سنتکام از حمله به اهدافی به ایران خبر داد

ادعای سنتکام:

به دستور فرمانده کل قوا، نیروهای فرماندهی مرکزی ایالات متحده حملات تکمیلی را علیه ایران آغاز کرده‌اند تا توانایی آن را برای تهدید آزادی دریانوردی در تنگه هرمز بیش از پیش تضعیف کنند.

@ecoiran_webtv

انفجار در بوشهر

🔹صدای انفجار در بخش‌هایی از استان بوشهر شنیده شد./مهر

@ecoiran_webtv

📹 استقبال سرد از اوراق دولتی؛چرا بانک‌ها دیگر خریدار اوراق دولت نیستند؟

▫️چهارمین حراج اوراق مالی اسلامی دولتی، یک پیام مهم برای اقتصاد ایران داشت؛ دولت برای تأمین مالی از بازار بدهی با چالش جدی روبه‌رو شده است.

▫️اوراق بدهی یکی از مهم‌ترین ابزارهای دولت برای جبران کسری بودجه است. در شرایطی که درآمدهای نفتی تحت تأثیر محدودیت‌ها قرار دارد و افزایش مالیات نیز با ملاحظات اقتصادی همراه است، فروش اوراق می‌تواند جایگزینی برای استقراض از بانک مرکزی و جلوگیری از رشد نقدینگی باشد.

▫️یکی از مهم‌ترین دلایل استقبال کم از این حراج، نرخ بازدهی اوراق است. بازده تا سررسید اوراق عرضه‌شده حدود ۴۰ درصد تعیین شده، در حالی که بسیاری از فعالان بازار معتقدند این نرخ با توجه به تورم و بازدهی سایر بازارها، جذابیت کافی ندارد.

▫️ادامه این روند می‌تواند سیاست تأمین مالی دولت را با دشواری بیشتری مواجه کند. اگر دولت نتواند منابع مورد نیاز خود را از بازار بدهی جذب کند، فشار برای استفاده از سایر روش‌های تأمین مالی افزایش می‌یابد.

📍لینک این برنامه در آپارات

📺 @ecoiran_webtv

📹 بررسی یک ادعا؛ بانک‌ها برای به روزرسانی‌ سیستم‌های خود پول ندارند؟

▫️به گفته نیما امیرشکاری، حملات سایبری اخیر به بانک‌های کشور ارتباطی با نرم‌افزارهای بومی بانکی ندارد و منشأ اصلی آن‌ها در لایه سخت‌افزار است.

▫️او توضیح می‌دهد که سامانه‌های داخلی مورد استفاده بانک‌ها، از جمله نرم‌افزارهای مرتبط با تسهیلات، سپرده‌ها و خدمات بانکی، توسط شرکت‌های ایرانی توسعه یافته‌اند و مشکل از این بخش نیست.

▫️به اعتقاد او، حتی استفاده از نرم‌افزارهای خارجی نیز تغییری در این وضعیت ایجاد نمی‌کرد، زیرا مسیر نفوذ از سخت‌افزارهای عمدتاً خارجی است.

▫️امیرشکاری تأکید می‌کند انتخاب بانک‌های هدف نیز بیشتر به اهداف و انگیزه‌های مهاجمان بستگی دارد تا نوع نرم‌افزار مورد استفاده آن بانک‌ها.

📺 @ecoiran_webtv

📹 چرا هند و پاکستان در خاورمیانه می‌جنگند؟

▫️پس از فروکش کردن جنگ اخیر در خاورمیانه، رقابت قدرت‌ها در منطقه وارد مرحله تازه‌ای شده؛ اما این بار بازیگران اصلی فقط کشورهای خاورمیانه نیستند.

▫️هند و پاکستان، دو رقیب هسته‌ای جنوب آسیا، در سال‌های اخیر تلاش کرده‌اند نفوذ خود را در خلیج فارس و حتی شمال آفریقا گسترش دهند.

▫️از یک سو، هند در حال تعمیق روابط اقتصادی و دفاعی با امارات است؛ از سرمایه‌گذاری‌های چند میلیارد دلاری گرفته تا مذاکرات برای صادرات موشک‌های مافوق صوت براهموس و سامانه پدافندی آکاشتیر.

▫️ریشه این رقابت تنها به تحولات اخیر خاورمیانه برنمی‌گردد. نیاز دو کشور به انرژی، حضور میلیون‌ها نیروی کار هندی و پاکستانی در کشورهای حاشیه خلیج فارس و تلاش برای افزایش نفوذ ژئوپلیتیک، باعث شده رقابت دیرینه دهلی‌نو و اسلام‌آباد از مرزهای جنوب آسیا فراتر برود.


▫️آیا خلیج فارس به میدان جدید رقابت هند و پاکستان تبدیل خواهد شد، یا منافع اقتصادی مانع از تشدید این رقابت می‌شود؟ پاسخ این پرسش، می‌تواند بر آینده توازن قدرت در منطقه تأثیر قابل توجهی بگذارد.

📍لینک این برنامه در آپارات

📺 @ecoiran_webtv

📝 طلا چگونه به پناهگاه سرمایه ایرانی‌ها تبدیل شد؟

▫️به گزارش اکوایران، بازار طلا در اقتصاد ایران تنها یک بازار سرمایه‌گذاری نیست؛ در سال‌های اخیر به یکی از مهم‌ترین پناهگاه‌های حفظ ارزش دارایی‌ها در میان خانوارها تبدیل شده است.

▫️تداوم تورم، کاهش قدرت خرید، نااطمینانی نسبت به آینده اقتصادی و افزایش ریسک‌های سیاسی باعث شده بخشی از جامعه به جای حرکت سرمایه‌ها به سمت فعالیت‌های مولد، به سمت دارایی‌هایی مانند طلا و ارز گرایش پیدا کند.

▫️این تغییر رفتار سرمایه‌گذاران، بیش از آنکه صرفاً تابع جذابیت بازدهی این بازارها باشد، بازتابی از شرایطی است که در آن حفظ ارزش پول به اولویت اصلی بسیاری از خانوارها تبدیل شده است.

▫️در چنین فضایی، بازارهایی که می‌توانند نقش واسطه‌ای میان پس‌انداز و تولید را ایفا کنند، در رقابت با دارایی‌های امنی مانند طلا با چالش مواجه می‌شوند.

▫️اما تداوم این روند چه پیامدی برای اقتصاد خواهد داشت؟ آیا افزایش تقاضا برای طلا نشانه تغییر در الگوی سرمایه‌گذاری مردم است یا واکنشی طبیعی به سال‌ها بی‌ثباتی اقتصادی؟

📌 گزارش کامل در وبسایت اکوایران

📺 @ecoiran_webtv

📹 چرا سهام شرکت‌های تراشه با وجود گزارش‌های مالی قوی عقب نشست؟

▫️هوش مصنوعی هنوز یکی از مهم‌ترین روایت‌های بازارهای مالی جهان است، اما به نظر می‌رسد سرمایه‌گذاران دیگر تنها به وعده رشد آینده اکتفا نمی‌کنند.

▫️در روزهای گذشته، سهام سامسونگ الکترونیکس و اس‌کی هاینیکس، دو غول صنعت تراشه، با افت قابل توجهی روبه‌رو شد و شاخص کاسپی نیز کاهش محسوسی را تجربه کرد.

▫️دلیل این واکنش را باید در انتظارات بسیار بالای بازار جست‌وجو کرد. طی ماه‌های گذشته، موج سرمایه‌گذاری در هوش مصنوعی باعث شد ارزش بسیاری از شرکت‌های فعال در زنجیره تولید تراشه با سرعت زیادی افزایش پیدا کند.

▫️البته این تحولات به معنای پایان رونق صنعت هوش مصنوعی نیست. تقاضا برای تراشه‌های پیشرفته همچنان بالاست و بسیاری از تحلیلگران انتظار دارند کمبود این محصولات در سال‌های آینده نیز ادامه داشته باشد.

▫️به نظر می‌رسد رالی هوش مصنوعی وارد مرحله‌ای شده که در آن، تنها شرکت‌هایی می‌توانند اعتماد سرمایه‌گذاران را حفظ کنند که رشد درآمد و سود آنها با ارزش بازارشان همخوانی داشته باشد.

📍لینک این برنامه در آپارات

📺 @ecoiran_webtv

📝 تبادل آتش در میانه بن‌بست و گزینه‌های محدود روی میز ترامپ؛ بازگشت جنگ تمام عیار چقدر محتمل است؟

▫️به گزارش اکوایران، حملات ایالات متحده به داخل خاک ایران و پاسخ‌های موشکی ایران به پایگاه‌های نظامی ایالات متحده در منطقه برای دومین شب پیاپی پس از امضای تفاهم‌نامه (MoU) میان تهران و واشنگتن، به نگرانی‌ها درباره سرنوشت این تفاهم‌نامه و آینده امنیتی منطقه در روزها و حتی ساعات آینده دامن زده است.

▫️دور تازه حملات که به ادعای آمریکا در پاسخ به حمله روز سه‌شنبه به سه کشتی باری در حال عبور از تنگه هرمز انجام شد، تنها چند ساعت پس از آن صورت گرفت که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، اعلام کرد به باور او آتش‌بس موقت با ایران «به پایان رسیده است.»

▫️حملات آمریکا چندین شهر در امتداد سواحل جنوبی ایران را لرزاند و موجب قطع برق در برخی مناطق شد. ایران نیز برای دومین روز پیاپی، حملاتی را علیه کویت و بحرین که هر دو میزبان پایگاه‌های نظامی آمریکا هستند، انجام داد.

📌 گزارش کامل در وبسایت اکوایران

📺 @ecoiran_webtv

📹 وام مسکن جوانان زیر ذره‌بین؛ آیا انتظار ۱۰ ساله ارزشش را دارد؟

▫️وام مسکن زمانی یکی از مهم‌ترین ابزارهای خانه‌دار شدن خانوارها بود، اما جهش قیمت مسکن باعث شده قدرت خرید این تسهیلات به‌تدریج کاهش پیدا کند.

▫️بر اساس مقررات فعلی، متقاضی برای دریافت سقف ۳.۷ میلیارد تومانی وام در تهران باید ۱۰ سال به‌طور مستمر سپرده‌گذاری کند. اگر این مبلغ با قیمت‌های امروز مقایسه شود، می‌تواند حدود ۳۷ درصد قیمت یک واحد ۵۰ متری در تهران را پوشش دهد.

▫️برای درک بهتر این موضوع، کافی است به حساب‌هایی نگاه کنیم که در سال ۱۳۹۵ افتتاح شده‌اند. دارندگان این حساب‌ها امروز پس از ۱۰ سال انتظار، حداکثر ۱۱۰ میلیون تومان وام دریافت می‌کنند؛ رقمی که با قیمت‌های فعلی مسکن در تهران، حتی برای خرید یک مترمربع آپارتمان نیز کافی نیست و تنها حدود یک درصد از بهای یک واحد ۵۰ متری را پوشش می‌دهد.

▫️این مقایسه نشان می‌دهد که در اقتصادی با تورم بالا، ارزش واقعی وام تنها به سقف اسمی آن وابسته نیست.

📍لینک این برنامه در آپارات

📺 @ecoiran_webtv

📹 چرا نیسان از خودروسازان چینی الگو گرفته است؟

▫️مدیرعامل نیسان اعلام کرده است که این شرکت برای افزایش سرعت توسعه محصولات، از الگوی خودروسازان چینی استفاده می‌کند.

▫️به گفته او، شرکت‌های چینی توانسته‌اند زمان طراحی و تولید خودروهای برقی را به کمتر از دو سال کاهش دهند، در حالی که این فرآیند در خودروسازان سنتی ژاپنی چهار تا پنج سال زمان می‌برد.

▫️در همین راستا، نیسان ساختار تحقیق و توسعه خود را بازنگری کرده، همکاری‌های مشترکی با شرکت‌های چینی آغاز کرده و توسعه پلتفرم‌های جدید خودروهای برقی را با سرعت بیشتری دنبال می‌کند.

▫️این تغییر رویکرد نشان می‌دهد که در صنعت خودروسازی امروز، سرعت ورود محصول به بازار و توانایی تطبیق با تغییرات فناوری به یکی از مهم‌ترین عوامل رقابت تبدیل شده است.

📍لینک این برنامه در آپارات

📺 @ecoiran_webtv

🎥 معاون وزیر اقتصاد: تعلیق مقررات و تسهیل تجارت، شوک اولیه جنگ را مدیریت کرد

▫️مرتضی زمانیان،معاون سیاست‌گذاری و راهبردی اقتصادی وزارت امور اقتصادی و دارایی گفت: مهم‌ترین عامل موفقیت کشور در مدیریت این دوره، حمایت و سرمایه اجتماعی مردم بود و نه صرفاً تصمیم‌های اقتصادی دولت.

▫️زمانیان افزود: آنچه این موفقیت را رقم زد، انسجام و حمایت مردمی بود؛سرمایه‌ای که باید از آن صیانت شود، زیرا مهم‌ترین پشتوانه کشور در شرایط بحران به شمار می‌رود.

▫️زمانیان با اشاره به اقدامات دولت در هفته‌های نخست جنگ اظهار کرد:مهم‌ترین راهبرد دولت در این دوره، «تنظیم‌زدایی» بود.

▫️او افزود: در نتیجه این سیاست، حجم قابل توجهی از کالاهای موجود در گمرکات ترخیص شد،بسیاری از محدودیت‌های تجاری کاهش یافت و اقتصاد کشور توانست شوک اولیه جنگ را با کمترین اختلال پشت سر بگذارد.

▫️معاون سیاست‌گذاری و راهبردی اقتصادی وزارت اقتصاد در پایان خاطرنشان کرد:در مرحله بعد،تمرکز دولت بر حفظ جریان تأمین کالاهای اساسی و جلوگیری از اختلال در زنجیره عرضه بود تا نیازهای ضروری جامعه در شرایط جنگی بدون وقفه تأمین شود.

📍لینک این برنامه در آپارات

📺 @ecoiran_webtv

📝 کریدور حجاز؛ مسیر تازه تجارت بدون هرمز

▫️به گزارش اکوایران، طرح احیای راه‌آهن تاریخی حجاز که با هدف اتصال دریای مدیترانه به دریای عرب و اقیانوس هند از طریق ترکیه، سوریه، اردن، عربستان سعودی و عمان دنبال می‌شود، به یکی از مهم‌ترین پروژه‌های ژئوپلیتیکی غرب آسیا تبدیل شده است.

▫️برآوردها نشان می‌دهد اجرای این کریدور ریلی به سرمایه‌گذاری حدود ۱۷ میلیارد دلار نیاز دارد؛ پروژه‌ای که هدف آن ایجاد یک مسیر زمینی جایگزین برای کاهش وابستگی به تنگه هرمز و بازتعریف مسیرهای تجارت و ترانزیت منطقه است.

▫️در صورت تحقق، این کریدور می‌تواند موازنه ژئوپلیتیکی و اقتصادی منطقه را تغییر داده، جایگاه ترکیه را به‌عنوان هاب ترانزیتی تقویت کند و نقش امارات متحده عربی و حتی اهمیت راهبردی تنگه هرمز را تا حدی تحت تأثیر قرار دهد.

📌 گزارش کامل در وبسایت اکوایران

📺 @ecoiran_webtv

📹 تسهیل تجارت از اصلاح قوانین آغاز می‌شود

▫️جنگ فقط امنیت را هدف قرار نمی‌دهد؛ تجارت و سرمایه‌گذاری هم از نخستین قربانیان آن هستند.

▫️هر زمان امنیت به خطر بیفتد، سرمایه از اقتصاد فاصله می‌گیرد و روند تجارت با اختلال مواجه می‌شود. هر چند در جنگ اخیر دولت برای جلوگیری از کمبود مواد اولیه و توقف تولید، با تسهیل ترخیص کالا و رفع برخی موانع، تلاش کرد جریان تجارت را حفظ کند.

▫️اما به اعتقاد محمد لاهوتی، دبیر کنفدراسیون صادرات ایران تجربه روزهای جنگ یک پیام روشن داشت؛ بسیاری از مشکلات تجارت، ریشه در قوانین و مقررات داخلی دارد.

▫️او تأکید می‌کند تا زمانی که قوانین و فرآیندهای تجاری، از مقررات ارزی و گمرکی گرفته تا ضوابط صادرات و واردات، تسهیل نشوند، نمی‌توان انتظار بهبود پایدار در محیط کسب‌وکار و تجارت کشور را داشت.

📍لینک این برنامه در آپارات

📺 @ecoiran_webtv

📹 همکاری انسان و ماشین؛ آینده صنعت چگونه بازتعریف می‌شود؟

▫️گزارش تازه مجمع جهانی اقتصاد با عنوان «همکاری انسان و ماشین» به تغییر نقش فناوری در صنایع پرداخته است.بر اساس این گزارش، سیستم‌های هوشمند دیگر تنها ابزارهای کمکی نیستند، بلکه در تحلیل داده‌ها، شناسایی الگوها و حتی ارائه پیشنهادهای عملیاتی نیز نقش دارند.

▫️این گزارش تأکید می‌کند که در آینده، نقش انسان از انجام فعالیت‌های تکراری به سمت نظارت، کنترل و تصمیم‌گیری‌های پیچیده تغییر خواهد کرد. با این حال، بسیاری از سازمان‌ها هنوز از نظر ساختار مدیریتی،مهارت نیروی انسانی و شیوه تصمیم‌گیری آمادگی لازم برای بهره‌گیری کامل از این فناوری‌ها را ندارند.

▫️از دیگر محورهای گزارش می‌توان به اهمیت بازطراحی سازمان‌ها همزمان با ورود فناوری، توسعه مهارت‌هایی مانند تحلیل داده و تصمیم‌گیری در شرایط پیچیده و همچنین ضرورت ایجاد اعتماد میان انسان و سیستم‌های هوشمند اشاره کرد. گزارش نتیجه می‌گیرد که مزیت رقابتی آینده تنها در اختیار داشتن فناوری پیشرفته نیست،بلکه در توانایی هماهنگ‌سازی انسان، فناوری و ساختار تصمیم‌گیری نهفته است.

📍لینک این برنامه در آپارات

📺 @ecoiran_webtv

📹 رقابت اقتصادی قرن؛ آیا چین سرانجام از آمریکا پیشی خواهد گرفت؟

▫️رقابت اقتصادی چین و آمریکا فقط یک مسابقه بر سر اندازه تولید ناخالص داخلی نیست؛ بلکه رقابتی میان دو مدل رشد متفاوت است.

▫️اقتصاد چین همچنان بیش از اندازه به صادرات وابسته است. مازاد تجاری بی‌سابقه این کشور در سال‌های اخیر نشان می‌دهد که بخش خارجی اقتصاد همچنان نقش اصلی را در حفظ رشد ایفا می‌کند، در حالی که مصرف خانوارها، سرمایه‌گذاری خصوصی و بازار مسکن با ضعف مواجه هستند.

▫️گزارش‌های جدید نشان می‌دهد تلاش برای حرکت به سمت یک اقتصاد متوازن‌تر هنوز نتیجه مورد انتظار را نداده است.

▫️در مقابل، صادرات کالاهای پیشرفته مانند تراشه‌ها، تجهیزات هوش مصنوعی، خودروهای برقی و فناوری‌های انرژی پاک همچنان یکی از مهم‌ترین پیشران‌های اقتصاد چین است.

▫️بر اساس سناریوی تداوم روند فعلی، چین ممکن است تا حوالی سال ۲۰۵۲ از نظر اندازه اقتصاد به آمریکا نزدیک شود. با این حال، این مسیر قطعی نیست.

📍لینک این برنامه در آپارات

📺 @ecoiran_webtv

📹 واقعیت 130 میلیارد دلار ارز صادراتی؛ که به کشور بازنگشت

▫️موضوع بازنگشتن حدود ۱۳۰ میلیارد دلار ارز حاصل از صادرات از سال ۱۳۹۷ تا ۱۴۰۴، همچنان یکی از موضوعات چالشی تجارت ایران است.

▫️هرچند بازگشت ارز به چرخه اقتصادی کشور یک ضرورت انکارناپذیر محسوب می‌شود، اما به نظر می‌رسد سازوکارهای فعلی نتوانسته‌ به‌طور هم‌زمان سه هدف اصلی یعنی بازگشت مؤثر ارز، توسعه صادرات و جلوگیری از سوءاستفاده را محقق کنند.

▫️محمد لاهوتیدبیر کنفدراسیون صادرات ایران با اشاره به اینکه بخشی از این آمار قابل استناد است و بخشی از ارز حاصل از صادرات از سال ۱۳۹۷ تاکنون به کشور بازنگشته، معتقد است ریشه این مشکل تنها در عملکرد صادرکنندگان نیست.

▫️به گفته او، تا زمانی که معضلاتی مانند استفاده از کارت‌های بازرگانی یک‌بارمصرف، ارزش‌گذاری غیرواقعی کالاهای صادراتی و مقررات ناکارآمد تعهد ارزی اصلاح نشود، نمی‌توان انتظار داشت هم صادرات رونق بگیرد و هم ارز حاصل از آن به‌صورت کامل به چرخه اقتصادی کشور بازگردد.

📍لینک این برنامه در آپارات

📺 @ecoiran_webtv

📹 سفره‌ای از حداقل‌ها چند؟

▫️تورم نقطه به نقطه کشور در خرداد ۱۴۰۵ به ۸۸.۶ درصد رسیده که رکوردی تاریخی محسوب می‌شود. در کنار این تورم چشمگیر، گروه خوراکی‌ها، آشامیدنی‌ها و دخانیات نیز با تورم بی‌سابقه بالای ۱۰۰ درصد همراه بوده است. رقمی که روایت از هزینه بالای موادغذایی در کشور دارد.

▫️شاخص معیشتی اکوایران، با استفاده از الگوی تغذیه‌ای انستیتو تحقیقات تغذیه و صنایع غذایی و داده‌های مرکز آمار از متوسط قیمت اقلام خوراکی، سبدی از حداقل موادغذایی موردنیاز انسان را طراحی کرده است.

▫️حال، خانوارهای مناطق شهری کشور در خرداد ماه، چقدر برای این سبد هزینه کرده‌اند؟ در یک دهه گذشته، بیشترین هزینه‌ای که خانوارها برای تهیه این سبد انجام داده‌اند، مربوط به چه دوره‌ای بوده؟

▫️با این قسمت از برنامه «روند» همراه باشید.

📍لینک این برنامه در آپارات

📺 @ecoiran_webtv

📝 یک داستان باورنکردنی؛ این منطقه اروپایی از خشن‌ترین به امن‌ترین کشور تبدیل شد

▫️به گزارش اکوایران، روزی معمولی در دادگاه نبود. در ۲۴ اکتبر ۲۰۰۸، در دادگاه کلانتر گلاسگو، نه هیئت منصفه‌ای حضور داشت، نه شاهدی و نه متهمی. در عوض، ۸۵ عضو از باندهای رقیبِ شرق شهر گلاسگو، بزرگ‌ترین شهر اسکاتلند، روبه‌روی قاضی‌ای ایستاده بودند که با لباس رسمی قضایی در جایگاه خود نشسته بود.

▫️این منطقه دهه‌ها با معضل باندهای جوانانِ قلمروطلب، جرایم سازمان‌یافته و درگیری بر سر مواد مخدر و سلاح دست‌وپنجه نرم کرده بود؛ تا جایی که حملات با چاقو تقریباً به رویدادی روزانه تبدیل شده بود.

▫️با وجود دشمنی‌ها و درگیری‌های مداوم، اعضای باندها در سکوت به سخنرانانی گوش سپردند که یکی پس از دیگری با آن‌ها صحبت می‌کردند. مادری روایت کرد که پس از حمله با قمه، که به‌دلیل درگیری‌های باندی و زمانی که پسرش تنها ۱۳ سال داشت رخ داده بود، چهره او چنان آسیب دیده بود که دیگر قابل شناسایی نبود. یک بسکتبالیست آمریکایی از برادرش گفت که قربانی خشونت مسلحانه شده بود.

📌 گزارش کامل در وبسایت اکوایران

📺 @ecoiran_webtv

چرا رویای صنعتی شدن ایران محقق نشد؟

شش دهه پیش، سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران با الگوبرداری از تجربه ایتالیا تاسیس شد تا موتور محرک توسعه صنعتی کشور باشد.
بسیاری از صنایع بزرگ با نقش‌آفرینی این سازمان شکل گرفتند، اما نتیجه نهایی، گسترش بنگاه‌های دولتی، شکل‌گیری انحصار و دور ماندن بخش خصوصی از تولید صنعتی بود.

چرا نهادی که قرار بود صنعت بسازد، به گسترش بنگاه‌داری دولتی انجامید؟

#تجارت_فردا
@tejaratefarda

چرا سازمان گسترش و نوسازی صنایع به اهداف خود نرسید؟

✍️محمد طاهری/سردبیر

🔹اواسط دهه ۱۳۴۰، زمانی که اقتصاد ایران هنوز بیش از هر چیز به درآمدهای نفتی، تجارت و کشاورزی متکی بود، گروهی از مدیران جوان و تحصیل‌کرده ایده‌ای را دنبال کردند که قرار بود مسیر توسعه صنعتی کشور را برای دهه‌های بعد تغییر دهد. ایده آنها بر یک اصل ساده اما بلندپروازانه استوار بود. ایجاد نهادی تخصصی که بتواند خلأ سرمایه‌گذاری صنعتی، انتقال فناوری و شکل‌گیری صنایع بزرگ را جبران کند. حاصل این ایده، تأسیس سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران (ایدرو) بود. قانون تشکیل این سازمان در ۱۸ تیر ۱۳۴۶ در مجلس شورای ملی به تصویب رسید و چند ماه بعد فعالیت رسمی آن آغاز شد.

🔹رضا نیازمند، معاون علینقی عالیخانی در وزارت اقتصاد، مأمور تأسیس این سازمان شد و در مرداد ۱۳۴۶ به عنوان نخستین مدیرعامل ایدرو کار خود را آغاز کرد. مأموریت سازمان تازه‌تأسیس روشن بود. دولت باید در صنایع مادر و سنگین سرمایه‌گذاری کند، فناوری و سرمایه را به کشور انتقال دهد، بنگاه‌های بزرگ صنعتی را پایه‌گذاری کند و پس از رسیدن این بنگاه‌ها به مرحله بلوغ، آنها را به بخش خصوصی واگذار کند. به بیان دیگر، ایدرو قرار نبود یک بنگاهدار دائمی باشد، بلکه باید نقش یک نهاد توسعه‌ای و تسهیل‌گر را ایفا می‌کرد.
در سال‌های نخست، این الگو تا حد زیادی موفق بود. شکل‌گیری یا توسعه بسیاری از صنایع بزرگ کشور، از جمله ماشین‌سازی اراک، ماشین‌سازی تبریز، تراکتورسازی تبریز، آلومینیوم ایران، هپکو، واگن‌سازی پارس، موتوژن و پمپیران و بسیاری بنگاه کوچک و بزرگ دیگر، با نقش‌آفرینی مستقیم یا غیرمستقیم ایدرو انجام شد. همزمان شهرک‌های صنعتی و زیرساخت‌های لازم برای توسعه تولید نیز گسترش یافت و ایدرو به یکی از مهم‌ترین بازوهای صنعتی دولت تبدیل شد.

🔹تأسیس این سازمان بیش از آنکه محصول یک تصمیم سیاسی باشد، نتیجه حضور همزمان گروهی از مدیران اجرایی بود که نگاه مشترکی به توسعه داشتند. آنها نه سیاستمدار بودند و نه خود را وابسته به جریان‌های سیاسی می‌دانستند. دغدغه اصلی‌شان افزایش بهره‌وری، توسعه صنعت و ایجاد زیرساخت‌های تولید بود. بعدها برای توصیف چنین مدیرانی از عنوان تکنوکرات استفاده شد، اما در آن زمان خود آنان بیش از هر چیز مدیرانی اجرایی بودند که می‌خواستند مسائل واقعی اقتصاد ایران را حل کنند.
ایدرو برای آنکه از پیچیدگی‌های بروکراسی سنتی دولت فاصله بگیرد، با اختیارات و قوانین اختصاصی شکل گرفت و از بسیاری از مقررات عمومی دستگاه‌های دولتی مستثنا شد. همین استقلال، به سرعت به نقطه اصطکاک میان مدیران توسعه‌گرا و بدنه سنتی دولت تبدیل شد. وزارتخانه‌ها و دستگاه‌های اجرایی به تدریج در برابر اختیارات این سازمان مقاومت کردند و بخشی از استقلال آن در عمل محدود شد. با وجود این، ایدرو تا سال‌های پایانی حکومت پهلوی همچنان توانست بخش مهمی از مأموریت توسعه‌ای خود را پیش ببرد.

🔹 اما انقلاب ۱۳۵۷ نقطه عطفی در تاریخ این سازمان بود. با تصویب قانون حفاظت و توسعه صنایع ایران، ده‌ها کارخانه و بنگاه خصوصی که ملی یا مصادره شده بودند، به ایدرو واگذار شدند. این تصمیم اگرچه با هدف حفظ تولید و جلوگیری از تعطیلی واحدهای صنعتی اتخاذ شد، اما ماهیت سازمان را به طور اساسی تغییر داد. ایدرو از یک نهاد توسعه‌ای به هلدینگی عظیم برای اداره شرکت‌های دولتی تبدیل شد. از آن پس، بخش عمده ظرفیت مدیریتی سازمان صرف پرداخت حقوق کارکنان، تأمین نقدینگی کارخانه‌ها، تهیه مواد اولیه، مدیریت بحران‌های کارگری و جلوگیری از توقف تولید شد. در نتیجه، وظایفی مانند انتقال فناوری، سرمایه‌گذاری در صنایع پیشرو، ایجاد بنگاه‌های جدید و واگذاری آنها به بخش خصوصی به تدریج به حاشیه رانده شد. بسیاری از پژوهشگران همین تغییر مأموریت را نقطه انحراف ایدرو از فلسفه اولیه تأسیس آن می‌دانند. این تغییر رویکرد، در سیاست صنعتی کشور نیز بازتاب یافت. به جای آنکه هدف، ایجاد مزیت رقابتی و حضور در زنجیره ارزش جهانی باشد، سیاست خودکفایی جایگزین توسعه صنعتی شد. یکی از نمادهای این رویکرد، سیاست «مهر عدم ساخت داخل» در دهه ۱۳۶۰ بود که بر اساس آن، واردات هر کالا تنها زمانی مجاز بود که تولید مشابهی در داخل وجود نداشته باشد. نتیجه چنین نگرشی، شکل‌گیری صنایع حمایت‌شده و غیررقابتی بود. صنایعی که به جای رقابت در کیفیت و بهره‌وری، به حمایت‌های تعرفه‌ای و محدودیت واردات وابسته شدند. صنعت خودرو شاید شناخته‌شده‌ترین نمونه این تجربه باشد که پس از چند دهه حمایت، همچنان با چالش کیفیت پایین، هزینه تولید بالا و ناتوانی در رقابت بین‌المللی روبه‌رو است.

اکنون نزدیک به شش دهه از تأسیس ایدرو می‌گذرد و اقتصاد ایران همچنان با همان پرسش بنیادین روبه‌روست. این‌که دولت در فرآیند صنعتی شدن چه نقشی باید ایفا کند؟

@tejaratefarda