የንግድ ምዝገባ እና የንግድ ሥራ ፈቃድ አዋጅ መሰረታዊ ነጥቦች
የንግድ ምዝገባ እና የንግድ ፈቃድ አሰጣጥን በዘመናዊ ቴክኖሎጂ እንዲደገፍ በማድረግ የንግድ ሥርዓቱ ለመረጃ አያያዝ አመቺ እንዲሆን፣ ሕገ-ወጥ እንቅስቃሴ ለመግታት የሚያስችል፣ ለመንግስት፣ ለህብረተሰብ እና የሚመለከታቸው አካላት ተገቢውን መረጃ እንዲያገኙ የሚያስችልና የንግድ ሥርዓቱ ግልፅነት፣ ተጠያቂነት እና መልካም አስተዳደር የሰፈነበት በማድረግ የአገሪቱን ራዕይ ለማሳካት እንዲቻል፤ አገሪቱ ዘመናዊ የንግድ ምዝገባና ፈቃድ ሕግ እንዲኖራት ለማስቻል የንግድ ምዝገባ እና የንግድ ሥራ ፈቃድ አዋጅ ቁጥር 980/2008 (በአዋጅ ቁጥር 1150/2011 አንደተሻሻለ) እና የዚሁ አዋጅ ማስፈጸሚያ የሚኒስትሮች ምክር ቤት ደንብ ቁጥር 392/2009 ወጥቶ በስራ ላይ ውሏል፡፡ በዚህ አዋጅ መሰረት ማንም ሰው የንግድ ምዝገባ ሳያደረግና የጸና የንግድ ስራ ፈቃድ ሣኖረው በንግድ ስራ ላይ መሰማራት የማይችል መሆኑን ጨምሮ ከንግድ ምዝገባ እና የንግድ ሥራ ፈቃድ ጋር በተያያዘ ያሉት መብትና ግዴታዎች እንዲሁም የሚያስከትሉት የወንጀል ኃላፊነትን በተመለከተ ያሉት ዋና ዋና ነጥቦች በሚከተለው መልክ ቀርበዋል፡፡ ከዚህ አንጻር የአዋጁ አንቀጽ 5 በንግድ መዝገብ የመመዝገብ ግዴታን ሲያስቀምጥ፡-
• ማንኛውም ሰው በንግድ መዝገብ ላይ ሳይመዘገብ ማንኛውንም ዓይነት የንግድ ሥራ ፈቃድ ማግኘት የማይችል መሆኑን፣
• ማንኛውም ሰው በንግድ መዝገብ የሚመዘገበው ዋና መስሪያ ቤቱ ባለበት ሥፍራ ላይ መሆኑንና በተለያዩ ክልሎች የተለያዩ የንግድ ሥራዎችን ቢሠራም በንግድ መዝገብ የሚመዘገበው አንድ ጊዜ ብቻ መሆኑን፣
• በተለያዩ ሥፍራዎች ቅርንጫፍ መሥሪያ ቤት የሚከፍት ማንኛውም ሰው ሥራ ከመጀመሩ በፊት የመጀመሪያ ምዝገባ በተመዘገበበት ቦታ ቅርንጫፍ መሥሪያ ቤቱን ማስመዝገብና ቅርንጫፍ መሥሪያ ቤት በሚገኝበት ሥፍራ ላለው መዝጋቢ መሥሪያ ቤት ወዲያዉኑ ማሳወቅ ያለበት መሆኑን፣
• በንግድ ሕግ መሠረት ማንኛውም ሰው በንግድ መዝገብ ሲመዘገብ የድርጅት ስሙ ከሌላ ነጋዴ ጥቅም ጋር የማይጋጭ መሆኑን በማረጋገጥ በንግድ መዝገብ ውስጥ መመዝገብ የሚገባው መሆኑን ያስቀምጣል፡፡
ከዚህ በተጨማሪም ንግድ ስራ ምዝገባ ማመልከቻው የንግድ ሥራው ይጀምራል ተብሎ ከሚታሰብበት ቀን አስቀድሞ መቅረብ ያለበት መሆኑን እና መዝጋቢው መሥሪያ ቤት ለምዝገባ የቀረበው የንግድ ማህበር እና የንግድ እንደራሴ በንግድ መዝገብ ከመግባቱ በፊት የግብር ከፋይ መለያ ቁጥር እንዲሰጠው ግብር አስከፋዩን አካል በመጠየቅ ከግብር አስከፋዩ አካል የሚሰጠውን የግብር ከፋይ መለያ ቁጥር የምዝገባ ማመልከቻ ላቀረበው ነጋዴ ወይም የንግድ እንደራሴ በልዩ የምዝገባ መለያ ቁጥርነት በመጠቀም ምዝገባው እንደሚከናወን በአዋጁ ተመልክቷል፡፡ በአንጻሩ ማንኛዉም የንግድ ማህበር ምዝገባ ለውጥ ወይም ማሻሻያ በሚመለከተው የሰነድ አረጋጋጭ አካል በተረጋገጠ በ60 ቀናት ውስጥ ለመዝጋቢው አካል ቀርቦ መመዝገብ ያለበት መሆኑን እና የጽሁፍ ማረጋገጫ ካልተሰጠ በስተቀር የቀረበው የምዝገባ ለውጥ ወይም ማሻሻያ በንግድ መዝገብ እንደገባ የማይቆጠር መሆኑን አዋጁ በግልጽ ያስቀምጣል፡፡ በዚህ መሰረት፡-
• ማንኛውም ሰው የፀና የንግድ ሥራ ፈቃድ ሳይኖረው የንግድ ሥራ መሥራት የማይችል መሆኑን፤ ነገር ግን የፀና የንግድ ሥራ ፈቃድ ያወጣ ሰው ለተመሳሳይ የንግድ ሥራ ለሚከፍተው ቅርንጫፍ ተጨማሪ የንግድ ሥራ ፈቃድ እንዲያወጣ የማይገድድ መሆኑን፣
• የማምረት የንግድ ሥራ ፍቃድ ያለው ነጋዴ ያመረታቸውን ምርቶች ብቻ በሚያመርትበት አድራሻ ወይም በሌላ ባስመዘገበበት አድራሻ በጅምላ ለመሸጥ ተጨማሪ የንግድ ፈቃድ እንዲያወጣ የማይገደድ ቢሆንም ያመረታቸውን ምርቶች በችርቻሮ መነገድ የማይችል መሆኑን፤ ሆኖም በልዩ ሁኔታ በችርቻሮ የሚነግድባቸውን ምርቶች ዓይነት በተመለከተ የሚኒስትሮች ምክር ቤት በሚያወጣው ደንብ ሊወሰን እንደሚችል እንዲሁም፤ ማንኛውም የአስመጪነት የንግድ ፈቃድ ያለው ነጋዴ ያስመጣቸውን ምርቶች ለአስመጪነት የንግድ ፈቃዱን ሲያወጣ ባስመዘገበበት አድራሻ በጅምላ ለመሸጥ ተጨማሪ የንግድ ሥራ ፈቃድ እንዲያወጣ የማይገደድ ቢሆንም ያስመጣቸውን ምርቶች በችርቻሮ መነገድ እንደማይችል በአዋጁ ተመልክቷል፡፡
• በሌላ በኩል የንግድ ሥራ ፈቃዱ የተሰጠበት ወይም የታደሰበት የበጀት ዓመት ካበቃ በኋላ ባሉት ስድስት ወራት ጊዜ ውስጥ ያልታደሰ የንግድ ሥራ ፈቃድ የፀና እንደማይሆን ልብ ሊባል ይገባል፡፡ በዚህ መሰረትም እነዚህና ሌሎችን የአዋጁን ድንጋጌዎች መተላለፍ አስተዳደራዊ እና የወንጀል ተጠያቂነትን የሚስከተል ሲሆን የወንጀል ተጠያቂነቱን ለአብነት ብንወስድ፡-
የፀና የንግድ ሥራ ፍቃድ ሳይኖረው በንግድ ሥራ ተሰማርቶ የተገኘ ማንኛውም ሰው ወይም በንግድ ሥራ ፈቃዱ እንዲሰራ ከተፈቀደለት የንግድ ሥራ ውጭ ሲሰራ የተገኘ ማንኛውም ነጋዴ የንግድ ሥራ ሲካሄድባቸው የነበሩ የንግድ ዕቃዎች እና የአገልግሎት መስጫ እና የማምረቻ መሣሪያዎች መወረሳቸው እንደተጠበቁ ሆነው ከብር 150,000 እስከ ብር 300,000 በሚደርስ የገንዘብ መቀጮ እና ከ7 ዓመት እስከ 15 ዓመት በሚደርስ ፅኑ እስራት የሚቀጣ ስለመሆኑ፣
ሀሰተኛ የንግድ ምዝገባ የምስክር ወረቀት ወይም የንግድ ሥራ ፈቃድ ወይም የእንደራሴ ልዩ የምስክር ወረቀት ያዘጋጀ ወይም ሲጠቀም የተገኘ ማንኛውም ሰው የንግድ ሥራ ሲያካሂድባቸው የነበሩ የንግድ ዕቃዎች፣ የአገልግሎት መስጫ ወይም የማምረቻ መሣሪያዎች መወረሳቸው እንደተጠበቀ ሆኖ ከብር 150,000 እስከ 300,000 በሚደርስ የገንዘብ መቀጮ እና ከ7 ዓመት እስከ 15 ዓመት በሚደርስ ፅኑ እስራት ሊቀጣ እንደሚችል፤
የንግድ ሥራ ፈቃዱን እንዲጠቀምበት በሽያጭ፣ በኪራይ፣ በስጦታ ወይም በተመሳሳይ ሁኔታ ለሦስተኛ ወገን አሳልፎ መስጠት የተከለከለ ሲሆን ይህንን የተላለፈ ማንኛውም ነጋዴ ከብር 50,000 እስከ ብር 100,000 የገንዘብ መቀጮ እና ከ5 ዓመት እስከ 10 ዓመት በሚደርስ ፅኑ እስራት የሚቀጣ ሲሆን አሳልፎ የሰጠው ለውጭ አገር ዜጋ በሆነ ጊዜ ከብር 200,000 እስከ ብር 300,000 በሚደርስ የገንዘብ መቀጮ እና ከ7 ዓመት እስከ 15 ዓመት በሚደርስ ጽኑ እስራት የሚቀጣ ስለመሆኑ በአዋጁ አንቀጽ 49 ላይ ተዘርዝሮ እናገኛለን፡፡
ቸር ሰንብቱ
ፌናን ተጊበሉ
መጋቢት 13/2013 ዓ.ም
የንግድ ምዝገባ እና የንግድ ፈቃድ አሰጣጥን በዘመናዊ ቴክኖሎጂ እንዲደገፍ በማድረግ የንግድ ሥርዓቱ ለመረጃ አያያዝ አመቺ እንዲሆን፣ ሕገ-ወጥ እንቅስቃሴ ለመግታት የሚያስችል፣ ለመንግስት፣ ለህብረተሰብ እና የሚመለከታቸው አካላት ተገቢውን መረጃ እንዲያገኙ የሚያስችልና የንግድ ሥርዓቱ ግልፅነት፣ ተጠያቂነት እና መልካም አስተዳደር የሰፈነበት በማድረግ የአገሪቱን ራዕይ ለማሳካት እንዲቻል፤ አገሪቱ ዘመናዊ የንግድ ምዝገባና ፈቃድ ሕግ እንዲኖራት ለማስቻል የንግድ ምዝገባ እና የንግድ ሥራ ፈቃድ አዋጅ ቁጥር 980/2008 (በአዋጅ ቁጥር 1150/2011 አንደተሻሻለ) እና የዚሁ አዋጅ ማስፈጸሚያ የሚኒስትሮች ምክር ቤት ደንብ ቁጥር 392/2009 ወጥቶ በስራ ላይ ውሏል፡፡ በዚህ አዋጅ መሰረት ማንም ሰው የንግድ ምዝገባ ሳያደረግና የጸና የንግድ ስራ ፈቃድ ሣኖረው በንግድ ስራ ላይ መሰማራት የማይችል መሆኑን ጨምሮ ከንግድ ምዝገባ እና የንግድ ሥራ ፈቃድ ጋር በተያያዘ ያሉት መብትና ግዴታዎች እንዲሁም የሚያስከትሉት የወንጀል ኃላፊነትን በተመለከተ ያሉት ዋና ዋና ነጥቦች በሚከተለው መልክ ቀርበዋል፡፡ ከዚህ አንጻር የአዋጁ አንቀጽ 5 በንግድ መዝገብ የመመዝገብ ግዴታን ሲያስቀምጥ፡-
• ማንኛውም ሰው በንግድ መዝገብ ላይ ሳይመዘገብ ማንኛውንም ዓይነት የንግድ ሥራ ፈቃድ ማግኘት የማይችል መሆኑን፣
• ማንኛውም ሰው በንግድ መዝገብ የሚመዘገበው ዋና መስሪያ ቤቱ ባለበት ሥፍራ ላይ መሆኑንና በተለያዩ ክልሎች የተለያዩ የንግድ ሥራዎችን ቢሠራም በንግድ መዝገብ የሚመዘገበው አንድ ጊዜ ብቻ መሆኑን፣
• በተለያዩ ሥፍራዎች ቅርንጫፍ መሥሪያ ቤት የሚከፍት ማንኛውም ሰው ሥራ ከመጀመሩ በፊት የመጀመሪያ ምዝገባ በተመዘገበበት ቦታ ቅርንጫፍ መሥሪያ ቤቱን ማስመዝገብና ቅርንጫፍ መሥሪያ ቤት በሚገኝበት ሥፍራ ላለው መዝጋቢ መሥሪያ ቤት ወዲያዉኑ ማሳወቅ ያለበት መሆኑን፣
• በንግድ ሕግ መሠረት ማንኛውም ሰው በንግድ መዝገብ ሲመዘገብ የድርጅት ስሙ ከሌላ ነጋዴ ጥቅም ጋር የማይጋጭ መሆኑን በማረጋገጥ በንግድ መዝገብ ውስጥ መመዝገብ የሚገባው መሆኑን ያስቀምጣል፡፡
ከዚህ በተጨማሪም ንግድ ስራ ምዝገባ ማመልከቻው የንግድ ሥራው ይጀምራል ተብሎ ከሚታሰብበት ቀን አስቀድሞ መቅረብ ያለበት መሆኑን እና መዝጋቢው መሥሪያ ቤት ለምዝገባ የቀረበው የንግድ ማህበር እና የንግድ እንደራሴ በንግድ መዝገብ ከመግባቱ በፊት የግብር ከፋይ መለያ ቁጥር እንዲሰጠው ግብር አስከፋዩን አካል በመጠየቅ ከግብር አስከፋዩ አካል የሚሰጠውን የግብር ከፋይ መለያ ቁጥር የምዝገባ ማመልከቻ ላቀረበው ነጋዴ ወይም የንግድ እንደራሴ በልዩ የምዝገባ መለያ ቁጥርነት በመጠቀም ምዝገባው እንደሚከናወን በአዋጁ ተመልክቷል፡፡ በአንጻሩ ማንኛዉም የንግድ ማህበር ምዝገባ ለውጥ ወይም ማሻሻያ በሚመለከተው የሰነድ አረጋጋጭ አካል በተረጋገጠ በ60 ቀናት ውስጥ ለመዝጋቢው አካል ቀርቦ መመዝገብ ያለበት መሆኑን እና የጽሁፍ ማረጋገጫ ካልተሰጠ በስተቀር የቀረበው የምዝገባ ለውጥ ወይም ማሻሻያ በንግድ መዝገብ እንደገባ የማይቆጠር መሆኑን አዋጁ በግልጽ ያስቀምጣል፡፡ በዚህ መሰረት፡-
• ማንኛውም ሰው የፀና የንግድ ሥራ ፈቃድ ሳይኖረው የንግድ ሥራ መሥራት የማይችል መሆኑን፤ ነገር ግን የፀና የንግድ ሥራ ፈቃድ ያወጣ ሰው ለተመሳሳይ የንግድ ሥራ ለሚከፍተው ቅርንጫፍ ተጨማሪ የንግድ ሥራ ፈቃድ እንዲያወጣ የማይገድድ መሆኑን፣
• የማምረት የንግድ ሥራ ፍቃድ ያለው ነጋዴ ያመረታቸውን ምርቶች ብቻ በሚያመርትበት አድራሻ ወይም በሌላ ባስመዘገበበት አድራሻ በጅምላ ለመሸጥ ተጨማሪ የንግድ ፈቃድ እንዲያወጣ የማይገደድ ቢሆንም ያመረታቸውን ምርቶች በችርቻሮ መነገድ የማይችል መሆኑን፤ ሆኖም በልዩ ሁኔታ በችርቻሮ የሚነግድባቸውን ምርቶች ዓይነት በተመለከተ የሚኒስትሮች ምክር ቤት በሚያወጣው ደንብ ሊወሰን እንደሚችል እንዲሁም፤ ማንኛውም የአስመጪነት የንግድ ፈቃድ ያለው ነጋዴ ያስመጣቸውን ምርቶች ለአስመጪነት የንግድ ፈቃዱን ሲያወጣ ባስመዘገበበት አድራሻ በጅምላ ለመሸጥ ተጨማሪ የንግድ ሥራ ፈቃድ እንዲያወጣ የማይገደድ ቢሆንም ያስመጣቸውን ምርቶች በችርቻሮ መነገድ እንደማይችል በአዋጁ ተመልክቷል፡፡
• በሌላ በኩል የንግድ ሥራ ፈቃዱ የተሰጠበት ወይም የታደሰበት የበጀት ዓመት ካበቃ በኋላ ባሉት ስድስት ወራት ጊዜ ውስጥ ያልታደሰ የንግድ ሥራ ፈቃድ የፀና እንደማይሆን ልብ ሊባል ይገባል፡፡ በዚህ መሰረትም እነዚህና ሌሎችን የአዋጁን ድንጋጌዎች መተላለፍ አስተዳደራዊ እና የወንጀል ተጠያቂነትን የሚስከተል ሲሆን የወንጀል ተጠያቂነቱን ለአብነት ብንወስድ፡-
የፀና የንግድ ሥራ ፍቃድ ሳይኖረው በንግድ ሥራ ተሰማርቶ የተገኘ ማንኛውም ሰው ወይም በንግድ ሥራ ፈቃዱ እንዲሰራ ከተፈቀደለት የንግድ ሥራ ውጭ ሲሰራ የተገኘ ማንኛውም ነጋዴ የንግድ ሥራ ሲካሄድባቸው የነበሩ የንግድ ዕቃዎች እና የአገልግሎት መስጫ እና የማምረቻ መሣሪያዎች መወረሳቸው እንደተጠበቁ ሆነው ከብር 150,000 እስከ ብር 300,000 በሚደርስ የገንዘብ መቀጮ እና ከ7 ዓመት እስከ 15 ዓመት በሚደርስ ፅኑ እስራት የሚቀጣ ስለመሆኑ፣
ሀሰተኛ የንግድ ምዝገባ የምስክር ወረቀት ወይም የንግድ ሥራ ፈቃድ ወይም የእንደራሴ ልዩ የምስክር ወረቀት ያዘጋጀ ወይም ሲጠቀም የተገኘ ማንኛውም ሰው የንግድ ሥራ ሲያካሂድባቸው የነበሩ የንግድ ዕቃዎች፣ የአገልግሎት መስጫ ወይም የማምረቻ መሣሪያዎች መወረሳቸው እንደተጠበቀ ሆኖ ከብር 150,000 እስከ 300,000 በሚደርስ የገንዘብ መቀጮ እና ከ7 ዓመት እስከ 15 ዓመት በሚደርስ ፅኑ እስራት ሊቀጣ እንደሚችል፤
የንግድ ሥራ ፈቃዱን እንዲጠቀምበት በሽያጭ፣ በኪራይ፣ በስጦታ ወይም በተመሳሳይ ሁኔታ ለሦስተኛ ወገን አሳልፎ መስጠት የተከለከለ ሲሆን ይህንን የተላለፈ ማንኛውም ነጋዴ ከብር 50,000 እስከ ብር 100,000 የገንዘብ መቀጮ እና ከ5 ዓመት እስከ 10 ዓመት በሚደርስ ፅኑ እስራት የሚቀጣ ሲሆን አሳልፎ የሰጠው ለውጭ አገር ዜጋ በሆነ ጊዜ ከብር 200,000 እስከ ብር 300,000 በሚደርስ የገንዘብ መቀጮ እና ከ7 ዓመት እስከ 15 ዓመት በሚደርስ ጽኑ እስራት የሚቀጣ ስለመሆኑ በአዋጁ አንቀጽ 49 ላይ ተዘርዝሮ እናገኛለን፡፡
ቸር ሰንብቱ
ፌናን ተጊበሉ
መጋቢት 13/2013 ዓ.ም
ሰላም ውድ የቴሌግራም ቻናል አባሎቻችን! ከምርጫ ነክ መልዕክቶች ወጣ ብለ ጋብቻንና ፍቺን በተመለከተ አንዳንድ ነጥቦችን ከኢትዮ ሕግ ( https://m.facebook.com/ethiohig/?__tn__=C-R) ሳነብ ካገኘውት ላጋራችሁ ወደድኩኝ።
ጋብቻ በእንደራሴ መፈጸም በመርህ ደረጃ የማይቻል ቢሆንም ከተጋቢዎች አንደኛው ጋብቻውን ለመፈጸም ፈቃዱን በማያሻማ ሁኔታ በመግለጽ በግንባር ለመገኘት የማያስችለው ከባድ ምክንያት ሲያጋጥመው ጉዳዩ ለፍትህ ሚኒስትሩ ቀርቦ ሲረጋገጥ ጋብቻውን በእንደራሴ አማካኝነት መፈጸም እንደሚቻል በግልጽ በተሻሻለው የፌደራል ቤተሰብ ህግ አንቀጽ 12 ተደንግጓል፡፡
በመሆኑም የተሰጠው የውክልና ማስረጃ ይዘት በፍትሐ ብሔር ስነ ስርአት ህግ ቁ.58 እና በፍትሐብሔር ህግ ቁ.2199 ተወካዩ ፍቺን ጨምሮ በማናቸውም ጉዳዮች ወክሎ ለመከራከርም ሆነ ሌላ የህግ ባለሙያ ለመወከል እንደሚችል በውክልና ሰነዱ ላይ በግልጽ የተመለከተ ከሆነ ፍች በዉክልና አይጠየቅም ተብሎ ሊከለከል አይገባም፡፡
ጋብቻ ለመፈጸም በልዩ ሁኔታ በውክልና እንደሚቻል ህጉ እየፈቀደ የፍቺ ጥያቄ ፍርድ ቤት የባልና ሚስትን ክርክር በሚያይበት ጊዜ እንደነገሩ ሁኔታ አስፈላጊ ሁኖ ካገኘው ባልና ሚስቱን በአንድነት ወይም በተናጠል ሲያነጋግር ወይም ጉዳዩን ሲመረምርና ምስክር ሲሰማ በዝግ ችሎት ያስችላል የሚለውን የቤተሰብ ህጉን ድንጋጌ አንቀጽ 110 በመጥቀስ ጋብቻና ፍች በውክልና ሊጠየቅ አይችልም በሚል የሚቀርብ ክርክር ተገቢነት የለዉም፡፡ ምክንያቱም ፍርድ ቤቱ ተጋቢዎችን በአካል የሚያነጋግራቸው አስፈላጊ ሆኖ ሲገኝ እንጂ የግድ ማናገር እንዳለበት የሚደነግግ ህግ የለም ::
(ሰበር መ/ቁ.150408 ቅጽ 23.)
ቸር ያሰማን! (15/07/2013 ዓ.ም) ( ኦምኒኤል)
ጋብቻ በእንደራሴ መፈጸም በመርህ ደረጃ የማይቻል ቢሆንም ከተጋቢዎች አንደኛው ጋብቻውን ለመፈጸም ፈቃዱን በማያሻማ ሁኔታ በመግለጽ በግንባር ለመገኘት የማያስችለው ከባድ ምክንያት ሲያጋጥመው ጉዳዩ ለፍትህ ሚኒስትሩ ቀርቦ ሲረጋገጥ ጋብቻውን በእንደራሴ አማካኝነት መፈጸም እንደሚቻል በግልጽ በተሻሻለው የፌደራል ቤተሰብ ህግ አንቀጽ 12 ተደንግጓል፡፡
በመሆኑም የተሰጠው የውክልና ማስረጃ ይዘት በፍትሐ ብሔር ስነ ስርአት ህግ ቁ.58 እና በፍትሐብሔር ህግ ቁ.2199 ተወካዩ ፍቺን ጨምሮ በማናቸውም ጉዳዮች ወክሎ ለመከራከርም ሆነ ሌላ የህግ ባለሙያ ለመወከል እንደሚችል በውክልና ሰነዱ ላይ በግልጽ የተመለከተ ከሆነ ፍች በዉክልና አይጠየቅም ተብሎ ሊከለከል አይገባም፡፡
ጋብቻ ለመፈጸም በልዩ ሁኔታ በውክልና እንደሚቻል ህጉ እየፈቀደ የፍቺ ጥያቄ ፍርድ ቤት የባልና ሚስትን ክርክር በሚያይበት ጊዜ እንደነገሩ ሁኔታ አስፈላጊ ሁኖ ካገኘው ባልና ሚስቱን በአንድነት ወይም በተናጠል ሲያነጋግር ወይም ጉዳዩን ሲመረምርና ምስክር ሲሰማ በዝግ ችሎት ያስችላል የሚለውን የቤተሰብ ህጉን ድንጋጌ አንቀጽ 110 በመጥቀስ ጋብቻና ፍች በውክልና ሊጠየቅ አይችልም በሚል የሚቀርብ ክርክር ተገቢነት የለዉም፡፡ ምክንያቱም ፍርድ ቤቱ ተጋቢዎችን በአካል የሚያነጋግራቸው አስፈላጊ ሆኖ ሲገኝ እንጂ የግድ ማናገር እንዳለበት የሚደነግግ ህግ የለም ::
(ሰበር መ/ቁ.150408 ቅጽ 23.)
ቸር ያሰማን! (15/07/2013 ዓ.ም) ( ኦምኒኤል)
Facebook
Log in to Facebook
Log in to Facebook to start sharing and connecting with your friends, family and people you know.
ጋብቻ ሳይፈጽሙ እንደ ባልና ሚስት መኖር ያሉት ህጋዊ ውጤቶች
በግል ግንኙነት በኩል
በኢትዮጵያ የቤተሰብ ሕግ መሠረት ጋብቻ ሳይፈጽሙ እንደባልና ሚስት የሚኖሩ ወንድ እና ሴት ቤተሰቦች መካከል ሕጋዊ ጋብቻ እንደፈጸሙ ሰዎች የሥጋ ዝምድና አይፈጠርም፡፡ ማለትም የሴቷ እናትና አባት ለወንዱ አማች፤ የወንዱ እናትና አባት ለሴቷ አማች አይሆኑም፡፡ በተመሳሳይ የሴት ወንድምና እህት ወይም ሌላ ማንኛውም አይነት ዘመድ አዝማድ ከወንዱ የወንዱ ደግሞ ከሴቷ ጋር በህግ የሚፈጠር ዝምድና አይኖራቸውም፡፡ ነገር ግን ወላጆችና ተወላጆች፤ ወንድምና እህት፤ አንድ ሴት ከአጎቷ ወይም አንድ ወንድ ከአክስቱ ጋር ትዳር ሳይፈጽሙ እንደባልና ሚስት አብረው ሊኖሩ አይችሉም፡፡ በተጨማሪም በቀጥታ የጋብቻ ዘመዳሞች መካከል ማለትም ከሚስት ወላጆች ወይም ተወላጆች እንዲሁም ሴቷ ከባሏ ወንድም እንዲሁም ወንዱ ከሚስቱ እህት ጋር ጋብቻ ሳይፈጽሙ አብረው መኖር አይችሉም፡፡ ጋብቻ ሳይፈጽሙ እንደባልና ሚስት የሚኖሩ ሰዎች ሕጋዊ ጋብቻ እንደፈጸሙ ሰዎች የጋራ ወጪያቸውን ለመሸፈን እንደየአቅማቸው አስተዋጽኦ ማድረግ ይኖርባቸው፡፡
በንብረት በኩል
ጋብቻ ሳይፈጽሙ እንደባልና ሚስት የሚኖሩ ወንድ እና ሴት ለ3 /ሶስት/ አመት ያላነሰ ጊዜ አብረው ከኖሩ በዚህ ጊዜው ውስጥ ያፈሯቸው ንብረቶች በሙሉ የጋራ ሀብት ይሆናሉ፡፡ ስለዚህ አንድ ወንድ እና ሴት ጋብቻ ሳይፈጽሙ አብረው የኖሩት ከ3 አመት ያነሰ ከሆነ ግንኙነቱ ሲቋረጥ ሁለቱም በስማቸው የተመዘገቡ ንብረቶችን
ብቻ ይዘው የሚቆዩ ሲሆን 3 አመት ቢቆዩም አንዳቸዉ ከግንኙነቱ በፊት ያፈሩትን ሀብት ሌላኛው ሰው የመካፈል መብት የለውም፡፡
እንደባልና ሚስት የሚኖሩ ሰዎች በጋራ በሁለቱም ስም ወይም በየግል ስማቸው ተመዝግቦ የሚገኝ እና ያላቸው ንብረት በሙሉ ወንዱ እና ሴቷ አብረው መኖር ከመጀመራቸው በፊት የተገኘ መሆኑ በማስረጃ ያልተረጋገጠ እንደሆነ ንብረቱን አብረው በነበሩ ጊዜ ያገኙት ነው በሚል የሕግ ግምት ይወሰዳል፡፡ ጋብቻ ሳይፈጽሙ እንደባልና ሚስት የሚኖሩ ሰዎች የጋራ ንብረት በተመለከተ ሕጋዊ ጋብቻ ያላቸው ሰዎች ላይ ተፈጻሚ የሚሆኑ ሕጎች ሁሉ ለእነርሱም ተፈጻሚ ይሆናል፡፡ ይህ ማለት የጋራ ንብረት ለመሸጥ፤ ለመለወጥ፤ በመያዣ ለማስያዝ፤
ወይም ሌሎች ሰዎች በጋራ ንብረታቸው ላይ መብት እንዲያገኙ ለማድረግ፤ ከብር 500.00 /አምስት መቶ/ በላይ የሆነ ገንዘብ ለማበደር፤ ለመበደር ወይም ዋስ ለመሆን፤ ከብር 100.00 /አንድ መቶ/ በላይ የሆነ ንብረት ወይም ገንዘብ በስጦታ ለመስጠት የሁለቱም ፈቃድ ያስፈልጋል፡፡ የሁለቱም ፈቃድ ሳይኖር ከላይ የተደረጉት ነገሮች ተፈጽመው ቢገኙ ፈቃዱን ያልሰጠው ወገን የተፈጸመው ተግባር ወይም የተገባው ግዴታ ፈራሽ ወይም ቀሪ እንዲሆን መጠየቅ ይችላል፡፡ ይህንን ጥያቄ ለፍርድ ቤት ማቅረብ የሚቻለው ፈቃዱን ያልሰጠው ወገን ተግባሩ መፈጸሙን ባወቀ በ6 ወር ጊዜው ወይም ተግባሩ በተፈጸመ በ2 አመት ጊዜ ውስጥ ብቻ ነው፡፡
በተጨማሪ ጋብቻ ሳይፈጽሙ እንደባልና ሚስት የሚኖሩ ሰዎች የጋራ ንብረታቸውን ከሁለት አንዳቸው ብቻ እንዲያስተዳድሩ በግልጽ ስምምነት ካላደረጉ በስተቀር ወንዱ እና ሴቷ በጋራ ንብረታቸው አብረው የሚያስተዳድሩ ሲሆን ከሁለቱ አንዳቸው ይህንን ማድረግ እንዳይችሉ የሚደርጋቸው ሁኔታ ከመጣ አንደኛቸው ብቻ ንብረቱን ያስተዳድራሉ፡፡ በዚህ ጊዜ ንብረቱን የሚያስተዳደረው ወገን ለሌላኛው ሰዉ መረጃ የመስጠት
ግዴታ አለበት፡፡ ገቢያቸውን በተመለከተ እንደባልና ሚስት የሚኖሩ ሰዎች ገቢያቸውን ወንዱ ሴቷ እንድትቀበልለት ወይም ሴቷ ወንዱ ገቢዋን እንዲቀበልላት ሥልጣን መስጠት የሚችሉ ሲሆን ለሌላኛው ወገን ገቢ የሚቀበለው ወገን ለሚቀበለው ገንዘብ ደረሰኝ እንዲሰጥ በፍርድ ቤት ሊታዘዝ ይችላል፡፡
የጋራ ሀብት አስመልክቶ የሚደረገው ንብረት ክፍፍል በሕግ አኳያ በሕግ የተጋቡ ሰዎች ፍቺ ሲፈጽሙ ከሚያደርጉት ንብረት ክፍፍል የማይለይ ሲሆን ሁለቱም በግንኙነቱ ውስጥ የነበሩት ሰዎች የጋራ ንብረት ግማሽ ይደርሳቸዋል፡፡ ነገር ግን ግንኙነቱ የተቋረጠው በአንዱ ወገን ጥፋት ሲሆን ማለትም ወንዱ ወይም ሴቷ ታማኝ
ባለመሆናቸው ወይም በሌላኛው ላይ ሌላ በደል በማድረሳቸው ምክንያት ሲሆን እና ይህ በተጨማጭ ማስረጃ ከተረጋገጠ ጥፋት የፈጸመው ወገን ለተበዳዩ ወገን ካሳ እንዲከፍል ሊገደድ ይችላል፡፡ ይህ ካሳ የሚወሰነው
በርትእ /Equity/ የተወሰነ ገንዘብ እንዲከፍል በመወሰን ወይም ከጋራ ንብረት ላይ አብላጫውን ድርሻ ለተበደለው ወገን በመስጠት ሊሆን ይችላል፡፡
እንደባልና ሚስት የሚኖሩ ሰዎች ለልጆቻቸው ለማሳደጊያ ለሚውሉ ወጪዎች ወይም የራሳቸውን ኑሮ ወጪዎች ለመሸፈን በሚል አላማ ብድር የሚበደሩ እንደሆነ ሕጋዊ ጋብቻ እንደፈጸሙ ሰዎች ሁሉ ይህ ብድር የጋራ እዳቸው ሆኖ ሁለቱም በአንድነት እና በነጠላነት የእዳው ሀላፊ ይሆናሉ፡፡ ይህ ሲባል አበዳሪዎች እዳዉን በምርጫቸው ወንዱን ወይም ሴቷን ብቻ ከፈለጉ ደግሞ ሁለቱንም በጋራ እንዲከፍሏቸው ሊጠይቁ ይችላሉ፡፡ ይህ እዳም ከሁለቱም የጋራ ንብረት ላይ፤ የጋራ ንብረቱ እዳዉን ለመክፈል በቂ ካልሆነ ደግሞ ከወንዱ ወይም ከሴቷ የግል ሀብት ላይ ተከፋይ ይሆናል፡፡
የግል እዳን በተመለከተ ደግሞ እንደባልና ሚስት የሚኖሩ ሰዎች አሁንም ከሕጋዊ ባልና ሚስት ተመሳሳይ በሆነ ሁኔታቸው የግል እዳ ካለባቸው እዳው ከግል ንብረታቸው የሚከፈል ሲሆን፤ የግል ንብረታቸው እዳውን ለመክፈል በቂ ካልሆነ ግን ከጋራ ንብረታቸው ላይ የሚከፈል ይሆናል፡፡ ልጆችን በተመለከተ አንድ ወንድ እና ሴት ጋብቻ ሳይፈጽሙ እንደባልና ሚስት በሚኖሩ ወቅት የተረገዙ እና የተወለዱ ልጆች አባት ወንዱ ሴቷ ደግሞ እናት መሆናቸው የሕግ ግምት ይወሰዳል፡፡ በእርግጥ ይህ የሕግ ግምት በህክምና ወይም ሌላ አሳማኝ ማስረጃ በማቅረብ ቀሪ ሊሆን የሚችል ነው፡፡
ቸር ሰንበቱ
ፌናን ተጊበሉ
መጋቢት 17/2013 ዓ.ም
በግል ግንኙነት በኩል
በኢትዮጵያ የቤተሰብ ሕግ መሠረት ጋብቻ ሳይፈጽሙ እንደባልና ሚስት የሚኖሩ ወንድ እና ሴት ቤተሰቦች መካከል ሕጋዊ ጋብቻ እንደፈጸሙ ሰዎች የሥጋ ዝምድና አይፈጠርም፡፡ ማለትም የሴቷ እናትና አባት ለወንዱ አማች፤ የወንዱ እናትና አባት ለሴቷ አማች አይሆኑም፡፡ በተመሳሳይ የሴት ወንድምና እህት ወይም ሌላ ማንኛውም አይነት ዘመድ አዝማድ ከወንዱ የወንዱ ደግሞ ከሴቷ ጋር በህግ የሚፈጠር ዝምድና አይኖራቸውም፡፡ ነገር ግን ወላጆችና ተወላጆች፤ ወንድምና እህት፤ አንድ ሴት ከአጎቷ ወይም አንድ ወንድ ከአክስቱ ጋር ትዳር ሳይፈጽሙ እንደባልና ሚስት አብረው ሊኖሩ አይችሉም፡፡ በተጨማሪም በቀጥታ የጋብቻ ዘመዳሞች መካከል ማለትም ከሚስት ወላጆች ወይም ተወላጆች እንዲሁም ሴቷ ከባሏ ወንድም እንዲሁም ወንዱ ከሚስቱ እህት ጋር ጋብቻ ሳይፈጽሙ አብረው መኖር አይችሉም፡፡ ጋብቻ ሳይፈጽሙ እንደባልና ሚስት የሚኖሩ ሰዎች ሕጋዊ ጋብቻ እንደፈጸሙ ሰዎች የጋራ ወጪያቸውን ለመሸፈን እንደየአቅማቸው አስተዋጽኦ ማድረግ ይኖርባቸው፡፡
በንብረት በኩል
ጋብቻ ሳይፈጽሙ እንደባልና ሚስት የሚኖሩ ወንድ እና ሴት ለ3 /ሶስት/ አመት ያላነሰ ጊዜ አብረው ከኖሩ በዚህ ጊዜው ውስጥ ያፈሯቸው ንብረቶች በሙሉ የጋራ ሀብት ይሆናሉ፡፡ ስለዚህ አንድ ወንድ እና ሴት ጋብቻ ሳይፈጽሙ አብረው የኖሩት ከ3 አመት ያነሰ ከሆነ ግንኙነቱ ሲቋረጥ ሁለቱም በስማቸው የተመዘገቡ ንብረቶችን
ብቻ ይዘው የሚቆዩ ሲሆን 3 አመት ቢቆዩም አንዳቸዉ ከግንኙነቱ በፊት ያፈሩትን ሀብት ሌላኛው ሰው የመካፈል መብት የለውም፡፡
እንደባልና ሚስት የሚኖሩ ሰዎች በጋራ በሁለቱም ስም ወይም በየግል ስማቸው ተመዝግቦ የሚገኝ እና ያላቸው ንብረት በሙሉ ወንዱ እና ሴቷ አብረው መኖር ከመጀመራቸው በፊት የተገኘ መሆኑ በማስረጃ ያልተረጋገጠ እንደሆነ ንብረቱን አብረው በነበሩ ጊዜ ያገኙት ነው በሚል የሕግ ግምት ይወሰዳል፡፡ ጋብቻ ሳይፈጽሙ እንደባልና ሚስት የሚኖሩ ሰዎች የጋራ ንብረት በተመለከተ ሕጋዊ ጋብቻ ያላቸው ሰዎች ላይ ተፈጻሚ የሚሆኑ ሕጎች ሁሉ ለእነርሱም ተፈጻሚ ይሆናል፡፡ ይህ ማለት የጋራ ንብረት ለመሸጥ፤ ለመለወጥ፤ በመያዣ ለማስያዝ፤
ወይም ሌሎች ሰዎች በጋራ ንብረታቸው ላይ መብት እንዲያገኙ ለማድረግ፤ ከብር 500.00 /አምስት መቶ/ በላይ የሆነ ገንዘብ ለማበደር፤ ለመበደር ወይም ዋስ ለመሆን፤ ከብር 100.00 /አንድ መቶ/ በላይ የሆነ ንብረት ወይም ገንዘብ በስጦታ ለመስጠት የሁለቱም ፈቃድ ያስፈልጋል፡፡ የሁለቱም ፈቃድ ሳይኖር ከላይ የተደረጉት ነገሮች ተፈጽመው ቢገኙ ፈቃዱን ያልሰጠው ወገን የተፈጸመው ተግባር ወይም የተገባው ግዴታ ፈራሽ ወይም ቀሪ እንዲሆን መጠየቅ ይችላል፡፡ ይህንን ጥያቄ ለፍርድ ቤት ማቅረብ የሚቻለው ፈቃዱን ያልሰጠው ወገን ተግባሩ መፈጸሙን ባወቀ በ6 ወር ጊዜው ወይም ተግባሩ በተፈጸመ በ2 አመት ጊዜ ውስጥ ብቻ ነው፡፡
በተጨማሪ ጋብቻ ሳይፈጽሙ እንደባልና ሚስት የሚኖሩ ሰዎች የጋራ ንብረታቸውን ከሁለት አንዳቸው ብቻ እንዲያስተዳድሩ በግልጽ ስምምነት ካላደረጉ በስተቀር ወንዱ እና ሴቷ በጋራ ንብረታቸው አብረው የሚያስተዳድሩ ሲሆን ከሁለቱ አንዳቸው ይህንን ማድረግ እንዳይችሉ የሚደርጋቸው ሁኔታ ከመጣ አንደኛቸው ብቻ ንብረቱን ያስተዳድራሉ፡፡ በዚህ ጊዜ ንብረቱን የሚያስተዳደረው ወገን ለሌላኛው ሰዉ መረጃ የመስጠት
ግዴታ አለበት፡፡ ገቢያቸውን በተመለከተ እንደባልና ሚስት የሚኖሩ ሰዎች ገቢያቸውን ወንዱ ሴቷ እንድትቀበልለት ወይም ሴቷ ወንዱ ገቢዋን እንዲቀበልላት ሥልጣን መስጠት የሚችሉ ሲሆን ለሌላኛው ወገን ገቢ የሚቀበለው ወገን ለሚቀበለው ገንዘብ ደረሰኝ እንዲሰጥ በፍርድ ቤት ሊታዘዝ ይችላል፡፡
የጋራ ሀብት አስመልክቶ የሚደረገው ንብረት ክፍፍል በሕግ አኳያ በሕግ የተጋቡ ሰዎች ፍቺ ሲፈጽሙ ከሚያደርጉት ንብረት ክፍፍል የማይለይ ሲሆን ሁለቱም በግንኙነቱ ውስጥ የነበሩት ሰዎች የጋራ ንብረት ግማሽ ይደርሳቸዋል፡፡ ነገር ግን ግንኙነቱ የተቋረጠው በአንዱ ወገን ጥፋት ሲሆን ማለትም ወንዱ ወይም ሴቷ ታማኝ
ባለመሆናቸው ወይም በሌላኛው ላይ ሌላ በደል በማድረሳቸው ምክንያት ሲሆን እና ይህ በተጨማጭ ማስረጃ ከተረጋገጠ ጥፋት የፈጸመው ወገን ለተበዳዩ ወገን ካሳ እንዲከፍል ሊገደድ ይችላል፡፡ ይህ ካሳ የሚወሰነው
በርትእ /Equity/ የተወሰነ ገንዘብ እንዲከፍል በመወሰን ወይም ከጋራ ንብረት ላይ አብላጫውን ድርሻ ለተበደለው ወገን በመስጠት ሊሆን ይችላል፡፡
እንደባልና ሚስት የሚኖሩ ሰዎች ለልጆቻቸው ለማሳደጊያ ለሚውሉ ወጪዎች ወይም የራሳቸውን ኑሮ ወጪዎች ለመሸፈን በሚል አላማ ብድር የሚበደሩ እንደሆነ ሕጋዊ ጋብቻ እንደፈጸሙ ሰዎች ሁሉ ይህ ብድር የጋራ እዳቸው ሆኖ ሁለቱም በአንድነት እና በነጠላነት የእዳው ሀላፊ ይሆናሉ፡፡ ይህ ሲባል አበዳሪዎች እዳዉን በምርጫቸው ወንዱን ወይም ሴቷን ብቻ ከፈለጉ ደግሞ ሁለቱንም በጋራ እንዲከፍሏቸው ሊጠይቁ ይችላሉ፡፡ ይህ እዳም ከሁለቱም የጋራ ንብረት ላይ፤ የጋራ ንብረቱ እዳዉን ለመክፈል በቂ ካልሆነ ደግሞ ከወንዱ ወይም ከሴቷ የግል ሀብት ላይ ተከፋይ ይሆናል፡፡
የግል እዳን በተመለከተ ደግሞ እንደባልና ሚስት የሚኖሩ ሰዎች አሁንም ከሕጋዊ ባልና ሚስት ተመሳሳይ በሆነ ሁኔታቸው የግል እዳ ካለባቸው እዳው ከግል ንብረታቸው የሚከፈል ሲሆን፤ የግል ንብረታቸው እዳውን ለመክፈል በቂ ካልሆነ ግን ከጋራ ንብረታቸው ላይ የሚከፈል ይሆናል፡፡ ልጆችን በተመለከተ አንድ ወንድ እና ሴት ጋብቻ ሳይፈጽሙ እንደባልና ሚስት በሚኖሩ ወቅት የተረገዙ እና የተወለዱ ልጆች አባት ወንዱ ሴቷ ደግሞ እናት መሆናቸው የሕግ ግምት ይወሰዳል፡፡ በእርግጥ ይህ የሕግ ግምት በህክምና ወይም ሌላ አሳማኝ ማስረጃ በማቅረብ ቀሪ ሊሆን የሚችል ነው፡፡
ቸር ሰንበቱ
ፌናን ተጊበሉ
መጋቢት 17/2013 ዓ.ም
ሰላም!
በአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር አስፈፃሚ አካላትን እንደገና ለማደራጀት፤ ስልጣንና ተግባራቸውን ለመወሰን በወጣው አዋጅ ቁጥር 64/2011 አንቀጽ 18 መሠረት የዐቃቤ ሕግ ቢሮ ያለው ሥልጣንና ተግባራት እንደሚከተለው ሰፍሯል፡-
1. በሕግ ጉዳዮች የከተማው አስተዳደር ዋና አማካሪና ተወካይ ሆኖ ይሠራል፤
2. የከተማውን የፍትህ ሥርዓት ማሻሻያ ፕሮግራምን ያቅዳል፤ ያስተባብራል፤ በእቅድ መሰረት መከናወኑን ያረጋግጣል፤ ይከታተላል፤ ክፍተቶችን እየለየ ድጋፍ ያደርጋል፤
3. የሰብዓዊ መብት የድርጊት መርሀ ግብር ይተገብራል፤ አስፈፃሚ አካላት በዋና ዕቅዳቸው ማካተታቸውን ያረጋግጣል፤ ይደግፋል፤ አፈፃፀሙን ይከታተላል፤ ለሚመለከታቸው አካላት ሪፖርት ያቀርባል፤
4. ሕገ-ወጥ የሰዎች ዝውውርን ለመከላከል ፕሮግራሞችን ይቀርፃል፤ በሚመለከተው አካል ሲጸድቅ ተግባራዊ ያደርጋል፤ ይመራል፤ ያስተባብራል፤ አፈጻጸሙንም ይከታተላል፤
5. የከተማው አስተዳደር መስሪያ ቤቶች የአስተዳደሩና የነዋሪው መብትና ጥቅም ወኪል ሆኖ ይከራከራል፣ ያስከብራል፣ የሚከበሩበትን ሂደት ይከታተላል፤ ይቆጣጠራል፤
6. የከተማው አስተዳደር የመንግስት መስሪያ ቤቶች የሚያደርጉትን ውል እንደአስፈላጊነቱ ይመረምራል፤ ሕጋዊነታቸውን ያረጋግጣል፤ አፈጻጸማቸውን ይከታተላል፤ ተገቢው የጥንቃቄ እርምጃ እንዲወሰድ ያደርጋል ወይም ይወስዳል፤
7. የከተማው አስተዳደር የመንግስት መስሪያ ቤትን እና የመንግስት ልማት ድርጅቶችን በመወከል በማንኛውም የዳኝነት ሥልጣን በተሰጠው አካል ወይም በግልግል ጉባኤ በመቅረብ ክስ ይመሰርታል፣ መልስ ይሰጣል፣ የጣልቃ ገብ፣ የመቃወም እና የይግባኝ አቤቱታ ያቀርባል፤
8. የከተማ አስተዳደሩን የህዝብ መብትና ጥቅም ለማስከበር አስፈላጊ ሆኖ ሲያገኘው በማንኛውም የዳኝነት ሥልጣን በተሰጠው አካል ወይም በግልግል ጉባኤ በመቅረብ በስሙ ክስ ይመሠረታል፤ መልስ ይሰጣል፤ የጣልቃ ገብ አቤቱታ ያቀርባል፤ ይግባኝ ይጠይቃል፤
9. የተሰጠው ውሣኔ የህዝብንና የመንግስትን ጥቅም የሚጏዳ ሆኖ ካገኘው የመቃወም አቤቱታ ያቀርባል፤ ይከራከራል፤
10. የአስተዳደሩ ተቋማት ከአሰሪና ሰራተኛ ጋር ተያይዘው የሚቀርቡ የክርክር ጉዳዮችን ወክሎ ይከራከራል፤ ያስወስናል፤ ያስፈጽማል፤
11. በከተማው አስተዳደር የመንግስት መስሪያ ቤቶች እርስ በእርሳቸው ያልተግባቡባቸው የፍትሐብሔር ጉዳዮች በፍርድ ቤት ወይም ከፍርድ ቤት ውጪ ባለ አማራጭ የክርክር መፍቻ መንገድ እንዲወሰን ውሣኔ ይሰጣል፣ በውሣኔ መሠረት መፈፀሙን ይከታተላል፤
12. በካቢኔው በሚፀድቅ ወይም በፀደቀ መዋቅራዊ አደረጃጀት መሠረት የራሳቸው የሕግ አገልግሎት እንዲኖራቸው የተፈቀደላቸው አካላትን የህግ አገልግሎቶች በሚመለከት ወቅታዊ ሪፖርት እንዲቀርብለት ያደርጋል፤ የጉዳይ አያያዛቸውን ወይም ስራቸውን ይከታተላል፤ ይደግፋል፤ ይቆጣጠራል፤ የማስተካከያ እርምጃ ይወስዳል፤
13. በሌሎች ሕጏች የተደነገገው እንደተጠበቀ ሆኖ በፍርድ ቤት የተያዘ ወይም ፈርድ ቤት ከመቅረባቸው በፊት የማያዋጡ ወይም ለአላስፈላጊ ወጪ የሚዲርጉ ጉዳዮችን በአማራጭ ክርክር መፍቻ ዘዴዎች እንዲፈቱ ያደርጋል፤
14. በከተማው ውስጥ ለሚኖሩ አቅም ለሌላቸው ነዋሪዎች ነፃ የህግ ምክር ድጋፍ ይሰጣል፤
15. በዐቃቢያነ ሕግ የሚሰጡ ውሣኔዎች በሕግ መሠረት መከናወናቸውን ያረጋግጣል፤ ጉድለቶችን በጥናት አስደግፎ ይለያል፤ በግኝቱ መሠረትም እንዲታረሙ ያደርጋል፤ አስፈላጊ ሲሆን እርምጃ ይወስዳል ወይም እንዲወሰው ያደርጋል፤
16. የሕግ ጥናትና ምርምር ያደርጋል፤ የከተማው አስተዳደር ያወጣቸው ሕጎች በአግባቡ ስራ ሊይ መዋላቸውን ይከታተላል፤ ይቆጣጠራል፤ ይጠብቃል፤ የሕግ ወይም የውሌ ረቂቅ ያዘጋጃል፤
17. ነዋሪው በሕገ መንግስቱና በቻርተሩ የተሰጡትን መብቶችና ነጻነቶች እንዲያውቅና እንዲጠቀም ተገቢውን የሕግ ስልጠና ይሰጣል፤
18. ለከተማው አስፈጻሚ አካላትና የልማት ድርጅቶች አመራሮችና ሰራተኞች የንቃተ ሕግ ስልጠና ይሰጣል፤
19. አግባብ ባለው ሕግ መሰረት በከተማው ፍርድ ቤት ሥልጣን ስር የሚወድቁ የወንጀል ጉዳዮችን በተመለከተ ክስ ይመሰርታል፤ ይከራከራል፤ አግባብነት ያላቸውን ሌሎች ተግባራት ያከናውናል፤
20. ከፌደራል ጠቅላይ ዐቃቤ ህግ፣ ከሚመለከተው አካል ወይም በህግ በውክልና የሚሰጡትን የወንጀል ጉዳዮች ይከራከራል፤ያስወስናል፤ ያስፈጽማል፤
21. በሕግ በተሰጠው ሥልጣን መሠረት የደንብ መተላለፍ ጉዳዮችን በከተማው ፖሊስ ተጣርቶ ሲቀርብለት ወይም እንዲቀርብለት በማድረግ ክስ ይመሰርታል፣ ይከራከራል፤ የተጀመረ ምርመራ በሕግ መሠረት እንዲቆም ያዛል፤ ክስ ያነሣል ወይም የምርመራ መዝገቡ በሕጉ መሠረት ይዘጋል፤ ሌሎች ሕጋዊ ተግባራትን ያከናውናል፤
22. በከተማው አስተዳደር አስፈፃሚ አካላት የሚጣሉ የደንብ መተላለፍ ቅጣቶችን ያስፈፅማል፤ ሙያዊ ድጋፍ ይሰጣል፤
23. በካቢኔ የጸደቀ ደንብ በአዲስ ነጋሪ ጋዜጣ ያሳትማል፤ የከተማው ሕጎችን መሰብሰብ ማደራጀት መተንተንና ማሰራጨት የሚያስችል ሥርዓት ይዘረጋል፤ ይፈጽማል፤
24. የከተማው አስተዳደር የሚሰጣቸው አስተዳደራዊ ውሣኔዎች ከሕግ ጋር የተጣጣመ መሆኑን ያረጋግጣል፤ የማስተካከያ እርምጃ ይወስዳል፤ እንዲወሰድ ያደርጋል፤ ምክር ይሰጣል::
ቸር ያሰማን! (17/07/2013 ዓ.ም) (ኦምኒኤል)
በአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር አስፈፃሚ አካላትን እንደገና ለማደራጀት፤ ስልጣንና ተግባራቸውን ለመወሰን በወጣው አዋጅ ቁጥር 64/2011 አንቀጽ 18 መሠረት የዐቃቤ ሕግ ቢሮ ያለው ሥልጣንና ተግባራት እንደሚከተለው ሰፍሯል፡-
1. በሕግ ጉዳዮች የከተማው አስተዳደር ዋና አማካሪና ተወካይ ሆኖ ይሠራል፤
2. የከተማውን የፍትህ ሥርዓት ማሻሻያ ፕሮግራምን ያቅዳል፤ ያስተባብራል፤ በእቅድ መሰረት መከናወኑን ያረጋግጣል፤ ይከታተላል፤ ክፍተቶችን እየለየ ድጋፍ ያደርጋል፤
3. የሰብዓዊ መብት የድርጊት መርሀ ግብር ይተገብራል፤ አስፈፃሚ አካላት በዋና ዕቅዳቸው ማካተታቸውን ያረጋግጣል፤ ይደግፋል፤ አፈፃፀሙን ይከታተላል፤ ለሚመለከታቸው አካላት ሪፖርት ያቀርባል፤
4. ሕገ-ወጥ የሰዎች ዝውውርን ለመከላከል ፕሮግራሞችን ይቀርፃል፤ በሚመለከተው አካል ሲጸድቅ ተግባራዊ ያደርጋል፤ ይመራል፤ ያስተባብራል፤ አፈጻጸሙንም ይከታተላል፤
5. የከተማው አስተዳደር መስሪያ ቤቶች የአስተዳደሩና የነዋሪው መብትና ጥቅም ወኪል ሆኖ ይከራከራል፣ ያስከብራል፣ የሚከበሩበትን ሂደት ይከታተላል፤ ይቆጣጠራል፤
6. የከተማው አስተዳደር የመንግስት መስሪያ ቤቶች የሚያደርጉትን ውል እንደአስፈላጊነቱ ይመረምራል፤ ሕጋዊነታቸውን ያረጋግጣል፤ አፈጻጸማቸውን ይከታተላል፤ ተገቢው የጥንቃቄ እርምጃ እንዲወሰድ ያደርጋል ወይም ይወስዳል፤
7. የከተማው አስተዳደር የመንግስት መስሪያ ቤትን እና የመንግስት ልማት ድርጅቶችን በመወከል በማንኛውም የዳኝነት ሥልጣን በተሰጠው አካል ወይም በግልግል ጉባኤ በመቅረብ ክስ ይመሰርታል፣ መልስ ይሰጣል፣ የጣልቃ ገብ፣ የመቃወም እና የይግባኝ አቤቱታ ያቀርባል፤
8. የከተማ አስተዳደሩን የህዝብ መብትና ጥቅም ለማስከበር አስፈላጊ ሆኖ ሲያገኘው በማንኛውም የዳኝነት ሥልጣን በተሰጠው አካል ወይም በግልግል ጉባኤ በመቅረብ በስሙ ክስ ይመሠረታል፤ መልስ ይሰጣል፤ የጣልቃ ገብ አቤቱታ ያቀርባል፤ ይግባኝ ይጠይቃል፤
9. የተሰጠው ውሣኔ የህዝብንና የመንግስትን ጥቅም የሚጏዳ ሆኖ ካገኘው የመቃወም አቤቱታ ያቀርባል፤ ይከራከራል፤
10. የአስተዳደሩ ተቋማት ከአሰሪና ሰራተኛ ጋር ተያይዘው የሚቀርቡ የክርክር ጉዳዮችን ወክሎ ይከራከራል፤ ያስወስናል፤ ያስፈጽማል፤
11. በከተማው አስተዳደር የመንግስት መስሪያ ቤቶች እርስ በእርሳቸው ያልተግባቡባቸው የፍትሐብሔር ጉዳዮች በፍርድ ቤት ወይም ከፍርድ ቤት ውጪ ባለ አማራጭ የክርክር መፍቻ መንገድ እንዲወሰን ውሣኔ ይሰጣል፣ በውሣኔ መሠረት መፈፀሙን ይከታተላል፤
12. በካቢኔው በሚፀድቅ ወይም በፀደቀ መዋቅራዊ አደረጃጀት መሠረት የራሳቸው የሕግ አገልግሎት እንዲኖራቸው የተፈቀደላቸው አካላትን የህግ አገልግሎቶች በሚመለከት ወቅታዊ ሪፖርት እንዲቀርብለት ያደርጋል፤ የጉዳይ አያያዛቸውን ወይም ስራቸውን ይከታተላል፤ ይደግፋል፤ ይቆጣጠራል፤ የማስተካከያ እርምጃ ይወስዳል፤
13. በሌሎች ሕጏች የተደነገገው እንደተጠበቀ ሆኖ በፍርድ ቤት የተያዘ ወይም ፈርድ ቤት ከመቅረባቸው በፊት የማያዋጡ ወይም ለአላስፈላጊ ወጪ የሚዲርጉ ጉዳዮችን በአማራጭ ክርክር መፍቻ ዘዴዎች እንዲፈቱ ያደርጋል፤
14. በከተማው ውስጥ ለሚኖሩ አቅም ለሌላቸው ነዋሪዎች ነፃ የህግ ምክር ድጋፍ ይሰጣል፤
15. በዐቃቢያነ ሕግ የሚሰጡ ውሣኔዎች በሕግ መሠረት መከናወናቸውን ያረጋግጣል፤ ጉድለቶችን በጥናት አስደግፎ ይለያል፤ በግኝቱ መሠረትም እንዲታረሙ ያደርጋል፤ አስፈላጊ ሲሆን እርምጃ ይወስዳል ወይም እንዲወሰው ያደርጋል፤
16. የሕግ ጥናትና ምርምር ያደርጋል፤ የከተማው አስተዳደር ያወጣቸው ሕጎች በአግባቡ ስራ ሊይ መዋላቸውን ይከታተላል፤ ይቆጣጠራል፤ ይጠብቃል፤ የሕግ ወይም የውሌ ረቂቅ ያዘጋጃል፤
17. ነዋሪው በሕገ መንግስቱና በቻርተሩ የተሰጡትን መብቶችና ነጻነቶች እንዲያውቅና እንዲጠቀም ተገቢውን የሕግ ስልጠና ይሰጣል፤
18. ለከተማው አስፈጻሚ አካላትና የልማት ድርጅቶች አመራሮችና ሰራተኞች የንቃተ ሕግ ስልጠና ይሰጣል፤
19. አግባብ ባለው ሕግ መሰረት በከተማው ፍርድ ቤት ሥልጣን ስር የሚወድቁ የወንጀል ጉዳዮችን በተመለከተ ክስ ይመሰርታል፤ ይከራከራል፤ አግባብነት ያላቸውን ሌሎች ተግባራት ያከናውናል፤
20. ከፌደራል ጠቅላይ ዐቃቤ ህግ፣ ከሚመለከተው አካል ወይም በህግ በውክልና የሚሰጡትን የወንጀል ጉዳዮች ይከራከራል፤ያስወስናል፤ ያስፈጽማል፤
21. በሕግ በተሰጠው ሥልጣን መሠረት የደንብ መተላለፍ ጉዳዮችን በከተማው ፖሊስ ተጣርቶ ሲቀርብለት ወይም እንዲቀርብለት በማድረግ ክስ ይመሰርታል፣ ይከራከራል፤ የተጀመረ ምርመራ በሕግ መሠረት እንዲቆም ያዛል፤ ክስ ያነሣል ወይም የምርመራ መዝገቡ በሕጉ መሠረት ይዘጋል፤ ሌሎች ሕጋዊ ተግባራትን ያከናውናል፤
22. በከተማው አስተዳደር አስፈፃሚ አካላት የሚጣሉ የደንብ መተላለፍ ቅጣቶችን ያስፈፅማል፤ ሙያዊ ድጋፍ ይሰጣል፤
23. በካቢኔ የጸደቀ ደንብ በአዲስ ነጋሪ ጋዜጣ ያሳትማል፤ የከተማው ሕጎችን መሰብሰብ ማደራጀት መተንተንና ማሰራጨት የሚያስችል ሥርዓት ይዘረጋል፤ ይፈጽማል፤
24. የከተማው አስተዳደር የሚሰጣቸው አስተዳደራዊ ውሣኔዎች ከሕግ ጋር የተጣጣመ መሆኑን ያረጋግጣል፤ የማስተካከያ እርምጃ ይወስዳል፤ እንዲወሰድ ያደርጋል፤ ምክር ይሰጣል::
ቸር ያሰማን! (17/07/2013 ዓ.ም) (ኦምኒኤል)
የትራፊክ ክስ ቻርጅን አልቀበልም ማለት በእስራት እንደሚያስቀጣ ያውቃሉ?
እንሆ ለውድ ተከታታዬቻችን ለጥንቃቄ ይረዳዎ ዘንድ
እንደሚከተለው አቅርባለሁ
የመንገድ ትራፊክ ደንብን መተላለፍ በአብዛኛው በገንዘብ ቅጣት ብቻ የሚያስቀጣ ጥፋት ነው። በአብዛኛው ያልኩት ጥፋቱ በሰው አካል ወይም ህይወት ላይ ጉዳት ካስከተለ የእስራት ቅጣትን ሊያስከትል የሚችል በመሆኑ ነው።
ሆኖም ግን “የደንብ መተላለፍ ጥፋት ፈፅመሀል” ተብሎ በትራፊክ ፖሊስ የክስ ቻርጅ የተቆረጠለት አሽከርካሪ የክስ ቻርጁን ለመቀበል እምቢተኛ ከሆን እስከ አምስት ዓመት ሊደርስ በሚችል እስራት ሊቀጣ ይችላል። ይህ ድሜዳሜ ንድፈ ሀሳብን (theory) መሰረት ያደረገ ሳይሆን በተግባር ሆኖ የታየና በሁሉም የሀገራችን ፍርድ ቤቶች ላይ አስገዳጅነት ባለው የሰበር ችሎት ውሳኔ ጭምር ድጋፍ ያለው ነው።
‘’በተግባር ሆኖ የታየ ነው’ ስልም በማስረጃነት የምገልፀው የከፈለ ሰፈነን ጉዳይ ነው።
ከፈለ ሰፈነ በሰሜን ጎንደር ዞን ውስጥ የሠ/ቁጥር 3-28371 አ/አ ተሽከርካሪን የመንጃ ፍቃድ ሳይዝ ሲያሽከረክር ያገኘችው የትራፊክ ፖሊስ የደንብ መተላለፍ ክስ አዘጋጅታ ስትሰጠው ለመቀበል ፍቃደኛ ባለመሆኑ ምክንያት “የመንግስት ስራን ማደናቀፍና የመተባበር ግዴታን መጣስ” የሚል ርዕስ ያለው የወንጀል ሕጉ አንቀፅ 438 ተጠቅሶበት በቅድሚያ በወረዳ ፍርድ ቤት ክስ ተመሰረቶበት በተጠቀሰው አንቀፅ ስር ጥፋተኛ ነው ተብሎ በአንድ አመት ከስድስት ወር እስራት እንዲቀጣ የተወስነበት: በዃላም ለሰሜን ጎንደር ዞን ከፍተኛ ፍርድ ቤት ይግባኝ ብሎ የጥፋተኛነት ውሳኔው ፀንቶበት ቅጣቱን ግን ወደ አንድ አመት እስራት የተቀነሰለት ግለሰብ ነው።
የከፈለ ጉዳዩ ለፌደራል ሰበር ችሎትም ቀርቦ በሠ/መ/ቁጥር #73953 የታየ ሲሆን የፌደራል ሰበር ችሎትም የከፈለን ድርጊት (የትራፊክ ክስ ቻርጅ አልቀበልም ማለቱ) በወንጀል ሕጉ አንቀፅ 438 ስር የሚወድቅ መሆን አለመሆኑን በስፋት ከመረመረ በዃላ ድርጊቱ በተጠቀሰው አንቀፅ ስር “የሚሸፈን ነው” በማለት በጎንደር ዞን ከፍተኛ ፍርድ ቤት የተሰጠውን የጥፋተኝነት ውሳኔና የ1 ዓመት የእስራት ቅጣት በማፅናት ወስኗል።
የወንጀል ሕጉ አንቀፅ 438 ድንጋጌ “የመንግስትን ሥራ ማደናቀፍና የመተባበር ግዴታን መጣስ” የሚል ርዕስ ያለው ሆኖ ሙሉ ድንጋጌውም፦
"ማንም ሰው ከመንግስት ሥራ ጋር በተያያዘ ሁኔታ በሕግ በተፈቀደው ወይም ከፍርድ ቤት በተሰጥ ትዕዛዝ መሰረት በመንግስት ሠራተኛ ሲጠየቅ ቀርቦ ለማስረዳት፤ ተገቢውን መልስ ለመስጠት ሰነዶችን ለማቅረብ ወይም ለማስመርመር ወይም ልዩ ልዩ ቤቶችን፥ ቦታዎችን፥ ወይም ሰነዶችን ለማስፈተሽ እምቢተኛ ከሆነ፤ በጠቅላላው ለምርመራ ያልተባበረ ወይም በማናቸውም ሌላ መንገድ የመንግስት ስራን ያደናቀፈ እንደሆን፥
ከአምስት አመት በማይበልጥ ቀላል እስራት ወይም በመቀጮ ይቀጣል።"
=================
የሚል ነው።
የሰበር ችሎቱ ከዚህ ድንጋጌ ውስጥ “በሕግ በተፈቀደው. . .“ እና “በማናቸውም ሌላ መንገድ. . .” የሚሉትን ሁለት ሀረጎች ነጥሎ በመውሰድ “የተከሳሹ ድርጊት በዚህ አንቀፅ ስር የሚሸፈን ነው” ሲል አስገዳጅ የሕግ ትርጉም ሰጥቷል።
ይህ አተረጓጎም ከሌሎች የወንጀል ሕግ መርሆች (ለምሳሌ፦ በይመሳሰላል የወንጀል ድርጊት ተፈፀመ ሊባል የማይችል መሆኑ - የወ/ሕ/ቁ 2(3)) ጋር በማነፃፀር "ትክክል አይደለም" የሚል ክርክር ማንሳት የሚቻል ቢሆንም የሰበር ችሎቱ ውሳኔ አስገዳጅነት ያለው በመሆኑ ክርክሩ (ይህ ውሳኔ ቢያንስ በሌላ የሰበር ውሳኔ እስኪሻር ድረስ) በየትኛው የሀገራችን ፍርድ ቤቶች ተቀባይነት የሚያገኝ ነው።
ምንጭ
በይነ መረብ
የወንጀል ህግ
mr zee
እንሆ ለውድ ተከታታዬቻችን ለጥንቃቄ ይረዳዎ ዘንድ
እንደሚከተለው አቅርባለሁ
የመንገድ ትራፊክ ደንብን መተላለፍ በአብዛኛው በገንዘብ ቅጣት ብቻ የሚያስቀጣ ጥፋት ነው። በአብዛኛው ያልኩት ጥፋቱ በሰው አካል ወይም ህይወት ላይ ጉዳት ካስከተለ የእስራት ቅጣትን ሊያስከትል የሚችል በመሆኑ ነው።
ሆኖም ግን “የደንብ መተላለፍ ጥፋት ፈፅመሀል” ተብሎ በትራፊክ ፖሊስ የክስ ቻርጅ የተቆረጠለት አሽከርካሪ የክስ ቻርጁን ለመቀበል እምቢተኛ ከሆን እስከ አምስት ዓመት ሊደርስ በሚችል እስራት ሊቀጣ ይችላል። ይህ ድሜዳሜ ንድፈ ሀሳብን (theory) መሰረት ያደረገ ሳይሆን በተግባር ሆኖ የታየና በሁሉም የሀገራችን ፍርድ ቤቶች ላይ አስገዳጅነት ባለው የሰበር ችሎት ውሳኔ ጭምር ድጋፍ ያለው ነው።
‘’በተግባር ሆኖ የታየ ነው’ ስልም በማስረጃነት የምገልፀው የከፈለ ሰፈነን ጉዳይ ነው።
ከፈለ ሰፈነ በሰሜን ጎንደር ዞን ውስጥ የሠ/ቁጥር 3-28371 አ/አ ተሽከርካሪን የመንጃ ፍቃድ ሳይዝ ሲያሽከረክር ያገኘችው የትራፊክ ፖሊስ የደንብ መተላለፍ ክስ አዘጋጅታ ስትሰጠው ለመቀበል ፍቃደኛ ባለመሆኑ ምክንያት “የመንግስት ስራን ማደናቀፍና የመተባበር ግዴታን መጣስ” የሚል ርዕስ ያለው የወንጀል ሕጉ አንቀፅ 438 ተጠቅሶበት በቅድሚያ በወረዳ ፍርድ ቤት ክስ ተመሰረቶበት በተጠቀሰው አንቀፅ ስር ጥፋተኛ ነው ተብሎ በአንድ አመት ከስድስት ወር እስራት እንዲቀጣ የተወስነበት: በዃላም ለሰሜን ጎንደር ዞን ከፍተኛ ፍርድ ቤት ይግባኝ ብሎ የጥፋተኛነት ውሳኔው ፀንቶበት ቅጣቱን ግን ወደ አንድ አመት እስራት የተቀነሰለት ግለሰብ ነው።
የከፈለ ጉዳዩ ለፌደራል ሰበር ችሎትም ቀርቦ በሠ/መ/ቁጥር #73953 የታየ ሲሆን የፌደራል ሰበር ችሎትም የከፈለን ድርጊት (የትራፊክ ክስ ቻርጅ አልቀበልም ማለቱ) በወንጀል ሕጉ አንቀፅ 438 ስር የሚወድቅ መሆን አለመሆኑን በስፋት ከመረመረ በዃላ ድርጊቱ በተጠቀሰው አንቀፅ ስር “የሚሸፈን ነው” በማለት በጎንደር ዞን ከፍተኛ ፍርድ ቤት የተሰጠውን የጥፋተኝነት ውሳኔና የ1 ዓመት የእስራት ቅጣት በማፅናት ወስኗል።
የወንጀል ሕጉ አንቀፅ 438 ድንጋጌ “የመንግስትን ሥራ ማደናቀፍና የመተባበር ግዴታን መጣስ” የሚል ርዕስ ያለው ሆኖ ሙሉ ድንጋጌውም፦
"ማንም ሰው ከመንግስት ሥራ ጋር በተያያዘ ሁኔታ በሕግ በተፈቀደው ወይም ከፍርድ ቤት በተሰጥ ትዕዛዝ መሰረት በመንግስት ሠራተኛ ሲጠየቅ ቀርቦ ለማስረዳት፤ ተገቢውን መልስ ለመስጠት ሰነዶችን ለማቅረብ ወይም ለማስመርመር ወይም ልዩ ልዩ ቤቶችን፥ ቦታዎችን፥ ወይም ሰነዶችን ለማስፈተሽ እምቢተኛ ከሆነ፤ በጠቅላላው ለምርመራ ያልተባበረ ወይም በማናቸውም ሌላ መንገድ የመንግስት ስራን ያደናቀፈ እንደሆን፥
ከአምስት አመት በማይበልጥ ቀላል እስራት ወይም በመቀጮ ይቀጣል።"
=================
የሚል ነው።
የሰበር ችሎቱ ከዚህ ድንጋጌ ውስጥ “በሕግ በተፈቀደው. . .“ እና “በማናቸውም ሌላ መንገድ. . .” የሚሉትን ሁለት ሀረጎች ነጥሎ በመውሰድ “የተከሳሹ ድርጊት በዚህ አንቀፅ ስር የሚሸፈን ነው” ሲል አስገዳጅ የሕግ ትርጉም ሰጥቷል።
ይህ አተረጓጎም ከሌሎች የወንጀል ሕግ መርሆች (ለምሳሌ፦ በይመሳሰላል የወንጀል ድርጊት ተፈፀመ ሊባል የማይችል መሆኑ - የወ/ሕ/ቁ 2(3)) ጋር በማነፃፀር "ትክክል አይደለም" የሚል ክርክር ማንሳት የሚቻል ቢሆንም የሰበር ችሎቱ ውሳኔ አስገዳጅነት ያለው በመሆኑ ክርክሩ (ይህ ውሳኔ ቢያንስ በሌላ የሰበር ውሳኔ እስኪሻር ድረስ) በየትኛው የሀገራችን ፍርድ ቤቶች ተቀባይነት የሚያገኝ ነው።
ምንጭ
በይነ መረብ
የወንጀል ህግ
mr zee
አጭር ስነስርአት (summary Procedures)
ውድ ተከታታዬቻችን ከላይ በጠቀስኩት አርእስት ስር አቅርቤላችሁዋለው መልካም ንባብ
ከፍትሓብሔር ሥነ-ሥርዓት ህጋችን ላይ አቤቱታ ለማቅረብ የምንጠቀምባቸው ሶስት መንገዶች አሉ፡፡ እነዚህም 1ኛ/ በደበኛ ሥነ-ሥርዓት 2ኛ/ አጭር ሥነ-ሥርዓት 3ኛ/ የተፋጠነ ሥነ-ሥርዓት ሲሆኑ ከእነዚህ ውስጥ 2ኛውን የክስ አቀራረብ እንመለከታለን፡፡
1. ከፍ/ብ/ስ/ስ/ቁ/ 284 እስከ 292 በተደነገገው መሠረት ይፈፀማል፡፡
2. በዚህ ሥርዓት መሠረት ክስ ሊቀርብ የሚችለው በቁ. 284 ሥር በተዘረዘሩ ጉዳዮች ብቻ ነው፡፡ ምንጩ ግልፅ ውል፣ የሃዋላ ሰነድ፣ ቼክ፣ የተስፋ ሰነድ ወይም ቀላል ውል የሆነ ልኩ የታወቀ ገንዘብን የሚመለከት ክስ በሆነ ግዜ፤
3. ማመልከቻው በመኃላ ቃል ተደግፎ መቅረብ አለበት (284(ለ))፡፡ የመኃላ ቃለ ተከሳሹ ለነገሩ ምንም ዓይነት መከላከያ እንደሌለው ከሳሽ የሚያምን መሆኑን መግለፅ አለበት፡፡
4. ፍ/ቤቱ ማመልከቻውን ከተቀበለ በኃላ ለተከሳሹ መጥሪያ እንዲደርሰው ያዛል (ቁ. 285(1)) ፡፡
5. ተከሳሹ ቀርቦ ለመከላከል እንዲፈቀድለት ፍ/ቤቱን ጠይቆ ካላስፈቀደ በቀር መከላከያ ሊያቀርብ አይችልም (ቁ. 285(1))፡፡
6. ተከሳሹ ቀርቦ ለመከላከል እንዲፈቀድለት ለፍ/ቤቱ ካላመለከተ ወዲያው ፍርድ ይሰጣል(ቁ. 285(2))፡፡
7. ለመከላከል ፈቃድ እንዲሰጥ የሚቀርበው ማመልከቻ በቁ. 286 መሠረት በመኃላ ቃል ተደግፎ መቅረብ አለበት፡፡
8. ተከሳሹ ለመከላከል እንዲፈቀድለት ያቀረበው ማመልከቻ ተቀባይነት ካጣ ወዲያው ለከሳሹ ይፈረዳል (ቁ. 287)፡፡
9. ማመልከቻው ተቀባይነት ካገኘ ግን ተከሳሹ መከላከያ እንድያቀርብ ይፈቀድለታል፡፡ ክርክሩም የሚመራው ፍ/ቤቱ በሚሰጠው ትዕዛዝ መሠረት ወይም እንደመደበኛው ክስ በቀጥታ ሊሆን ይችላል(ቁ. 290 እና 291)፡፡
10. ፍርድ ከተሰጠ በኃላ ለተከሳሹ የተላከው መጥሪያ በአግባቡ ያልደረሰው ከሆነ ፍ/ቤቱ ፍርድ ከመፈፀም እንድቆይ በማድረግ ተከሳሹ ቀርቦ እንዲከላከልና ስለ ጉዳዩም አፈፃፀም ተገቢ መስሎ የታየውን ትዕዛዝ ለመስጠት ይችላል(ቁ.292)።
ምንጭ
በይነ መረብ
የፍ/ሥ/ሥ/ሕግ
mr zee
ውድ ተከታታዬቻችን ከላይ በጠቀስኩት አርእስት ስር አቅርቤላችሁዋለው መልካም ንባብ
ከፍትሓብሔር ሥነ-ሥርዓት ህጋችን ላይ አቤቱታ ለማቅረብ የምንጠቀምባቸው ሶስት መንገዶች አሉ፡፡ እነዚህም 1ኛ/ በደበኛ ሥነ-ሥርዓት 2ኛ/ አጭር ሥነ-ሥርዓት 3ኛ/ የተፋጠነ ሥነ-ሥርዓት ሲሆኑ ከእነዚህ ውስጥ 2ኛውን የክስ አቀራረብ እንመለከታለን፡፡
1. ከፍ/ብ/ስ/ስ/ቁ/ 284 እስከ 292 በተደነገገው መሠረት ይፈፀማል፡፡
2. በዚህ ሥርዓት መሠረት ክስ ሊቀርብ የሚችለው በቁ. 284 ሥር በተዘረዘሩ ጉዳዮች ብቻ ነው፡፡ ምንጩ ግልፅ ውል፣ የሃዋላ ሰነድ፣ ቼክ፣ የተስፋ ሰነድ ወይም ቀላል ውል የሆነ ልኩ የታወቀ ገንዘብን የሚመለከት ክስ በሆነ ግዜ፤
3. ማመልከቻው በመኃላ ቃል ተደግፎ መቅረብ አለበት (284(ለ))፡፡ የመኃላ ቃለ ተከሳሹ ለነገሩ ምንም ዓይነት መከላከያ እንደሌለው ከሳሽ የሚያምን መሆኑን መግለፅ አለበት፡፡
4. ፍ/ቤቱ ማመልከቻውን ከተቀበለ በኃላ ለተከሳሹ መጥሪያ እንዲደርሰው ያዛል (ቁ. 285(1)) ፡፡
5. ተከሳሹ ቀርቦ ለመከላከል እንዲፈቀድለት ፍ/ቤቱን ጠይቆ ካላስፈቀደ በቀር መከላከያ ሊያቀርብ አይችልም (ቁ. 285(1))፡፡
6. ተከሳሹ ቀርቦ ለመከላከል እንዲፈቀድለት ለፍ/ቤቱ ካላመለከተ ወዲያው ፍርድ ይሰጣል(ቁ. 285(2))፡፡
7. ለመከላከል ፈቃድ እንዲሰጥ የሚቀርበው ማመልከቻ በቁ. 286 መሠረት በመኃላ ቃል ተደግፎ መቅረብ አለበት፡፡
8. ተከሳሹ ለመከላከል እንዲፈቀድለት ያቀረበው ማመልከቻ ተቀባይነት ካጣ ወዲያው ለከሳሹ ይፈረዳል (ቁ. 287)፡፡
9. ማመልከቻው ተቀባይነት ካገኘ ግን ተከሳሹ መከላከያ እንድያቀርብ ይፈቀድለታል፡፡ ክርክሩም የሚመራው ፍ/ቤቱ በሚሰጠው ትዕዛዝ መሠረት ወይም እንደመደበኛው ክስ በቀጥታ ሊሆን ይችላል(ቁ. 290 እና 291)፡፡
10. ፍርድ ከተሰጠ በኃላ ለተከሳሹ የተላከው መጥሪያ በአግባቡ ያልደረሰው ከሆነ ፍ/ቤቱ ፍርድ ከመፈፀም እንድቆይ በማድረግ ተከሳሹ ቀርቦ እንዲከላከልና ስለ ጉዳዩም አፈፃፀም ተገቢ መስሎ የታየውን ትዕዛዝ ለመስጠት ይችላል(ቁ.292)።
ምንጭ
በይነ መረብ
የፍ/ሥ/ሥ/ሕግ
mr zee
ሰላም ጤና ይስጥልኝ በዚህ ወር ስለሀሰተኛ ሰነዶች አዘጋጅተናል መልካም ነባብ!
ክፍል 1
ሀሰተኛ ሰነዶችን መፍጠር፡-
ማለት ሕጋዊ ክርክሮች ሲካሄዱ በማስረጃነት የሚቀርቡ፤ አንድን ፍሬ ነገር ለማረጋገጥ የሚያስችሉ ወይም የሚያረጋግጡ የሌላን ሰዉ የጣት ፊርማ፤ ፊርማ፤ ምልክት፤ ወይም ማህተም በመጠቀም እዉነተኛዉን ጽሁፍ በመለወጥ ወይም በመደለዝ፤ የሌላዉን ሥልጣን ወይም ችሎታ እንዳለዉ አድረጎ፡
- ጽሁፎችን
- ሌሎች ሰነዶችን
- ግዙፍ ነገሮች(የሚታይ፤ የሚዳሰስ፤ የሚጨበጥ) ማዘጋጀት ነዉ
ሰነዶችን ወደ ሐሰተኝነት መለወጥ፡-
አንድን ሰነድ፤ በተለይም የፈራሚዉን ስም ወይም ፊርማ ወይም የሰነዱን ይዘት፤ አሀዝ፤ ፍሬ ነገር ወይም ዝርዝር መግለጫ በሙሉ ወይም በከፊል በመለወጥ፤ በማሻሻል፤ በመቀነስ ወይም በመጨመር ወደ ሐሰተኛነት መለወጥ ነዉ፡፡
ሰነዶችን ማጥፋት፡-
በሌላ ሰዉ ሰነድ ላይ ጉዳት እንዲደርስበት ማድረግ፤ መቅደድ ጥቅም ላይ እንዳይዉል ማድረግ ወይም መዉሰድ ነዉ
አነዚህ ድርጊቶች የሚፈጸሙት
- የሌላዉን ሰዉ መብት ወይም ጥቅም ለመጉዳት አሊያም
- የድርጊቱ ፈጻሚ ለራሱ ወይም ለሌላ ሰዉ ተገቢ ያልሆነ ማናቸዉንም መብት ወይም ጥቅም ለማግኘት ወይም ለማስገኘት በማሰብ ነዉ፡፡
ይህ ደግሞ የወንጀል ተጠያቂነትን የሚያስከትል ሲሆን ተጠያቂነቱን በ3 ነገሮች ላይ ይመሰረታል
የመጀመሪያዉ፡- በሚፈጠሩት፤ በሚለወጡት ሀሰተኛ ሰነዶችን እና በነዚሁ መገልገል በጠቅላላዉ
ሁለተኛዉ፡- በሀሰት በሚፈጠሩት ወይም ወደ ሀሰት በሚለወጡት ሰነዶች አይነት እና
ሶስተኛዉ፡- የድርጊቱ ፈጻሚ አካል/ግለሰብ ማንነት ወይም ኃላፊነት ላይ ነዉ
ሕድአት ጌታቸዉ ሕ/ስ/ም/መ/ዳ/ዐቃቤ ሕግ
ክፍል 1
ሀሰተኛ ሰነዶችን መፍጠር፡-
ማለት ሕጋዊ ክርክሮች ሲካሄዱ በማስረጃነት የሚቀርቡ፤ አንድን ፍሬ ነገር ለማረጋገጥ የሚያስችሉ ወይም የሚያረጋግጡ የሌላን ሰዉ የጣት ፊርማ፤ ፊርማ፤ ምልክት፤ ወይም ማህተም በመጠቀም እዉነተኛዉን ጽሁፍ በመለወጥ ወይም በመደለዝ፤ የሌላዉን ሥልጣን ወይም ችሎታ እንዳለዉ አድረጎ፡
- ጽሁፎችን
- ሌሎች ሰነዶችን
- ግዙፍ ነገሮች(የሚታይ፤ የሚዳሰስ፤ የሚጨበጥ) ማዘጋጀት ነዉ
ሰነዶችን ወደ ሐሰተኝነት መለወጥ፡-
አንድን ሰነድ፤ በተለይም የፈራሚዉን ስም ወይም ፊርማ ወይም የሰነዱን ይዘት፤ አሀዝ፤ ፍሬ ነገር ወይም ዝርዝር መግለጫ በሙሉ ወይም በከፊል በመለወጥ፤ በማሻሻል፤ በመቀነስ ወይም በመጨመር ወደ ሐሰተኛነት መለወጥ ነዉ፡፡
ሰነዶችን ማጥፋት፡-
በሌላ ሰዉ ሰነድ ላይ ጉዳት እንዲደርስበት ማድረግ፤ መቅደድ ጥቅም ላይ እንዳይዉል ማድረግ ወይም መዉሰድ ነዉ
አነዚህ ድርጊቶች የሚፈጸሙት
- የሌላዉን ሰዉ መብት ወይም ጥቅም ለመጉዳት አሊያም
- የድርጊቱ ፈጻሚ ለራሱ ወይም ለሌላ ሰዉ ተገቢ ያልሆነ ማናቸዉንም መብት ወይም ጥቅም ለማግኘት ወይም ለማስገኘት በማሰብ ነዉ፡፡
ይህ ደግሞ የወንጀል ተጠያቂነትን የሚያስከትል ሲሆን ተጠያቂነቱን በ3 ነገሮች ላይ ይመሰረታል
የመጀመሪያዉ፡- በሚፈጠሩት፤ በሚለወጡት ሀሰተኛ ሰነዶችን እና በነዚሁ መገልገል በጠቅላላዉ
ሁለተኛዉ፡- በሀሰት በሚፈጠሩት ወይም ወደ ሀሰት በሚለወጡት ሰነዶች አይነት እና
ሶስተኛዉ፡- የድርጊቱ ፈጻሚ አካል/ግለሰብ ማንነት ወይም ኃላፊነት ላይ ነዉ
ሕድአት ጌታቸዉ ሕ/ስ/ም/መ/ዳ/ዐቃቤ ሕግ
ክፍል 2
ሀሰተኛ ሰነድ…የቀጠለ
ሀሰተኛ ሰነዶችን የፈጠረ፤ ሰነዶችን ወደ ሐሰተኛነት የለወጠ ወይም ያጠፋ እንደሆነ
-ከ3ወር በማያንስ ቀላል እስራት ወይም
-ነገሩ በጣም ከባድ በሆነ ጊዜ ከ10 ዓመት በማይበልጥ ጽኑ እስራት ይቀጣል
አንድ ሰነድ በሚዘጋጅበት ጊዜ ሕጋዊ ዉጤት ያለዉን ወይም ሊኖረዉ የሚችለዉን ማናቸዉንም ሐሰተና ፍሬ ነገር ያስገባ ወይም እንዲገባ ያደረገ እንደሆነ
የአንድን ሰነድ ይዘት በተመለከተ በማሳሳት ሌላ ሰዉ ሌላ ሰነድ/የተለየ ይዘት ያለዉ ሰነድ ላይ የፈረመ መስሎት እንዲሳሳት ካደረገ
ፈቃዱ ባልሆነ ወይም በሌላ ሰዉ ስም ሰነድ የሰጠ ከሆነ
በሀሰት በተዘጋጁ ወይም ወደ ሐሰት በተለወጠ ሰነድ እያወቀ ከተገለገለበት
እነዚህ ከላይ የተመለከትናቸዉ በጠቅላላዉ ድርጊቱን መፈጸም የሚያስከትሉት የወንጀል ኃላፊነት ወይም ቅጣት ሲሆን በሀሰተኛነት የተፈጠሩት ወይም ወደ ሀሰተኛነት የተለዉጡት ሰነዶች ዓይነት ግን የቅጣቱን ሁኔታ ወይም አይነት ይለዉጡታል ወይም ከፍ ያደርጉታል፡፡
ለምሳሌ የሰነዶቹን ዓይነት መሰረት ያደረጉ ቅጣቶችን ብናይ፡-
በአንድ የመንግስት መዝገብ ፤ በታወቀ ሰነድ ወይም የሕዝብን ጥቅም በሚመለከት ሰነድ ላይ ከሆነ ከ15 ዓመት በማይበልጥ ጽኑ እስራት ይቀጣል
በመንግሥት/በሕዝብ መዝገብ በገባ ሰነድ ወይም ሟች እራሱ በእጁ በጻፈዉ ኑዛዜ ላይ ከሆነ
የአገር መከላከያን፤ የመከላከያ ሰራዊት አቋምን፤ ድርጅቱን፤ የሥራ ተግባርን/ጉዳይን በሚመለከት ሰነድ ላይእንደሆነ
ድርጊቱን ፈጻሚ አካል/ግለሰብ በተመለከተ ደግሞ
እነዚህን ከላይ ያነሳናቸዉ መዝገቦች፤ ጽሁፎች የታወቁ ሰነዶች ወይም ሌሎች ሰነዶችን እንዲያዘጋጅ፤ እንዲመዘግብ ፤ እንዲጠብቅ ወይም ከነዚህ ዉስጥ ቅጂዎች እንዲሰጥ ኃላፊነት በተሰጠዉ የመንግስት ሰራተኛ ከሆነ -ከ5 እስከ 25 ዓመት በሚደርስ ጽኑ እስራት
-የወንጀሉ አፈጻጸም በጣም ከባድ በሆነ ጊዜ ቅጣቱ የእድሜ ልክ ጽኑ እሥራት ይሆናል
ሕድአት ጌታቸዉ ሕ/ስ/ም/መ/ዳ/ዐቃቤ ሕግ
መጋቢት/2013 ዓ.ም
ሀሰተኛ ሰነድ…የቀጠለ
ሀሰተኛ ሰነዶችን የፈጠረ፤ ሰነዶችን ወደ ሐሰተኛነት የለወጠ ወይም ያጠፋ እንደሆነ
-ከ3ወር በማያንስ ቀላል እስራት ወይም
-ነገሩ በጣም ከባድ በሆነ ጊዜ ከ10 ዓመት በማይበልጥ ጽኑ እስራት ይቀጣል
አንድ ሰነድ በሚዘጋጅበት ጊዜ ሕጋዊ ዉጤት ያለዉን ወይም ሊኖረዉ የሚችለዉን ማናቸዉንም ሐሰተና ፍሬ ነገር ያስገባ ወይም እንዲገባ ያደረገ እንደሆነ
የአንድን ሰነድ ይዘት በተመለከተ በማሳሳት ሌላ ሰዉ ሌላ ሰነድ/የተለየ ይዘት ያለዉ ሰነድ ላይ የፈረመ መስሎት እንዲሳሳት ካደረገ
ፈቃዱ ባልሆነ ወይም በሌላ ሰዉ ስም ሰነድ የሰጠ ከሆነ
በሀሰት በተዘጋጁ ወይም ወደ ሐሰት በተለወጠ ሰነድ እያወቀ ከተገለገለበት
እነዚህ ከላይ የተመለከትናቸዉ በጠቅላላዉ ድርጊቱን መፈጸም የሚያስከትሉት የወንጀል ኃላፊነት ወይም ቅጣት ሲሆን በሀሰተኛነት የተፈጠሩት ወይም ወደ ሀሰተኛነት የተለዉጡት ሰነዶች ዓይነት ግን የቅጣቱን ሁኔታ ወይም አይነት ይለዉጡታል ወይም ከፍ ያደርጉታል፡፡
ለምሳሌ የሰነዶቹን ዓይነት መሰረት ያደረጉ ቅጣቶችን ብናይ፡-
በአንድ የመንግስት መዝገብ ፤ በታወቀ ሰነድ ወይም የሕዝብን ጥቅም በሚመለከት ሰነድ ላይ ከሆነ ከ15 ዓመት በማይበልጥ ጽኑ እስራት ይቀጣል
በመንግሥት/በሕዝብ መዝገብ በገባ ሰነድ ወይም ሟች እራሱ በእጁ በጻፈዉ ኑዛዜ ላይ ከሆነ
የአገር መከላከያን፤ የመከላከያ ሰራዊት አቋምን፤ ድርጅቱን፤ የሥራ ተግባርን/ጉዳይን በሚመለከት ሰነድ ላይእንደሆነ
ድርጊቱን ፈጻሚ አካል/ግለሰብ በተመለከተ ደግሞ
እነዚህን ከላይ ያነሳናቸዉ መዝገቦች፤ ጽሁፎች የታወቁ ሰነዶች ወይም ሌሎች ሰነዶችን እንዲያዘጋጅ፤ እንዲመዘግብ ፤ እንዲጠብቅ ወይም ከነዚህ ዉስጥ ቅጂዎች እንዲሰጥ ኃላፊነት በተሰጠዉ የመንግስት ሰራተኛ ከሆነ -ከ5 እስከ 25 ዓመት በሚደርስ ጽኑ እስራት
-የወንጀሉ አፈጻጸም በጣም ከባድ በሆነ ጊዜ ቅጣቱ የእድሜ ልክ ጽኑ እሥራት ይሆናል
ሕድአት ጌታቸዉ ሕ/ስ/ም/መ/ዳ/ዐቃቤ ሕግ
መጋቢት/2013 ዓ.ም
ጤና ይስጥልኝ!
በኢትዮጵያ የምርጫ፣የፖለቲካ ፓርቲዎች ምዝገባና የምርጫ ሥነ-ምግባር አዋጅ ቁጥር 1162/2011 ላይ ስለ አንዳንድ ጉዳዮች የሰጠውን ትርጉም እንደሚከተለው እንቀርባለን፡፡
መልካም ንባብ!
የመራጮች ምዝገባ መታወቂያ ካረድ ማት አንድ ሰው በመራጭነት ሲመዘገብ ከመዘገበው የምርጫ ጣቢያ የሚሰጠው የመራጭነት ማረጋገጥ ነው፡፡ ዕጩ ተወዳዳሪ ማለት በምርጫ ለመወዳደር በፖለቲካ ፓርቲ ወይም በግሉ የተመዘገበ ሰው ነው፡፡ ለወደፊቱም በዚህ አዋጅ ስለተሠጡ አንዳድ ቃል ወይም የቃላት ትርጓሜ እንደምናቀርብ በመግለጽ ተሰናበትን፡፡
ደረጀ ማርቆስ
መጋቢት 2013 ዓ.ም
በኢትዮጵያ የምርጫ፣የፖለቲካ ፓርቲዎች ምዝገባና የምርጫ ሥነ-ምግባር አዋጅ ቁጥር 1162/2011 ላይ ስለ አንዳንድ ጉዳዮች የሰጠውን ትርጉም እንደሚከተለው እንቀርባለን፡፡
መልካም ንባብ!
የመራጮች ምዝገባ መታወቂያ ካረድ ማት አንድ ሰው በመራጭነት ሲመዘገብ ከመዘገበው የምርጫ ጣቢያ የሚሰጠው የመራጭነት ማረጋገጥ ነው፡፡ ዕጩ ተወዳዳሪ ማለት በምርጫ ለመወዳደር በፖለቲካ ፓርቲ ወይም በግሉ የተመዘገበ ሰው ነው፡፡ ለወደፊቱም በዚህ አዋጅ ስለተሠጡ አንዳድ ቃል ወይም የቃላት ትርጓሜ እንደምናቀርብ በመግለጽ ተሰናበትን፡፡
ደረጀ ማርቆስ
መጋቢት 2013 ዓ.ም
ጤና ይስጥልኝ!
በኢትጵያ የምርጫ፣የፖለቲካ ፓርቲዎች ምዝገባና የምርጫ ሥነ-ምግባር አዋጅ ቁጥር 1162/2011 ላይ ስለተሰጡ አንዳንድ የቃል ወይም የቃላት ትርጓሜ እንደምናቀርብ በገለጽነው መሠረት የሚከተለውን አቀርባለሁ፡፡
መልካም ንባብ!
የውጭ የምርጫ ታዛቢ ማለት አገሪቱ በተቀበለቻቸው ስምምነቶች መሠረት በመንግስት ምርጫን እንዲታዘቡ የሚጋብዙ መንግስታት ወይም ዓለምአቀፍ አህጉራዊ፣ክፍለ አህጉራዊ ተቋማት እንዲሁም በአገር ውስጥም ሆነ ከአገር ውጭ የምኒቀሳቀሱ መንግስታዊ ወይም መንግስታዊ ያሆኑ ድርጅቶች ናቸው፡፡
ተቀማጭ ወኪል ማለት በምርጫ ለመወዳደር በተመዘገበ የፖለቲካ ድርጅት ወይም የግል ዕጩ ተወክሎ በምርጫ ክልልና በምርጫ ጣቢያ በመቀመጥ የምርጫው ሂደቱንና የወካዩን መብት መከበር የሚከታተል ሰው ነው፡፡
ደረጀ ማርቆስ
መጋቢት 2013 ዓ.ም
በኢትጵያ የምርጫ፣የፖለቲካ ፓርቲዎች ምዝገባና የምርጫ ሥነ-ምግባር አዋጅ ቁጥር 1162/2011 ላይ ስለተሰጡ አንዳንድ የቃል ወይም የቃላት ትርጓሜ እንደምናቀርብ በገለጽነው መሠረት የሚከተለውን አቀርባለሁ፡፡
መልካም ንባብ!
የውጭ የምርጫ ታዛቢ ማለት አገሪቱ በተቀበለቻቸው ስምምነቶች መሠረት በመንግስት ምርጫን እንዲታዘቡ የሚጋብዙ መንግስታት ወይም ዓለምአቀፍ አህጉራዊ፣ክፍለ አህጉራዊ ተቋማት እንዲሁም በአገር ውስጥም ሆነ ከአገር ውጭ የምኒቀሳቀሱ መንግስታዊ ወይም መንግስታዊ ያሆኑ ድርጅቶች ናቸው፡፡
ተቀማጭ ወኪል ማለት በምርጫ ለመወዳደር በተመዘገበ የፖለቲካ ድርጅት ወይም የግል ዕጩ ተወክሎ በምርጫ ክልልና በምርጫ ጣቢያ በመቀመጥ የምርጫው ሂደቱንና የወካዩን መብት መከበር የሚከታተል ሰው ነው፡፡
ደረጀ ማርቆስ
መጋቢት 2013 ዓ.ም
ኮቪድ 19ን ለመከላከል የወጣውን መመሪያ ተፈጻሚ በማድረግ የህዝቡን ጤንነት ለመጠበቅ የሚደረገው የጋራ ጥረት ቀጥሏል፡: ይሁንና መሰረታዊ በሆኑ እና ማብራሪያ በሚፈልጉ ጉዳዮች ላይ ተከታዮቹን መረጃዎች ለመስጠት ወደናል፡-
1. ስለ ስብሰባ፤ ስለ ስብሰባ የሚደነግገው አንቀጽ ውይይት ማድረግ የሚፈልግ የትኛውም ተቋም የተሳታፊዎቹን ቁጥር ከ50 እንዳይበልጥ የሚከለክል ሲሆን ከ50 በላይ
ተሳታፊዎችን የሚያቅፉ ውይይቶች አስገዳጅ ሲሆኑ የአዳራሹን ወይም የመወያያውን ስፍራ ሰው የመያዝ አቅም አንድ አራተኛውን በመጠቀም እና ለሰላም ሚኒስቴር ወይም በተዋረድ ላሉ የክልል፣ ዞን እና ወረዳ የሰላምና ፀጥታ መዋቅሮች (በአቅራቢያ ላለ ፖሊስ ጣቢያ) በማሳወቅ ዉይይቱን ሊያከናውን ይችላል፡፡ በተጨማሪም በተሳታፊዎቹ መካከል የሚኖረው አካላዊ ርቀት ከሁለት የአዋቂ እርምጃ ሳያንስ እንዲሁም የአፍ እና አፍንጫ መሸፈኛ ጭንብል እንዲጠቀሙ እና የእጅ ንጽህና መጠበቂያ ቁሳቁስ እንዲሟላ በማድረግ ማከናወን የሚቻል መሆኑን ይደነግጋል፡፡ ከዚህ እና መመሪያው ላይ የተቀመጡት ድንጋጌዎች ድርጊትን የሚከለክሉ ሳይሆኑ ገደብ የሚጥሉ በመሆናቸው ገደቦቹን በማክበር የተፈለገውን ዓላማ ማሳካት የሚያስችል ህግ ነው፡፡
2. ከምርጫ ጋር በተገናኘ በሚደረጉ እንቅስቃሴዎች በሙሉ የኮቪድ-19 ወረርሽኝን መስፋፋት ለመከላከል ሊወሰዱ ስለሚገባቸው የጥንቃቄ ርምጃዎች ተፈፃሚ የሚሆነው
ይህ መመሪያ ሳይሆን ብሄራዊ ምርጫ ቦርድ ይህንን ጉዳይ አስመልክቶ የሚያወጣው መመሪያ ነዉ፡፡
3. መመሪያው በመንግስት ተቋማት ላይም ተፈጻሚነት ያለው ስለመሆኑ፤ ለቋማችን እየቀረቡ ካሉት ጥያቄዎች መካከል አንዱ መመሪያው በመንግስት ተቋማት ቢጣስ ተጠያቂነትን ያስከትላል ወይ የሚል ነው፡፡ ከዚህ አንጻር ከመመሪያው የምንረዳው የወጣበት ዓላማ ሁሉንም የማህበረሰብ አካል በእኩል ለመግዛት ነው፡፡ ይህ ማለት በመመሪያው የተጣሉትን ገደቦችም ሆነ ግዴታዎች ጥሶ የሚገኝ ማንኛውም የመንግስት ተቋም እንደ የግል ተቋማት እና ግለሰቦች ሁሉ በህግ ከመጠየቅ የሚድንበት ሁኔታ አይኖርም ማለት ነው፡፡ የመንግስት ተቋት የግል ድርጅቶች እና ግለሰቦች በህጉ የተጣለባቸውን ግዴታ እንዲወጡ ምሳሌ ሆነው መቅረብ አለባቸው፡፡
4. ስለ ቅጣት፤ የኮቪድ ወረርሽኝ ካለው በቀላሉ የመሰራጨት ዕድል የተነሳ ሰዎችን ማሰር አማራጭ አይሆንም፡፡ በመሆኑም ወደ እስር ከመገባቱ በፊት ህዝቡን ማስተማር እና ማስጠንቀቅ የግድ ይላል፡፡ ሆኖም ትምህርቱን እና መስጠንቀቂያውን ችላ ብለው በወንጀል ተግባር ተሰማርተው የሚገኙ ሰዎችን በወንጀል መጠየቅ ያስፈልጋል፡፡ መመሪያው ያመላከተው የወንጀል ህጉም አንቀጽ 522 በድርጊቱ ጥፋተኛ የተባለ ሰው እስከ 2 ዓመት ቀላል እስራት ይቀጣል ይላል፡፡ ይህ ማለት አንዳንድ ሚዲያዎች እንደሚሉት በኢትዮጵያ ማስክ አለማድረግ 2 ዓመት ያስቀጣል በሚል መረዳት አደጋ አለው፡፡ ድንጋጌው ቀላል እስራቱ እስከ 2 ዓመት ቀላል እስራት ነው የሚለው፤ እስከ ከተባለ 2 ዓመት ጣራው ሆኖ መነሻ የእስራት መጠን አለው ማለት ነው፡፡ በወንጀል ህጋችን ጠቅላላ ክፍል ቀላል እስራት መነሻው 10 ቀን እንደሆነ ይደነግጋል፡፡ በመሆኑም ወንጀሉ የሚያስጠይቀው በ2 ዓመት ሳይሆን ከ10 ቀን እስከ 2 ዓመት ሊደርስ በሚችል ቀላል እስራት ነው ማለት ነው፡፡ በመሆኑም ተፈጸመ የተባለው የህግ ጥሰት ውስጥ ያሉ የድርጊት እና የሀሳብ ክፍል ከግምት ገብቶ እንደ ወንጀሉ ክብደት ደረጃ ወጥቶለት የሚወሰን ነው ማለት ነው፡፡ በቀላል ምሳሌ ለማስረዳት አንድ አጠገቡ ካለ ሰው ከ2 ሜትር በታች በሆነ ርቀት ውስጥ ተጠግቶ የቆመ ሰው እና በሽታው እንዳለበት እያወቀ ከሌሎች ጋር የተቀላቀለ፤ አብሮ የተንቀሳቀሰ ወይም ምግብ የተመገበ ሰው የወንጀል ባህሪ (አደገኝነታቸው) እኩል ሊሆን አይችልም፡፡ በመሆኑም ሰው መቀጣት ያለበት ባጠፋው ልክ በመሆኑ ቅጣት ሲጣል ይህንን ከግምት የሚያስገባ ይሆናል፡፡
ምንጭ፡- የኢ.ፌ.ዲ.ሪ ጠቅላይ ዓቃቤ ሕግ
መጋቢት 28/2013 ዓ.ም
1. ስለ ስብሰባ፤ ስለ ስብሰባ የሚደነግገው አንቀጽ ውይይት ማድረግ የሚፈልግ የትኛውም ተቋም የተሳታፊዎቹን ቁጥር ከ50 እንዳይበልጥ የሚከለክል ሲሆን ከ50 በላይ
ተሳታፊዎችን የሚያቅፉ ውይይቶች አስገዳጅ ሲሆኑ የአዳራሹን ወይም የመወያያውን ስፍራ ሰው የመያዝ አቅም አንድ አራተኛውን በመጠቀም እና ለሰላም ሚኒስቴር ወይም በተዋረድ ላሉ የክልል፣ ዞን እና ወረዳ የሰላምና ፀጥታ መዋቅሮች (በአቅራቢያ ላለ ፖሊስ ጣቢያ) በማሳወቅ ዉይይቱን ሊያከናውን ይችላል፡፡ በተጨማሪም በተሳታፊዎቹ መካከል የሚኖረው አካላዊ ርቀት ከሁለት የአዋቂ እርምጃ ሳያንስ እንዲሁም የአፍ እና አፍንጫ መሸፈኛ ጭንብል እንዲጠቀሙ እና የእጅ ንጽህና መጠበቂያ ቁሳቁስ እንዲሟላ በማድረግ ማከናወን የሚቻል መሆኑን ይደነግጋል፡፡ ከዚህ እና መመሪያው ላይ የተቀመጡት ድንጋጌዎች ድርጊትን የሚከለክሉ ሳይሆኑ ገደብ የሚጥሉ በመሆናቸው ገደቦቹን በማክበር የተፈለገውን ዓላማ ማሳካት የሚያስችል ህግ ነው፡፡
2. ከምርጫ ጋር በተገናኘ በሚደረጉ እንቅስቃሴዎች በሙሉ የኮቪድ-19 ወረርሽኝን መስፋፋት ለመከላከል ሊወሰዱ ስለሚገባቸው የጥንቃቄ ርምጃዎች ተፈፃሚ የሚሆነው
ይህ መመሪያ ሳይሆን ብሄራዊ ምርጫ ቦርድ ይህንን ጉዳይ አስመልክቶ የሚያወጣው መመሪያ ነዉ፡፡
3. መመሪያው በመንግስት ተቋማት ላይም ተፈጻሚነት ያለው ስለመሆኑ፤ ለቋማችን እየቀረቡ ካሉት ጥያቄዎች መካከል አንዱ መመሪያው በመንግስት ተቋማት ቢጣስ ተጠያቂነትን ያስከትላል ወይ የሚል ነው፡፡ ከዚህ አንጻር ከመመሪያው የምንረዳው የወጣበት ዓላማ ሁሉንም የማህበረሰብ አካል በእኩል ለመግዛት ነው፡፡ ይህ ማለት በመመሪያው የተጣሉትን ገደቦችም ሆነ ግዴታዎች ጥሶ የሚገኝ ማንኛውም የመንግስት ተቋም እንደ የግል ተቋማት እና ግለሰቦች ሁሉ በህግ ከመጠየቅ የሚድንበት ሁኔታ አይኖርም ማለት ነው፡፡ የመንግስት ተቋት የግል ድርጅቶች እና ግለሰቦች በህጉ የተጣለባቸውን ግዴታ እንዲወጡ ምሳሌ ሆነው መቅረብ አለባቸው፡፡
4. ስለ ቅጣት፤ የኮቪድ ወረርሽኝ ካለው በቀላሉ የመሰራጨት ዕድል የተነሳ ሰዎችን ማሰር አማራጭ አይሆንም፡፡ በመሆኑም ወደ እስር ከመገባቱ በፊት ህዝቡን ማስተማር እና ማስጠንቀቅ የግድ ይላል፡፡ ሆኖም ትምህርቱን እና መስጠንቀቂያውን ችላ ብለው በወንጀል ተግባር ተሰማርተው የሚገኙ ሰዎችን በወንጀል መጠየቅ ያስፈልጋል፡፡ መመሪያው ያመላከተው የወንጀል ህጉም አንቀጽ 522 በድርጊቱ ጥፋተኛ የተባለ ሰው እስከ 2 ዓመት ቀላል እስራት ይቀጣል ይላል፡፡ ይህ ማለት አንዳንድ ሚዲያዎች እንደሚሉት በኢትዮጵያ ማስክ አለማድረግ 2 ዓመት ያስቀጣል በሚል መረዳት አደጋ አለው፡፡ ድንጋጌው ቀላል እስራቱ እስከ 2 ዓመት ቀላል እስራት ነው የሚለው፤ እስከ ከተባለ 2 ዓመት ጣራው ሆኖ መነሻ የእስራት መጠን አለው ማለት ነው፡፡ በወንጀል ህጋችን ጠቅላላ ክፍል ቀላል እስራት መነሻው 10 ቀን እንደሆነ ይደነግጋል፡፡ በመሆኑም ወንጀሉ የሚያስጠይቀው በ2 ዓመት ሳይሆን ከ10 ቀን እስከ 2 ዓመት ሊደርስ በሚችል ቀላል እስራት ነው ማለት ነው፡፡ በመሆኑም ተፈጸመ የተባለው የህግ ጥሰት ውስጥ ያሉ የድርጊት እና የሀሳብ ክፍል ከግምት ገብቶ እንደ ወንጀሉ ክብደት ደረጃ ወጥቶለት የሚወሰን ነው ማለት ነው፡፡ በቀላል ምሳሌ ለማስረዳት አንድ አጠገቡ ካለ ሰው ከ2 ሜትር በታች በሆነ ርቀት ውስጥ ተጠግቶ የቆመ ሰው እና በሽታው እንዳለበት እያወቀ ከሌሎች ጋር የተቀላቀለ፤ አብሮ የተንቀሳቀሰ ወይም ምግብ የተመገበ ሰው የወንጀል ባህሪ (አደገኝነታቸው) እኩል ሊሆን አይችልም፡፡ በመሆኑም ሰው መቀጣት ያለበት ባጠፋው ልክ በመሆኑ ቅጣት ሲጣል ይህንን ከግምት የሚያስገባ ይሆናል፡፡
ምንጭ፡- የኢ.ፌ.ዲ.ሪ ጠቅላይ ዓቃቤ ሕግ
መጋቢት 28/2013 ዓ.ም
ሰላም እንዴት ሰነበታችሁ በዛሬ ጽሁፋችን በአዋጅ ቁጥር 1162/2011 ከተካተቱት የስነ ምግባር ጥሰቶች ሁለቱን እንመለከታለን መልካም ንባብ
ክፍል 1
አንድ የፖለቲካ ፓርቲ፣ የግል እጩ ተወዳዳሪ፣ የፖለቲካ ፓርቲዎች ቅንጅት፣ ግንባር፣ ጥምረት፣ ንቅናቄ፣ እንዲሁም የፖለቲካ ፓርቲ መሪ፣ ኃላፊ፣ እጩ፣ አባል፣ ወኪል ወይም ተጠሪ:-
• ማንኛውንም መደለያ ወይም ጉቦ የሰጠ ወይም የተቀበለ፤
• በድምጽ አሰጣጡ ወይም በቆጠራው ጣልቃ የገባ ወይም ያወከ፤
• ኃይል በመጠቀም፣ መደለያ በመስጠት ወይም በሌላ በማንኛውም አድራጎት መራጩ ሕዝብ ለአንድ ፓርቲ ወይም እጩ ድምጽ እንዲሰጥ ወይም እንዳይሰጥ ወይም ከመስጠት እንዲታቀብ ያደረገ፤
• የድምጽ መስጫ ጣቢያን በሀይል የተቆጣጠረ ወይም በሕገ-ወጥ መንገድ ድምጽ ለማግኘት የሞከረ፤
• ሥልጣኑን መከታ በማድረግ መደለያ ወይም ቅጣት ወይም ሌላ የማስፈራሪያ ዘዴ የተጠቀመ፣
• ማንኛውንም መደለያ በመስጠት ኃይል በመጠቀም፣ ወይም በማንኛውም ዓይነት ድርጊት እጩ ተወዳዳሪ ሆነው እንዲቀርቡ ወይም እንዳይቀርቡ ወይም ከእጩ ተወዳዳሪነት እንዲወጡ ወይም እንዳይወጡ ያደረገ፤
• የመንግሥት ሰራተኛ እና ኃላፊ ሆኖ በራሱ የግል ሳይሆን በመንግሥት የስራ ሰዓት እና ኃላፊነት ተቋሙን በመጠቀም እጩዎችን ያስተዋወቀ ወይም ሌሎች እጩዎች ራሳቸውን በሕጋዊ መንገድ እንዳያስተዋውቁ ያደናቀፈ፤
• የመንግሥት ንብረት ለምርጫ ቅስቀሳ የተጠቀመ እንደሆነ፤ የስነ ምግባር ጥሰት እንደፈጸመ ይቆጠራል፡፡
አዋጅ ቁጥር 11/62 አንቀጽ 142
ህድአት ጌታቸዉ
ሚያዚያ/2013 ዓ.ም
ክፍል 1
አንድ የፖለቲካ ፓርቲ፣ የግል እጩ ተወዳዳሪ፣ የፖለቲካ ፓርቲዎች ቅንጅት፣ ግንባር፣ ጥምረት፣ ንቅናቄ፣ እንዲሁም የፖለቲካ ፓርቲ መሪ፣ ኃላፊ፣ እጩ፣ አባል፣ ወኪል ወይም ተጠሪ:-
• ማንኛውንም መደለያ ወይም ጉቦ የሰጠ ወይም የተቀበለ፤
• በድምጽ አሰጣጡ ወይም በቆጠራው ጣልቃ የገባ ወይም ያወከ፤
• ኃይል በመጠቀም፣ መደለያ በመስጠት ወይም በሌላ በማንኛውም አድራጎት መራጩ ሕዝብ ለአንድ ፓርቲ ወይም እጩ ድምጽ እንዲሰጥ ወይም እንዳይሰጥ ወይም ከመስጠት እንዲታቀብ ያደረገ፤
• የድምጽ መስጫ ጣቢያን በሀይል የተቆጣጠረ ወይም በሕገ-ወጥ መንገድ ድምጽ ለማግኘት የሞከረ፤
• ሥልጣኑን መከታ በማድረግ መደለያ ወይም ቅጣት ወይም ሌላ የማስፈራሪያ ዘዴ የተጠቀመ፣
• ማንኛውንም መደለያ በመስጠት ኃይል በመጠቀም፣ ወይም በማንኛውም ዓይነት ድርጊት እጩ ተወዳዳሪ ሆነው እንዲቀርቡ ወይም እንዳይቀርቡ ወይም ከእጩ ተወዳዳሪነት እንዲወጡ ወይም እንዳይወጡ ያደረገ፤
• የመንግሥት ሰራተኛ እና ኃላፊ ሆኖ በራሱ የግል ሳይሆን በመንግሥት የስራ ሰዓት እና ኃላፊነት ተቋሙን በመጠቀም እጩዎችን ያስተዋወቀ ወይም ሌሎች እጩዎች ራሳቸውን በሕጋዊ መንገድ እንዳያስተዋውቁ ያደናቀፈ፤
• የመንግሥት ንብረት ለምርጫ ቅስቀሳ የተጠቀመ እንደሆነ፤ የስነ ምግባር ጥሰት እንደፈጸመ ይቆጠራል፡፡
አዋጅ ቁጥር 11/62 አንቀጽ 142
ህድአት ጌታቸዉ
ሚያዚያ/2013 ዓ.ም
ክፍል 2
ማንኛውም ፖለቲካ ፓርቲ፣ የግል እጩ ተወዳዳሪ፣ የፖለቲካ ፓርቲዎች ቅንጅት፣ ግንባር፣ ጥምረት፣ ንቅናቄ፣ እንዲሁም የፖለቲካ ፓርቲ መሪ፣ ኃላፊ፣ እጩ፣ አባል፣ ወኪል ወይም ተጠሪ:-
• በምርጫ ሂደት ጫና ወይም ተጽዕኖ በመፍጠር ጣልቃ የገባ፤
• ሌሎች የፖለቲካ ፓርቲዎችሀሳባቸውንበነጻነት እንዳያሰራጩ ስጋት እና ፍርሀት የፈጠረ፤ ፫/ በማንኛውም መንገድ የሌሎች የፖለቲካ ፓርቲዎች እና የመራጩን ሕዝብ እንቅስቃሴ ያደናቀፈ ወይም ያወከ፤
• ሕዝባዊ ቅስቀሳ ወይም ስብሰባ ወይም ውይይት ወይም ትምህርትና ስልጠና እንዳይካሄድ ያደናቀፈ ወይም ሁከት የፈጠረ፣
• ሕዝብ ድምጽ ሲሰጥ ያወከ ወይም ድምጽ እንዳይሰጥ ችግር የፈጠረ፤
• የሌሎች ፓርቲዎች ወይም እጩ ተወዳዳሪዎች የምርጫ ዘመቻ እንዲስተጓጐል ወይም እንዲቋረጥ ወይም እንዲበላሽ ወይም እንዲዳከም ያደረገ፤
• ሕዝባዊ የድጋፍ ሰልፍ፣ ስብሰባ፣ የእግርጉዞ ወይም ሰላማዊ ሰልፍ ያደናቀፈ ወይም ሌላ ሰው እንዳይሳተፍ የከለከለ፤
• መራጮችን የሰደበ ወይም ያንጓጠጠ ወይም የመምረጥ መብታቸውን ያደናቀፈ፤
• ለምርጫው ሂደት የምርጫ አስፈፃሚዎችን እና የዕጩ ተወዳዳሪዎችን ፀጥታና ደህንነት ለማረጋገጥ በሚደረግ ጥረት ከጊዜና ቦታ አኳያ እገዛ ማድረግ እየቻለ ያላደረገ ወይም ያወከ፤
• በማንኛውም ዓይነት መንገድ መራጩ ህዝብ እንዳይመዘገብ ወይም እንዳይመርጥ ያደረገ፤
• የድምጽ አሰጣጡን ሚስጢራዊነት ያላከበረ ወይም እንዲከበር እገዛ ማድረግ ሲገባውያላደረገ፤
• የሥነ ምግባር አዋጁ ተጥሷል በሚል ሽፋን የሀሰትና የተጋነነ አቤቱታ በማቅረብ ቅሬታ የማሰማት መብቱን ያለአግባብ የተጠቀመ እንደሆነ፤ የሥነ ምግባር ጥሰት እንደፈፀመ ይቆጠራል፡፡
አዋጅ ቁጥር 11/62 አንቀጽ 143
ህድአት ጌታቸዉ
ሚያዚያ/2013 ዓ.ም
ማንኛውም ፖለቲካ ፓርቲ፣ የግል እጩ ተወዳዳሪ፣ የፖለቲካ ፓርቲዎች ቅንጅት፣ ግንባር፣ ጥምረት፣ ንቅናቄ፣ እንዲሁም የፖለቲካ ፓርቲ መሪ፣ ኃላፊ፣ እጩ፣ አባል፣ ወኪል ወይም ተጠሪ:-
• በምርጫ ሂደት ጫና ወይም ተጽዕኖ በመፍጠር ጣልቃ የገባ፤
• ሌሎች የፖለቲካ ፓርቲዎችሀሳባቸውንበነጻነት እንዳያሰራጩ ስጋት እና ፍርሀት የፈጠረ፤ ፫/ በማንኛውም መንገድ የሌሎች የፖለቲካ ፓርቲዎች እና የመራጩን ሕዝብ እንቅስቃሴ ያደናቀፈ ወይም ያወከ፤
• ሕዝባዊ ቅስቀሳ ወይም ስብሰባ ወይም ውይይት ወይም ትምህርትና ስልጠና እንዳይካሄድ ያደናቀፈ ወይም ሁከት የፈጠረ፣
• ሕዝብ ድምጽ ሲሰጥ ያወከ ወይም ድምጽ እንዳይሰጥ ችግር የፈጠረ፤
• የሌሎች ፓርቲዎች ወይም እጩ ተወዳዳሪዎች የምርጫ ዘመቻ እንዲስተጓጐል ወይም እንዲቋረጥ ወይም እንዲበላሽ ወይም እንዲዳከም ያደረገ፤
• ሕዝባዊ የድጋፍ ሰልፍ፣ ስብሰባ፣ የእግርጉዞ ወይም ሰላማዊ ሰልፍ ያደናቀፈ ወይም ሌላ ሰው እንዳይሳተፍ የከለከለ፤
• መራጮችን የሰደበ ወይም ያንጓጠጠ ወይም የመምረጥ መብታቸውን ያደናቀፈ፤
• ለምርጫው ሂደት የምርጫ አስፈፃሚዎችን እና የዕጩ ተወዳዳሪዎችን ፀጥታና ደህንነት ለማረጋገጥ በሚደረግ ጥረት ከጊዜና ቦታ አኳያ እገዛ ማድረግ እየቻለ ያላደረገ ወይም ያወከ፤
• በማንኛውም ዓይነት መንገድ መራጩ ህዝብ እንዳይመዘገብ ወይም እንዳይመርጥ ያደረገ፤
• የድምጽ አሰጣጡን ሚስጢራዊነት ያላከበረ ወይም እንዲከበር እገዛ ማድረግ ሲገባውያላደረገ፤
• የሥነ ምግባር አዋጁ ተጥሷል በሚል ሽፋን የሀሰትና የተጋነነ አቤቱታ በማቅረብ ቅሬታ የማሰማት መብቱን ያለአግባብ የተጠቀመ እንደሆነ፤ የሥነ ምግባር ጥሰት እንደፈፀመ ይቆጠራል፡፡
አዋጅ ቁጥር 11/62 አንቀጽ 143
ህድአት ጌታቸዉ
ሚያዚያ/2013 ዓ.ም
አማራጭ የሙግት መፍቻ ዓይነቶችና ምንነታቸው፡-
በሀገራችን በተለያዩ ብሔሮችና ብሔረሰቦችም ሆነ በሌሎች የዓለም ሀገራት አለመግባባትን.ለማስወገድ ረዥም ታሪክ ያለዉና የህብረተሰቡን ፣የድርጅትን እና የግለሰብን ሰላምና ደኅንነት ለመጠበቅ እንዲሁም ኢኮኖሚዉን ለማረጋጋት አይነተኛ መሣሪያዎች ሆነዉ የሚያገለግሉት
አማራጭ የሙግት መፍቻ ዘዴዎች ናቸዉ፡፡ አማራጭ የሙግት መፍቻ ዘዴዎች ተብለዉ በአብዛኛዉ የሚታወቁት ድርድር / Concillation / ፣ እርቅ / Medition /፣ ግልግል /
Arbitration / እና ስምምነት / Negotiation / የሚጠቀሱ ሲሆን በሀገራችን ከሚሰራባቸዉ የሽምግልና አይነቶች ዉስጥ ድርድር፣ እርቅ እና ግልግል ይገኙበታል፡፡
1. ስምምነት / Negotiation / ከአማራጭ የሙግት መፍቻ ዘዴዎች ዉስጥ አንዱ ሲሆን ሁለት ወይም ከሁለት በላይ የሆኑ ሰዎች ፣ድርጅቶችና ተቋማት በሆነ ጉዳይ ባለመስማማት ወደ አልተፈለገ ጭቅጨቅና ግጭት እንዳያመሩ ይህንኑ ያልተስማሙበትን ጉዳይ ለጋራ ጥቅምና ደኅንነት ሲባል ቁጭ ብለዉ ሌላ 3ኛ ወገን ጣልቃ ሳይገባ በስምምነት የችግሩ
መነሻ በሆነዉ ጉዳይ ላይ መፍትሔ የሚያስቀምጡበት ዘዴ ነዉ፡፡ ይህ የድርድር ስምምነት በተቻለ መጠን በስምምነት የተጨረሰዉ ዕድሜ ያለዉ፣ ሰላምን ይዞ የሚመጣ እና
ለስምምነቱ መሰረት ሆነዉ ጉዳይም ወደ ኋላ የመመለስ ዕድሉም በጣም ዝቅተኛ ነዉ፡፡
2. ድርድር / Concillation / የሚባለዉ የሽምግልና ዘዴ 3ኛ ወገን ባለበት ግራቀኙ ተሸማጋይ ወገኖች የሚደራደሩበት መንገድ ሲሆን 3ኛ ወገን ከመታዘብ በስተቀር በድርድሩ
ጣልቃ አይገባም፡፡ ነገርግን 3ኛ ወገንኖች ተደራዳሪዎች ስሜታዊ ሊሆኑ ስለሚችሉ ተገቢ ወደ አልሆነ አቅጣጫ እንዳያመሩ ለማድረግ ቀላል የማይባል አስተዋጽኦ አላቸዉ፡፡ ይህ ድርድሩ የብቻን ወይም የጋርዮሽ ጥቅምን ለማግኘት የሚድረግ ሊሆን ይችላል፡፡
3. እርቅ / Medition / ተዋዋይ ወገኖች በሚመርጡት 3ኛ ወገን አጋዥነት ከዉል ወይም ከዉል ዉጪ በሚመነጭ ህጋዊ ዉጤት ባለዉ ጉዳይ ላይ በክርክር ሂደት ወይም ወደ ፊት
ሊከሰት የሚችል አለመግባባትን ለመፍታት የሚከናወን ሂደት ነዉ፡፡ በቀጥታ ጉዳዩ የሚመለከታቸዉ አካላት ፊት ለፊት ቀርበዉ ገልልተኛ በሆነ 3ኛ ወገን ድርድሩን ለማፋጠን
የታጀበ ሲሆን 3ኛ ወገን ጭብጦቹን በመለየት የመፍትሔ አቅጣጫና የዉሳኔ ሀሳብ መጠቆም ፣ ተዳራዳሪ ወገኖች ስምምነት ላይ እንዲደርሱ ነገሩን ከመከላከልና ከመጠቃቃት
ይልቅ በሚያስሟሟቸዉ ነጥቦች ላይ ትኩረት እንዲያደርጉና በግትርነት ሳይሆን የሚያስማማ አማራጭ ሀሳቦችን እንዲያቀርቡ ግፊት በማድረግና የግራ ቀኙን ጉዳይ በተለይም ለቅራኔ መንስኤ የተባሉትን ምክንያቶች ማድረቅ ነዉ፡፡ ሆኖም ግን 3ኛ ወገኖች ምንም ዓይነት ጫና ሊያደርጉ አይችሉም፡፡ በዚህ ምክንያት የተለያዩ ወጪዎች ይቆጠባሉ፡፡ የተደራዳሪ ወገኖች ምስጢር ይጠበቃል፡፡ ሰለ ዕርቅ ሂደት በተመለከቱት የግልግል ዳኝነት እና የዕርቅ አሠራር ሥርዓት አዋጅ ቁጥር 1237/2013 አንቀጽ 54- 76 ስር ተደኝግጎ ይገኛል፡ ስምምነቱ
የመነጨዉ ከራሳቸዉ ፍላጎትና ነፃ ፈቃድ በመሆኑ የተሸናፊነት ስሜት የሚፈጠርበት ወገን የለም፡፡ ተደራዳሪዎች እኩል የሆነ ድል ይኖራቸዋል፡፡ ማንም አሸናፊ ወይም ተሸናፊ አይሆንም ሁሉም አሸናፊዎች ይሆናሉ / Win-Win approach / ተግባራዊ ይሆናል፡፡
4. ግልግል / Arbitration / የሚባለዉ የሽምግልና ዘዴ ደግሞ ግራቀኙ ተከራካሪ ወገኖች ጉዳያቸዉን ለ3ኛ ወገን አቅርበዉ የግልግል ደኛዉ የሚሰጠዉን ዉሳኔ የሚቀበሉበት
ድንጋጌዎች፤ በግልግል ዳኝነት እና የዕርቅ አሠራር ሥርዓት አዋጅ ቁጥር 1237/2013 አንቀጽ 6- 53 የተመለከቱት ድንጋጌዎችም ስለ ግልግል አደራረግና አፈፃፀም የሚገዙ
ናቸዉ፡፡ ከእነዚህ ድንጋጌዎች ይዘት የምንገነዘበዉ ጉዳይ በሕጉ አግባብ የተደረጉ የግልግል ስምምነቶች ሊፈጸሙ የሚችሉ ስለመሆኑ ነዉ፡፡ ግልግል ዉል ነዉ፡፡ ምክንያቱም የዉል
ግዴታዎች የሚያቋቁሙበት፣የሚለወጡበት ወይም ቀሪ የሚሆኑበት ስምምነት እንደመሆኑ መጠን ዉል ስለመኖሩ መሟላት የሚገባቸዉ ነገሮች በግልግል ስምምነትም ተሟልተዉ ሊገኙ ይጋባል፡፡ በመሆኑም የግራቀኙ ተሸማጋዮች ወገኖች ችሎታ ፣የግልግል ጉዳይ ሕጋዊነት እና በሕጉ
የሚፈለግ ከሆነ ፎርም ተሟልተዉ መገኘት የግልግል ስምምነት መኖሩን የምናረጋግጥባቸዉ ጉዳዮች ናቸዉ፡፡ስለሆነም በግልግል ሽምግልና ዘዴ ቀዳሚዉ እርምጃ ግራቀኙ ወገኖች በህጉ የሚፀና የግልግል ስምምነት ገብተዉ መገኘት ነዉ፡፡ በግልግል ዳኛ የሚሰጥ ዉሳኔ የመጨረሻ ነዉ፡፡
ከዚህ ላይ ልናስተዉለዉ የሚገባ ሌላዉ ጉዳይ የአስተዳደር ዉሎች እና ሌሎች በአዋጅ ቁጥር 1237/2013 አንቀጽ 7 ንዑስ አንቀጽ 1-10 የተጠቀሱት በግልግል ዳኝነት አካል እንዳይታዩ ሕግ አዉጭዉ አካል ስለ መምረጡ ነዉ፡፡ በተጨማሪ የፌዴራል ሰበር ሰሚችሎት በሰበር መዝገብ ቁጥር 127459 መስከረም 23 ቀን 2010 ዓ.ም በዋለዉ ችሎት ሰፊ ትንታኔ እና አስገዳጅ ዉሳኔ ሰጥቶበት ይገኛል፡፡
ቸር ሰንብቱ
ፌናን ተጊበሉ
ሚያዝያ 11/2013 ዓ.ም
በሀገራችን በተለያዩ ብሔሮችና ብሔረሰቦችም ሆነ በሌሎች የዓለም ሀገራት አለመግባባትን.ለማስወገድ ረዥም ታሪክ ያለዉና የህብረተሰቡን ፣የድርጅትን እና የግለሰብን ሰላምና ደኅንነት ለመጠበቅ እንዲሁም ኢኮኖሚዉን ለማረጋጋት አይነተኛ መሣሪያዎች ሆነዉ የሚያገለግሉት
አማራጭ የሙግት መፍቻ ዘዴዎች ናቸዉ፡፡ አማራጭ የሙግት መፍቻ ዘዴዎች ተብለዉ በአብዛኛዉ የሚታወቁት ድርድር / Concillation / ፣ እርቅ / Medition /፣ ግልግል /
Arbitration / እና ስምምነት / Negotiation / የሚጠቀሱ ሲሆን በሀገራችን ከሚሰራባቸዉ የሽምግልና አይነቶች ዉስጥ ድርድር፣ እርቅ እና ግልግል ይገኙበታል፡፡
1. ስምምነት / Negotiation / ከአማራጭ የሙግት መፍቻ ዘዴዎች ዉስጥ አንዱ ሲሆን ሁለት ወይም ከሁለት በላይ የሆኑ ሰዎች ፣ድርጅቶችና ተቋማት በሆነ ጉዳይ ባለመስማማት ወደ አልተፈለገ ጭቅጨቅና ግጭት እንዳያመሩ ይህንኑ ያልተስማሙበትን ጉዳይ ለጋራ ጥቅምና ደኅንነት ሲባል ቁጭ ብለዉ ሌላ 3ኛ ወገን ጣልቃ ሳይገባ በስምምነት የችግሩ
መነሻ በሆነዉ ጉዳይ ላይ መፍትሔ የሚያስቀምጡበት ዘዴ ነዉ፡፡ ይህ የድርድር ስምምነት በተቻለ መጠን በስምምነት የተጨረሰዉ ዕድሜ ያለዉ፣ ሰላምን ይዞ የሚመጣ እና
ለስምምነቱ መሰረት ሆነዉ ጉዳይም ወደ ኋላ የመመለስ ዕድሉም በጣም ዝቅተኛ ነዉ፡፡
2. ድርድር / Concillation / የሚባለዉ የሽምግልና ዘዴ 3ኛ ወገን ባለበት ግራቀኙ ተሸማጋይ ወገኖች የሚደራደሩበት መንገድ ሲሆን 3ኛ ወገን ከመታዘብ በስተቀር በድርድሩ
ጣልቃ አይገባም፡፡ ነገርግን 3ኛ ወገንኖች ተደራዳሪዎች ስሜታዊ ሊሆኑ ስለሚችሉ ተገቢ ወደ አልሆነ አቅጣጫ እንዳያመሩ ለማድረግ ቀላል የማይባል አስተዋጽኦ አላቸዉ፡፡ ይህ ድርድሩ የብቻን ወይም የጋርዮሽ ጥቅምን ለማግኘት የሚድረግ ሊሆን ይችላል፡፡
3. እርቅ / Medition / ተዋዋይ ወገኖች በሚመርጡት 3ኛ ወገን አጋዥነት ከዉል ወይም ከዉል ዉጪ በሚመነጭ ህጋዊ ዉጤት ባለዉ ጉዳይ ላይ በክርክር ሂደት ወይም ወደ ፊት
ሊከሰት የሚችል አለመግባባትን ለመፍታት የሚከናወን ሂደት ነዉ፡፡ በቀጥታ ጉዳዩ የሚመለከታቸዉ አካላት ፊት ለፊት ቀርበዉ ገልልተኛ በሆነ 3ኛ ወገን ድርድሩን ለማፋጠን
የታጀበ ሲሆን 3ኛ ወገን ጭብጦቹን በመለየት የመፍትሔ አቅጣጫና የዉሳኔ ሀሳብ መጠቆም ፣ ተዳራዳሪ ወገኖች ስምምነት ላይ እንዲደርሱ ነገሩን ከመከላከልና ከመጠቃቃት
ይልቅ በሚያስሟሟቸዉ ነጥቦች ላይ ትኩረት እንዲያደርጉና በግትርነት ሳይሆን የሚያስማማ አማራጭ ሀሳቦችን እንዲያቀርቡ ግፊት በማድረግና የግራ ቀኙን ጉዳይ በተለይም ለቅራኔ መንስኤ የተባሉትን ምክንያቶች ማድረቅ ነዉ፡፡ ሆኖም ግን 3ኛ ወገኖች ምንም ዓይነት ጫና ሊያደርጉ አይችሉም፡፡ በዚህ ምክንያት የተለያዩ ወጪዎች ይቆጠባሉ፡፡ የተደራዳሪ ወገኖች ምስጢር ይጠበቃል፡፡ ሰለ ዕርቅ ሂደት በተመለከቱት የግልግል ዳኝነት እና የዕርቅ አሠራር ሥርዓት አዋጅ ቁጥር 1237/2013 አንቀጽ 54- 76 ስር ተደኝግጎ ይገኛል፡ ስምምነቱ
የመነጨዉ ከራሳቸዉ ፍላጎትና ነፃ ፈቃድ በመሆኑ የተሸናፊነት ስሜት የሚፈጠርበት ወገን የለም፡፡ ተደራዳሪዎች እኩል የሆነ ድል ይኖራቸዋል፡፡ ማንም አሸናፊ ወይም ተሸናፊ አይሆንም ሁሉም አሸናፊዎች ይሆናሉ / Win-Win approach / ተግባራዊ ይሆናል፡፡
4. ግልግል / Arbitration / የሚባለዉ የሽምግልና ዘዴ ደግሞ ግራቀኙ ተከራካሪ ወገኖች ጉዳያቸዉን ለ3ኛ ወገን አቅርበዉ የግልግል ደኛዉ የሚሰጠዉን ዉሳኔ የሚቀበሉበት
ድንጋጌዎች፤ በግልግል ዳኝነት እና የዕርቅ አሠራር ሥርዓት አዋጅ ቁጥር 1237/2013 አንቀጽ 6- 53 የተመለከቱት ድንጋጌዎችም ስለ ግልግል አደራረግና አፈፃፀም የሚገዙ
ናቸዉ፡፡ ከእነዚህ ድንጋጌዎች ይዘት የምንገነዘበዉ ጉዳይ በሕጉ አግባብ የተደረጉ የግልግል ስምምነቶች ሊፈጸሙ የሚችሉ ስለመሆኑ ነዉ፡፡ ግልግል ዉል ነዉ፡፡ ምክንያቱም የዉል
ግዴታዎች የሚያቋቁሙበት፣የሚለወጡበት ወይም ቀሪ የሚሆኑበት ስምምነት እንደመሆኑ መጠን ዉል ስለመኖሩ መሟላት የሚገባቸዉ ነገሮች በግልግል ስምምነትም ተሟልተዉ ሊገኙ ይጋባል፡፡ በመሆኑም የግራቀኙ ተሸማጋዮች ወገኖች ችሎታ ፣የግልግል ጉዳይ ሕጋዊነት እና በሕጉ
የሚፈለግ ከሆነ ፎርም ተሟልተዉ መገኘት የግልግል ስምምነት መኖሩን የምናረጋግጥባቸዉ ጉዳዮች ናቸዉ፡፡ስለሆነም በግልግል ሽምግልና ዘዴ ቀዳሚዉ እርምጃ ግራቀኙ ወገኖች በህጉ የሚፀና የግልግል ስምምነት ገብተዉ መገኘት ነዉ፡፡ በግልግል ዳኛ የሚሰጥ ዉሳኔ የመጨረሻ ነዉ፡፡
ከዚህ ላይ ልናስተዉለዉ የሚገባ ሌላዉ ጉዳይ የአስተዳደር ዉሎች እና ሌሎች በአዋጅ ቁጥር 1237/2013 አንቀጽ 7 ንዑስ አንቀጽ 1-10 የተጠቀሱት በግልግል ዳኝነት አካል እንዳይታዩ ሕግ አዉጭዉ አካል ስለ መምረጡ ነዉ፡፡ በተጨማሪ የፌዴራል ሰበር ሰሚችሎት በሰበር መዝገብ ቁጥር 127459 መስከረም 23 ቀን 2010 ዓ.ም በዋለዉ ችሎት ሰፊ ትንታኔ እና አስገዳጅ ዉሳኔ ሰጥቶበት ይገኛል፡፡
ቸር ሰንብቱ
ፌናን ተጊበሉ
ሚያዝያ 11/2013 ዓ.ም
“የኢትዮጵያ የምርጫ፣ የፖለቲካ ፓርቲዎች ምዝገባና የምርጫ ሥነምግባር አዋጅ ቁጥር 1162/2011” አንቀጽ 50 ድምጽ መስጠትን በተመለከተ የሚከተሉት ነጥቦች ተቀምጠዋል፡፡ መልካም ንባብ!
ማንኛውም መራጭ በአካል በመገኘት በሙሉ ነፃነት ድምፅ ይሰጣል፡፡
እያንዳንዱ መራጭ ድምፅ የሚሰጠው አንድ ጊዜ ብቻ ነው፡፡
ማንኛውም መራጭ በመራጭነት በተመዘገበበት የምርጫ ጣቢያ ብቻም ቢሆን ድምፅ ለመስጠት የሚችለው:-
የመራጮች መታወቂያ ካርድ ሲኖረው፤
በመራጮች መዝገብ ላይ ስሙ ሰፍሮ ሲገኝ፤ እና
ድምፅ ያልሰጠ መሆኑ ሲረጋገጥ ብቻ፤ ነው፡፡
ቸር ያሰማን! (15/08/2013 ዓ.ም) (ኦምኒኤል)
ማንኛውም መራጭ በአካል በመገኘት በሙሉ ነፃነት ድምፅ ይሰጣል፡፡
እያንዳንዱ መራጭ ድምፅ የሚሰጠው አንድ ጊዜ ብቻ ነው፡፡
ማንኛውም መራጭ በመራጭነት በተመዘገበበት የምርጫ ጣቢያ ብቻም ቢሆን ድምፅ ለመስጠት የሚችለው:-
የመራጮች መታወቂያ ካርድ ሲኖረው፤
በመራጮች መዝገብ ላይ ስሙ ሰፍሮ ሲገኝ፤ እና
ድምፅ ያልሰጠ መሆኑ ሲረጋገጥ ብቻ፤ ነው፡፡
ቸር ያሰማን! (15/08/2013 ዓ.ም) (ኦምኒኤል)
“የኢትዮጵያ የምርጫ፣ የፖለቲካ ፓርቲዎች ምዝገባና የምርጫ ሥነምግባር አዋጅ ቁጥር 1162/2011” አንቀጽ 52 ድጋፍ የሚፈልጉ መራጮችን በተመለከተ የሚከተሉት ነጥቦች ተቀምጠዋል፡፡
መልካም ንባብ!
አካል ጉዳተኞች፣ አረጋዊያን እና ነፍሰ ጡሮች በምዝገባም ሆነ በድምጽ አሰጣጥ ሂደት ቅድሚያ ይሰጣቸዋል።
በምርጫ ድምፅ አሰጣጥ ምልክት ለማድረግና የድምፅ መስጫ ወረቀቱን ወደ ድምፅ መስጫው ሳጥን ለመክተት እርዳታ የሚያስፈልገው ማንኛውም መራጭ የሚረዳውን ሰው እራሱ የመወሰን መብት አለው፡፡
ምርጫ አስፈጻሚው መራጩ መብቱን አውቆ እንዲጠቀምበት ለማድረግ በተቻለው አቅም ያስረዳዋል፡፡
ከላይ የተደነገገው እንደ ተጠበቀ ሆኖ በድጋፍ ፈላጊው የተመረጠው ሰው ዕድሜ 18 ዓመት እና ከዚያ በላይ ሆኖ እጩ ወይም የእጩ ተወካይ መሆን የለበትም፡፡
ቸር ያሰማን! (15/08/2013 ዓ.ም) (ኦምኒኤል)
መልካም ንባብ!
አካል ጉዳተኞች፣ አረጋዊያን እና ነፍሰ ጡሮች በምዝገባም ሆነ በድምጽ አሰጣጥ ሂደት ቅድሚያ ይሰጣቸዋል።
በምርጫ ድምፅ አሰጣጥ ምልክት ለማድረግና የድምፅ መስጫ ወረቀቱን ወደ ድምፅ መስጫው ሳጥን ለመክተት እርዳታ የሚያስፈልገው ማንኛውም መራጭ የሚረዳውን ሰው እራሱ የመወሰን መብት አለው፡፡
ምርጫ አስፈጻሚው መራጩ መብቱን አውቆ እንዲጠቀምበት ለማድረግ በተቻለው አቅም ያስረዳዋል፡፡
ከላይ የተደነገገው እንደ ተጠበቀ ሆኖ በድጋፍ ፈላጊው የተመረጠው ሰው ዕድሜ 18 ዓመት እና ከዚያ በላይ ሆኖ እጩ ወይም የእጩ ተወካይ መሆን የለበትም፡፡
ቸር ያሰማን! (15/08/2013 ዓ.ም) (ኦምኒኤል)
ከፍርድ_በፊት_ስለሚሰጥ_የእስራት_ትዕዛዝ (ፍ/ሥ/ሥ/ህ/ቁ. 147-150)
ከሳሹ ወይም ተከሳሹ የተከሳሽ ከሳሽ በሚሆንበት ጊዜ ሌላኛው ወገን ዋስትና እንዲሰጥ ለፍ/ቤቱ ማመልከት ይችላል፡፡
ማመልከቻው በመኃላ ቃል የተደገፈ መሆን አለበት፡፡
ማመልከቻው ተቀባይነት ሊያገኝ የሚችለው በፍ/ሥ/ሥ/ህ/ቁ. 147 (1)(ሀ) ና (ለ) ሥር የተዘረዘሩት ሁኔታዎች ሲረጋገጡ ነው፡፡ ሁኔታዎቹም ሀ/ ተከሳሹ በማንኛውም ሁኔታ የዳኝነት ሥርዓቱን የሚያስናክል ድርጊት ሲፈጽም ወይም ለ/ተከሳሹ ከኢትዮጵያ ግዛት ለመውጣት ሲዘጋጅና መውጣቱም ፍርዱን እንዳይፈጽም የሚያደርገው ሲሆን ነው፡፡
ፍ/ቤቱ ጥያቄውን ከተቀበለ ተከሳሽ ታስሮ እንዲቀርብ ያዛል፡፡
ተከሳሹ የሚፈለግበትን ዕዳ በመያዣ ካስቀመጠ የእስር ትዕዛዙ ተፈፃሚ አይሆንም፡፡
ተከሳሹ መያዣውን ካላስቀመጠ ወይም ፍ/ቤት ቀርቦ በቂ ምክንያት ካልሰጠ በቂ መያዣ እንዲያስቀምጥ ወይም ዋስ እንዲጠራ ይታዘዛል፡፡
የዋስትናው ወይም የመያዣው ዓይነትና ልክ እንዲሁም ዋስትናው የሚቆይበት ጊዜ በፍ/ሥ/ሥ/ህ/ቁ. 148(1) መሠረት ይወሰናል፡፡
ተከሳሹን ለማቅረብ ዋስ የሆነ ሰው ሳያቀርብ የቀረ እነደሆነ ተከሳሹ ሊከፍል የሚገባውን ገንዘብ እንዲከፍል ይገደዳል (ፍ/ሥ/ሥ/ህ/ቁ.148(2))፡፡
በፍ/ሥ/ሥ/ህ/ቁ. 149 በተደነገገው መሠረት የዋስትና ግዴታ ሊወርድ ይችላል፡፡ ዋስትናው ሲወርድ ተከሳሹ ሌላ ዋስ ማቅረብ ወይም ተመጣጣኝ የሆነ መያዣ ማስቀመጥ አለበት፡፡ተከሳሹ ይህን ግዴታ ለመፈፀም እምቢተኛ ከሆነ እንደሁኔታው እስከ ስድስት ወር በማረፍያ ቤት እንዲቆይ ለማዘዝ ይቻላል (ፍ/ሥ/ሥ/ህ/ቁ.150)፡፡ ተከሳሹ አዲስ ዋስ ለመጥራት ወይም መያዣ ለማስጠት ዓቅም የሌለው ከሆነ ግን ይህ ትዕዛዝ መሰጠት የለበትም፡፡ ተከሳሹ በማንኛውም ጊዜ ትዕዛዙን ከፈፀመ የማሰር ትዕዛዙ መነሳት አለበት፡፡
mr zee
ከሳሹ ወይም ተከሳሹ የተከሳሽ ከሳሽ በሚሆንበት ጊዜ ሌላኛው ወገን ዋስትና እንዲሰጥ ለፍ/ቤቱ ማመልከት ይችላል፡፡
ማመልከቻው በመኃላ ቃል የተደገፈ መሆን አለበት፡፡
ማመልከቻው ተቀባይነት ሊያገኝ የሚችለው በፍ/ሥ/ሥ/ህ/ቁ. 147 (1)(ሀ) ና (ለ) ሥር የተዘረዘሩት ሁኔታዎች ሲረጋገጡ ነው፡፡ ሁኔታዎቹም ሀ/ ተከሳሹ በማንኛውም ሁኔታ የዳኝነት ሥርዓቱን የሚያስናክል ድርጊት ሲፈጽም ወይም ለ/ተከሳሹ ከኢትዮጵያ ግዛት ለመውጣት ሲዘጋጅና መውጣቱም ፍርዱን እንዳይፈጽም የሚያደርገው ሲሆን ነው፡፡
ፍ/ቤቱ ጥያቄውን ከተቀበለ ተከሳሽ ታስሮ እንዲቀርብ ያዛል፡፡
ተከሳሹ የሚፈለግበትን ዕዳ በመያዣ ካስቀመጠ የእስር ትዕዛዙ ተፈፃሚ አይሆንም፡፡
ተከሳሹ መያዣውን ካላስቀመጠ ወይም ፍ/ቤት ቀርቦ በቂ ምክንያት ካልሰጠ በቂ መያዣ እንዲያስቀምጥ ወይም ዋስ እንዲጠራ ይታዘዛል፡፡
የዋስትናው ወይም የመያዣው ዓይነትና ልክ እንዲሁም ዋስትናው የሚቆይበት ጊዜ በፍ/ሥ/ሥ/ህ/ቁ. 148(1) መሠረት ይወሰናል፡፡
ተከሳሹን ለማቅረብ ዋስ የሆነ ሰው ሳያቀርብ የቀረ እነደሆነ ተከሳሹ ሊከፍል የሚገባውን ገንዘብ እንዲከፍል ይገደዳል (ፍ/ሥ/ሥ/ህ/ቁ.148(2))፡፡
በፍ/ሥ/ሥ/ህ/ቁ. 149 በተደነገገው መሠረት የዋስትና ግዴታ ሊወርድ ይችላል፡፡ ዋስትናው ሲወርድ ተከሳሹ ሌላ ዋስ ማቅረብ ወይም ተመጣጣኝ የሆነ መያዣ ማስቀመጥ አለበት፡፡ተከሳሹ ይህን ግዴታ ለመፈፀም እምቢተኛ ከሆነ እንደሁኔታው እስከ ስድስት ወር በማረፍያ ቤት እንዲቆይ ለማዘዝ ይቻላል (ፍ/ሥ/ሥ/ህ/ቁ.150)፡፡ ተከሳሹ አዲስ ዋስ ለመጥራት ወይም መያዣ ለማስጠት ዓቅም የሌለው ከሆነ ግን ይህ ትዕዛዝ መሰጠት የለበትም፡፡ ተከሳሹ በማንኛውም ጊዜ ትዕዛዙን ከፈፀመ የማሰር ትዕዛዙ መነሳት አለበት፡፡
mr zee