጥ የጦር መሣሪያ ለማዘዋወር ድርጊት መፈጸሚያነት ውለው ሲገኙ በጉምሩክ ኮሚሽን አስተዳደራዊ ውሳኔ ውርስ የሚደረጉ ሲሆን የፋይናንስ ተቋማቱም የውርስ ውሳኔው በተሽከርካሪዎቹ ላይ ያላቸውን የቀደምትነት መብት ከግምት ውስጥ ያላስገባ ነው የሚል ክርክር ያቀርባሉ።

በጉምሩክ አዋጅ ቁ. 859/06 አንቀጽ 153 መሠረት የጉምሩክ ጉዳዮች አቤቱታ አጣሪ የሥራ ክፍል የውርስ ውሳኔውን በማጽናት በሰጠው ውሳኔ ላይ የተሽከርካሪው ባለቤት ለታክስ ይግባኝ ኮሚሽን በሚያቀርበው ይግባኝ ላይ አበዳሪው ባንክ በታክስ ይግባኝ ኮሚሽኑ የአሰራር መመሪያ ቁ. 02/11 አንቀጽ 16(1)(ሀ) መሠረት የጣልቃ ገብ አቤቱታ በማቅረብ የክርክሩ ተካፋይ መሆን ይችላል? ወይስ ጉዳዩ በቀጥታ ለመደበኛ ፍ/ቤቶች የሚቀርብ ነው? በሚለው ጉዳይ ላይ ግልጽነት ባለመኖሩ ለክርክር በር ሲከፍት ቆይቷል።

የታክስ ይግባኝ ኮሚሽኑ የፋይናንስ ተቋማቱ የሚያቀርቡትን የጣልቃ ገብ አቤቱታ ተቀብሎ የማየት ሥልጣን በሕግ ያልተሰጠው መሆኑን በመጥቀስ አቤቱታውን ውድቅ ሲያደርግ የቆየ ሲሆን ጉዳዩን በይግባኝ የሚመለከቱ መደበኛ ፍ/ቤቶች ደግሞ የጉምሩክ ጥፋት መፈጸሙን ተከትሎ የሚጣሉ አስተዳደራዊ ቅጣቶችንና የውርስ ውሳኔዎችን ሕጋዊነት በመቃወም የሚቀርቡ ቅሬታዎችን ተቀብሎ የማየትና መርምሮ በጉዳዩ ላይ ውሳኔ የመስጠት የመጀመሪያ ደረጃ የሥረ ነገር ሥልጣን ለጉምሩክ ኮሚሽን አቤቱታ አጣሪ የሥራ ክፍሎች የተሰጠ በመሆኑና በጉምሩክ አዋጁ የተዘረጋው የቅሬታ አቀራረብ ሥነ ሥርዓት በጉዳዩ ላይ ያገባናል የሚሉ ሦስተኛ ወገኖች ወደ ክርክሩ በመግባት መብትና ጥቅማቸውን ለማስከበር የሚችሉበትን አሠራር ያልዘረጋ በመሆኑ ተበዳሪው (የተሽከርካሪው ባለቤት) ለታክስ ይግባኝ ኮሚሽን በሚያቀርበው የይግባኝ አቤቱታ ላይ የፋይናንስ ተቋሙ የክርክሩ ተካፋይ ሊሆን ይገባል የሚል አቋም ያንጸባርቃሉ።

ይህንን በሚመለከት የፌ/ጠ/ፍ/ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት በሰ/መ/ቁ. 227978 አስገዳጅ የሕግ ትርጉም ሰጥቷል። ሰ/ሰ/ችሎቱ
- በታክስ ይግባኝ ኮሚሽን በሚካሄዱ ክርክሮች የሚያከራክረው ጉዳይ ተሽከርካሪው የጦር መሣሪያ ጭኗል? አልጫነም..ሊወረስ ይገባል? አይገባም የሚል ክርክር በመሆኑና የፋይናንስ ተቋማቱም የቀዳሚነት መብት ያላቸው ስለመሆኑ ከማንሳት በስተቀር ተሽከርካሪው የጦር መሣሪያ ጭኗል ወይስ አልጫነም በሚለው የክርክር ፍሬ ጉዳይ ላይ የሚያቀርቡት ክርክር አለመኖሩን፤ በመሆኑም ለክርክሩ ምክንያት በሆነው ፍሬ ጉዳይ ላይ መብት ወይም ጥቅም የሌላቸው መሆኑን...

- የቀዳሚ መብት ጥያቄ የሚነሳው በፍ/ብ/ሕ/ቁ. 3059(1) መሠረት በመያዣ የተያዘው ንብረት በሌሎች ገንዘብ ጠያቂዎች ተይዞ ንብረቱ በሀራጅ ከተሸጠ በኋላ የተገኘው ገንዘብ የሁሉንም ዕዳ መሸፈን በማይችል ጊዜ መሆኑንና የቅድሚያ መብት አቤቱታ በዚህ ደረጃ የሚነሳ አለመሆኑን፤ የፋይናንስ ተቋማት ወደ ክርክሩ እንዲገቡ በሚል በሥር ፍ/ቤቶች የሚሰጥ ውሳኔ በባንኩና በተበዳሪው መካከል ያለውን የብድር/መያዣ ውል መሰረት ያደረገ አለመሆኑን በማንሳት ....ባንኩ የብድር ውሉን መሠረት በማድረግ የሚያቀርበውን የመብት ጥያቄ ግን በመጠበቅ ውሳኔ ሰጥቷል።

በመሆኑም የፋይናንስ ተቋማት በመያዣነት የያዙት ተሽከርካሪ የውርስ ውሳኔ ሲተላለፍበት የመያዣ ውሉን መሠረት አድርገው በመደበኛ ፍ/ቤቶች ክስ ከሚመሰርቱ በስተቀር የውርስ ውሳኔውን ሕጋዊነት ብቻ በሚመለከተው በታክስ ይግባኝ ኮሚሽን በተሽከርካሪው ባለቤትና በጉምሩክ ኮሚሽን መካከል በሚካሄድ ክርክር ጣልቃ ገብተው ለመከራከር አይችሉም።

Tsegazeab Zerihun Gebeyehu, an Attorney for FDRE Customs Commission.

JOIN ስለ-ህግ ABOUT-LAW
Telegram- https://telegram.me/ethiolawblog
Facebook- https://m.facebook.com/aboutlawlegalservice
LinkedIn- https://www.linkedin.com/company/aboutethiopian-law

የቤት ሠራተኞች ሕጋዊ የሰነድ ውል እንዲኖራቸው የሚያስችል የሕግ ማዕቀፍ ሊዘጋጅ ነው
***
የአገር ውስጥ የቤት ሠራተኞች ከአሠሪዎቻቸው ጋር ሕጋዊ የሰነድ ውል እንዲኖራቸው ጥናት በማድረግ፣ የሕግ ማዕቀፍ ለማዘጋጀት ቅድመ ዝግጅት ማጠናቀቁን የሥራና ክህሎት ሚኒስቴር አስታወቀ፡፡
 ሚኒስቴሩ ይህንን ያስታወቀው ለዓለም አቀፍ በጎ አገልግሎት የቆመ ክርስቲያናዊ ድርጅት የቤት ሠራተኞች የሥራ ላይ መብቶች አጠባበቅ ሁኔታን አስመልክቶ፣ በአሠሪና ሠራተኛ አዋጅ የሥራ ሁኔታቸውን በሕግ የሚደነግግ ደንብ እስኪወጣ ድረስ፣ በመንግሥት ደረጃ ተቀባይነት ያለው የሥራ ቅጥር ውል ለመንደፍ የሚያስችል ውይይት ሰኔ 19 ቀን 2016 ዓ.ም. ከባለድርሻ አካላት ጋር ሲያካሂድ ነው፡፡

የሥራና ክህሎት ሚኒስቴር በአሠሪና ሠራተኛ ጉዳይ ዘርፍ የሦስትዮሽ ግንኙነት ማስተግበሪያ ዴስክ ኃላፊ አቶ እንዳልክ ተክለ ሃዋሪያት ለሪፖርተር እንደገለጹት፣ የቤት ሠራተኞች ከአሠሪዎቻቸው ጋር ያላቸው ግንኙነት ጤናማ እንዲሆንና መብቶቻቸው እንዲጠበቁ ለማድረግ የሕግ ማዕቀፍ ማዘጋጀት አስፈላጊ ነው፡፡
የቤት ሠራተኞች መብቶቻቸውንና ግዴታቸውን በተገቢው መንገድ እንዲለዩ እንዲህ ዓይነት አሠራር መከተል አስፈላጊ መሆኑ እንደታመነበት ገልጸው፣ ማናቸውም የቤት ሠራተኞች ለአገር ውስጥም ሆነ ለውጭ አገር የሥራ ሥምሪት በበቂ ሁኔታ እንዲሠለጥኑ ሚኒስቴሩ የተሻለ አሠራርን ዘርግቶ ወደ ሥራ መግባቱን አክለዋል፡፡
በቅርቡም ጥናት ተደርጎበት ወደ ሥራ የሚገባበት ይህ አሠራር ለውጭ አገር የሥራ ሥምሪት መነሻነት ጉልህ አስተዋጽኦ እንደሚኖረው የገለጹት ኃላፊው፣ ጥናቱንም ከዓለም አቀፍ በጎ አገልግሎት የቆመ ክርስቲያናዊ ድርጅትና ጉዳዩ ከሚመለከታቸው ባለድርሻ አካላት ጋር በጋራ የሚሠራ እንደሆነ አብራርተዋል፡፡
ለዓለም አቀፍ በጎ አገልግሎት የቆመው ክርስቲያናዊ ድርጅት ሠራተኞች በተለያዩ ክልሎች ላይ የሠሩትን ጥናት እንደ መነሻነት በመጠቀም፣ የቤት ሠራተኞችና አሠሪዎች መብትና ግዴታቸው ምንድነው የሚለውን ጉዳይ ከተጠቃሚዎቹ በማወቅ የሕግ ማዕቀፍ የሚዘጋጅ መሆኑን ተናግረዋል፡፡

የውጭ አገር የሥራ ሥምሪት በተመለከተ ማንኛውም ዜጋ ወደ ውጭ ሥራውን ከጀመረበት ጀምሮ አገልግሎት እስከሚያገኝበት ድረስ፣ የራሱ የሆነ አሠራር እንዳለውና መመርያም ጭምር እንደተዘጋጀለት ጠቁመዋል፡፡
የቤት ሠራተኞች የሥራ ሁኔታቸው በሕግ ጥበቃ ባለመደረጉ እየደረሰባቸው ያለውን የመብት ጥሰትና ልዩ ልዩ አካላዊ እንዲሁም ሥነ ልቦናዊ ጉዳት ለማስቀረት በአሠሪና በሠራተኛ አዋጅ የተቀመጠውን ደንብ እንዲወጣ መንግሥትን እየወተወተ መሆኑን፣ የኢትዮጵያ ሠራተኛ ማኅበራት ኮንፌዴሬሽን (ኢሠማኮ) የፕሬዚዳንት ጽሕፈት ቤት ኃላፊ አቶ ዘሪሁን ገዛኸኝ አስረድተዋል፡፡
በአሠሪና ሠራተኛ አዋጅ ደንብ እስኪወጣ የሠራተኞቹን መብትና ግዴታ፣ እንዲሁም የአሠሪዎቹን ኃላፊነት የሚያሳይ የሥራ ውል ተነድፎ ሥራ ላይ እንዲውል መደረግ እንዳለበት ኢሠማኮ ያምናል ሲሉ ኃላፊው ገልጸዋል፡፡
ከዚህ ጋር ተያይዞ ያሉባቸውን ችግሮች ለመፍታት እንዲቻል ደንብና መመርያዎች እንዲወጡ በአዋጁ ቢደነገግም፣ በተፈለገው መጠን ተሠርቶ ባለመታየቱ እንደ ማንኛውም ሠራተኛ በጋራ በመሆን የጋራ ችግሮቻቸውን የሚመክሩበት፣ የመደራጀት መብት እንዲኖራቸው ያልተቋረጠ ጥረቶችን ሲያደርግ መቆየቱን አብራርተዋል፡፡
የቤት ውስጥ ሠራተኞች በአሠሪና ሠራተኛ ሕጉ ተካተው ተገቢውንና ወጥ የሆነ አደረጃጀት እንዲኖራቸው ለማስቻል፣ የዓለም ሥራ ድርጅት ድንጋጌ ቁጥር 189 የኢትዮጵያ የሕግ አካል እንዲሆን ሁሉም ለባለድርሻ አካል የግሉን ኃላፊነት መወጣት አለበት ብለዋል፡፡
ኮንቬሽኑን ኢትዮጵያ እንድታፀድቅና የሕጎቿ አካል እንዲሆን ለማስቻል በሕጉ ላይ በቂ ዕውቀት ባላቸው ከአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲና ከሌሎች አካላት በሚገኙ ባለሙያዎችን ጭምር በመጠቀም የሕግ አካላት፣ የኢትዮጵያ ሰብዓዊ መብቶች ኮሚሽን፣ የሠራተኞችና የአሠሪዎች አደረጃጀቶች፣ የፌዴራልና የክልል አስፈጻሚ አካላትና ሌሎች ባለድርሻ አካላት የጋራ ውይይቶች አድርገው የተጎዱና የተረሱ ወገኖች ሰብዓዊና የሥራ ላይ መብቶቻቸው መጠበቅ እንዳለበት በማመን የጋራ ስምምነት ተደርሷል ሲሉ አስረድተዋል፡፡

የማታለል ወንጀል ከእምንት ማጉደል ወንጀል በምን ይለያል? በድንጋጌዎቹ የወንጀል ክስ ለማቅረብ በመሠረታዊነት መሟላት ያለባቸው የማስረጃ ዓይነቶችስ ምንድናቸው?

በ፡-ሲሳይ ጎኣ

ይህ ጽሑፍ ከማታለልና ከእምነት ማጉደል ጋር በተያያዙ እየተነሱ ያሉ ችግሮችን በወፍ በረር ቅኝት ለመዳሰስ ይሞክራል፡፡ በጽሑፉም የሚከተሉትን ዋና ጉዳዮች ያገኛሉ፡፡

- በንብረት ላይ የሚፈፀም ወንጀል በጠቅላላው
- አታላይነት
- እምነት ማጉደል
- እምነት ማጉደል ከማታለል የሚለይበት መሰረታዊ ነገር
- የእምነት ማጉደል ወንጀል በመሰረታዊነት ለማቋቋም በወንጀል
ህጉ አንቀፅ 675 ላይ የተመለከተው መስፈርት
- አንቀፁን ከመተግበር አንፃር በተግባር የሚያጋጥሙ ችግሮች

ጽሑፉን በማንበብና ለሌሎች በማካፈል የኢትዮጵያ የሕግ አቋምን ይደግፉ!

https://www.abyssinialaw.com/blog/yematale-wenije-ke-i-niti-magude-wenije-be-ni-yileya-bedinigagewocu-yewenije-kisi-lemaqirebi-bemeseretawi-ti-memwalati-yalebace-yemasireja-eyi-tocisi-nidinace-1

#ተራዘሟል

በአዲስ አበባ የአከራይ ተከራይ ውል ምዝገባ  እስከ ሐምሌ 24/2016 ዓ.ም ድረስ ተራዘመ።

ምዝገባው ሰኔ 30 ያበቃል መባሉ ይታወሳል።

የአዲስ አበባ ቤቶች ልማት እና አስተዳደር  ቢሮ ይፋ ባደረገው መረጃ ከሰኔ 1 እስከ ሰኔ 26 ቀን 2016 ዓ.ም ድረስ 248,469 የኪራይ ውል ምዝገባ ተከናውኗል።

አሁንም ምዝገባው እንደቀጠለ ይገኛል ብሏል።

ነገር ግን ፦
- በርካታ ተመዝጋቢ በመኖሩ
- ቀሪ ያልተመዘገበው የተከራይ አከራይ ውል እስከ ሰኔ 30/2016 መዝግቦ ለማጠናቀቅ አዳጋች ስለሚሆን
- ቀኑ እንዲራዘምም ከህብረተሰብ በቀረበ ጥያቄ  የምዝገባ ጊዜው እስከ ሐምሌ 24 ቀን 2016 ዓ/ም መራዘሙን ቢሮው ገልጿል።

ነዋሪዎች ጊዜው ተራዘመ ብለው ሳይዘናጉ ከመደበኛ የስራ ሰዓት ውጭ ፣ ቅዳሜ እና እሁድን ጨምሮ ሳይጨናነቁ ምዝገባ እንዲያካሂዱ ጥሪ ቀርቧል።

#AddisAbabaHousingDevelopmentandAdministration

ባልና ሚስት በጋብቻ መካከል የሚያደርጉት የስጦታ ውል ተቀባይነት አለው?

በጋብቻ መካከል በየትኛውም ንብረት ላይ ባልና ሚስት እርስ በራስ የሚያደርጉት የስጦታ ውል ፍ/ቤት ቀርቦ ካልፀደቀ በቀር  በህግ ፊት ተቀባይነት የለውም።ሲል የፌደራል ሰበር ሰሚ ፍ/ቤት በሰ.መ.ቁ. 158292 አስገዳጅ የሕግ ትርጉም ሰጥቷል።
@lawyerhenoktaye

+251911954039
Telegram 🔥👇
https://t.me/ethiolawtips
Business law tips
@henoktayelawoffice

àa~

ከህግ ውጪ የተቋረጠ የስራ ውል ለሰራተኛው የሚያስገኛቸው ጥቅማጥቅሞች

1 የስራ ስንብት ክፍያ
የስራ ውሉ አላግባብ የተቋረጠበት ሰራተኛ በአዋጅ 1156/11 አንቀፅ 39(1) እና 40(1) መሰረት እንደ ነገሩ ሁኔታ የአንድ አመት ደሞዙን የሚደርስ የስራ ስንብት ክፍያ ያገኛል፡፡

2. የካሳ ክፍያ
የስራ ውሉ አላግባብ የተቋረጠበት ከስራ ስንብት ክፍያ በተጨማሪ በአዋጅ 1156/11 አንቀፅ 43(4)(ለ) መሰረት የካሳ ክፍያ ያገኛል፡፡ሆኖም ካሳው የሰራተኛውን ማዕከላዊ የቀን ደሞዝ ደመወዙ በ180 ተባዝቶ ከሚያገኘው ውጤት መብለጥ የለበትም፡፡
3. ያልተጠቀሙበት የአመት እረፍት ወደ ገንዘብ ተቀይሮ የሚከፈል ክፍያ
የስራ ውሉ አለአግባብ የተቋረጠበት ሰራተኛ ከስራ ስንብት ክፍያ እና ከካሳ ክፍያ በተጨማሪ ያልተጠቀመበት የአመት እረፍት ወደ ገንዘብ ተቀይሮ በአዋጅ 1156/11 አንቀፅ 77(4) መሰረት ይከፈለዋል፡፡
4. ክፍያ ለዘገየበት ክፍያ
ሰራተኛው የሚለግበትን የአሰሪ ንብረት መልሶ ክሊራንስ ከጨረሰ በኋላ ሊከፈሉት የሚገቡ ክፍያዎች በ7 ቀን ውስጥ ካልተከፈሉት በአዋጁ አንቀፅ 38 መሰረት እስከ 3 ወር ደመወዝ ሊከፈለው ይችላል፡፡
5.ያልተከፈለው የወር ደመወዝ ካለ ይከፈለዋል፡፡
6. ለተጨማሪ ስራ ክፍያ
ከመደበኛ የስራ ሰአት ውጪ በበአል ቀናት የተሰራ ስራ፤በእረፍት ቀናት የተሰራ ስራ ካለ ለእነኝህ ስራዎች በአዋጅ አንቀፅ 66 እና 68 መሰረት ሰራተኛው ክፍያ ያገኛል፡፡
7. የስራ የምስክር ወረቀት
በአዋጁ አንቀፅ 12(8) መሰረት ሰራተኛው የስራ ልምድ ማስረጃ ያገኛል አንድ የግል ድርጅት ሰራተኛ የስራ ውሉ የህግ ውጪ ሲቋረጥ የሚያገኛቸው ህጋዊ ጥቅማ ጥቅሞች እነዚህ ናቸው፡፡
ማሳሰቢያ  :- ይህ ተግባራዊ የሚሆነው ለግል ሰራተኞች ብቻ ነው፡፡
#Join 👇
https://t.me/ethiolawtip

የህሊና ጉዳት ካሳ (Moral Damage)
የህሊና ጉዳት ካሳ (Moral Damage) ምንነት
የህሊና ጉዳት ካሳ (Moral damage) በአንድ ሰው ድርጊት ምክንያት ለደረሰ የስሜትና የመንፈስ ጉዳት በፍርድ ቤቶች የሚወሰን የካሳ ዓይነት ነው፡፡ የህሊና ጉዳት በተጎጂው ላይ የደረሰውን የስሜት መጎዳት፣ የሥነ-ልቦና ጉዳት፣ ሐዘን፣ ሀፍረት፣ ውርደት፣ አእምሮአዊ ጭንቀት፣ ፍርሃት፣ መጥፎ ስም፣ የቆሰሉ ስሜቶች፣ የሞራል ድንጋጤ፣ ማህበራዊ ውርደት፣ በአካላዊ ስቃይ ምክንያት የተከሰተ የሞራል ጉዳት እና ተመሳሳይ ጉዳቶች ያካትታል። ከፍትሐብሔር ግንኙነት በተጨማሪ በወንጀል ጉዳይ ተጎጂው በተከሳሹ የወንጀል ድርጊት ምክንያት የደረሰበትን የሞራል ስቃይ ለመካስ ያገለግላል።
የህሊና ጉዳት ካሳ ፅንሰ-ሀሳብ በባህሪው ተጎጂው የደረሰበት ጉዳት ለማካካስ የሚሰላ ነው፡፡ እንዲሁም ተጎጂው በገንዘብ ረገድ ለደረሰበት ጉዳት ሳይሆን በህሊናው ላይ ለደረሰበት ጉዳት የሚከፈል ክፍያ ነው፡፡ ስለሆነም የሞራል ጉዳት ወይም የህሊና ጉዳት ካሳ ቁሳዊ ላልሆኑ ጉዳቶች እንደ ማከሚያ የተሰጡ የጉዳት ክፍያዎች ናቸው፡፡
የህሊና ጉዳት ካሳ የሚያስከፍሉ ጉዳቶች በፍትሐብሔር ህግ
የህሊና ጉዳት ካሳ በመሰረቱ ለደረሰው ጉዳት ካሣ ለመክፈል ተመዛዛኝ በሆነ አድራጎት ሊፈፀም በሚቻልበት ጊዜ ሁሉ ጥፋተኛው በደሉ ለሚያስከትለው የሕሊና ጉዳት ካሳን መክፈል እንደሚገባ በፍትሐብሔር ሕግ ቁጥር 2105(1) ስር ተደንጓል፡፡
በፍትሐብሔር ሕግ ቁጥር 2105(2) የህሊና ጉዳት በሕጉ በግልፅ ካልተመለከተ በቀር የገንዘብ ካሳ የማያስከፍል መሆኑ ተቀምጧል። በሌሎች ህጎች ስለ ሞራል ካሳ የተደነገጉ ድንጋጌዎች እንዳሉ ሆነው በፍትሐብሔር ሕጉ ከውል ውጪ ስለሚደርስ ሃላፊነት ሥር የገንዘብ ካሳ የሚያስገኙ የህሊና ጉዳት ዓይነቶች በፍትሐ ብሔር ሕጉ ከቁጥር 2106 እስከ ቁጥር 2115 ድረስ ያሉት ብቻ ናቸው።
በፍትሐብሄር ህጉ የህሊና ጉዳት ካሳ የሚያስከፍሉ ጥፋቶች የሚከተሉት ናቸው፡፡
ታስቦ የተደረገ ጥፋት (በፍትሐብሔር ሕግ ቁጥር 2106)፡- በከሳሹ ላይ ታስቦ የህሊና ጉዳት በሚደርስበት ጊዜ ዳኞች በዚሁ በደል ካሳ ስም ተከሳሹ ለከሳሹ በርትዕ ካሳ እንዲከፍል ወይም ከሳሹ ላመለከተው በጎ አድራጎት ድርጅት እንዲከፈል ለመፍረድ ይችላሉ።
በተበዳዩ ሰውነት ላይ ስለሚደርስ ጉዳት (በፍ/ሕ/ቁ 2107)፡- ተከሳሹ በከሳሹ ላይ አስቀያሚ ወይም የሚያስጠላ መጥፎ መንካት በሚያደርግበት ወቅት ለተበዳይ ካሳ ይከፈለዋል።
ያለአግባብ ሰውን በመያዝና በማገድ የሚደርስ ጥፋት (በፍ/ሕ/ቁ 2108)፡- ተከሳሹ ህግን ተቃራኒ በሆነ አኳኋን የከሳሹን ነፃነት አግዶ በተገኘ ጊዜ የሚከፈል የህሊና ጉዳት ካሳ ነው፡፡
በስም ማጥፋ ስለሚደርስ ጉዳት (በፍ/ሕ/ቁ 2109)፡- ከሳሹ ተሰድቦ ወይም ስሙ ጠፍቶ ሲገኝ
• ከሳሹ በወንጀል ህግ የሚያስቀጣ ወንጀል ሰርቷል በማለት ስሙን በማጠፋት የበደለው እንደሆነ፣
• የስም ማጥፋት ሥራዎች ከሳሹን በሞያ ሥራ ችሎታ የሌለው ወይም እውነተኛነት የሌለው መሆኑን ለማሳመን የተደረገ እንሆነ፣
• ነጋዴ ሆኖ ዕዳውን ለመክፈል አይችልም በማለት አስመስሎ ለማሳመን የሆነ እንደሆነ፣
• ተላላፊ በሽታ አድሮበታል በማለት ለማሳመን የሚጥር እንደሆነ፣
• አስነዋሪ የሆነ ጠባይ አለው በማለት አስመስሎ ለማሳመን የሚጥር እንደሆነ የህሊና ጉዳት ካሳ እንዲከፈለው ይሆናል።
የባልና ሚስትን መብት በመድፈር የሚደርስ ጥፋት (በፍ/ሕ/ቁ 2110)፡- ተከሳሹ የባልነት ወይም የሚስትነትን መብቶች ነክቶ የተገኘ እንደሆነ የሚከፈል ክፍያ ነው፡፡
ልጅን ነጥቆ በመውሰድ የሚደርስ ጥፋት (በፍ/ሕ/ቁ 2111)፡- የልጁ ጠባቂነት የከሳሹ ሆኖ ተከሳሹ ልጁን ነጥቆ በመውሰዱ ጥፋተኛ ሆኖ በወንጀል በሚቀጣበት ወቅት የሚከፈል ክፍያ ነው።
ንብረቶችን በመድፈር የሚደርስ ጥፋት (በፍ/ሕ/ቁ 2112)፡- ከሳሹ እንዳይደርስበት በግልፅ ያስታወቀውን በመቃወም ተከሳሹ በደንብ በእጁ ወይም በይዞታው የሚገኘውን ንብረት የወሰደበት እንደሆነ ወይም በርስቱና በቤቱ የገባበት እንደሆነ በከሳሹ ላይ ስለ ደረሰው ጉዳት ለዚህ በደል ካሳ ሊወሰን ይችላል።
በአካል ጉዳት ወይም በሞት የሚደርስ ጉዳት(በፍ/ሕ/ቁ 2113)፡- አካሉ በመጉደሉ ለተበደለው ሰው ወይም ሰውየው የሞተ እንደሆነ ለዘመዱ የጉዳት ካሳ በአስተያየት ተገቢ ኪሳራ ዳኞች ሊቆርጡ ይችላሉ፡፡
የንፁህ ህሊናን ክብር በመድፈር የሚደርስ ጉዳት (በፍ/ሕ/ቁ 2114)፡- ማንኛውም ሰው በመድፈር ሥራ ወይም ለክብረ ንፅህና ተቃራኒ በሆነ ተግባር በወንጀል የተቀጣ እንደሆነ ዳኞቹ ለተደፈረችው ሴት በህሊና በደል ካሳ ስም ተከሳሹ የሚሰጠውን በርትዕ የሚገባ ካሳ ሊቆርጡ ይችላሉ። እንዲሁም ለሴቲቱ ባል ወይም ቤተ ዘመዶች ካሳ ሊቆረጥ ይችላል።
በሚስት ላይ ስለሚደርስ ጉዳት (በፍ/ሕ/ቁ 2115)፡- ማንኛውም ሰው በሌላ ሰው ሚስት ላይ የአካል ጉዳት በማድረሱ በትዳር በኩል ለባሏ የምትሰጠው ጥቅም ወይም ደስታ እንዲቀንስ ያደረገ እንደሆነ ስለበደል ካሳ ዳኞች በበዳዩ ላይ ለባለቤቷ በርትዕ ተገቢ የሆነ ኪሳራ ሊቆርጡለት ይችላሉ፡፡ በዚህ ምክንያት በሚስት ላይ ለደረሰው ጉዳት ባል የሚያቀርበው ክስ ሚስቱ ለደረሰባት ጉዳት ስለካሳ ጥቅም ከምታቀርበው ክስ ተጨማሪና የተለየ ነው፡፡ የህሊና ጉዳት ካሳ ክፍያ መጠን
በፍትሐብሔር ሕግ ቁጥር 2116 ስር እንደተደነገገው የካሳ ልክ ምን ያህል መሆኑን በርትዕ በአስተያየት ለመወሰንና የቤተ ዘመዱ እንደራሴ ሆኖ ለመነጋገር የሚችል ማን እንደሆነ ለማወቅ ዳኞች የአገር ልማድን መሰረት በማድረግ የሚወስኑ ሲሆን የጉዳት ካሳውም በማናቸውም ምክንያት ከ1000 የኢትዮጵያ ብር የበለጠ ሊሆን አይችልም፡፡ ይህ የገንዘብ መጠን ሕጉ በወጣበት ዘመን ከፍተኛ ነው ሊባል ቢችልም በአሁኑ ጊዜ ግን በጣም አነስተኛ ነው፡፡ በመሆኑም በዛ በኋላ በወጡ ልዩ ህጎች የህሊና ጉዳት ካሳ መጠን ላይ መሻሻሎች ታይተዋል፡፡ ለምሳሌ የቤተሰብ ሕግጋት ሲሻሻሉ ሕግ አውጪው የሞራል ካሳውን መጠን በገንዘብ መጠን ሳይወስን ዳኞች እንደጉዳዩ እንዲወስኑ ሥልጣን ሰጥቷቸዋል፡፡ የደቡብ ክልል የቤተሰብ ሕግ ግን በባልና ሚስት መካከል ያለው የመከባበር፣ የመተጋገዝና የመተማመን ግዴታ ከተጣሰ እስከ ብር 10,000 ድረስ ካሳ ዳኞች ሊወስኑ እንደሚችሉ በሕጉ መቀመጡ የተሻለ ሕግ አድርጎታል፡፡ እንዲሁም በቅጅና ተዛማጅ መብቶች አዋጅ ቁጥር 410/1996 አንቀፅ 34(4) መሰረት የሕሊና ጉደት ካሳ 100,000 ብር የማያንስ መሆኑ ይደነግጋል፡፡ በሌላ በኩል የመገናኛ ብዙሀን አዋጅ ቁጥር 1238/2013 አንቀፅ 84(2) ለስም ማጥፋት ወንጀል የሚወሰነው የሞራል ካሳ መጠን ከብር 300,000 እንደማይበልጥ ይደነግጋል፡፡
ማጠቃለያ
በአጠቃላይ የህሊና ጉዳት በህጉ በዝርዝር ለተቀመጡ ጥፋቶች ብቻ የሚከፈል ሲሆን የካሳው አላማም የገንዘብ ጥቅምን ለማስገኘት ሳይሆን ለደረሰ የስሜት ጉዳት እና ስብራት ማካካሻ ለመስጠት ነው፡፡ በመሆኑም የሞራል ጉዳት ደርሶብኛ የሚል ሰው የህሊና ጉዳት ካሳ ማግኘት እንደሚችል መገንዘብ ይቻላል።

የህሊና ጉዳት ካሳ (Moral Damage)
የህሊና ጉዳት ካሳ (Moral Damage) ምንነት
የህሊና ጉዳት ካሳ (Moral damage) በአንድ ሰው ድርጊት ምክንያት ለደረሰ የስሜትና የመንፈስ ጉዳት በፍርድ ቤቶች የሚወሰን የካሳ ዓይነት ነው፡፡ የህሊና ጉዳት በተጎጂው ላይ የደረሰውን የስሜት መጎዳት፣ የሥነ-ልቦና ጉዳት፣ ሐዘን፣ ሀፍረት፣ ውርደት፣ አእምሮአዊ ጭንቀት፣ ፍርሃት፣ መጥፎ ስም፣ የቆሰሉ ስሜቶች፣ የሞራል ድንጋጤ፣ ማህበራዊ ውርደት፣ በአካላዊ ስቃይ ምክንያት የተከሰተ የሞራል ጉዳት እና ተመሳሳይ ጉዳቶች ያካትታል። ከፍትሐብሔር ግንኙነት በተጨማሪ በወንጀል ጉዳይ ተጎጂው በተከሳሹ የወንጀል ድርጊት ምክንያት የደረሰበትን የሞራል ስቃይ ለመካስ ያገለግላል።
የህሊና ጉዳት ካሳ ፅንሰ-ሀሳብ በባህሪው ተጎጂው የደረሰበት ጉዳት ለማካካስ የሚሰላ ነው፡፡ እንዲሁም ተጎጂው በገንዘብ ረገድ ለደረሰበት ጉዳት ሳይሆን በህሊናው ላይ ለደረሰበት ጉዳት የሚከፈል ክፍያ ነው፡፡ ስለሆነም የሞራል ጉዳት ወይም የህሊና ጉዳት ካሳ ቁሳዊ ላልሆኑ ጉዳቶች እንደ ማከሚያ የተሰጡ የጉዳት ክፍያዎች ናቸው፡፡
የህሊና ጉዳት ካሳ የሚያስከፍሉ ጉዳቶች በፍትሐብሔር ህግ
የህሊና ጉዳት ካሳ በመሰረቱ ለደረሰው ጉዳት ካሣ ለመክፈል ተመዛዛኝ በሆነ አድራጎት ሊፈፀም በሚቻልበት ጊዜ ሁሉ ጥፋተኛው በደሉ ለሚያስከትለው የሕሊና ጉዳት ካሳን መክፈል እንደሚገባ በፍትሐብሔር ሕግ ቁጥር 2105(1) ስር ተደንጓል፡፡
በፍትሐብሔር ሕግ ቁጥር 2105(2) የህሊና ጉዳት በሕጉ በግልፅ ካልተመለከተ በቀር የገንዘብ ካሳ የማያስከፍል መሆኑ ተቀምጧል። በሌሎች ህጎች ስለ ሞራል ካሳ የተደነገጉ ድንጋጌዎች እንዳሉ ሆነው በፍትሐብሔር ሕጉ ከውል ውጪ ስለሚደርስ ሃላፊነት ሥር የገንዘብ ካሳ የሚያስገኙ የህሊና ጉዳት ዓይነቶች በፍትሐ ብሔር ሕጉ ከቁጥር 2106 እስከ ቁጥር 2115 ድረስ ያሉት ብቻ ናቸው።
በፍትሐብሄር ህጉ የህሊና ጉዳት ካሳ የሚያስከፍሉ ጥፋቶች የሚከተሉት ናቸው፡፡
ታስቦ የተደረገ ጥፋት (በፍትሐብሔር ሕግ ቁጥር 2106)፡- በከሳሹ ላይ ታስቦ የህሊና ጉዳት በሚደርስበት ጊዜ ዳኞች በዚሁ በደል ካሳ ስም ተከሳሹ ለከሳሹ በርትዕ ካሳ እንዲከፍል ወይም ከሳሹ ላመለከተው በጎ አድራጎት ድርጅት እንዲከፈል ለመፍረድ ይችላሉ።
በተበዳዩ ሰውነት ላይ ስለሚደርስ ጉዳት (በፍ/ሕ/ቁ 2107)፡- ተከሳሹ በከሳሹ ላይ አስቀያሚ ወይም የሚያስጠላ መጥፎ መንካት በሚያደርግበት ወቅት ለተበዳይ ካሳ ይከፈለዋል።
ያለአግባብ ሰውን በመያዝና በማገድ የሚደርስ ጥፋት (በፍ/ሕ/ቁ 2108)፡- ተከሳሹ ህግን ተቃራኒ በሆነ አኳኋን የከሳሹን ነፃነት አግዶ በተገኘ ጊዜ የሚከፈል የህሊና ጉዳት ካሳ ነው፡፡
በስም ማጥፋ ስለሚደርስ ጉዳት (በፍ/ሕ/ቁ 2109)፡- ከሳሹ ተሰድቦ ወይም ስሙ ጠፍቶ ሲገኝ
• ከሳሹ በወንጀል ህግ የሚያስቀጣ ወንጀል ሰርቷል በማለት ስሙን በማጠፋት የበደለው እንደሆነ፣
• የስም ማጥፋት ሥራዎች ከሳሹን በሞያ ሥራ ችሎታ የሌለው ወይም እውነተኛነት የሌለው መሆኑን ለማሳመን የተደረገ እንሆነ፣
• ነጋዴ ሆኖ ዕዳውን ለመክፈል አይችልም በማለት አስመስሎ ለማሳመን የሆነ እንደሆነ፣
• ተላላፊ በሽታ አድሮበታል በማለት ለማሳመን የሚጥር እንደሆነ፣
• አስነዋሪ የሆነ ጠባይ አለው በማለት አስመስሎ ለማሳመን የሚጥር እንደሆነ የህሊና ጉዳት ካሳ እንዲከፈለው ይሆናል።
የባልና ሚስትን መብት በመድፈር የሚደርስ ጥፋት (በፍ/ሕ/ቁ 2110)፡- ተከሳሹ የባልነት ወይም የሚስትነትን መብቶች ነክቶ የተገኘ እንደሆነ የሚከፈል ክፍያ ነው፡፡
ልጅን ነጥቆ በመውሰድ የሚደርስ ጥፋት (በፍ/ሕ/ቁ 2111)፡- የልጁ ጠባቂነት የከሳሹ ሆኖ ተከሳሹ ልጁን ነጥቆ በመውሰዱ ጥፋተኛ ሆኖ በወንጀል በሚቀጣበት ወቅት የሚከፈል ክፍያ ነው።
ንብረቶችን በመድፈር የሚደርስ ጥፋት (በፍ/ሕ/ቁ 2112)፡- ከሳሹ እንዳይደርስበት በግልፅ ያስታወቀውን በመቃወም ተከሳሹ በደንብ በእጁ ወይም በይዞታው የሚገኘውን ንብረት የወሰደበት እንደሆነ ወይም በርስቱና በቤቱ የገባበት እንደሆነ በከሳሹ ላይ ስለ ደረሰው ጉዳት ለዚህ በደል ካሳ ሊወሰን ይችላል።
በአካል ጉዳት ወይም በሞት የሚደርስ ጉዳት(በፍ/ሕ/ቁ 2113)፡- አካሉ በመጉደሉ ለተበደለው ሰው ወይም ሰውየው የሞተ እንደሆነ ለዘመዱ የጉዳት ካሳ በአስተያየት ተገቢ ኪሳራ ዳኞች ሊቆርጡ ይችላሉ፡፡
የንፁህ ህሊናን ክብር በመድፈር የሚደርስ ጉዳት (በፍ/ሕ/ቁ 2114)፡- ማንኛውም ሰው በመድፈር ሥራ ወይም ለክብረ ንፅህና ተቃራኒ በሆነ ተግባር በወንጀል የተቀጣ እንደሆነ ዳኞቹ ለተደፈረችው ሴት በህሊና በደል ካሳ ስም ተከሳሹ የሚሰጠውን በርትዕ የሚገባ ካሳ ሊቆርጡ ይችላሉ። እንዲሁም ለሴቲቱ ባል ወይም ቤተ ዘመዶች ካሳ ሊቆረጥ ይችላል።
በሚስት ላይ ስለሚደርስ ጉዳት (በፍ/ሕ/ቁ 2115)፡- ማንኛውም ሰው በሌላ ሰው ሚስት ላይ የአካል ጉዳት በማድረሱ በትዳር በኩል ለባሏ የምትሰጠው ጥቅም ወይም ደስታ እንዲቀንስ ያደረገ እንደሆነ ስለበደል ካሳ ዳኞች በበዳዩ ላይ ለባለቤቷ በርትዕ ተገቢ የሆነ ኪሳራ ሊቆርጡለት ይችላሉ፡፡ በዚህ ምክንያት በሚስት ላይ ለደረሰው ጉዳት ባል የሚያቀርበው ክስ ሚስቱ ለደረሰባት ጉዳት ስለካሳ ጥቅም ከምታቀርበው ክስ ተጨማሪና የተለየ ነው፡፡ የህሊና ጉዳት ካሳ ክፍያ መጠን
በፍትሐብሔር ሕግ ቁጥር 2116 ስር እንደተደነገገው የካሳ ልክ ምን ያህል መሆኑን በርትዕ በአስተያየት ለመወሰንና የቤተ ዘመዱ እንደራሴ ሆኖ ለመነጋገር የሚችል ማን እንደሆነ ለማወቅ ዳኞች የአገር ልማድን መሰረት በማድረግ የሚወስኑ ሲሆን የጉዳት ካሳውም በማናቸውም ምክንያት ከ1000 የኢትዮጵያ ብር የበለጠ ሊሆን አይችልም፡፡ ይህ የገንዘብ መጠን ሕጉ በወጣበት ዘመን ከፍተኛ ነው ሊባል ቢችልም በአሁኑ ጊዜ ግን በጣም አነስተኛ ነው፡፡ በመሆኑም በዛ በኋላ በወጡ ልዩ ህጎች የህሊና ጉዳት ካሳ መጠን ላይ መሻሻሎች ታይተዋል፡፡ ለምሳሌ የቤተሰብ ሕግጋት ሲሻሻሉ ሕግ አውጪው የሞራል ካሳውን መጠን በገንዘብ መጠን ሳይወስን ዳኞች እንደጉዳዩ እንዲወስኑ ሥልጣን ሰጥቷቸዋል፡፡ የደቡብ ክልል የቤተሰብ ሕግ ግን በባልና ሚስት መካከል ያለው የመከባበር፣ የመተጋገዝና የመተማመን ግዴታ ከተጣሰ እስከ ብር 10,000 ድረስ ካሳ ዳኞች ሊወስኑ እንደሚችሉ በሕጉ መቀመጡ የተሻለ ሕግ አድርጎታል፡፡ እንዲሁም በቅጅና ተዛማጅ መብቶች አዋጅ ቁጥር 410/1996 አንቀፅ 34(4) መሰረት የሕሊና ጉደት ካሳ 100,000 ብር የማያንስ መሆኑ ይደነግጋል፡፡ በሌላ በኩል የመገናኛ ብዙሀን አዋጅ ቁጥር 1238/2013 አንቀፅ 84(2) ለስም ማጥፋት ወንጀል የሚወሰነው የሞራል ካሳ መጠን ከብር 300,000 እንደማይበልጥ ይደነግጋል፡፡
ማጠቃለያ
በአጠቃላይ የህሊና ጉዳት በህጉ በዝርዝር ለተቀመጡ ጥፋቶች ብቻ የሚከፈል ሲሆን የካሳው አላማም የገንዘብ ጥቅምን ለማስገኘት ሳይሆን ለደረሰ የስሜት ጉዳት እና ስብራት ማካካሻ ለመስጠት ነው፡፡ በመሆኑም የሞራል ጉዳት ደርሶብኛ የሚል ሰው የህሊና ጉዳት ካሳ ማግኘት እንደሚችል መገንዘብ ይቻላል።

የኢፌዲሪ ሕገ መንግሥት በአንቀጽ 2ዐ (6) ይግባኝ ከመሠረታዊ መብቶች አንዱ አድርጎ ያስቀመጠዋል፡፡ እንዲሁም በአንቀጽ 9 (4) ኢትዮጵያ የተቀበለቻቸው ዓለም ዓቀፍ ስምምነቶች የሐገሪቱ ሕግ አካል እንደሆኑ ይገልፃል፡፡
ይግባኝ መቼ እና እንዴት ይቀርባል ?
ይግባኝ የሚጠየቀው በመጀመሪያው ፍርድ ወይም ውሳኔ ቅር የተሰኘ አካል እነደሆነ ተመልክተናል፡፡ ይግባኝ የሚቀርብባቸው አቤቱታዎች በመጨረሻ ፍርድ ወይም ውሣኔ ያላገኙ ጉዳዮች ( Inter-Locutory Issues ) መሆን የለባቸውም፡፡ ባለጉዳዮች የተበጣጠሱ ጉዳዮችን ይዘው ወደ ይግባኝ ሰሚ ፍ/ቤት የሚመጡ ከሆነ ይግባኝ ሰሚ ፍ/ቤቱ ላይ ጫና ከማሳደሩም በላይ ፍ/ቤቶቹ በሚሰጡት ቁጥር ስፍር የሌለው ትዕዛዝ በስር ፍ/ቤቶች እየተካሄደ ያለን የፍትህ ሥርዓት ሊያውከው ስለሚችል ነው፡፡ ከዚህ በተጨማሪInter-Locutory ጉዳዮች ይግባኝ የማይቀርብባቸው ለጊዜው እንጂ ከዋናው ጉዳይ ጋር ተጠቃለው ይግባኝ ሊባልባቸው እንደሚችል በፍ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁ 32ዐ /3/ ላይ ተመልክቷል፡፡በወንጀል ጉዳይ ይግባኝ የሚል አካል ፍርዱ በተሰጠ በ15 ቀን ውስጥ በፅሁፍ ማስታወቅ እንዳለበት በወ/መ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁ 187 (1) የተደነገገ ሲሆን ይግባኝ ባዩ የፍርዱ ግልባጭ በደረሰው በ3ዐ ቀን ውስጥ ቅሬታውን ( የይግባኝ ማመልከቻውን ) አዘጋጅቶ መላክ አለበት፡፡
በፍትሐብሔር ጉዳይ ሲሆን ግን በፍ/ሥ/ሥ/ሕ/ቁ 123 /2/ እንደተመለከተው ፍርዱ በተሰጠ በ6ዐ ቀን ውስጥ ይግባኙ ለይግባኝ ሰሚው ፍርድ ቤት መቅረብ መቻል አለበት፡፡ በሕጉ የተፈቀደው ጊዜ ካለፈ በወንጀልም ሆነ በፍትሃብሔር በቂ ምክንያት በማቅረብ ሲፈቀድ ነው ይግባኝ ሊቀርብ የሚችለው፡፡
በኢትዮጵያ የሕግ ሥርዓት መሠረት ይግባኝ መብት ቢሆንም በጊዜ እና በእርከን ሊገደብ እንደሚችል ነው ዳኛ ፀጋይና ዳኛ ሽመክት የሚገለፁት፡፡ በጊዜ የተባለው ከላይ የተገለፀው ሲሆን በእርከን የተገደበው ደግሞ ከአንድ ጊዜ በላይ ይግባኝ ማለት የማይቻልበት ሁኔታ ስላለ ነው፡፡ ይህም ማለት ይግባኙን የተመለከተው ይግባኝ ሰሚ ፍ/ቤት የስር ፍ/ቤት ውሳኔ ካፀናው ወይም ይግባኙን ካልተቀበለው ይግባኝ ባዩ ለበላይ ፍ/ቤት በድጋሚ ይግባኝ የማለት መብት አይኖረውም፡፡ በአጠቃላይ በተለይ በወንጀል የተከሰሱ ሰዎች አንድ ፍርድ ቤት በሚሰጠው ውሳኔ ላይ ለበላይ ፍ/ቤት ይግባኝ አቅርበው እንዲታይላቸው የማድረግ መብት እንዳላቸው ያረጋግጣል፡፡ ይሁን እንጂ ይህ ሕገ መንግስታዊ መብት ለሁለተኛ ጊዜ ይግባኝ ማቅረብን የሚያጠቃልል እንዳልሆነ መገንዘብ ያሻል፡፡ይግባኝ ባዩ ያለው አማራጭ መሰረታዊ የህግ ስህተት ተፈፅሟል የሚል እምነት ካለው ወደ ሰበር ሰሚው ፍ/ቤት ብቻ ማቅረብ ይሆናል፡፡ ይሁን እንጂ ሌላው ተከራካሪ ወገን ቅጣት አንሷል ብሎ የይግባኝ አቤቱታ ካቀረበ እና የበላይ ፍ/ቤት አቤቱታውን ተቀብሎ ቅጣቱን ከጨመረ ተቀጪው በዚሁ ውሣኔ ላይ ብቻ ለአንድ ጊዜ ወደ ቀጣዩ የበላይ ፍ/ቤት ሊያቀርብ ይችላል፡፡ የይግባኝ መብት አንድ እርከን ብቻ ነው የሚለው የይግባኝ ሥርዓት ቁጥሩ ላይበተለያዩ ክልሎች የሚለያይ ቢሆንም አሰራሩ በተመለከተ ተመሳሳይ መሆኑን የፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ዳኛ የሆኑት ዳኛ ፀጋይ አስማማው ይናገራሉ፡፡
ሁለተኛ ይግባኝ ማለት የሚፈቀደው ውሣኔውን ይግባኝ ሰሚው ፍ/ቤት ካሻሻለው ብቻ እንደሆነ ነው የሚገልፁት ፡፡አዋጅ ቁጥር 25/88 የሥር ፍ/ቤት በሰጠው ውሣኔ ወደሚቀጥለው ፍ/ቤት ይግባኝ ከተባለበት ያ ፍ/ቤት የሥር ፍ/ቤት ውሣኔን ካሻሻለ ሁለተኛ ይግባኝ ማለትን እንደሚፈቅድ ይጠቅሳሉ ፡፡ ይሁን እንጂ በተግባር ሲታይ ሕጉ ግልፅነት የሚጎድለው ቢሆንም ለሁለተኛ ጊዜ ይግባኝ የሚሉ ባለጉዳዮች ይግባኝ ሰሚው ፍ/ቤት ውሣኔውን ያሻሻለው ይግባኝ ባዩን በሚጠቅም መልኩ ከሆነ ይኸ ሰው እንደገና ይግባኝ የማለት መብት ሊኖረው እንደማይገባው ነው፡፡
ይግባኝ እና የዳኞች ተጠያቂነት
የኢፌዴሪ ሕገ መንግሥት አንቀጽ 78 ነፃ ፍ/ቤት መቋቋሙንና አንቀጽ 79 ደግሞ ዳኞች ሥራቸውን ያለምንም ጣልቃ ገብነት በነፃነት ማከናወን እንዳለባቸው ይገልፃል፡፡ እንደ ዳኛ ሽመክት አሰፋ አገላለፅ ለተቋሙና ለዳኞች የተሰጠው ነፃነት አለጠያቂ እንዳሻቸው እንዲሆኑ ሳይሆን ከማንም ጣልቃ ገብነት ነፃና ገለልተኛ ሆነው በሕግና በሕግ ብቻ ተገዝተው ትክክለኛና አግባብነት ያለው ዳኝነት እንዲሰጡ ለማስቻል ያለመ እንደሆነ ይናገራሉ፡፡ ነፃ ስለተባለ በቻ ከተጠያቂነት ማምለጥ አይቻልም፡፡ ስለዚህ የዳኝነት አካሉ ያለበትን ተጠያቂነት ከሚገለፅባቸው መንገዶች አንዱ ከይግባኝና ከይግባኝ ስርዓት ጋር የተያያዘ መሆኑን በአፅንኦት ያሰምሩበታል፡፡ ጉዳዩን በመጀመሪያ ያየው ፍ/ቤት የሰጠውን ፍርድ ወይም ውሳኔ ተመልሶ ማንም የማያያው ከሆነ ዳኛው ሆነ ችሎቱ እንደወደዱ ይሰራሉ ማለት ነው ራሳቸውንም አያርሙም፡፡ ሂደቱ በይግባኝ እንዲታይ የማይፈቅድ ከሆነ ክፍተት ይኖራል፡፡ ስህተቶች ሳይታረሙ ያልፋሉ፡፡ የዚህ ውጤት ፍትህ በማንገስ ላይ አሉታዊ ተፅዕኖ እንደሚኖረው ምንም ጥርጥር የለውም፡፡ ጉዳዩ በይግባኝ ስርዓት ዳግም የሚመረመርና የሚታይ ከሆነ ደግሞ የሥር ፍ/ቤት የተሳሳተ ውሳኔእየተሻረና እየተሻሻለ እንዲሄድ ስለሚያደርግ የተጠያቂነት መንፈስ እንዲሰርፅ ያግዛል፡፡ የስር ፍ/ቤት ለወደፊት ማረም ያለበትን ያርማል ያስተካክላል፡፡
የዳኝነት አካሉ የተጠያቂነት አሰራር ከዚህም ያለፈ እንደሆነ ነው የፌደራል ጠቅላይ ፍ/ቤት ዳኛ አቶ ሽመክት የሚገልፁት፡፡ “በሕግና በአስተዳደራዊ ጉዳዮች የሚያስጠይቅ ጉዳይ ካለም ተጠያቂ ይሆናል፡፡ ያ እንዳለ ሆኖ ግን ዳኝነትን ዳኛው ራሱን እያረመ እንዲሄድ ማድረግ የተጠያቂነት አንዱ መገለጫ ነው፡፡ የዲሲኘሊን ወይም የሥነ-ምግባር ችግር ሲያጋጥም በሌላ መንገድ ተጠያቂ መሆን እንዳለ ሆኖ በይግባኝ በኩል ሥራው ተጠያቂነት ያለው ሥራ እንጂ ነፃ ነው ስለተባለ እንደተፈለገ የሚሰራ ያለመሆኑ ያመለክታል፡፡” በዚህ ጉዳይ ዳኛ ፀጋይም ሓሳቡን ይጋራሉ፡፡የይግባኝ ስርዓት ውሳኔዎች ጥራት እንዲኖራቸውና የስር ፍ/ቤቶች በጥንቃቄ እንዲሰሩ ያደርጋል የሚል እምነት አላቸው፡፡

ከተጨማሪ እሴት ታክስ ነጻ!

የኢፌ.ዲ.ሪ የህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ሰኔ 27 ቀን 2016 ባፀደቀው የተጨማሪ እሴት ታክስ አዋጅ ቁጥር 1341/2016 አንቀጽ-11 መሰረት ከዚህ በታች የተዘረዘሩት ወደ አገር የሚገቡ ዕቃዎች ከተጨማሪ እሴት ታክስ ነፃ ናቸው፡-

ሀ/ በቪዬና የዲፕሎማቲክ ግንኙነት ኮንቬንሽን ሚሲዮኖች፣ ዲፕሎማቶች ወይም የኩንሱላር ጽ/ቤቶች ከተጨማሪ እሴት ታክስ ነፃ እስከሆኑ ድረስ እነዚህ ሚሲዮኖች፣  ዲፕሎማቶች ወይም የኩንሱላር ጽ/ቤቶች ወደ አገር የሚያስገቧቸው ዕቃዎች፡
ለ/ በዓለም ዐቀፍ ስምምነት ከተጨማሪ እሴት ታክስ ነፃ የተደረጉ ዓለም ዐቀፍ ድርጅቶች ወደአገር የሚያስገቧቸው ዕቃዎች ፤
ሐ/ በፋይናንስ፣ በቴክኒክ፣ በሰብዓዊ ዕረዳታ ወይም በአስተዳደር ድጋፍ የዓለም አቀፍ ስምምነት ከተጨማሪ እሴት ታክስ ነፃ እስከተደረገ ድረስ የውጭ አገር መንግስት ወደ አገር የሚያስገባቸው ዕቃዎች፣
መ/  በጉምሩክ ደንብ ከጉምሩክ ቀረጥ ነጻ እስከተደረገ ድረስ መንገደኛው ይዞት የሚመጣ የግል መገልገያ እቃ፣
ሠ/  ሚኒስቴሩ በሚያወጣው መመሪያ ከሚወስነው እስካልበለጠ ድረስ ተመላሾች ወደ አገር የሚያስገቧቸው ዕቃዎች፣
ረ/ ወደአገር የሚገባ ለግብርና ሥራ ብቻ የሚውል ምርጥ ዘር፣ ማዳበሪያ፣ የተባይ ማጥፊያ፣ የአረም ማጥፊያ ወይም የፈንገስ ማጥፊያ፣
ሰ/  ለኢትዮጵያ ብሔራዊ ባንክ የሚቀርብ ወደ ሀገር ውስጥ የሚገባ ወርቅ፣
ሸ/  የውሃ ማከሚያ፣ አጎበር፣ የህክምና መገልገያ፣ እና የህክምና መሣሪያ፣
ቀ/  በአባሪ-2 ትርጉም የተሰጠው ወደ ሀገር የሚገባ በሐኪም የሚታዘዝ መድኃኒት፣
በ/ በሚኒስትሮች ምክርቤት የኢንቨስትመንት ማበረታቻ ደንብ ቁጥር-517/2014 በተደነገገው መሰረት ኢንቨስተሮች ከቀረጥና ታክስ ነፃ ሆነው ወደአገር የሚያስገቡት እቃ፣
ተ/ ሚኒስቴሩ በሚያወጣው መመሪያ ከጉምሩክ ቀረጥ ነጻ ሆነው ወደ አገር እንዲገቡ የተፈቀዱ የካፒታል እቃዎች፣
ቸ/ በጉምሩክ ታሪፍ ደንብ ከጉምሩክ ቀረጥና ከማናቸውም ታክስ ነጻ የሆኑ ያልተመደቡ ወደ አገር የሚገቡ እቃዎች፣
ኀ/  አምቡላንስ እና የእሳት አደጋ ተሸከርካሪዎችና መሳሪያዎች ወደ አገር ማስገባት፣ እና
ነ/  ሚኒስቴሩ በሚያቀርበው ሃሳብ መሰረት በጠቅላይ ሚኒሰትር ጽ/ቤት ከታክሱ ነፃ የሚደረጉ እቃዎች