የፍትህሐብሔር ስነ-ስርዓት ሕግ
በአገራችን የሰዎችን መብትና ግዴታዎች ዘርዝረዉ የሚያቀርቡ እና ሌላዉ ደግሞ መብቶችና ግዴታዎች እንዴት ወደ ስራ እንደሚገቡ ስነ-ስርዓቱን የሚደነግጉ ሕጎች አሉ። እንደ የፍትሐብሔር ሕግ(በዉስጡ የዉርስ፣የንብረት፣የዉል፣የዉክልና የምሳስሉትን ሕጎች የያዘ ነዉ)፣የቤተሰብ ሕግ፣የወንጀል ህግ ያሉት የሰዎችን መብትና ግዴታዎች ዘርዝረዉ የሚያስቀምጡ ሲሆኑ እንደ የፍትህሐብሔር ስነ-ስርዓት ሕግ፣ የወንጀል ስነ-ስርዓት ሕግ እና የመሳሰሉት ደግሞ የስነስርዓት ህጎች ናቸዉ። እነዚህ የስነ-ስርዓት ህጎች አንድ ሰዉ በህጉ ያገኛቸዉን መብትና ጥቅሞች ማስከበር ሲፈልግ የሚከተላቸዉን መንገዶች ዘርዝሮ የሚያስቀምጥ ነዉ።
ከስነ-ስርዓት ህጎች አንዱ የሆነዉም የፍትህሐብሔር ስነ-ስርዓት ሕግ ሲሆን በዉስጡም የፍትሐብሔር ክርክር ማንሳት የሚፈልግ ሰዉ (ተፈጥሮአዊ ሆነ በህግ ሰዉነት የተሰጠዉ) ከክስ አመሰራረት አንስቶ ፍርድ ቤት ዉስጥ የሚካሄዱ ሰነስርዓቶችን፣ የፍርድ ቤት ስልጣን፣ የይግባኝ አቀራረብ፣ እግድ አሰጣጥ፣ የተከራካሪ ወገኖች መብት ማለፊያ መንገዶች እያሉ የሚቀጥሉ አካሄዶችን እንዴት መከተል እንዳለበት የሚያሳይ ህጋችን ነዉ። በሌላ ጎኑ ደግሞ ዳኞች የፍትሐብሔር ክርክሮችን እንዴት መምራት እንዳልባቸው እና ትእዛዝ፣ብይን እና ፍርድ ምን አይነት ስርአት ተከትለዉ እንዴት መስጠት እንዳለባቸዉ የሚያሳዩ አንቀጻት የያዘ ነዉ።
በመሆኑም ክርክር ማቅረብ የሚፈልግ ሰዉ በመጀመሪያ ማስረጃዎቹን ካሰባሰበ በኋላ በፍትህሐብሔር ስነ-ስርዓት ሕግ (የፍ/ስ/ስ/ህ/) አንቀጽ 222 እና 223 መሰረት ክሱን አዘጋጅቶ ለፍርድ ቤት በማቅረብ ቀጠሮ በማስያዝ ለተከሳሽ መጥሪያ በአግባቡ ማድረስ ይጠበቅበታል። በአግባቡ መጥሪያ ደርሶት ችሎት ቀርቦ ክርክሩን ያላሰማም ተከሳሽ ጉዳዩ በሌለበት እንዲቀጠል ፍርድ ቤቱ ትእዛዝ ይሰጣል። ተከሳሹ መጥሪያ ደርሶት ከቀረበም በጽሁፍ መልሱን እንዲያቀርብ ይደረጋል ነገር ግን ማስገደድ አይቻልም። ቀጣዩ ሂደትም የሚሆነዉ ክስ መስማት ነዉ። ክስ ለመስማት በተቀጠረበትም ቀን ተከሳሽ ካልቀረበ ክርክሩ በሌለበት እንዲሰማ የሚደረግ ሲሆን ከሳሽ ካልቀረበ ደግሞ መዝገቡ ይዘጋል። ከሳሽ ባይቀርብም እንኳን ተከሳሽ ከቀረበበት ክስ ያመነዉ ካለ ፍርድ ቤቱ በታመነዉ ልክ ዉሳኔ መስጠት እንዳለበት የፍ/ስ/ስ/ህ/ቁ 73 ይደነግጋል። ግራቀኝ ቀርበዉ ክርክራቸዉን ካሰሙ ግን ፍርድ ቤቱ ለጉዳዩ አግባብነት ያለዉን ጭብጥ መስርቶ እነዚህን ጭብጦች ሊያስረዱ የሚችሉ ማስረጃዎች የሰነድም ይሁን የሰዉ እንዲቀርቡ ያደርጋል። በመጨረሻም አግባብነት ያለዉ ዉሳኔ ወይም ብይን ይሰጣል።
የችሎቱ አመራር በአጭሩ ከላይ የተቀመጠዉ ሲሆን ስለ የመጀመሪያ ደረጃ መቃወሚያ የተወሰነ ልበላችሁ። የመጀመሪያ ደረጃ መቃወሚያ ማለት ፍርድ ቤቱ ወደ ፍሬ ነገር ክርክር መግባት ሳያስፈልገዉ መዝገቡን መዝጋት የሚያስችለው የስነስርዓት ሂደት ነዉ። ይህም መቃወሚያ በራሱ በፍርድ ቤቱ ተነሳሽነት ወይም በተከሳሽ በኩል ሊነሳ ይችላል። የፍ/ስ/ስ/ህ/ቁ 244 ላይም የመጀመሪያ ደረጃ መቃወሚያ ሆነው ሊቅርቡ የሚችሉትን ዘርዝሮ አስቀጧምል። እነዚህ መቃወሚያዎች ፍርድ ቤትም ሆነ ተከራካሪ ወገኖች ግዜያቸዉንም ሆነ ጉልበታቸዉን ያላግባብ ሳያባክኑ ጉዳዩ በአጭሩ የሚያልቅበትን መንገድ የሚፈጥሩ በመሆናቸዉ ጥቅማቸዉ ቀላል የሚባል አይደለም። በመቃወሚያነት ሊቀርቡ ከሚችሉ ነጥቦች መካከልም ይርጋ፣ከዚህ በፊት በሌላ መዝገብ ክርክር ተደርጎበት ዉሳኔ ያረፈበት ከሆነ ወይም በሌላ መዝገብ በመታየት ላይ ከሆነ፣ በእርቅ ያለቀ ጉዳይ፣ ፍርድ ቤቱ ጉዳዩን ለማየት ስልጣን ከሌለዉ የመሳሰሉት ናቸዉ።
የፍትህሐብሔር ስነ-ስርዓት ሕግ እንዲህ በአጭር ጽሁፍ ቀርቶ በመድብል እንኳን ቢጽፉት ሁሌም አዲስ ጉዳይ የማይጠፋዉ ሰፊ እና ሳቢ የሆነ ክፍል በመሆኑ ከብዙ በትንሹ አልኳችሁ።
የቦሌ/ክ/ከ/ህ/ስ/የህ/ም ዳይሬክቶሬት
ዐ/ህግ ዉብአለም መስፍን
በአገራችን የሰዎችን መብትና ግዴታዎች ዘርዝረዉ የሚያቀርቡ እና ሌላዉ ደግሞ መብቶችና ግዴታዎች እንዴት ወደ ስራ እንደሚገቡ ስነ-ስርዓቱን የሚደነግጉ ሕጎች አሉ። እንደ የፍትሐብሔር ሕግ(በዉስጡ የዉርስ፣የንብረት፣የዉል፣የዉክልና የምሳስሉትን ሕጎች የያዘ ነዉ)፣የቤተሰብ ሕግ፣የወንጀል ህግ ያሉት የሰዎችን መብትና ግዴታዎች ዘርዝረዉ የሚያስቀምጡ ሲሆኑ እንደ የፍትህሐብሔር ስነ-ስርዓት ሕግ፣ የወንጀል ስነ-ስርዓት ሕግ እና የመሳሰሉት ደግሞ የስነስርዓት ህጎች ናቸዉ። እነዚህ የስነ-ስርዓት ህጎች አንድ ሰዉ በህጉ ያገኛቸዉን መብትና ጥቅሞች ማስከበር ሲፈልግ የሚከተላቸዉን መንገዶች ዘርዝሮ የሚያስቀምጥ ነዉ።
ከስነ-ስርዓት ህጎች አንዱ የሆነዉም የፍትህሐብሔር ስነ-ስርዓት ሕግ ሲሆን በዉስጡም የፍትሐብሔር ክርክር ማንሳት የሚፈልግ ሰዉ (ተፈጥሮአዊ ሆነ በህግ ሰዉነት የተሰጠዉ) ከክስ አመሰራረት አንስቶ ፍርድ ቤት ዉስጥ የሚካሄዱ ሰነስርዓቶችን፣ የፍርድ ቤት ስልጣን፣ የይግባኝ አቀራረብ፣ እግድ አሰጣጥ፣ የተከራካሪ ወገኖች መብት ማለፊያ መንገዶች እያሉ የሚቀጥሉ አካሄዶችን እንዴት መከተል እንዳለበት የሚያሳይ ህጋችን ነዉ። በሌላ ጎኑ ደግሞ ዳኞች የፍትሐብሔር ክርክሮችን እንዴት መምራት እንዳልባቸው እና ትእዛዝ፣ብይን እና ፍርድ ምን አይነት ስርአት ተከትለዉ እንዴት መስጠት እንዳለባቸዉ የሚያሳዩ አንቀጻት የያዘ ነዉ።
በመሆኑም ክርክር ማቅረብ የሚፈልግ ሰዉ በመጀመሪያ ማስረጃዎቹን ካሰባሰበ በኋላ በፍትህሐብሔር ስነ-ስርዓት ሕግ (የፍ/ስ/ስ/ህ/) አንቀጽ 222 እና 223 መሰረት ክሱን አዘጋጅቶ ለፍርድ ቤት በማቅረብ ቀጠሮ በማስያዝ ለተከሳሽ መጥሪያ በአግባቡ ማድረስ ይጠበቅበታል። በአግባቡ መጥሪያ ደርሶት ችሎት ቀርቦ ክርክሩን ያላሰማም ተከሳሽ ጉዳዩ በሌለበት እንዲቀጠል ፍርድ ቤቱ ትእዛዝ ይሰጣል። ተከሳሹ መጥሪያ ደርሶት ከቀረበም በጽሁፍ መልሱን እንዲያቀርብ ይደረጋል ነገር ግን ማስገደድ አይቻልም። ቀጣዩ ሂደትም የሚሆነዉ ክስ መስማት ነዉ። ክስ ለመስማት በተቀጠረበትም ቀን ተከሳሽ ካልቀረበ ክርክሩ በሌለበት እንዲሰማ የሚደረግ ሲሆን ከሳሽ ካልቀረበ ደግሞ መዝገቡ ይዘጋል። ከሳሽ ባይቀርብም እንኳን ተከሳሽ ከቀረበበት ክስ ያመነዉ ካለ ፍርድ ቤቱ በታመነዉ ልክ ዉሳኔ መስጠት እንዳለበት የፍ/ስ/ስ/ህ/ቁ 73 ይደነግጋል። ግራቀኝ ቀርበዉ ክርክራቸዉን ካሰሙ ግን ፍርድ ቤቱ ለጉዳዩ አግባብነት ያለዉን ጭብጥ መስርቶ እነዚህን ጭብጦች ሊያስረዱ የሚችሉ ማስረጃዎች የሰነድም ይሁን የሰዉ እንዲቀርቡ ያደርጋል። በመጨረሻም አግባብነት ያለዉ ዉሳኔ ወይም ብይን ይሰጣል።
የችሎቱ አመራር በአጭሩ ከላይ የተቀመጠዉ ሲሆን ስለ የመጀመሪያ ደረጃ መቃወሚያ የተወሰነ ልበላችሁ። የመጀመሪያ ደረጃ መቃወሚያ ማለት ፍርድ ቤቱ ወደ ፍሬ ነገር ክርክር መግባት ሳያስፈልገዉ መዝገቡን መዝጋት የሚያስችለው የስነስርዓት ሂደት ነዉ። ይህም መቃወሚያ በራሱ በፍርድ ቤቱ ተነሳሽነት ወይም በተከሳሽ በኩል ሊነሳ ይችላል። የፍ/ስ/ስ/ህ/ቁ 244 ላይም የመጀመሪያ ደረጃ መቃወሚያ ሆነው ሊቅርቡ የሚችሉትን ዘርዝሮ አስቀጧምል። እነዚህ መቃወሚያዎች ፍርድ ቤትም ሆነ ተከራካሪ ወገኖች ግዜያቸዉንም ሆነ ጉልበታቸዉን ያላግባብ ሳያባክኑ ጉዳዩ በአጭሩ የሚያልቅበትን መንገድ የሚፈጥሩ በመሆናቸዉ ጥቅማቸዉ ቀላል የሚባል አይደለም። በመቃወሚያነት ሊቀርቡ ከሚችሉ ነጥቦች መካከልም ይርጋ፣ከዚህ በፊት በሌላ መዝገብ ክርክር ተደርጎበት ዉሳኔ ያረፈበት ከሆነ ወይም በሌላ መዝገብ በመታየት ላይ ከሆነ፣ በእርቅ ያለቀ ጉዳይ፣ ፍርድ ቤቱ ጉዳዩን ለማየት ስልጣን ከሌለዉ የመሳሰሉት ናቸዉ።
የፍትህሐብሔር ስነ-ስርዓት ሕግ እንዲህ በአጭር ጽሁፍ ቀርቶ በመድብል እንኳን ቢጽፉት ሁሌም አዲስ ጉዳይ የማይጠፋዉ ሰፊ እና ሳቢ የሆነ ክፍል በመሆኑ ከብዙ በትንሹ አልኳችሁ።
የቦሌ/ክ/ከ/ህ/ስ/የህ/ም ዳይሬክቶሬት
ዐ/ህግ ዉብአለም መስፍን
👍1
የዉክልና ህግ
ዉክልና ማለት አንድ ሰዉ (የተፈጥሮም ሆነ በህግ ሰዉነት ያለዉ) አንድን ስራ በተለያየ ምክንያት በራሱ ቀርቦ ማከናወን ካልቻለ ሌላ ሰዉ ተክቶ የሚያሰራበት ስነ-ስርዓት ነዉ፡፡ በዉክልናም የተለያዩ ሰዎችች ሊቀርቡ ይችላሉ፡፡ዘመድ፣ የህግ ባለሙያ፣ ማናጀሮች እና የመሳሰሉትም መወከል የሚችሉ ሰዎች ናቸዉ፡፡
የኢትዮጵያ ፍትሐብሔር ህግም በመጽሀፍ 4 ስር ስለ ዉክልና በአንቀጾች ከፋፍሎና አብራርቶ ያስቀምጣል፡፡ በአንቀጽ 2198 ላይም ለዉክልና ትርጉም ሲሰጥ “ዉክልና ማለት ተወካይ የተባለ አንድ ሰዉ ወካይ ለተባለዉ ሰዉ እንደራሴ ሆኖ አንድ ወይም ብዙ ህጋዊ ስራዎች በወካዩ ስም ለማከናወን ግዴታ የሚገባበት ዉል ማለት ነዉ፡፡” በማለት ያስቀምጣል፡፡ ዉክልናም ከዉል ወይም ከህግ ሊመነጭ ይችላ፡፡
ከዉል የሚመነጭ ዉክልና
ከዉል የሚመነጭ ዉክልና ተወካይ ወኪሉን ተክቶ ሊሰራ የሚችለዉን ስራ በስምምነት የዉል ህጉን በተከተለ መልኩ የሚያደርጉት ስምምነት ነዉ፡፡ አንድ ዉልም በህጉ መሰረት የተደረገ ነዉ ሊባል የሚችለዉ በፍትሐብሔር ህጉ አንቀጽ 1678 እንዳስቀመጠዉ፡-
ተዋዋዮቹ ዉል ለመዋዋል ብቁ የሆኑ እና ፈቃዳቸዉን የሰጡ መሆናቸዉ፡፡ ይህም ማለት ተወካዩም ሆነ ወካዩ ፈቃደኛ ሳይሆኑ በማስገደድ ዉክልና እንዲሰጡ ወይም እንዲቀበሉ ማድረግ አይቻልም፡፡ በሌላ በኩል ዉሉ በህጻናት፣ የአይምሮ እክል ባለባቸዉ ወይም በህግ ክልከላ በተደረገባቸዉ መካከል የተፈጸመ መሆን አይችልም፡፡
በዉሉ ሊሰራ የታሰበዉ ህጋዊ፣ሊፈጸም የሚችልና በበቂ ሁኔታ የተገለጸ መሆኑ፡፡ አንድ ዉል ሲፈጸም ዉሉ ምን ሊሰራ እንደታሰበ በግልጽ ማስቀመጥ አለበት፡፡ ይህም ከተደረገ በኋላ በዉሉ ላይ እንዲፈጸም የተቀመጠዉ ጉዳይ በህግ የተከለከለ ወይም ከማህበረሰቡ ህልዉና ጋር ተቃራኒ የሆነ ወይም ሊፈጸም የማይችል (impossible) መሆን የለበትም፡፡
ዉሉ በህጉ በተለየ መልኩ እንዲፈጸም የታዘዘ ከሆነ በዛዉ መልኩ መፈጸም አለበት፡፡ ይህም ማለት ዉሉ በጽሁፍ እንዲደረግ ህጉ የሚያስገድድ ከሆነ ይህን የተከተለ መሆን አለበት፡፡
እነዚህም መስፈርቶች ተሟልተዉ ካልተገኙ የዉክልና ዉሉ ሊፈርስ ወይም ሊሰረዝ ይችላል፡፡ ነገር ግን የነዚህ ነገሮች አለመሟላት በቅን ልቦና ዉል የሚገባን ሶስተኛ ወገን በምንም መልኩ ሊጎዳዉ አይገባም፡፡
ከህግ የሚመነጭ ዉክልና
ከህግ የሚመነጭ ዉክልና ማለት በህጉ ላይ በግልጽ ዉክልና የሚሰጣቸዉ ተወካዮች የሚያገኙት ስልጣን ማለት ነዉ፡፡በዚህ አይነቱ ዉክልናም ተወካዩ ዉክልና ለመስጠት ፈቃዱ አያስፈልግም፡፡ይህም የሆነበት ምክንያት ተወካዩ ዉክልና ለመስጠት ብቁ ባለመሆኑ ነዉ፡፡ለምሳሌ አንድ ህጻን ልጅ ወይም የአይምሮ እክል ያለበት ሰዉ ማንኛዉንም አይነት በህግ ዉጤት ያለዉ ስራ ሊሰራ አይችልም በዚህም ይህ ችግር ያለበት ሰዉ ፈቃዱን መስጠት ሳያስፈልገዉ ተወካይ በህጉ ሊመደብለት ይችላል፡፡
የዉክልና አይነት ጠቅላላ ወይም ልዩ ዉክልና ሊሆን ይችላል፡፡
ጠቅላላ ዉክልና ተወካዩ በወካዩ ምትክ በመሆን ማንኛዉንም አይነት የአስተዳደር ስራዎችን መስራት የሚያስችለዉ የዉክልና አይነት ነዉ፡፡ በፍትሐብሔር ሕግ አንቀጽ 2204 ላይም የአስተዳደር ስራዎች ምን ሊያካትት እንደሚችል ያስቀመጠ ሲሆን በአጭሩ ሲቀመጥ ከወካዩ ንብረት ላይ የሚገኝን ገቢ እና የሚከፈል እዳን የመሰበሰብ፣ ንብረቱን መጠበቅ እና መንከባከብ እና ለተከፈለ እዳ ደረሰኝ መቁረጥ ናቸዉ፡፡
ልዩ ዉክልና የሚባለዉ ደግሞ ከአስተዳደር ዉክልና ዉጪ ያለ ተግባር ለመፈጸም ለተወካዩ የሚሰጥ ስልጣን ማለት ነዉ፡፡ በፍትሐብሔር ሕግ አንቀጽ 2205 ላይም ልዩ ዉክልና ምን ሊያካትት እንደሚችል ተቀምጧል፡፡ በዚህም አንድ ተወካይ ንብረቶችን መሸጥ፣አሲዞ መበደር፣ዉል መፈራረም፣ መታረቅ ስጦታ ማድረግ፣ እና በአንድ ጉዳይ ፍርድ ቤት ቀርቦ መከራከር ይችላል፡፡ ነገር ግን ይህ አይነት ስልጣን በግልጽ በወካዩ መሰጠት አለበት፡፡
ፍርድ ቤት ቀርቦ ለመከራከር የሚሰጥ ዉክልና
የፍትሐብሔር ስነ-ስርዓት ህግ በአንቀጽ 58 ላይ በፍርድ ቤት ላይ ማን ቀርቦ መከራከር እንደሚችል ያስቀምጣል፡፡ ፍርድ ቤት ወይም ህግ በግልጽ ወካዩ እራሱ በአካል ቀርቦ እንዲከራከር የሚደርግ ሁኔታ ከሌለም በስተቀር አንድ ሰዉ (የተፈጥሮም ይሁን በህግ ሰዉነት ያገኘ) በቤተሰብ፣ በጠበቃ፣ በነገረ ፈጅ ወይም ማንኛዉም በተቋሙ የተወከለ ሰዉ አማካኝነት በፍርድ ቤት ሊወከል ይችላል፡፡ በቤተሰብ መወከል ሲባልም በዚሁ አንቀጽ ላይ “የዋናዉ ባለጉዳይ ባለቤት፣ ወንድም፣ እህት ልጅ፣ አባት፣ አያት የሆኑ ሰዎች ለዉክልናዉ ዌም ለነገረ ፈጅነቱ አበል ሳይሰጣቸዉ ለመከራከር” እንደሆኑ ያስቀምጣል፡፡ በመሆኑም ከነዚህ ዉጪ ያሉ የቤተሰብ አባላት መወከል አይችሉም፡፡
ስለ ዉክልና መቅረት
ዉክልና ቀሪ ሊሆን ወይም ሊሰረዝ የሚችለዉ፡-
ወካይ ወይም ተወካይ ሲሞት
ወካይ ወይም ተወካይ ችሎታ ሲያጡ ማለትም በህጉ ችሎታ ያጣ ሰዉ ከሆኑ
ተወካይ ስራ ለመስራት ችሎታ ያጣ ከሆነ
ወካይ ወይም ተወካይ ሌላ ስምምነት ከሌለ በቀር ኪሳራ የደረሰባቸዉ እንደሆነ
ወካዩ ዉክልናዉን በገዛ ፍቃዱ ያነሳዉ እንደሆነ
ተወካይ ለወካዩ በማሳወቅ ዉክልናዉን የተወዉ እንደሆነ
የዉክልና ስልጣን ስለመመለስ
ወካይ በማንኛዉም ግዜ ለተወካዩ የሰጠዉን የዉክልና ሰነድ እንዲመልስለት ሊጠይቀዉ ይችላል፡፡ ይህንም በምንም አይነት ስምምነት ማስቀረት አይቻልም፡፡ በሌላ በኩልም ተወካዩ የሚገባኝን ጥቅም አላገኘሁም ብሎ የዉክልና ሰነዱን በማንኛዉም መልኩ አልመልስም ማለት አይችልም፡፡
የዉክልናዉ ሰነድ የጠፋ መሆኑን እንደራሴዉ ወይም ተወካዩ ያስታወቀ እንደሆነ በፍትሐብሔር ህግ ቁጥር 2185 መሰረት በተወካዩ ኪሳራ በፍርድ ቤት እንደራሴነቱ እንዲሰረዝለት ወካዩ አመልክቶ ዉሳኔ ማግኘት ይችላል፡፡
በቦሌ/ክ/ከ/የህግ/ስ/ህግ/ማ/ዳ
ዐ/ህግ ውብአለም መስፍን
ዉክልና ማለት አንድ ሰዉ (የተፈጥሮም ሆነ በህግ ሰዉነት ያለዉ) አንድን ስራ በተለያየ ምክንያት በራሱ ቀርቦ ማከናወን ካልቻለ ሌላ ሰዉ ተክቶ የሚያሰራበት ስነ-ስርዓት ነዉ፡፡ በዉክልናም የተለያዩ ሰዎችች ሊቀርቡ ይችላሉ፡፡ዘመድ፣ የህግ ባለሙያ፣ ማናጀሮች እና የመሳሰሉትም መወከል የሚችሉ ሰዎች ናቸዉ፡፡
የኢትዮጵያ ፍትሐብሔር ህግም በመጽሀፍ 4 ስር ስለ ዉክልና በአንቀጾች ከፋፍሎና አብራርቶ ያስቀምጣል፡፡ በአንቀጽ 2198 ላይም ለዉክልና ትርጉም ሲሰጥ “ዉክልና ማለት ተወካይ የተባለ አንድ ሰዉ ወካይ ለተባለዉ ሰዉ እንደራሴ ሆኖ አንድ ወይም ብዙ ህጋዊ ስራዎች በወካዩ ስም ለማከናወን ግዴታ የሚገባበት ዉል ማለት ነዉ፡፡” በማለት ያስቀምጣል፡፡ ዉክልናም ከዉል ወይም ከህግ ሊመነጭ ይችላ፡፡
ከዉል የሚመነጭ ዉክልና
ከዉል የሚመነጭ ዉክልና ተወካይ ወኪሉን ተክቶ ሊሰራ የሚችለዉን ስራ በስምምነት የዉል ህጉን በተከተለ መልኩ የሚያደርጉት ስምምነት ነዉ፡፡ አንድ ዉልም በህጉ መሰረት የተደረገ ነዉ ሊባል የሚችለዉ በፍትሐብሔር ህጉ አንቀጽ 1678 እንዳስቀመጠዉ፡-
ተዋዋዮቹ ዉል ለመዋዋል ብቁ የሆኑ እና ፈቃዳቸዉን የሰጡ መሆናቸዉ፡፡ ይህም ማለት ተወካዩም ሆነ ወካዩ ፈቃደኛ ሳይሆኑ በማስገደድ ዉክልና እንዲሰጡ ወይም እንዲቀበሉ ማድረግ አይቻልም፡፡ በሌላ በኩል ዉሉ በህጻናት፣ የአይምሮ እክል ባለባቸዉ ወይም በህግ ክልከላ በተደረገባቸዉ መካከል የተፈጸመ መሆን አይችልም፡፡
በዉሉ ሊሰራ የታሰበዉ ህጋዊ፣ሊፈጸም የሚችልና በበቂ ሁኔታ የተገለጸ መሆኑ፡፡ አንድ ዉል ሲፈጸም ዉሉ ምን ሊሰራ እንደታሰበ በግልጽ ማስቀመጥ አለበት፡፡ ይህም ከተደረገ በኋላ በዉሉ ላይ እንዲፈጸም የተቀመጠዉ ጉዳይ በህግ የተከለከለ ወይም ከማህበረሰቡ ህልዉና ጋር ተቃራኒ የሆነ ወይም ሊፈጸም የማይችል (impossible) መሆን የለበትም፡፡
ዉሉ በህጉ በተለየ መልኩ እንዲፈጸም የታዘዘ ከሆነ በዛዉ መልኩ መፈጸም አለበት፡፡ ይህም ማለት ዉሉ በጽሁፍ እንዲደረግ ህጉ የሚያስገድድ ከሆነ ይህን የተከተለ መሆን አለበት፡፡
እነዚህም መስፈርቶች ተሟልተዉ ካልተገኙ የዉክልና ዉሉ ሊፈርስ ወይም ሊሰረዝ ይችላል፡፡ ነገር ግን የነዚህ ነገሮች አለመሟላት በቅን ልቦና ዉል የሚገባን ሶስተኛ ወገን በምንም መልኩ ሊጎዳዉ አይገባም፡፡
ከህግ የሚመነጭ ዉክልና
ከህግ የሚመነጭ ዉክልና ማለት በህጉ ላይ በግልጽ ዉክልና የሚሰጣቸዉ ተወካዮች የሚያገኙት ስልጣን ማለት ነዉ፡፡በዚህ አይነቱ ዉክልናም ተወካዩ ዉክልና ለመስጠት ፈቃዱ አያስፈልግም፡፡ይህም የሆነበት ምክንያት ተወካዩ ዉክልና ለመስጠት ብቁ ባለመሆኑ ነዉ፡፡ለምሳሌ አንድ ህጻን ልጅ ወይም የአይምሮ እክል ያለበት ሰዉ ማንኛዉንም አይነት በህግ ዉጤት ያለዉ ስራ ሊሰራ አይችልም በዚህም ይህ ችግር ያለበት ሰዉ ፈቃዱን መስጠት ሳያስፈልገዉ ተወካይ በህጉ ሊመደብለት ይችላል፡፡
የዉክልና አይነት ጠቅላላ ወይም ልዩ ዉክልና ሊሆን ይችላል፡፡
ጠቅላላ ዉክልና ተወካዩ በወካዩ ምትክ በመሆን ማንኛዉንም አይነት የአስተዳደር ስራዎችን መስራት የሚያስችለዉ የዉክልና አይነት ነዉ፡፡ በፍትሐብሔር ሕግ አንቀጽ 2204 ላይም የአስተዳደር ስራዎች ምን ሊያካትት እንደሚችል ያስቀመጠ ሲሆን በአጭሩ ሲቀመጥ ከወካዩ ንብረት ላይ የሚገኝን ገቢ እና የሚከፈል እዳን የመሰበሰብ፣ ንብረቱን መጠበቅ እና መንከባከብ እና ለተከፈለ እዳ ደረሰኝ መቁረጥ ናቸዉ፡፡
ልዩ ዉክልና የሚባለዉ ደግሞ ከአስተዳደር ዉክልና ዉጪ ያለ ተግባር ለመፈጸም ለተወካዩ የሚሰጥ ስልጣን ማለት ነዉ፡፡ በፍትሐብሔር ሕግ አንቀጽ 2205 ላይም ልዩ ዉክልና ምን ሊያካትት እንደሚችል ተቀምጧል፡፡ በዚህም አንድ ተወካይ ንብረቶችን መሸጥ፣አሲዞ መበደር፣ዉል መፈራረም፣ መታረቅ ስጦታ ማድረግ፣ እና በአንድ ጉዳይ ፍርድ ቤት ቀርቦ መከራከር ይችላል፡፡ ነገር ግን ይህ አይነት ስልጣን በግልጽ በወካዩ መሰጠት አለበት፡፡
ፍርድ ቤት ቀርቦ ለመከራከር የሚሰጥ ዉክልና
የፍትሐብሔር ስነ-ስርዓት ህግ በአንቀጽ 58 ላይ በፍርድ ቤት ላይ ማን ቀርቦ መከራከር እንደሚችል ያስቀምጣል፡፡ ፍርድ ቤት ወይም ህግ በግልጽ ወካዩ እራሱ በአካል ቀርቦ እንዲከራከር የሚደርግ ሁኔታ ከሌለም በስተቀር አንድ ሰዉ (የተፈጥሮም ይሁን በህግ ሰዉነት ያገኘ) በቤተሰብ፣ በጠበቃ፣ በነገረ ፈጅ ወይም ማንኛዉም በተቋሙ የተወከለ ሰዉ አማካኝነት በፍርድ ቤት ሊወከል ይችላል፡፡ በቤተሰብ መወከል ሲባልም በዚሁ አንቀጽ ላይ “የዋናዉ ባለጉዳይ ባለቤት፣ ወንድም፣ እህት ልጅ፣ አባት፣ አያት የሆኑ ሰዎች ለዉክልናዉ ዌም ለነገረ ፈጅነቱ አበል ሳይሰጣቸዉ ለመከራከር” እንደሆኑ ያስቀምጣል፡፡ በመሆኑም ከነዚህ ዉጪ ያሉ የቤተሰብ አባላት መወከል አይችሉም፡፡
ስለ ዉክልና መቅረት
ዉክልና ቀሪ ሊሆን ወይም ሊሰረዝ የሚችለዉ፡-
ወካይ ወይም ተወካይ ሲሞት
ወካይ ወይም ተወካይ ችሎታ ሲያጡ ማለትም በህጉ ችሎታ ያጣ ሰዉ ከሆኑ
ተወካይ ስራ ለመስራት ችሎታ ያጣ ከሆነ
ወካይ ወይም ተወካይ ሌላ ስምምነት ከሌለ በቀር ኪሳራ የደረሰባቸዉ እንደሆነ
ወካዩ ዉክልናዉን በገዛ ፍቃዱ ያነሳዉ እንደሆነ
ተወካይ ለወካዩ በማሳወቅ ዉክልናዉን የተወዉ እንደሆነ
የዉክልና ስልጣን ስለመመለስ
ወካይ በማንኛዉም ግዜ ለተወካዩ የሰጠዉን የዉክልና ሰነድ እንዲመልስለት ሊጠይቀዉ ይችላል፡፡ ይህንም በምንም አይነት ስምምነት ማስቀረት አይቻልም፡፡ በሌላ በኩልም ተወካዩ የሚገባኝን ጥቅም አላገኘሁም ብሎ የዉክልና ሰነዱን በማንኛዉም መልኩ አልመልስም ማለት አይችልም፡፡
የዉክልናዉ ሰነድ የጠፋ መሆኑን እንደራሴዉ ወይም ተወካዩ ያስታወቀ እንደሆነ በፍትሐብሔር ህግ ቁጥር 2185 መሰረት በተወካዩ ኪሳራ በፍርድ ቤት እንደራሴነቱ እንዲሰረዝለት ወካዩ አመልክቶ ዉሳኔ ማግኘት ይችላል፡፡
በቦሌ/ክ/ከ/የህግ/ስ/ህግ/ማ/ዳ
ዐ/ህግ ውብአለም መስፍን
እንደሚታወቀው በአሁኑ ሰአት በ14ኛ ዙር ኮንደሚኒየም የደረሳቸው የ 11ዱም ክ/ከተማ ነዋሪዎች በቦሌ ክ/ከተማ ውል እየተዋዋሉ ይገኛሉ። ይህንም እድል በመጠቀም ስለ ውክልና ህግ የተወሠነ ለማለት በማሰብ ብሮሸር ስንበትን የሚያሳይ ምስል።
👍1
Forwarded from ⚖️⚖️Ethiopian Law by Daniel Fikadu channel ⚖️⚖️⚖️ (Daniel Fikadu)
" የቤት ኪራይ ዋጋ አከራዮች እስክ ሰኔ #እንዳይጨምሩ ተወስኗል "
የአዲስ አበባ አስተዳደር ካቢኔ 2ኛ አመት 11ኛ መደበኛ ስብሰባውን አካሂዶ የተለያዩ ውሳኔዎችን አሳልፏል።
ካቢኔው ያሳለፋቸው ውሳኔዎች ፦
1. የመኖሪያ ቤቶችን በመንግስትና የግል አጋርነት በ70/30 አሰራር መቶ ሺህ የሚደርሱ ቤቶችን ለመገንባት የተዘጋጀውን 35 ሄክታር መሬት ላይ ተወያይቶ ወስኗል።
2. ሃገራዊ ፋይዳ ያላቸው የተለያዩ ፕሮጀክቶች እና የስራ እድል የሚፈጥሩ የ373 ፕሮጀክቶች የመሬት ጥያቄ እነሱም ፦
2.1. ለኢንዱስትሪ ልማት
2.2 ሆቴሎችና ሞሎች ፣
2.3 የሀይማኖት ተቋማት ፣
2.4 ቀደም ሲል በካቢኔ ተወስነው የመሬት ለውጥ የቀረበባቸው ቦታዎች ፣ ለተለያዩ የግንባታ ግባዓት ማስቀመጫ የሚሆኑ ጊዜያዊ መጠቀሚያ ቦታዎች ናቸው።
3. ወቅታዊ የኑሮ ውድነትና የገበያ መረጋጋት የዋጋ መናር መነሻ በማድረግ በአስቸኳይ ምርት ወደ ከተማ እንዲገባና እንዲሰራጭ ግብረ ኃይል አቋቁሟል።
4. ለተማሪዎች ምገባ የሚያቀርቡ እናቶች በአሁኑ ዋጋ ማቅረብ መቸገራቸውን መነሻ በማድረግ ለተማሪዎች ምገባ በወር 54,000,000 ብር (ሀምሳ አራት ሚሊየን) በዓመት 540,000,000 ብር (አምስት መቶ አርባ ሚሊየን) ተጨማሪ በጀት አጽድቋል፤ ይህ ማለት ለአንድ ተማሪ በቀን ሃያ ብር የነበረው ወደ የሀያ ሶስት ብር ከፍ እንዲል ተደርጓል።
5. ከወቅቱ ዋጋ መናር እና የገበያ አለመረጋጋት ጋራ ተያይዞ የነበረው የቤት ኪራይ ዋጋ አከራዮች እስክ ሰኔ እንዳይጨምሩ ተውስኗል።
(የአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር
የአዲስ አበባ አስተዳደር ካቢኔ 2ኛ አመት 11ኛ መደበኛ ስብሰባውን አካሂዶ የተለያዩ ውሳኔዎችን አሳልፏል።
ካቢኔው ያሳለፋቸው ውሳኔዎች ፦
1. የመኖሪያ ቤቶችን በመንግስትና የግል አጋርነት በ70/30 አሰራር መቶ ሺህ የሚደርሱ ቤቶችን ለመገንባት የተዘጋጀውን 35 ሄክታር መሬት ላይ ተወያይቶ ወስኗል።
2. ሃገራዊ ፋይዳ ያላቸው የተለያዩ ፕሮጀክቶች እና የስራ እድል የሚፈጥሩ የ373 ፕሮጀክቶች የመሬት ጥያቄ እነሱም ፦
2.1. ለኢንዱስትሪ ልማት
2.2 ሆቴሎችና ሞሎች ፣
2.3 የሀይማኖት ተቋማት ፣
2.4 ቀደም ሲል በካቢኔ ተወስነው የመሬት ለውጥ የቀረበባቸው ቦታዎች ፣ ለተለያዩ የግንባታ ግባዓት ማስቀመጫ የሚሆኑ ጊዜያዊ መጠቀሚያ ቦታዎች ናቸው።
3. ወቅታዊ የኑሮ ውድነትና የገበያ መረጋጋት የዋጋ መናር መነሻ በማድረግ በአስቸኳይ ምርት ወደ ከተማ እንዲገባና እንዲሰራጭ ግብረ ኃይል አቋቁሟል።
4. ለተማሪዎች ምገባ የሚያቀርቡ እናቶች በአሁኑ ዋጋ ማቅረብ መቸገራቸውን መነሻ በማድረግ ለተማሪዎች ምገባ በወር 54,000,000 ብር (ሀምሳ አራት ሚሊየን) በዓመት 540,000,000 ብር (አምስት መቶ አርባ ሚሊየን) ተጨማሪ በጀት አጽድቋል፤ ይህ ማለት ለአንድ ተማሪ በቀን ሃያ ብር የነበረው ወደ የሀያ ሶስት ብር ከፍ እንዲል ተደርጓል።
5. ከወቅቱ ዋጋ መናር እና የገበያ አለመረጋጋት ጋራ ተያይዞ የነበረው የቤት ኪራይ ዋጋ አከራዮች እስክ ሰኔ እንዳይጨምሩ ተውስኗል።
(የአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር
በቀን 21/06/2015 እና 22/06/2015 ዓ.ም ስለ አስተዳደራዊ ውሳኔ አሰጣጥ ሂደቶች ስለሚያወሳው አዋጅ ቁጥር 1183/2012 እና ስለ በሰዎች መነገድ እና ሰውን በህገ ወጥ መንገድ ድንበር የማሻገር ወንጀል ጽንሰ ሀሳብ እና ገዢ ህጎቹ ዙርያ ለቦሌ ክ/ከተማ የምክር ቤት አባላት የተሰጠ ስልጠና የሚያሳይ ምስል። በነበረው ስልጠናም ብዙ ሀሳቦች ከተሰብሳቢው ተነስቷል። በተለይ ስለ አስተዳደራዊ ውሳኔ አሠጣጥ ላይ በተሰጠው ስልጠና መሠረት ብዛት ያላቸው ሀሳቦች የተንሸራሸሩ ሲሆን በዚህ ዙሪያም ከምክር ቤት አባላቱ ምን እንደሚጠበቅ አትኩሮት በመሥጠት ምላሽ ከአሰልጣኝ ተሠጥቷል።
145.2015 የመኖሪያ ቤት-.pdf
793.9 KB
የአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር ከዚህ ቀደም እንደሚታወቀው የቤት ኪራይ ክፍያ ላይ ጭማሪ ማድረግ አይቻልም ሲል ለ 90 ቀናት ማራዘሙ ይታወቃል። ይህንም መሠረት በማድረግ ማሻሻያ ደንብ ቁጥር 145/2015 ከየካቲት 19/2015 ጀምሮ በስራ ላይ እንዲውል ያጸደቀውን ለግንዛቤ እንዲውል እነሆ ብለናል። መልካም ቀን።