📄یلدا؛ شبِ زاده‌شدنِ نور ، آغاز چله بزرگ زمستان

«روایتی مردم‌شناختی از کهن ترین آیین زمستانی ایرانیان»

✍🏻امتداد- نورا کنعانی: یلدا، یا آن‌گونه که در جوامع روستایی ایران نام برده می شود «شب چله»،  شبِی تنها برای جشن و گردهم‌آیی خانوادگی نیست، بلکه انتقال تجربه‌ای عمیق از مواجههٔ انسان با طبیعت، زمان، تاریکی و امید است.یلدا آیینی است که در بستر یکجانشینی، کشاورزی و وابستگی انسان به زمین و چرخهٔ خورشید شکل گرفت و در طول هزاران سال لایه‌های اسطوره ای، دینی، ادبی و هویتی به آن اضافه شد.

🔹اگر چه در جهان کنونی غالب آیین ها تنها رویدادهای تقویمی شده اند، اما سنت و مراسم  شب چله که حاکی از وابستگی انسان با زمین، فصل‌ها و زندگی جمعی است همچنان ادامه داردـ این نوشته می‌کوشد یلدا را نه صرفاً به‌عنوان یک «جشن» باستانی، بلکه به‌مثابه «آیینی کشاورزی» بازخوانی کند؛ آیینی که از دل تجربهٔ زیستهٔ انسان کشاورز با زمستان زاده شد و به تدریج به یکی از ستون‌های هویت فرهنگی ایرانیان بدل گشت.

از یکجانشینی تا انقلاب زمستانی

🔹برای فهم یلدا باید به زمانی برگردیم که اجداد اولیه ی ما برای نخستین‌بار تصمیم گرفتند یکجا ماندگار شوند، کشت و کار کنند و منتظر بمانند. و بدین‌سان انسان کشاورز حیات هویتی یافت. یکجانشینی و انقلاب کشاورزی، رابطهٔ انسان با زمان را دگرگون کرد. دیگر برای انسان، زمان، گردش شب و روز نبود؛ بلکه به چرخه‌ای از فصل ها تبدیل شد که در آن  خورشید ، باران ، گرما ، سرما خاک و آب سرنوشت و زندگی اش را رقم می زدند. در چنین زیست‌جهانی، بلندترین شب سال (انقلاب زمستانی) وشروع افزایش تدریجی روزها از زمان های سرنوشت ساز بود. این شب، برای انسان کشاورز مرز میان بیم و امید محسوب می‌شد. امید به گذر زمستان سخت، امید به داشتن ذخیرهٔ خوراک کافی ، امید به سرمای کمتر برای زمین و انسان، و با این امیدها زندگی ادامه می یافت.

🔹از منظر انسان‌شناسی محیطی، آیین‌هایی مانند یلدا واکنش‌های نمادین جوامع کشاورزی به بحران‌های فصلی‌ بود. انسان به جای تسلیم در برابر نیروی سترگ طبیعت، به آیین و مناسک روی آورد و با روایت گویی، خوراک، گردهم‌آیی و معنا عوامل جوی طبیعت را نظام مند کرد.

شبِ چله؛ آیین آستانه

ویکتور ترنر مردم‌شناس برجستهٔ انگلیسی، آیین‌ها را اغلب به عنوان لحظه‌های «آستانه‌ای» تحلیل می‌کند؛ لیمینالیته یا آستانه ،لحظاتی است که جامعه میان دو وضعیت قرار دارد. و در شب چله دقیقاً چنین اتفاقی رخ می دهد. لحظه‌ای نه کاملاً در دلِ تاریکی، نه هنوز در روشنایی.در این شب، زمان عادی، تعلیق می‌شود؛ بیدار ماندن خانواده تا سپیده، کنشی نمادین است؛ روابط رسمی و سلسله‌مراتبی خانواده موقتاً کمرنگ می‌شود؛ و نوعی همبستگی صمیمی و برابری شکل می‌گیرد.

یلدا جشن کشاورزی ، نه آیین قربانی

🔹یکی از مهم‌ترین نکات یلدا، در مسیر تداوم و استمرارش از قدیم تا کنون ، این است که جشن و آیینی کشاورزی و دانه محور است، نه آیینی وابسته به قربانی کردن و مصرف گوشت قربانی. این ویژگی ریشه در منطق اقتصادی و زیستی جوامع اولیه دارد که دام در جوامع سنتی سرمایه و پشتوانهٔ بقاست، نه خوراک روزمره. و ذبح حیوانات پرهزینه و محدود به آیین‌های خاصی بوده است؛ در مقابل، غلات، دانه‌ها، میوه‌ها و محصولات گیاهی و کشاورزی محور اصلی تغذیه و بقا بوده‌اند. با کاشت یک دانه ، صدها دانه و با هر کاشت و برداشت برخلاف ذبح و قربانی ، زندگی دوباره آغاز می‌شد.

🔹یلدا جشن  سپاس از «زمین» بود ؛ جشنی برای آنچه که از خاک روییده و در انبارها ذخیره می شود. به همین دلیل، سفرهٔ یلدا از آغاز بر پایهٔ محصولات کشاورزی شکل گرفت: دانه، خشکبار، میوه و خوراک‌های گیاهی. انتخاب خوراک‌های یلدا تصادفی نبود و هر کدام حامل معنایی  بوده اند:
«انار» با دانه‌های فراوان درونش، نماد باروری و زندگی است؛ رنگ سرخش نیز یادآور آتش و سپیده‌دم.

🔹«هندوانه» نماد «خورشیدِ» و گرمای ذخیره تابستان در دل خود برای زمستان است و«غلات و دانه ها» نشانه ی توان معیشتی خانواده .

زنان ؛حافظان خاموش آیین شب چله

🔹در بیشتر خانواده‌ها، یلدا بدون وجود زنان معنا نداشته و امکان پذیر نیست. زنان آماده‌سازی خوراک، چیدمان سفره، روایت قصه‌ها، مدیریت جمع و انتقال سنت‌ها، را در مراسم به دوش می کشند.

🔹شری اورتنر؛ انسان‌شناس فمینیست معتقد است که زنان از طریق پیوندشان با خانه، بدن و بازتولید اجتماعی، به "حافظان اصلی حافظهٔ ی فرهنگی" تبدیل می‌شوند. و شب یلدا نمونه‌ای روشن از این منطق است: آیین در دست زنان زنده می‌ماند، نه فقط از طریق کتاب‌ها و نوشتارها . این نقش بارز زنان را امروزه خصوصا در استان ها و مناطق سردسیر و اقلیم کشاورزی کشور به وضوح شاهد هستیم.

🔸متن کامل

#امتداد
@emtedadnet

✅قاضی دیوان عدالت: نه ساترا نه صداوسیما هیچکدام صلاحیت تنظیم‌گری نمایش خانگی را ندارند

🗣سعید دلفانی، قاضی دیوان عدالت اداری: مناقشه بر سر صلاحیت صدور مجوز در حوزه نمایش‌های خانگی و «صوت و تصویر فراگیر»، به منازعه حقوقی ـ نهادی بدل شده؛ نزاعی که نمی‌توان آن را اختلاف اداری تلقی کرد، بلکه باید بازتابی از تعارض ساختاری میان دو نهاد دانست: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی به‌عنوان متولی سیاست‌گذاری فرهنگی و ساترا به‌عنوان نهاد نوظهور تنظیم‌گر رسانه‌ای.

🔹ساترا به‌واسطه پیوند نهادی با صدا و سیما در موقعیتی قرار می‌گیرد که هم‌زمان هم داور قواعد و هم بازیگر بازار است. در حقوق عمومی این هم‌نشینی نقش‌ها به‌عنوان وضعیت کلاسیک «تنظیم‌گر ذی‌نفع» شناخته می‌شود و پیامد مستقیم آن «تحریف تنظیم‌گری» (regulatory capture) است.


🔹وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی مأموریت ارتقا و حمایت از تولیدات فرهنگی را دارد و بر بستر رویه‌های اداری شناخته‌ شده امکان رعایت حقوق آیینی ذی‌نفعان را فراهم می‌آورد. اما ساترا با منطق بازارِ رسانه‌ای و پیوندهای نهادی خود ممکن است انگیزه‌های متفاوتی در تصمیم‌گیری وارد کند که با صیانت از منافع عمومی و استقلال ارزیابی محتوایی جمع‌پذیر نیست.

🔹لذا به‌رسمیت شناختن صلاحیت ساترا در وضعیت فعلی معادل قانونی‌سازی تعارض منافع، تضعیف رقابت منصفانه و دورشدن از الگوی تنظیم‌گری بی‌طرف و مبتنی بر قانون‌محوری است که به‌جای ارتقای کیفیت حکمرانی رسانه‌ای، به تثبیت امتیاز ساختاری و فرسایش اعتماد ذی‌نفعان می‌انجامد.

🔹این وضعیت صرفاً یک اختلاف نهادی نیست، فرصتی برای بازاندیشی در ساختارهای حقوقی و اداری است؛ برای بازگشت به قانون، شفاف‌سازی مرزهای صلاحیت و تضمین استقلال نهادهای تنظیم‌گر. با چنین بازاندیشی می‌توان منافع عمومی و حقوق بنیادین شهروندان را تضمین و اعتماد فعالان فرهنگی و هنری را بازسازی کرد.. دیده بان ایران

#امتداد
@emtedadnet

✅تهران هشتمین شهر آلوده دنیا

🔹بر اساس داده‌های به‌روز شده لاهور با شاخص ۴۴۵ به عنوان آلوده‌ترین شهر جهان شناسایی شده است.

🔹پس از آن نیز شهر قاهره در مصر با شاخص ۴۳۷ در جایگاه دومِ رتبه‌بندی جهانی کیفیت هوا قرار گرفت.

🔹دهلی (هند)، داکا (بنگلادش)، بغداد (عراق)، کلکلته (هند)، کراچی (پاکستان)، تهران (ایران)، دوحه (قطر) و شهر کویت (کویت) در رده‌های بعدی هستند./ ایسنا

#امتداد
@emtedadnet

✅آزادی اقتصادی در جهان؛ جایگاه ۱۶۶ ایران روی نقشه جهانی

🔹آزادی اقتصادی به افراد امکان می‌دهد کار و سرمایه خود را بدون دخالت دولت مدیریت کنند.

🔹شاخص آزادی پولی با تورم و کنترل‌های قیمتی سنجیده می‌شود و امتیاز بالاتر، نشان‌دهنده ثبات قیمت‌هاست.

🔹در سال ۲۰۲۵، میانگین جهانی آزادی اقتصادی ۶۷.۶ واحد است. در خاورمیانه، بحرین با ۸۸.۷ واحد پیشتاز است، ایران با ۳۹ واحد جایگاه ۱۶۶ جهان و دومین رتبه آخر منطقه را دارد.

🔹کشورهای آمریکای لاتین با میانگین ۶۱ واحد کمترین آزادی اقتصادی را تجربه می‌کنند. منطقه یورو با ۷۲.۳۴ واحد آزادترین سیاست‌های اقتصادی را داراست./فرهیختگان

#امتداد
@emtedadnet

✅مدارس فردا با ۲ ساعت تأخیر آغاز می‌شوند

🔹سخنگوی دولت: در راستای پاسداشت ارزش‌های خانواده و آیین‌های کهن ایرانی در شب یلدا، هیئت دولت مصوب کرد کلیه مدارس، ادارات و مؤسسات دولتی، فردا فعالیت خود را با ۲ ساعت تأخیر آغاز کنند.

#امتداد
@emtedadnet

🎥معماری یک شکست: تراژدی لاله‌زار؛ انقضای هویت در ترافیکِ صنفی...

پرده آخر در سینما ایران؛ نمایشِ رایگانِ خاکستر...

✍🏻امتداد-گروه فرهنگی: سینما ایران لاله‌زار، یادگاری از دوران شکوه سینمای تهران، در آتش سوخت. این سینما با ۱۲۰۰ صندلی و نوآوری‌هایی مانند واید اسکرین و صدای جداگانه، قلب زندگی فرهنگی و شبانهٔ لاله‌زار بود. سوختن این بنا که زمانی میزبان چهره‌های جهانی چون راج کاپور بود، اعتراف آتش به شکست سیاست‌های شهری در قبال میراث است. این فاجعه در بستر لاله‌زار رخ داد؛ خیابانی که میراث‌دار رؤیای «شانزه‌لیزهٔ ایرانی» ناصرالدین شاه بود و از باغ مصفای فتح‌علی‌شاه قاجار برآمد. لاله‌زار، محل تولد مدرنیتهٔ شهری، از گراندهتل که میرزاده عشقی و عارف قزوینی در آن بر صحنه می‌رفتند تا خانه اتحادیه (امین‌السلطان) که پناهگاه مشروطه‌خواهان شد و محل فیلم‌برداری «دایی جان ناپلئون»، مجموعه‌ای از لایه‌های حیاتی تاریخ اجتماعی و سیاسی ایران را نمایندگی می‌کرد که امروز در معرض تخریب و بی‌عملی‌اند.

🔹​لاله‌زار در اوج خود، اوج تجمع و تکامل پروژهٔ تجدد بود. این خیابان نه تنها نخستین‌های شهری را در خود جای داد؛ از واگن اسبی و تراموای برقی تا نخستین خط تلگراف و گل‌فروشی، بلکه تبدیل به قلب «تجربهٔ تماشای جمعی» شد. با ظهور سینماهایی چون «خورشید» نمایش‌دهنده اولین فیلم ناطق ایرانی و سینماهای متعدد در کوچه ملی، این محور فرهنگی تثبیت شد. در همین بستر بود که تماشاخانهٔ نصر با مدیریت عبدالحسین نوشین، تئاتر ایران را از یک تفنن به نهادی حرفه‌ای بدل کرد.سال‌های بعد هر چند لاله‌زار پاتوق روشنفکرانی نظیر هدایت، چوبک، شاملو، نادرپور و ... با مباحثه‌های ادبی و مجادله‌های سیاسی و جز آن شده بود ولی با این وجود لاله‌زار هنوز این خیابان شانه از پذیرایی عوام و کسبه اهل دل خالی نکرد. اگر شازده‌های قجر و ثروتمندان فرنگی و فرنگ‌رفته‌ها میهمان «گراند هتل» می‌شدند، عشقی‌های کم پول تهران هم مهمان «کافه مامان آش» بودند...

🔹تراژدی لاله‌زار، داستان عقب‌نشینی فرهنگ از بازار است و آتش سینما ایران به عنوان ابزاری قهری، مسئلهٔ میراثی متروک و بی‌صاحب را «حل» کرد. خاکستر این سینما، صرفاً بقایای یک بنا نیست، بلکه سند شکستِ سیاست‌هایی است که لاله‌زار را از یک محور فرهنگی به یک «خیابان تجاری درجه‌دو» تقلیل دادند. لاله‌زار، در وضعیت کنونی، محصول انباشت تصمیم‌های نگرفته، سیاست‌های نیمه‌تمام و غلبهٔ منطق کوتاه‌مدت بازار بر حافظهٔ تاریخی شهر است. خیابانی که زمانی ویترین مدرنیتهٔ ایرانی بود، امروز انبار مدرنیتهٔ مصرفی است؛ و همین تضاد، آن را به یکی از مهم‌ترین پرونده‌های حل‌نشدهٔ تاریخ شهری تهران تبدیل کرده است.

#امتداد
@emtedadnet

✅بانک‌ها هم فردا با ۲ ساعت تاخیر شروع به کار می‌کنند

🔹شورای هماهنگی بانکها: بنا به مصوبه هیئت دولت مبنی بر تأخیر در آغاز فعالیت مدارس، ادارات و مؤسسات دولتی در راستای پاسداشت ارزش‌های خانواده و آیین‌های کهن ایرانی در شب یلدا، فردا دوشنبه یکم دی ماه ۱۴۰۴، واحدهای ستادی و شعب بانک های عضو این شورا فعالیت خود را با ۲ ساعت تأخیر آغاز می‌کنند./تسنیم

#امتداد
@emtedadnet