ነጻ ጥብቅና አገልግሎት ስለመምራት
ጠቅላይ ዐቃቤ ሕግ (ፍትህ ሚኒስቴር) እያንዳንዱ ጠበቃ በዓመት መስጠት ከሚጠበቅበት የነጻ የጥብቅና አገልግሎት መጠን ሳያልፍ በነጻ የጥብቅና አገልግሎት መጠን ሳያልፍ በነጻ የጥብቅና አገልግሎት ሊስተናገዱ የሚገባቸዉን ጉዳዮች እያጣራ ለጠበቆች ይመራል የመራለትንም ጠበቃ ወይም የጥብቅና ድርጅት በዚህ አዋጅ እና በጠበቆች ሥነ-ምግባር ደንብ መሠረት መፈጸሙን መቆጣጠር እና መከታተል አለበት፡፡ የተመራለት ጠበቃም የነጻ ጥብቅና አገልግሎት ተቀብሎ የመስራት ግዴታ አለበት፡፡
ጠበቃዉ በራሱ ነጻ የሕግ ድጋፍ አገልግሎ መሰጠት ያለበት ሰዉ አግኝቶ አገልግሎቱን በነጻ ሰጠ በሆነ ጊዜ ጠቅላይ አቃቤ ሕግ (ፍትህ ሚኒስቴር) የአገልግሎቱን ትክክለኛነትና አዉነተኛነት አረጋግጦ እዉቅና ሊሰጠዉ ይችላል፡፡
1249/2013 አን 32
ህድአት ጌታቸዉ ታህሳስ/2014 ዓ.ም

በጠበቆች ወይም የጥብቅና ድርጅት የሚፈጸሙ ቀላል የዲስፕሊን ጥፋቶች እና የሚያስከትሏቸዉ ተጠያቂነቶች
1. የጥብቅና ፈቃድን ለደንበኛ፤ ለፍርድ ቤት ወይም ለሚመለከተዉ አካል እንዲያሳይ በተጠየቀ ጊዜ ለማሳየት ፈቃደኛ ያለመሆን
2. ጉዳዩ ያለበትን ሁኔታና የደረሰበትን ደረጃ በደንበናዉ ሲጠየቅ በአግባቡ ያለማሳወቅ ደንበኛን ማመናጨቅ ወይም ክብሩን መንካት
3. ያለበቂና አሳማኝ ምክንያት በቀጠሮ ቀን መዘግየት እና ፍርድ ቤት ያለመገኘት
4. ለጠበቆች ማኅበር መክፈል የሚጠበቅበትን ክፍያ ወይም መዋጮ በተደጋጋሚ እና በወቅቱ ያለመክፈል
5. የጥብቅና ፍቃድን በወቅቱ አለማሳደስ
6. ባልታደሰ የጥብቅና ፍቃድ የጥብቅና አገልግሎት መስጠት
7. የጥብቅና ፍቃዱን ለጥብቅና ፍቃድ ሰጪው ተቋም ሳይመልስ በሌላ ቋሚ ሥራ ተሰማርቶ መገኘት
በተራ ቁጥር 1 እና 2 ከተደነገጉት ጥፋቶች አንዱን የፈጸመ ጠበቃ ዌም የጥብቅና ድርጅት የቃል ማስጠንቀቂያ በዲስፕሊን በዲስፕሊን ጉባዔው ይሰጠዋል፤ ለሁለት ጊዜ የቃል ማስጠንቀቂያ የተሰጠው ጠበቃ ወይም የጥብቅና ድርጅት ለሶስተኛ ጊዜ ተመሳሳይ ጥፋት ከፈጸመ የጽሑፍ ማስጠንቀቂያ ይሰጠዋል
በተራ ቁጥር 3 እና 4 የተደነጉትን ጥፋቶች የፈጸመ ጠበቃ ወይም የጥብቅና ድርጅት የጽሑፍ ማስጠንቀቂያ ይሰጠዋል፡፡
በተራ ቁጥር 5--7 የተደነገጉትን ጥፋቶች የፈጸመ ጠበቃ ወይም የጥብቅና ድርጅት እንደነገሩ ሁኔታ ከብር አምስት ሺህ እስከ ብር ሰባት ሺህ በሚደርስ የገንዘብ መቀጮ ይቀጣል፡፡
1249/2013 አን 83 እና 84
ህድአት ጌታቸዉ ታህሳስ/2014 ዓ.ም

ጤና ይስጥልኝ ፡-
ግለሰቦች ከሕግ ወይም ከውል በመነጨ ግንኙነታቸው መካከል አለመግባባት ቢፈጠር ወይም የፍርድ ቤት ውሣኔ የሚያስፈልገው ጉዳይ ቢያጋጥማቸውና በዚሁ መሠረትም ፍ/ቤቱ ቢወስን ለውሣኔው ማስፈጸሚያ የሚሆን ንብረት ካለ ይህው ንብረት ተከብሮ የሚያዝና በፍርድ አፈጻጸም ምክንያት የሚወስድ ሲሆን ሆኖም ግን በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕግ ቁጥር 404 ተከብረው ስለማይያዙና በአፈጻጸም ወቅት ስለማይወሰዱ ንብረቶች እንመልከት፡-
መልካም ምንባብ፡-
- ለፍርድ ባለዕዳውና ለቤተሰቡ የዕለት አገልግሎት የሚጠቅሙ ልብሶች ፣ የምግብ ማብሰያ፣አልጋ፣
- ለዕለት ሙያ ሥራና ለንግድ ሥራ ማከናወኛ ተገቢ የሆነ ዕቃ፣
- የፍርድ ባለዕዳው ገበሬ ወይም በእርሻ ሥራ የሚተዳደር ከሆነ የዘር እሕልን ጨምሮ ለግብርና ሥራ አገልግሎት በቂ የሆነው፣
- ለራሱና ለቤተሰቡ ለሦስት ወራት መተዳደሪያ ገንዘብና ለዕለት ምግብ የሚሆን ፣
- ለጡረታ የሚከፈል ገንዘብ፣
- በባሕር ሕግ በቁጥር 121 የተመለከተው ድንጋጌ (የመርከበኛ ደመወዝ ከ1/4ኛ በላይ አይያዝም )
እንደተጠበቀ ሆኖ ከወር ደመወዝ ላይ ከ1/3ኛ በላይ ወይም በቀን ከሁለት ብር የማይበልጥ ሆኖ ሌላ ገቢ የሌለው እንደሆነ ፣
- በሕግ የተወሰነ እንደሆነ፣
- እንደዚሁም በፌደራል ጠቅላይ ፍ/ቤት የሰበር ሰሚው ችሎት የሰ/መ/ቁጥር 10489 እና 25019 በሆኑ አስገዳጅ ውሣኔዎች በበጀት የሚተዳደር የመንግስት መስሪያ ቤት የፍርድ ባለዕዳ ሆኖ ሲገኝ በበጀት የተያዘውን እና የሠራተኛ ደመወዝን የሚያካትተውን ገንዘብ ከባንክ ወጪ ሆኖ ለአፈጻጸም እንዲውል ማድረግ እንደማይቻልም ግንዛቤ እንያዝበት፡፡
መልካም ቀን
ፈጣሪ ኢትዮጵያንና ሕዝቧን ይባርክ!!!
ታህሳስ 13 2014ዓ.ም
ደረጀ ማርቆስ

ጤና ይስጥልኝ
ግለሰቦች እርስ በ'ርስ የሚያጋጥሟቸውን አለመግባባቶችን በፍ/ቤት አስቀርበው ውሣኔ የማግኘት መብት ያላቸው መሆኑ እንደለ ሆኖ፤ ጉዳያቸውን ሕግ በግልጽ እስካልከለከለ ድረስ በሚመርጡት (በሚመርጧቸው) ሽማግሌዎች ታይቶ ውሣኔ የማሰጠት መብትም ያላቸውና ይህም ደግሞ በብዙ መልኩ (ከጊዜም ከገንዘብም፣ ለሁለቱም ካለማስከፋት አንጻር---) የሚበረታታና በሀገራችን በኢትዮጵያም ይህ ተግባር ከረጅም ጊዜ ጀምሮ ሲከናወን የነበረና አሁንም የሚከናወን ሲሆን ስለዚሁ ጉዳይም በፍ/ብ/ሕግ ቁጥር 3307 እስከ 3346 እና በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ሕግ ቁጥር 315 እስከ 319 እና ከቁጥር 350-357 ከተደነገጉት ላይ በመነሳት በሽምግልና የተሰጠን ስለማስፈጸም የሚከተለውን አቀረብን፡-

መልካም ምንባብ፡-
በፍ/ብሔር ሕግ ቁጥር 3131 እና ተከታዮቹ ድንጋጌዎች ስለተመለከተው የአስተዳደር መሥሪያ ቤቶች የሚያደርጓቸው ውሎች ለግልግል ዳኝነት የማይቀርብ ሆኖ በሌለው በሽምግልና ታይቶ ውሣኔ የተሰጠበትን ግን በጉዳዩ ላይ ቅሬታ ያለው ወገን ይግባኝ ሊያቀርብበት የሚችልበት መሆኑ እና እንደዚሁም ውሣኔው እንዲፈጸም ለመደበኛው ፍ/ቤት ቀርቦ ሊፈጽም እንደሚችል በፌደራል ጠቅላይ ፍ/ቤት ሰበር ሰሚው ችሎት በስ/መ/ቁጥር 27574 አስገዳጅ ውሣኔ የተሰጠበት መሆኑን ግንዛቤ እንያዝበት ፡፡
መልካም ቀን
ፈጣሪ ኢትዮጵያንና ሕዝቧን ይባርክ !!!
ታህሳስ 13/2014ዓ.ም
ደረጀ ማርቆስ

ጤና ይስጥልኝ
በኢፌዲሪ ሕገ-መንግሥት አንቀጽ 40/3 ስር መሬት የመንግሥትና የሕዝብ ንብረት መሆኑንና ስለዚሁ ንብረት ባለቤትነት ተደንግጎ የምናገኘው ይህው የኢፌድሪ ሕገ-መንግስት ከመጽደቁ ከአርባ (40) ዓመታት በፊት በሐምሌ 19 ቀን 1967 ዓ.ም የወጣውና ከነሐሴ 1 ቀን 1967 ዓ.ም ጀምሮ የጸናው ባለ 46 አናቅጽቱ "የከተማን ቦታና ትርፍ ቤት የመንግሥት ንብረት ለማድረግ የወጣው አዋጅ ቁጥር 47/1967 ዓ.ም " ሲሆን በዚህ አዋጅ ላይ አሁን በየከተሞች ላይ የምናያውን "የቀበሌ ቤት" እና "የኪራይ ቤቶች " (የመንግስት ቤት ) ከዚህ በላይ በገለጽነው አዋጅ ቁጥር 47/67 በኪራይ መጠን በመነሳት የለየበትንና በማን እንዲተዳደሩ እንዳደረገ እንመልከት፡፡
መልካም ምንባብ፡-
በአዋጅ ቁጥር 47/67 ላይ ከተጠቀሱት ተቋማት በጉልህ የምናገኘው የከተማ ነዋሪዎች ኀብረት ሥራ ማህበራት (ከነማ) አንዱ ሲሆን ይህም በየደረጃው ማህበራቱን የሚያሰተባብሩ የከፍተኛ እና የአጠቃላይ የከተማ ነዋሪዎች ሥራ ማህበር የተቋቋሙና ከእነዚሁ ጋርም በከተማ ነዋሪዎች የሚነሱ የከተማ ቦታና የቤት ክርክርን የሚመለከቱ የፍርድ ሽንጎ የተቋቋሙ ሲሆን እንደዚሁም ስለአጠቃላይ የተወረሱ ቤቶችን ከበላይ ሆኖ የሚያስተባብረውን የሥራና የቤቶች ሚኒስቴር መሥሪያ ቤትን ደግሞ በአዋጁ ላይ ጠቅሶ በትርፍ ቤትነት ተከራይተው የነበሩ ቤቶች እንደየቤት ኪራይ የገንዘብ መጠን ከ50 በመቶ እስከ 15 በመቶ ቅናሽ በማድረግና በዚሁ ተቀናሽ ሂሳብ መሠረት የቤት ኪራይ መጠናቸው እስከ ብር 100 (አንድመቶ ብር) የሆኑት ቤቶች የከተማ ነዋሪዎች የኅብረት ሥራ ማህበር ኃላፊነት ተሰጥቷቸው ኪራዮን ሲሰበሰቡ ከብር 100(አንድ መቶ ብር ) በላይ የሚከራዩ የመኖሪያ ቤቶች ወይም መሠሪያ ቤቶችን በኃላፊነት የሚያስተዳድረው የሚኒስቴር መ/ቤቱ እንዲሆን በማድረግ በከተሞች ውስጥ የሚገኙ ቤቶችን በማን ኪራዩ እንዲሰበሰብም ሆነ እንዲተዳደሩ እንደተደረገ ግንዛቤ ልንይዝበት እንደሚገባ በመግለጽ አበቃን ፡፡
መልካም ቀን!!!
በቃ # No More
ታህሳስ 13/2014ዓ.ም
ደረጀ ማርቆስ

የፍትሐብሔር ክስ አዘገጃጀት እና በክሱ ላይ መገለጽ የሚገባቸው ነገሮች ከፍ/ሥ/ሥ/ህ/ቁ 222-225

በአንድ ክርክር የሚዘጋጀው ክስ የአንድን ሰው መብት ማስገኘትም ማሳጣትም ይችላል። የከሳሽ ሀሳብ ግልጽ ካልሆነ ለፍርድ ቤት የተጠየቀውን ዳኝነት በአግባቡ የማይገልጽ ከሆነ ማግኘት የሚገባውን መብት ያሳጣል። አንድ ክርክር ስኬታማ እንዲሆን የሚዘጋጀው ክስ ወሳኝነት አለው። በመሆኑም ከዚህ ቀጥሎ ያሉት አንድ ክስ ስዘጋጅ መያዝ የሚገባቸው ነገሮች ናቸው:-
1. #በክስ ጽሑፍ ላይ ስለሚሰፍሩ ነገሮች
⨳ማናቸውም የክስ ጽሑፍ ከዚህ ቀጥሎ የተመለከቱን ነገሮች የያዘ መሆን አለበት፡፡
⨳ክሱ የሚቀርብለት ፍርድ ቤት የሚያስችልበትን ቦታና ስሙን፡፡
⨳የክሱን አርዕስት፡፡
⨳የከሳሹንና የተከሳሹን ሥም ልዩ መግለጫውን የሚኖርበት ⨳ቦታና መጠሪያው የሚሰጥበትን አድራሻ፡፡
⨳ከሳሽ ወይም ተከሳሽ በሕግ ችሎታ የለውም የተባለ ሲሆን ይህንኑ መግለጽ፡፡
⨳ከሳሹ ክስ የሚያቀርበው በጠበቃነት በነገር ፈጅነት ወይም በወኪልነት እንደሆነ ክሱን ለማቅረብ ያለውን ሥልጣን መግለጽ፡፡
⨳ለክሱ ምከንያት የሆትን ነገሮችና እነዚሁም የተፈጠሩበት ጊዜና ስፍራ፡፡
⨳ፍርድ ቤቱ ነገሩን ለመቀበል ሥልጣን ያለው ስለመሆኑ የሚያስረዳውን ሁኔታ፡፡
⨳ተከሳሹ ለክሱ ምክንያት በሆነው ነገር ውስጥ አግባብ እንዳለው ወይም ተጠሪ የሚሆንበትን ምክንያት ወይም ለሚቀረበው ክርክር በአላፊነት የሚጠየቅበትን ሁኔታ፡፡
⨳አስፈላጊ በሚሆንበት ጊዜ ለክሱ ምክንያት የሆነውን ነገር ግምት፡፡
⨳መንግስት የሚከስበት ወይም የሚከሰስበት ጉዳይ ሲሆን ከዚህ በላይ እንደተነገረው ዝርዝር ነገር መስጠት አስፈላጊ አይሆንም ነገር ግን የከሳሹን ወይም የተከሳሹ መስሪያ ቤትና የባለስልጣኑ ስም ብቻ መግለጽ በቂ ነው፡፡
2.#ከክስ ማመልከቻ ጋር ተያይዘው ስለሚቀርቡ ጽሑፎችና መግለጫዎች
⨳ከሳሹ ከሚያቀርበው የክስ ማመልከቻ ጋር ከዚህ ቀጥሎ የተመለከቱትን ነገሮች አያይዞ ማቅረብ አለበት፡፡
⨳ክርክሩ በሚሰማበት ጊዜ ምስክር ይሆኑኛል የሚላቸውን ሰዎች የስም ዝርዝር ከነ አድራሻው፤የሚጠሩበትን ምክንያት እንዲሁም ማስረጃ ይሆኑኛል የሚላቸውን ጽሑፎች ጽሑፎቹም በእጁ የማይገኘ ሲሆኑ የሚገኙበትን ስፈራና በማን እጅ እንደሚገኙ በመግለጽ አያይዞ ካቀረበው ዝርዝር በቀር ሌላ አስረጅ ወይም ማስረጃ የሌለው መሆኑን አረጋግጦ በማስታወቅ፡፡
⨳ለክሱ መነሻ ወይም መሠረት የሆነውን ሰነድ ዋናውን ወይም ትክክል ግልባጩን፤
⨳የሚያቀርበው ምሰስክር ወይም የጽሑፍ ሰነድ የሌለው ስሆን ይህንኑ ገልጾ ማረጋገጥ፡፡
⨳በክሱ ማመልከቻ ላይ ለተጠቀሱት ተከሳሾች ሁሉ በቂ የሆነ የክስ አቤቱታ ግልባጭ ከዚህ ጋር ተያይዘው የቀረቡትን የጽሑፎችና ሌሎችም ማስረጃወች የምስክሮች ስም ዝርዝር ማናቸውም ለፍርድ ቤቱ የደረሱትን መግለጫዎች ትክክል ግልባጫቸው እንዲደርሳቸው ማድረግ፤
⨳ከዚህ በላይ ባለው ንዑስ ቁጥር የተነገረው ድንጋጌ እንደተበቀ ቢሆንም እንኳ ፍርድ ቤቱ የፈቀደ እንደሆነ ለክሱ መሰረት የሆነውን ሰነድ ትክክል ግልባጭ ለተከሳሹ እንዲደርሰው ከማድረግ ይልቅ ዋናው በፍርድ ቤቱ መዝገብ ቤት እንዲቀመጥና ተከሳሹ መጥቶ እንዲያየው ለማዘዝ ይችላል፡፡

ፌናን ተጊበሉ
ታህሳስ 15/2014 ዓ.ም

የፍትሐብሔር ክስ አዘገጃጀት እና በክሱ ላይ መገለጽ የሚገባቸው ነገሮች ከፍ/ሥ/ሥ/ህ/ቁ 222-225

3. #የሚጠየቀውን ዳኝነት በዝርዝር ስለ መግለጽ
⨳ከሳሽ በሚያቀርበው የክስ ማመልከቻ ላይ በተለየ ወይም በምትክ ወይም በተለዋዋጭ የሚጠይቀውን ዳኝነት መግለጽ አለበት ነገር ግን ከሳሹ በክሱ ላይ እንዲሰጠው የሚጠይቀው ዳኝነት ጠቅላላ ሲሆን ፍርድ ቤቱ የክሱን ጭብጥና የማስረጃውን አካባቢ ሁኔታ መሰረት በማድረግ ትክክለኛ መስሎ የታየውን ፍርድ ሊሰጠው ይችላል፡፡
⨳ከሳሹ ክሱን የመሰረተው በብዙ ጉዳዮች ወይም በተለያዩ ነገሮች ላይ የሆነ እንደሆነ በተለይ በየአንዳንዱ ጉዳይ እንዲታይለት የሚጠይቀውን ዳኝነት መግለጽ አለበት፡፡
4. #ለክርክሩ ምክንያት የሆነውን ነገር ለይቶ ስለ መግለጽ
⨳ለክርክሩ መሠረት ወይም መነሻ የሆነው ጉዳይ የተወሰነ ወይም የተለየ ነገር ስሆን በማመልከቻው ላይ ነገሩን አብራርቶ በመለየት መግለጽ አለበት፡፡
⨳ክሱ የሚመለከተው የማይንቀሳቀስ ንብረትን የሆነ እንደሆነ በክሱ ማመልከቻ ላይ ንብረቱን ለይቶ ለማወቅ የሚያስችሉት ምልክቶች መገለጽ ይኖረባቸዋል፡፡ ይኸውም ንብረት የሚለው በአካባቢው ወሰን ወይም በርስት መመዝገቢያ ላይ በተሰጠው ተራ ቁጥር በሆነ ጊዜ የወሰኑ ምልክት ወይም በመዝገብ ላይ የተሰጠው ቁጥር መገለጽ ይገባዋል፡፡
5. #ገንዘብን ለመጠየቅ በሚቀርብ ክስ ላይ ስለሚቀርቡ ዝርዝር መግለጫዎች
⨳ክስ የሚቀርበው በገንዘብ የሆነ እንደሆነ ከሳሹ የሚጠይቀውን ገንዘብ በማመልከቻው ላይ በትክክለኛ ሁኔታ ገልጾ ማስታወቅ አለበት፡፡
⨳ከሳሹ የሚጠይቀው ገንዘብ ልኩ ሊታወቅ የሚችለው በርሱና በተከሳሹ መካከል የሂሳብ ማጣራት ተግባረ ከተፈጸመ በኋላ የሆነ እንደሆነ በሚያቀርበው የክስ ማመልከቻ ላይ ሊጠይቅ የሚገባውን ገንዘብ በግምት ለመግለጸ ይችላል፡፡
⨳ክሱ የቀረበው ተለይቶ የታወቀ ዕቃ ወይም ሌላ ነገር ለማስመለስ የሆነ እንደሆነ ለክሱ መሠርት የሆነውን ነገር ትክክለኛ ዋጋ በማመልከቻው ላይ መገለጽ አለበት፡፡
⨳የቀረበው ክስ የሚያልቅ ወይም የሚበላሽ ወይም እለታዊ አገልግሎት ያለው ነገር የሚመለከት ስሆን በማመልከቻው ላይ የዚሁኑ የዕለት ዋጋ መግለጽ ያስፈልጋል፡፡

ፌናን ተጊበሉ
ታህሳስ 15/2014 ዓ.ም

ብዙ ሰላምና ከዘላቂም ሆነ ከጊዚያዊ አካል ጉዳት እንዲጠብቀወ ልባዊ ምኞቴ ነው!
በዚች መልዕክት ስለአለማቀፉ የአካል ጉዳተኞች መብቶች ስምምነት ጠቅላላ ይዘት ባጭሩ ይሕችን እንላለን፡፡!
ይህ ከአለማችን ጠቅላላ ህዝብ 1 ቢሊዎን፣ ከ20 አመታት በፊት በተደረገ ጥናት ከሀገራችን ጠቅላላ ህዝብ ከ15/20 የሚደርሰው የአለፉት የቅርብ አመታትን ግጭት ጉዳተኞች ሳይጨምር አካል ጉዳተኛ መሆኑን ያሳያል፡፡
ይህም ለመጀመሪያ ጊዜ የአካል ጉዳተኞችን ሁለንተናዊ መብቶች በመደንገግ በፈረንጆች አቆጣጠር በ2006 በተባበሩት መንግስታት ጠቅላላ ጉባኤ የጸደቀ፣ ኢትዮጵያም ከአራት አመታት በኋላ በተወካዮች ምከር ቤት በአዋጅ 676/2010 በማጽደቅ የሕጓ አካል አድርጋዋለች፡፡
በዚህ ስምምነት እታዲያ አካል ጉዳተኞችና ጉዳተኚነት ተገቢውን እውቅና አግኚተው ሀገራት በሚያደጉት ሁለንተናዊ እንቅስቃሴ በአካታችነት እንዲሰሩ እንደየአስፈላጊነቱም ልዩ ድጋፍ በማድረግ አካልጉዳተኖች ዜጎች በሀገራቸው የኢኮኖሚ፣ ማህበራዊ፣ ፖለቲካዊ፣ እንቅስቃሴዎች ሁሉ የነቃ ተሳትፎ እንዲያደርጉ የሚያስችል ከባቢ ለመፍጠር ተስማምተዋል፡፡
በአንቀጽ 4 የመንግስታት ጠቅላላ ግዴታዎች በሚለው በተደነገገው መሰረት ሀገራት ነባር ሕጎቻቸው ከልካይና የአካል ጉዳተኞችን ተሳትፎ የሚገድቡ ከሆኑ እንዲያሻሽሉ፤ አዳዲስ ሕጎችን ሲያወጡ አካልጉዳተኞችን ያካተተ መሆኑን ማረጋገጥ፤
መንገዶች፣ የህዝብ መገልገያ ህንጻዎች ሲገነቡ አካታችና ዘመኑ የሚጠይቀውን መስፈርት ያሟሉ መሆናቸውን በአስገዳጅ ሕጎችና አሰራሮች መቆጣጠር፤የሕዝብ አገልግሎት ሰጭ ተቋማት የምልክት ቋንቋ የሚያስተረጉሙ ሰራተኞች በቋሚነት እንዲኖሩ ማድረግ፤
በሀገሪቱ የሚደረጉ ፈጠራዎችን በልዩ ሁኔታ የበጀትና የሌሎችንም አስፈላጊ ድጋፎች በማድረግ ለአካል ጉዳተኖች ሂዎት ምቹ የሆነ ሀገር ይሆን ዘንድ መስራት፤
የትምህርትና የፍትህ አካላት በተቋም ግንባታም ሆነ በአገልግሎት አሰጣጥ አካል ጉዳተኞችን አካታች በሆነ መልክ እንዲያገለግሉ በትኩረት መስራት፤ አካል ጉዳተኞች ሰርተው ራሳቸውን እንዲችሉ የሕግና የነባራዊ ሁኔታዎችን ማመቻቸት፤
በዚህ ረገድ ኢትዮጵያ በ2000 አመተምህረት የአካል ጉዳተኞች የስራስምሪት (568/2000አዋጅን አውጥታለች፡፡
ነገር ግን ለሲ ረ ፒ ዲ ኮሚቴ ሪፖርት በተዘጋጀ ዘገባ ላይ በኢትዮጵያ በስራላይ የሚገኙ አካል ጉዳተኞች 5554 ወይም6000 እንኳን የማይሞሉ መሆናቸውን ያሳያል፡፡
ውድ አንባቢ የአካቶ ትምህርት ከተጀመረ ከ10 አመታት በላይ ያለፈው ቢሆንም በ2012 ከትምህርት ሚንስቴር በተገኘ አመታዊ የሀገሪቱን የትምህርት ተደራሽነት በሚያሳየው ዘገባ እድሚያቸው ለትምህርት ከደረሱት አካል ጉዳተኛ ህጻናት የትምህርትቤትን በር ለመርገጥ እድል ያገኙት 11.5 ብቻመሆናቸውን ሲያሳይ 89.5 ፐርሰንቱ ቤት ተዘግቶበባቸው እንደሚገኝ ያሳያል፡፡
በሌላ በኩል አካል ጉዳተኞች በህግ ፊት በበቂሁኔታ እውቅና ያላገኙ በመሆናቸው ከባንክና ከሌሎችም የፋይናስ ተቋማት መበደርም ሆነ ንብረታቸውን አሲዘው መዋዋል እንደማይችሉ፤ ዋስ ወይም ምስክር መሆን እንደሚቸገሩ፤ ፍርድቤት ተካሰወው መቅረብ በተለይም እንቅስቃሴ ችግር ላለባቸው የችሎት ቦታዎች የማይመቹ ከፍተኛ ፎቆች መሆናቸው፤ ሊፍቶች ለአይነስውራን የድንጽ ፣ የብሬል ጽሁፍ የሌላቸው መሆኑ፤ የሀገሪቱ መገናኛ ብዙሃን ከጥቂቶቹ በስተቀር ዋናውን የብሄራዊ ቴሌቪዥን ጨምሮ የምልክት ቋንቋ የሌላቸው በመሆኑ፤ የምልክት ቋን፻፻ቋ የሚያስተረጉም ባለሙያ የሌለ መሆኑ፤ ሀገራችን ስምምነቱን ከመተግበር አንጻር ብዙ ገና ብዙ የሚቀራት በመሆኑ በተለይም ለሀገራቸው ሲሉ አካለላቸውን በማጣት ላይ ላሉት ዜጎች ስንል ሁላችንም የየድርሻችንን በመወጣት ምቹ ሀገር እንድትኖረን ያገባኛል እንበል፡፡!
ቸር ይግጠመን!!!
ታህሳስ 18/2014
ሲሳይ ሰማኝ

ሰላም !!!
በዚች መልዕክት በኢፌድሪ ሕገመንግስት የሕግ አውጭነት ስልጣን ካላቸው ሁለት ምክር ቤቶች ስለፌደሬሽን ምክርቤት የሕገመንግስት መተርጎም ስልጣን በተለይም ስለሕገመንግስት አጣሪ ጉባኤ ጥቂት እንላለን፡፡
ፌዴረሽን ምክርቤት በአንቀጽ 62/2 በተሰጠው ስልጣን መሰረት አጣሪ ጉባኤው ትርጉም ያስፈልጋቸዋል ብሎ የውሳኔ ሀሳብ ሲያቀርብለት መርምሮ ጉዳዩ በቀረበለት በ30 ቀናት ውስጥ ትርጉሙን ይሰጣል፡፡
የሕገመንግስት አጣሪ ጉባኤ፡-
ከህዝቡ በሕግ እውቀታቸውና ስነምግባራቸው እውቅናን ያገኙ ወይም የተመሰከረላቸው 6 ሰዎችን በተወካዮች ምክርቤት አቅራቢነት በሪፓብሊኩ ፕሬዝዳንት የሚሾሙ፣ ከፌደሬሽን ምክርቤት አባላት 3 ሰወች፣ እንዲሁም በዋና ሰብሳቢነትና በምክትል ሰብሳቢነት የኢፌድሪ ጠቅላይ ፍርድቤት ፕሬዝዳንትና ምክትል ፕሬዝዳንት፣ ባጠቃላይ 11 አባላት ያሉት ሆኖ ይዋቀራል፡፡
የዚህ ጉባኤ ስልጣንና ተግባርም በአንቀጽ 84 ተመልክቷል፡፡
1, የሕገመንግሥት ጉዳዮች አጣሪ ጉባዔ ሕገመንግሥታዊ ጉዳዮችን የማጣራት ሥልጣን ይኖረዋል፡፡ በሚያደርገው ማጣራት መሰረት ሕገመንግሥቱን መተርጎም አስፈላጊ ሆኖ ሲያገኘው ለፌዴሬሽን ምክርቤት በጉዳዩ ላይ የውሳኔ ሃሳብ ያቀርባል፡፡
2, በፌዴራሉ መንግሥትም ሆነ በክልል ሕግአውጪ አካላት የሚወጡ ሕጎች ከዚህ ሕገመንግሥት ጋር ይቃረናሉ የሚል ጥያቄ ሲነሳና ጉዳዩም በሚመለከተው ፍርድቤት ወይም በባለጉዳዩ ሲቀርብለት መርምሮ ለመጨረሻ ውሳኔ ለፌዴሬሽኑ ምክርቤት ያቀርባል፡፡
3, በፍርድቤቶች የሕገመንግሥት ትርጉም ጥያቄ ሲነሳ
ሀ) ሕገመንግሥቱን መተርጎም አስፈላጊ ሆኖ ሳያገኘው ሲቀር ጉዳዩን ለሚመለከተው ፍርድቤት ይመልሳል፣ በአጣሪ ጉባዔው ውሳኔ ቅር የተሰኘ ባለጉዳይ ቅሬታውን ለፌዴሬሽኑ ምክርቤት በይግባኝ ማቅረብ ይችላል፡፡
ለ) የትርጉም ጥያቄ መኖሩን ያመነበት እንደሆነ በጉዳዩ ላይ የሚሰጠውን ሕገመንግሥታዊ ትርጉም ለፌዴሬሽን ምክርቤት ለመጨረሻ ውሳኔ ያቀርባል፡፡
4, የሚመራበትን ሥነሥርዓት አርቅቆ ለፌዴሬሽኑ ምክርቤት ያቀርባል፤ ሲፈቀድም ተግባራዊ ያደርጋል፡፡
ሕግን አለማወቅ ከተጠያቂነት አያድንም!!!
ሲሳይ ሰማኝ
ታህሳስ 18/2014

ስለጽኑ ዕስራትና የሞት ፍርድ ስለሚታገድባቸው ምክንያቶች፡-
ውድ ተከታዮቻችን በያላችሁበት የህሊናም ሆነ የፈጣሪ ሰላም ይብዛላችሁ፡፡! በዚች መልዕክት
በኢፌድሪ የወንጀል ሕግ አዋጅ ቁጥር 414/1996 ከጽኑ እስራትና የሞት ፍርድን ሊያሳግዱ ወይም ሊያስቀሩ ስለሚችሉ ጉዳዮች የደነገገውን ብናይ ጠቃሚ ስለመሰለኝ ይህችን ተጋበዙልኝ፡፡!
አንቀጽ 108 ጽኑ እሥራት
1 የጽኑ እሥራት ቅጣት የሚወሰነው ከባድ ወንጀል ባደረጉና በተለይም ለህብረተሰቡ አደገኛ በሆኑ ወንጀለኞች ላይ ነው፡፡
የጽኑ እሥራት ቅጣት ግቡ ተቀጪው እንዲታረምና ወደ ማህበራዊ ኑሮ እንዲመለስ ከማድረግ በተጨማሪ በተለይ ለህብረተሰቡ ደህንነት በጥብቅ ቁጥጥር ሥር እንዲቆይ ለማድረግ ነው፡፡
ይህ ቅጣት የሚቆይበት ጊዜ ከአንድ ዓመት እስከ ሃያ አምስት ዓመት ሊደርስ ይችላል፡፡ በሕጉም ተገልጾ የተደነገገ ሲሆን የዕድሜ ልክ እሥራት ሊወሰን ይችላል፡፡ ቢሆንም ስለአመክሮ የተወሰኑት ድንጋጌዎች እንደተጠበቁ ናቸው፡፡
2 የጽኑ እሥራት ቅጣት የሚፈጸመው በተለይ ለዚህ ቅጣት መፈጸሚያ እንዲሆኑ ታስበው በተሰሩና ለዚሁ በተሰናዱ ማረሚያ ቤቶች ውስጥ ብቻ ነው፡፡
የጽኑ እሥራት ቅጣት የአፈጻጸም ሁኔታ ከቀላል እሥራት የአፈጻጸም ሁኔታ በይበልጥ ይከብዳል፡፡ ይህ በዚህ እንዳለ በወንጀሉ አስከፊነት ምክንያት ሞት የተፈረደባትን ወንጀለኛ ፍርድ እንዳይፈጸምባት ሊያደርጉ የሚችሉ ምክንያቶች-

1 ያረገዘች ሴት ሕይወት ያለው ልጅ የወለደች ስትሆንና ይህንኑም ልጅ መመገብና ማሳደግ ሲኖርባት የሞት ቅጣቱ በዕድሜ ልክ ጽኑ እሥራት ይለወጥላታል፡፡
2 በዚህ ሕግ ውስጥ በተመለከቱት ድንጋጌዎች (አንቀጽ 229 እና 103) መሠረት የሞት ቅጣት በይቅርታ ወይም በምህረት ሊለወጥ ወይም ቀሪ ሊሆን ይችላል፡፡

አልሚዎች እንጂ አጥፊዎች ከመሆን ይጠብቀን!!!
ሲሳይ ሰማኝ

1. የዉል ህግ ይርጋ

የይረጋ ጊዜን የሚመለከት የፍትሐብሔር ሕግ ቁጥር 1845 ህግ በሌላ አኳኋን ካልወሰነ በቀር ዉሉ እንዲፈፀም ወይም ካለመፈፀሙ የተነሳ ስለሚደረስ ጉዳት ወይም ዉሉ እንዲፈርስ የመጠየቅ መብት በ10 ዓመት ይርጋ ይቀራል ሲል ደንግጎ ይገኛል፡፡

2. ከዉል ዉጪ ኃላፊነት ይርጋ

ከዉል ዉጪ ኃላፊነት የዉል ግንኙነት ሳይኖር ወይም ዉል ላይ ባለተመሰረተ ግንኙነት በአንድ ሰዉ ጥቅም ወይም መብት ጉዳት ሲደርስ ለዚህ ጉዳት ኃላፊነት የሚደርስበትን አካል የሚለይና ጉዳት በካሳ መልክ እንዲስተካከል የሚያደርግ ሕግ ነዉ፡ እንዲሁም ጥፋት ሳይኖር የሚመጣ ኃላፊነትን ፣በሌላ ሰዉ ተግባር ኃላፊነትን እና በጥፋት ላይ የተመሰረተ ኃላፈነትን የሚያጠቃልል ሲሆን የኃላፊነቱ ምንጮች ተብለዉ በፍትሐብሔር ሕግ ቁጥር 2027 ተደንግጓል፡፡

የፍትሐብሔር ሕግ ቁጥር 2143 ተበዳዩ ክስ ማቅረብ የሚችለዉ ካሳ የሚጠየቅበት ጉዳቱ ከደረሰበት ጊዜ ጀምሮ እስከ 2 ዓመት ድረስ ሲሆን ጉዳቱ በወንጀል የሚያስቀጣ ሆኖ የይርጋ ዘመኑ ርዝመት የበለጠ እንደሆነ የካሳዉ ጉዳይ ክስ የይርጋ ዘመን ልክ በዚሁ መሰረት ይሆናል፡፡ በሌላ በኩል ደግሞ በፍትሐብሔር ሕግ ቁጥር 2065 መሰረት አንድ ሰዉ በባለይዞታነቴ  ወይም በይርጋ ደንብ መከሰስ ቀርቶልኛል ብሎ ቢከራከር ጥፋተኛ አይደለም በሚል ተደንግጎ ይገኛል፡፡

ፌናን ተጊበሉ
ጥር 2/2014 ዓ.ም

3. የቤተሰብ ህግ ይርጋ

ባል ወይም ሚስት በመሞታቸዉ ጋብቻ በሚፈርስበት ጊዜ ተጋቢዎች የግል ሀብታቸዉን በማስረዳት የራስን ድርሻ የመዉሰድ መብት አለዉ በማለት የፍትሐብሔር ሕግ ቁጥር 884 ይደነግጋል፡፡ ይህ ድንጋጌ ጥያቄዉ በምን ያህል ጊዜ መቀረብ እንዳለበት ባይደነግም በጋብቻ ወቅት የተፈራ የግልም ሆነ የጋራ ንብረት ሳይከፈል ለረጅም ጊዜ ቆይቶ ጥያቄዉን ከረጅም ጊዜ በኋላ ማቅረብ የሕግ ዓላማ ሊሆን አይችልም፡፡ ስለዚህ የፍትሐብሔር ሕግ ቁጥር 1677(1) የጠቅላላ የዉል ሕግ ድንጋጌዎች ተፈፃሚነት እንዳላቸዉ ስለሚደነግግ በጠቅላላ የዉል ሕጉ ደግሞ ዋናዉ የይርጋ ጊዜ በ1845 መሰረት 10 ዓመት ጊዜ ዉስጥ ካልተጠየቀ በይርጋ ይታገዳል፡፡የተሻሻለዉ የፌዴራል የቤተሰብ ሕግ አንቀጽ 69. የተገባዉን የዉል ግዴታ እንዲፈርስ ለመጠየቅ ግዴታዉ መግባቱን ካወቀበት ቀን ጀምሮ 6 ወር፣ ጋብቻዉ ከተፈጸመ ጀምሮ 2 ዓመት የይርጋ ጊዜ እንዳለዉ ያስቀምጣል፡፡

ፌናን ተጊበሉ
ጥር 4/2014 ዓ.ም

ሠራተኛን በውጭ አገር ለሥራ ለማሰማራት የሁለትዮሽ ሰምምነት ስለማስፈለጉ፡-
በየኢትዮጵያ የውጭ አገር ሥራ ሰምሪት አዋጅ ቁጥር 923/2008 አንቀጽ 12 መሠረት ሠራተኛን በውጭ አገር ለሥራ ማሰማራት የሚቻለው በኢትዮጵያ ፌደራላዊ ዲሞክራሲያዊ ሪፐብሊክ እና በተቀባይ አገር መካከል የሁለትዮሽ ስምምነት ሲኖር ብቻ ፡፡
ጥር 4/2014 ዓ.ም (ኦምኒኤል)

ስለ ይርጋ
በየኢትዮጵያ የውጭ አገር ሥራ ሰምሪት አዋጅ ቁጥር 923/2008 አንቀጽ 73 መሠረት በአሠሪ፣ በኤጀንሲ፣ በኤጀንሲ ወኪል ወይም በሠራተኛ በሚፈፀም ጥፋት ምክንያት የሚቀርብ ማንኛውም አስተዳደራዊ አቤቱታ ጥፋቱ ከተፈፀመበት ወይም ጥፋቱ መፈፀሙ ከታወቀበት ቀን አንስቶ እስከ ሦስት ዓመት ድረስ ለሚኒስቴሩ ወይም አግባብነት ያለው ባለሥልጣን ካልቀረበ በይርጋ ይታገዳል፡፡

4. የዉርስ ይርጋ

በኢትዮጵያ የፍትሐብሔር ሕግ 5ኛ ክፍል የሀገሪቱ የዉርስ ሕግ ተደንግጎ ይገኛል፡፡ ዉርስ በአብዛኛዉ ያለ ኑዛዜ የሟች ዉርስ ለሟች ዘመዶች የሚፈጸምበት እና የሟች ዉረስ በሟች ኑዛዜ መሰረት የሚፈፀመበት ሥርዓት ነዉ፡፡

ኑዛዜ አይጸናም በማለት የሚቀርብ ክስ ወይም በሂሳብ አጣሪዉ የቀረበዉን የድልድልን አመዳደብ ሀሳብ ለመቃወም ኑዛዜዉ ከተነበበት አንስቶ የሚቆጠር የ15 ቀናት ጊዜ፤ ለዉርስ አጣሪዉ ከገለጹ በኋላ ባሉት ቀጣይ 3 ወራት ዉስጥእንደሆነ እና በማናቸዉም ምክንያት ቢሆን ግን ከ5 ዓመት ባልበለጠ ጊዜ ዉስጥ ጥያቄዉን ማቅረብ እንዳለባቸዉ የፍትሐብሔር ሕጉ ቁጥሮች 973 እና 974 ያስገነዝባሉ፡፡

ያለአግባብ የዉርሱን ንብረት በእጁ ካደረገዉ ሰዉ ላይ ንብረቱን ለማስመለስ የሚቀርበዉ ጥያቄም እንደዚሁ የሚቀርብበት የጊዜ ገደብ ያለዉ ሲሆን ከሳሹ የዉርሱ ንብረቶች በተከሳሹ መያዛቸዉን ባወቀ በ3 ዓመት ጊዜ ዉስጥ እንደሆነ በቁጥር 1000(1) ተገልጿል፡፡ ከሳሹ ይህን ጉዳይ አወቀም አላወቀም ሟቹ ከሞተ ወይም ከሳሹ በመብቱ ለመስራት ከቻለበት ቀን አንስቶ 15 ዓመት ካለፈ በኋላ የዉርስ ንብረት ለማስመለስ ጥያቄ ለማቅረብ እንደማይቻል ቁጥር 1000(2) ይናገራል፡፡ ከዚህ አነፃር የሰበር ዉሰኔ በሰ/መ/ቁ 59539 አንዱ ማሳያ ነዉ፡፡፡ በሌላ በኩል ደግሞ ወራሽ ካልሆነ ሰው ላይ የውርስ ንብረት ለማስመለስ የሚቀርብ ጥያቄ በ1845 መሰረት በአስር አመት ውስጥ መቅረብ አለበት፡፡

ፌናን ተጊበሉ
ጥር 9/2014 ዓ.ም

ጤና ይስጥልኝ፡-
የፍትሕ ሥርዓቱን በእጅጉ ይደግፋሉ ይረዳሉ ተብለው ከሚወሰዱት አንዱ የጥብቅና አገልግሎት የሚያበረከቱ ጠበቆች ሲሆኑ እነዚሁ ጠበቆችንም ለማስተዳደር በቅርቡ በሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት “የፌደራል ጥበቅና አገልግሎት ፈቃድ አሰጣጥ እና አስተዳደር አዋጅ ቁጥር 1249/2013” ወጥቶ በሥራ ላይ የዋለና በዚህ ድንጋጌ ላይም ጠበቆች ሊከተሉት የሚገባውን ሥርዓትንና ተላልፈው ከተገኙም እንደጥፋቱ ክብደት ቀላል እና ከባድ የዲስፕሊን ቅጣትን የሚጣልባቸው መሆኑን ያስቀመጠ ሲሆን ለዛሬ ከዚሁ ጋር በተያያዘ የሚከተለውን እናስፍር፤
መልካም ምንባብ፡-
በታገደ ወይም በተሰረዘ የጥብቅና ፍቃድ መታገዱን ወይም መሰረዙን እያወቀ የጥብቅና አገልግሎት መስጠትና ለዚህም ገንዘብ መቀበል ከባድ የዲስፕሊን ቅጣትን የሚያስከትል ሲሆን እንደዚሁም እንዲህ ዓይነት ድርጊት ማታለልም ስለሆነ የወንጀል ኃላፊነትንም የሚያስከትል መሆኑንም ልብ ይላል፡፡
ፈጣሪ ኢትዮጵያንና ሕዝቧን ይባርክ!
ደረጀ ማርቆስ
ጥር 2014 ዓ.ም