🔶 سالگرد مهسا؛ دیده‌بان حقوق بشر: عاملان سرکوب همچنان مصون‌اند

سازمان دیده‌بان حقوق بشر می‌گوید مقام‌های جمهوری اسلامی درباره نقض‌های گسترده و جرایم مشمول حقوق بین‌الملل در جریان و پس از اعتراضات ۱۴۰۱ تحقیق "مؤثر، بی‌طرفانه و مستقل" انجام نداده‌اند. این نهاد، سالگرد اعتراضات را فرصتی برای دولت‌های نگران حقوق بشر دانست تا مسیرهای پیگرد کیفری و تحقق عدالت برای قربانیان و خانواده‌ها را دنبال کنند.

بر پایه نخستین گزارش هیأت حقیقت‌یاب سازمان ملل در مارس ۲۰۲۴، سرکوب مرگبار اعتراضات ۱۴۰۱ با "قتل، شکنجه و تجاوز جنسی" همراه بوده و مصداق "جنایت علیه بشریت" است. گزارش دوم هیأت در مارس ۲۰۲۵ نیز از تداوم آزار و اذیت علیه زنان و دختران، اقلیت‌ها و خانواده‌های قربانیان خبر می‌دهد.

بهار صبا، پژوهشگر ارشد ایران در دیده‌بان حقوق بشر، گفت: «قربانیان و خانواده‌هایی که با خشونت بی‌رحمانه روبرو شده‌اند چشم‌انداز روشنی برای عدالت ندارند، زیرا کسانی که باید عدالت را تضمین کنند خود در نقض‌ها دخیل‌اند و از آمران و عاملان حفاظت می‌کنند.» او از کشورهایی که از صلاحیت برای رسیدگی کیفری برخوردارند خواست "از هر فرصت ممکن" برای پیگرد استفاده کنند.

دیده‌بان حقوق بشر به اعدام دست‌کم دو مرد در ماه‌های اخیر در ارتباط با اعتراضات اشاره می‌کند: مجاهد کورکوری (۲۱ خرداد) و مهران بهرامیان (۱۵ شهریور)؛ بهرامیان دوازدهمین فرد اعدام‌شده مرتبط با این پرونده‌ها عنوان شده است. عفو بین‌الملل و "گروه حقوق بشر ایران" (مستقر در اسلو) گفته‌اند این افراد زیر شکنجه و در روندهای "به‌غایت ناعادلانه" محکوم شده‌اند.

@dw_farsi

🔶 زنگ خطر در ارومیه؛ فروپاشی اکوسیستم با خشک‌شدن ۹۸درصدی دریاچه

مهدی زارع، استاد پژوهشگاه بین‌المللی زلزله‌شناسی و مهندسی زلزله با استناد به تصاویر ماهواره‌ای گفت در نیمه سال ۱۴۰۴ روند خشک‌شدن دریاچه ارومیه به "نقطه فروپاشی و خشکی کامل" رسیده و بخش‌های جنوبی و شمالی تقریباً به‌طور کامل خشک شده‌اند.

به گفته او، حجم آب نسبت به سطح سال ۱۳۷۴ بیش از ۹۸ درصد کاهش یافته و پهنه‌های گسترده‌ای از بستر دریاچه به نمکزارهای عریان بدل شده است؛ وضعیتی که خطر فروپاشی برگشت‌ناپذیر محیط‌زیستی و پیامدهای جدی برای سلامت انسان را به همراه دارد.

زارع علت اصلی این بحران را "ساخت بیش از ۴۰ سد بر رودخانه‌های تغذیه‌کننده دریاچه و کاهش شدید ورودی" عنوان کرد و افزود گسترش اراضی آبی برای محصولات پرمصرفی مانند سیب و چغندر قند، جریان‌های سطحی را پیش از رسیدن به دریاچه خشک کرده است. به گفته او خشکسالی‌های پیاپی در دهه‌های ۱۳۸۰ و ۱۳۹۰ خورشیدی نیز روند زوال را شتاب داده‌اند.

او همچنین ساخت میان‌گذر دریاچه و گذرگاه شهید کلانتری را عاملی تشدیدکننده دانست که با برهم‌زدن گردش آب، پمپاژ آب‌های زیرزمینی و آلودگی را افزایش داده است. زارع تأکید کرد هرچند این گذرگاه علت اصلی زوال نیست، اما به‌عنوان مانع فیزیکی، سایر تنش‌ها را تقویت کرده و به "نمادی از انتخاب‌های نادرست در مدیریت حوضه آبریز" تبدیل شده است.

@dw_farsi

🔶 دلایل افزایش نرخ بلیط هواپیما در تابستان ۲۰۲۵

تنش‌های ژئوپولیتیکی، تعرفه‌های سنگین آمریکا، انسداد زنجیره‌های تأمین قطعات و کاهش گردشگران بین‌المللی، تابستان امسال را به یکی از پرآشوب‌ترین دوره‌های صنعت هوانوردی تبدیل کرد.

@dw_farsi

🔶 خیزش زن، زندگی، آزادی؛ انقلابی اجتماعی که ایران را تغییر داد

🔻گزارشی از امید برین

سه سال پیش در چنین روزی، قتل حکومتی مهسا ژینا امینی جرقه‌ای زد که به یکی از بزرگ‌ترین جنبش‌های اعتراضی تاریخ معاصر ایران تبدیل شد. خیزش "زن، زندگی، آزادی" که از کردستان آغاز شد و به سرعت سراسر کشور را فرا گرفت، نه تنها نمادی از مقاومت زنان در برابر قوانین تبعیض‌آمیز حجاب اجباری بود، بلکه به چالشی اساسی علیه ساختارهای پدرسالارانه، ایدئولوژیک و سرکوبگر حکومت تبدیل گردید.

این جنبش با شعار محوری خود که ریشه در جنبش زنان کرد دارد، مرزهای جنسیتی، اتنیکی و طبقاتی را درنوردید و میلیون‌ها ایرانی را در خیابان‌ها و فضاهای عمومی متحد کرد. امروز در سومین سالگرد این رویداد تاریخی علی‌رغم سرکوب‌های شدید، تأثیرات اجتماعی و فرهنگی آن همچنان پویا و زنده است. زنان ایرانی با مقاومت روزانه خود، از عدم رعایت حجاب اجباری تا حضور پررنگ در عرصه‌های عمومی نشان داده‌اند که این خیزش نه یک اعتراض موقتی، بلکه یک انقلاب اجتماعی با نتایج پایدار است.

با وجود عدم تغییر در قوانین ضدزن جمهوری اسلامی این جنبش توانسته هزینه سرکوب را برای حکومت افزایش دهد و گفتمانی نوین از آزادی و عدالت را در جامعه ایران نهادینه کند.

دویچه وله برای بررسی عمیق‌تر ماهیت خیزش زن، زندگی، آزادی و تأثیرات آن بر جامعه ایران، با سه کارشناس گفت‌وگو کرده است. مهدیه گلرو، فعال سیاسی و حقوق زنان، هاوژین بقالی، پژوهشگر حوزه جامعه‌شناسی و فعال فمینیست کُرد و کسری قره‌داغی، دانشجوی دکترای علوم سیاسی در دانشگاه سنترال فلوریدا. این کارشناسان تصویری جامع از این خیزش ارائه می‌دهند که فراتر از اعتراضات خیابانی، به تحولات اجتماعی عمیق اشاره دارد.

@dw_farsi

🔶 قدیانی: "زن، زندگی، آزادی" تکامل‌یافته جنبش‌های پیشین است

ابوالفضل قدیانی ، زندانی سیاسی در متنی که به مناسبت سومین سالگرد مرگ مهسا (ژینا) امینی، از بند هفت زندان اوین منتشر کرد، جنبش "زن، زندگی، آزادی" را تکامل‌یافته‌ی جنبش‌های پیشین خواند و با "اصلاح‌ناپذیر" توصیف‌کردن ساختار جمهوری اسلامی، عالی‌ترین مقام کشور را "مسئول اصلی سرکوب‌ها" دانست. او خواستار گذار به نظامی جمهوریِ دموکراتیکِ سکولار از طریق همه‌پرسی شد.

قدیانی نوشت، «"زن، زندگی، آزادی" ادامه طبیعی جنبش‌های آزادی‌خواهانه از مشروطه تا امروز است اما با جهشی مهم همراه شده: پذیرش این گزاره که جمهوری اسلامی اصلاح‌پذیر نیست و نظریه ولایت فقیه، جزء جدایی‌ناپذیرِ ساختار اقتدارگراست.» به‌گفته او، همین نگاه سبب شده که جنبش مستقیماً کلیت نظام و رهبر جمهوری اسلامی را هدف نقد قرار دهد.

در این متن، قدیانی مدعی است در جریان سرکوب اعتراضات ۱۴۰۱ صدها نفر جان باختند، هزاران نفر مجروح شدند و صدها نفر با شلیک مستقیم بینایی خود را از دست دادند. او تمام نهادهای امنیتی، قضایی و انتظامی را در قبال این وقایع پاسخ‌گو خوانده و مسئولیت اصلی را متوجه رهبر جمهوری اسلامی دانسته است. نهادهای رسمی اقدامات صورت‌گرفته را "قانونی" توصیف کرده‌اند.

قدیانی با تأکید بر تداوم اجتماعیِ جنبش، هشدار می‌دهد سقوط نظام به‌دست نیروهای بیگانه می‌تواند راه را برای حاکمیت دست‌نشانده باز کند. به باور او باید تغییر به‌دست مردم و با همه‌پرسی برای تعیین نظام آینده انجام شود؛ نظامی که او آن را "جمهوری دموکراتیک سکولا"ر مبتنی بر حقوق بشر می‌خواند.

او "استعفای رهبر، عذرخواهی از مردم و کناره‌گیری مسالمت‌آمیز" را کم‌هزینه‌ترین سناریو برای گذار معرفی کرد، اما تحقق آن را با توجه به سابقه و رویکرد حاکمیت بعید دانست.

@dw_farsi

🔶 اعتصاب وسیع و جو امنیتی در سقز همزمان با سالگرد مهسا

همزمان با سومین سالگرد درگذشت ژینا مهسا امینی، کسبه و بازاریان سقز از صبح سه‌شنبه ۲۵ شهریور ۱۴۰۴ دست به اعتصاب زدند. گزارش‌ها از فشار فزاینده نهادهای امنیتی برای بازگشایی مغازه‌ها و پرواز بالگرد بر فراز شهر حکایت دارد.

به‌گفته منابع محلی، اعتصاب از ابتدای صبح به‌صورت خودجوش آغاز شد و بخش‌های وسیعی از مراکز تجاری و مسیرهای پرتردد شهر را دربر گرفت. کوچه خیام که معمولاً از صبح زود فعال است، اکثراً در اعتصاب گزارش شده و در خیابان‌های انقلاب، شاناز، استاد شیرازی، ۳۲ متری، سرقبران، کریم‌آباد، فلکه قدس، سیلو، بر گاراج و قازاخانه، تمامی پاساژها بسته‌اند. مأموران امنیتی به کسبه برای شکستن اعتصاب فشار وارد کرده‌اند.

فضای سقز به‌گفته شاهدان به‌شدت امنیتی است و بالگردها بر فراز آسمان شهر گشت‌زنی می‌کنند. همزمان، مسیر منتهی به آرامستان آیچی محل دفن ژینا امینی به‌طور کامل با استقرار گسترده نیروها "نظامی‌سازی" شده و ورودی آرامستان با حضور پرشمار نیروهای نظامی مسدود است. منابع حقوق‌بشری می‌گویند "گشت‌های میدانی نیروهای سرکوب در سطح شهر ادامه دارد و ورود و خروج به آرامستان عملاً ناممکن شده است".

@dw_farsi

📸 عکس روز: حلقه رقص و شادی در جشن نوراتری

"نوراتری" یک جشنواره هندو است که هر ساله به افتخار الهه "دورگا" به مدت ۹ شب و ده روز برگزار می‌شود. واژه نوراتری در زبان سانسکریت به معنای "نُه شب" است. دعا و ستایش، افسانه‌خوانی، سرودخوانی و رقص بخشی جدایی‌ناپذیر از این جشنواره محسوب می‌شود. تصویری از گروهی از رقصندگان زن در حال اجرا برنامه‌ای در چارچوب این جشنواره.

@dw_farsi

🔶 سه کشته در حمله آمریکا به قایق "قاچاقچیان ونزوئلایی"

تنش بین آمریکا و ونزوئلا شدت گرفته است. روز دوشنبه ۱۵ سپتامبر (۲۴ شهریور) برای دومین بار طی دو هفته، نیروهای مسلح ایالات متحده به یک قایق در دریای کارائیب حمله کردند. به گفته ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، "این قایق از ونزوئلا آمده و مواد مخدر حمل می‌کرده است."

طبق گفته‌های ترامپ، در این حمله سه نفر ونزوئلایی کشته شده‌اند که به گفته او، "سه تروریست مرد" بوده‌ و در مسیر ایالات متحده در حرکت بوده‌اند.

ترامپ با بیان این موضوع در شبکه اجتماعی خود، تروث‌سوشال نوشت که آن‌ها در آب‌های بین‌المللی هدف قرار گرفته‌اند.

رئیس‌جمهور آمریکا همزمان یک ویدیوی ۲۷ ثانیه‌ای منتشر کرد که نشان می‌دهد یک قایق مورد حمله قرار می‌گیرد. ترامپ اضافه کرد که این حمله صبح به دستور او انجام شده است. نیروهای آمریکایی در این حمله آسیبی ندیده‌اند.

@dw_farsi

🎥 هوش مصنوعی در کابینه آلبانی وزیر شد

دولت آلبانی به‌تازگی یک دستیار هوش مصنوعی به نام "دیالا" را به‌عنوان وزیر منصوب کرده تا با فساد مبارزه کند. اما آیا یک "وزیر مجازی" می‌تواند سیاست و اقتصاد را پاکسازی کند؟

@dw_farsi

🔶 صدور حکم حبس ابد برای عامل حمله مرگبار مانهایم

دادگاه عالی ایالتی در اشتوتگارت، امروز سه‌شنبه (۱۶ سپتامبر / ۲۵ شهریور) "سلیمان آ." تبعه ۲۶ ساله افغانستان را به جرم قتل مأمور پلیس "روون لائور" و در مجموع به‌خاطر حمله با چاقو در تاریخ ۳۱ مه ۲۰۲۴ در مانهایم به حبس ابد محکوم کرد و "سنگینیِ ویژه تقصیر" او را نیز احراز کرد. متهم علاوه بر قتل، به ارتکاب چهار فقره قتلِ نافرجام و آسیب بدنی خطرناک محکوم شد. این حکم می‌تواند مورد تجدید نظر قرار گیرد.

دادستانی فدرال این امر را اثبات‌شده دانسته که متهم طی سال‌ها رادیکال شده و با گروه داعش همذات‌پنداری می‌کرده است. سلمیان آ. همچنین قصد داشت که مایکل اشتورتسنبرگر، فعال منتقد اسلام و همچنین افراد بیشتری از منتقدان اسلام و کافرانِ فرضی را هدف قرار دهد. او در دادگاه ارتکاب جرم خود را پذیرفت، نشانه‌هایی از ابراز ندامت نشان داد و در آخرین دفاع از قربانیان و خانواده‌هایشان پوزش خواست؛ با این حال انگیزه خود را به جنگ غزه نسبت داد. به گفته دادستانی او در طی پیام‌هایی که در شبکه تلگرام رد و بدل می‌کرده، در ارتباط با کشتن اشتورتزنبرگر مورد ترغیب قرار گرفته است.

سلیمان آ. که احتمالاً در ۱۱سالگی از افغانستان گریخته بود، در ۲۰۱۳ به فرانکفورت آمد و درخواست پناهندگی‌اش رد شد اما به‌دلیل کم‌سن‌وسالی سابق، مشمول ممنوعیت اخراج شد. او تا زمان وقوع حادثه، همراه همسر و دو فرزند خردسالش در هِپنهایم (ایات هسن) زندگی می‌کرد و سابقه‌ای نزد پلیس نداشت.

@dw_farsi

🔶 کمیسیون تحقیق سازمان ملل اسرائيل را به نسل‌کشی متهم کرد

کمیسیون تحقیق شورای حقوق بشر سازمان ملل روز سه‌شنبه ۲۵ شهریور (۱۶ سپتامبر) نتایج تحقیقات خود پیرامون آنچه در نوار غزه پس از حملات هفتم اکتبر حماس به اسرائيل رخ داده است را منتشر کرد. این کمیسیون به این نتیجه‌گیری رسیده است که اسرائیل در نوار غزه مرتکب "نسل‌کشی" شده است.

این کمیسیون سه‌نفره نتیجه‌گیری کرده که در جنگ غزه چهار مورد از پنج مصداق ذکرشده در "کنوانسیون سازمان ملل برای پیشگیری و مجازات جنایت نسل‌کشی" مصوب ۱۹۴۸ تحقق یافته است.

گزارش تأکید می‌کند شواهد غیرمستقیم و قرائن کافی وجود دارد که "قصد ویژه" برای ارتکاب نسل‌کشی را در الگوهای رفتاری مقامات سیاسی و نظامی اسرائیل و در عملیات نظامی این کشور نشان می‌دهد.

ریاست این کمیسیون بر عهده ناوی پیلای، قاضی پیشین دیوان کیفری بین‌المللی در لاهه و کمیسر عالی پیشین حقوق بشر سازمان ملل است.

به گفته او دولت اسرائیل "از نزدیک به دو سال پیش کارزاری با نیت نسل‌کشی و با هدف نابودی حماس در غزه طراحی و اجرا کرده است". کمیسیون برای اثبات این ادعا، به ابعاد گسترده تلفات، مسدود کردن کمک‌های بشردوستانه و موارد جابه‌جایی اجباری اشاره می‌کند.

گزارش به رویدادهای پس از حمله ۷ اکتبر ۲۰۲۳ حماس و سایر گروه‌های تندرو اسرائیل اشاره دارد.

@dw_farsi

🎥 ژینا مهسا امینی؛ دختری که نامش فریاد شد

کشته‌شدن ژینا مهسا امینی در شهریور ۱۴۰۱ او را به نماد آزادی‌خواهی بدل کرد. زندگی کوتاه او، آغازی بر جنبشی جهانی بود. این ویدئو روایتی مستند از زندگی اوست که به مناسبت سومین سالروز مرگش بازنشر می‌شود.

@dw_farsi

🔶 رابرت ردفورد، ستاره محبوب و پرآوازه دنیای سینما درگذشت

رابرت ردفورد بازیگر، کارگردان و از بنیانگذاران جشنواره سینمایی ساندنس، بامداد سه‌شنبه ۱۶ سپتامبر (۲۵ شهریور) در خانه خود در ایالت یوتا در آمریکا درگذشت. طبق گزارش نیویورک تایمز این ستاره هالیوود در خواب و آرام چشم از جهان فروبست. علت دقیق مرگ اعلام نشده است.

او نه تنها به‌عنوان یک ستاره جذاب سینما شهرت داشت، بلکه به‌عنوان کارگردان نیز با آثار خود به جامعه آمریکا کمک کرد تا خود و چالش‌های اجتماعی‌این کشور را بهتر درک کنند. ردفورد برای نخستین تجربه کارگردانی خود با فیلم "یک خانواده کاملاً معمولی" جایزه اسکار را دریافت کرد.

ردفورد از شناخته‌شده‌ترین بازیگران آمریکایی در سطح جهان بود و در بسیاری از فیلم‌های موفق هالیوود بازی کرده بود، از جمله برجسته‌ترین آن‌ها می‌توان به "باچ کسیدی و ساندنس کید" (محصول ۱۹۶۹)، "نیش" (محصول ۱۹۷۴)، "همه مردان رئیس‌جمهور" (محصول ۱۹۷۶) و "نجواگر اسب" (محصول ۱۹۹۸) اشاره کرد. این فیلم‌ها نقش مهمی در تثبیت شهرت جهانی او داشته و هر یک به نوعی نمایانگر تنوع ژانرها و توانمندی‌های بازیگری ردفورد هستند.

نقطه عطف بزرگ در فعالیت او در سال ۱۹۶۹ با بازیگری در کنار پل نیومن در فیلم "باچ کسیدی و ساندنس کید" رقم خورد. فیلم "سه روز کندور" در دهه‌های ۱۳۵۰ و ۱۳۶۰ در سینماهای ایران اکران شد و به‌ویژه در میان علاقه‌مندان به آثار جاسوسی و سیاسی محبوبیت زیادی پیدا کرد.

در این فیلم، ردفورد نقش یک کارمند ساده در سازمان سیا را بازی می‌کند که پس از قتل همکارانش در یک عملیات، به دنبال کشف حقیقت و زنده ماندن است. از دیگر فیلم‌های موفق او "همه مردان رئیس جمهور" است که در ایران نیز مورد توجه فیلم‌دوستان قرار گرفت. این فیلم در باره رسوایی واترگیت بود و ردفورد در آن در کنار داستین هوفمن نقش‌آفرینی کرده است.


او برای تجربه نخستین کارگردانی خود با فیلم "یک خانواده کاملاً معمولی" جایزه اسکار دریافت کرد و در سال ۲۰۰۲ نیز به پاس یک عمر فعالیت هنری، با اسکار افتخاری تقدیر شد.

فراتر از دوربین، ردفورد به‌شدت به حفاظت از محیط‌زیست علاقه‌مند بود و با بنیان‌گذاری جشنواره فیلم ساندنس، از صنعت مستقل فیلم‌سازی حمایت می‌کرد. او از سال ۲۰۰۹ با نقاش آلمانی، زیبیله زاگارس زندگی مشترک داشت، اگرچه این رابطه از سال ۱۹۹۶ آغاز شده بود. ردفورد از ازدواج اول خود، چهار فرزند بالغ و مجموعاً هفت نوه داشت.

@dw_farsi

🔶 سوراخ لایه اُزون در کوچک‌ترین اندازه خود در سال‌های اخیر

به‌گزارش بولتن تازه اُزونِ سازمان جهانی هواشناسی در ژنو، اندازه سوراخ اُزون در ۲۰۲۴ نه‌تنها از چهار سال پیش کوچکتر بود، بلکه از میانگین ۱۹۹۰ تا ۲۰۲۰ نیز پایین‌تر قرار گرفت.

سازمان جهانی هواشناسی می‌گوید نوسان‌های طبیعی جو هر سال بر اندازه سوراخ اثر می‌گذارند، اما کاهش چشمگیر مواد مخرب اُزونِ ساخت بشر در دهه‌های گذشته عامل تعیین‌کننده بوده است.

کنوانسیون سازمان ملل برای حفاظت از لایه اُزون ۴۰ سال پیش لازم‌الاجرا شد و دو سال بعد (۱۹۸۷) پروتکل مونترآل به‌عنوان یک توافق تاریخی تصویب شد. بر پایه آمار سازمان جهانی هواشناسی، بیش از ۹۹ درصد مواد کنترل‌شده‌ی مخرب اُزون مانند کلرفلورکربن‌ها (FCKW) از چرخه تولید و مصرف خارج شده‌اند.

سازمان جهانی هواشناسی پیش‌بینی می‌کند لایه اُزون تا میانه قرن به سطح دهه ۱۹۸۰ برسد. بر اساس یک تحلیل (۲۰۲۲)، بهبود کامل بر فراز قطب شمال تا ۲۰۴۵ و بر فراز قطب جنوب تا ۲۰۶۶ محتمل است.

لایه اُزون سپری حیاتی در برابر پرتو فرابنفش خورشید است. نازک‌شدن آن سبب افزایش راهیابی این اشعه به جو زمین و به‌دنبال آن آسیب‌های پوستی، سرطان پوست و آب مروارید در انسان می‌شود و به گیاهان نیز آسیب می‌زند. موفقیت‌های سیاستی کنونی نشان می‌دهد تداوم اجرای پروتکل مونترآل برای حفظ روند ترمیم سوراخ لایه اوزون ضروری است.

کارشناسان به این نتیجه رسیده‌اند که با شروع ترمیم لایه اوزون بین سال‌های ۱۹۸۹ تا ۲۰۳۰ سالانه به طور متوسط از دو میلیون مورد سرطان پوست جلوگیری می‌شود.

@dw_farsi