ما همیشه معتقد بودیم که بین صفوف رژیم اختلاف بسیار زیاد و عمیق است و این اختلاف زمانی بیشتر می‌شد که مردم از نظر اعتراض، به‌ویژه پس از انقلاب «زن، زندگی، آزادی»، پیشروی می‌کردند علیه رژیم جمهوری اسلامی. آن نوع برخورد با پدیده‌های خارج از رژیم، که یک طرف آن زنان بودند و یک طرف جوانان، بازنشستگان و دانشجویان، و آن نیروی محرکه جامعه که بر بستر انباشتی از نارضایتی، اعتراضات و انقلاب را سازمان می‌دادند، این اختلاف‌ها را بیشتر می‌کرد.

در این اواخر هم این اختلاف‌نظرها به خیابان کشیده شد و همان‌طور که می‌دانید، عراقچی اعلام کرده برای مذاکره، که یک مداح در این‌باره از او انتقاد کرده و درخواست عذرخواهی از او داشته است. بنرهایی در سطح شهر علیه روحانی عراقچی پخش شده بود و قالیباف، که خودش جزو هسته قدرت است، بخواهد فکر کند که تام‌الاختیار است و حتی اگر آمریکا هم فکر کند قالیباف تام‌الاختیار است، اختلافات درون رژیم اجازه نخواهد داد که این مذاکره به نتیجه برسد. اتفاقاً یکی از بحران‌های سیاسی که جمهوری اسلامی با آن مواجه است همین است؛ مسئله بر سر عدم یکسان بودن و عدم وجود رویکرد واحدی در برابر پدیده‌های بیرون حکومت است. حالا این می‌تواند اعتراض زنان علیه حجاب اجباری باشد، انقلاب «زن، زندگی، آزادی» باشد یا یک نزاع خارجی. بنابراین به شخصه خیلی خوش‌بین نیستم که قالیباف یا هر کس دیگری که پای میز مذاکره می‌نشیند، قسر در برود از آن اختلاف‌نظرهای درون رژیمی.

حتی اگر دنبال توافق هم باشند، دوام پیدا نخواهد کرد و ممکن است حتی قالیباف پای میز مذاکره برود، ولی دوام زیادی نخواهد داشت؛ چون آن نیروهای ایدئولوژیکی که در مقابل قالیبافی که می‌خواهد توافق بکند قرار دارند. مسئله بعدی این است که مدت ۴۷ سال است جمهوری اسلامی از «مرگ بر آمریکا» و «مرگ بر اسرائیل» به‌عنوان یک ارزش و اصول بنیادین حکومت، قدرت خود را حفظ کرده و اگر الان بخواهد به این مذاکره به‌خاطر حفظ بقای رژیم تن بدهد، علاوه بر اختلافات داخل رژیم، نیروهای خارج از رژیم، یعنی نیرویی که در درون جامعه باقی است که مردم هستند—مردمی که از این حکومت منزجر هستند و ۴۷ سال چوب «مرگ بر آمریکا» و «مرگ بر اسرائیل» را بر سر خود احساس کرده‌اند—اگر ببینند رژیم برای حفظ قدرت مذاکره می‌کند، حتماً مکانیزم‌های اعتراضی خود را علیه باقی‌مانده رژیم که به مذاکره پرداخته، در دست خواهند گرفت.

من فکر می‌کنم که جمهوری اسلامی حتی در صورت توافق هم یک حکومت تضعیف‌شده در مقابل چشم جامعه است و تیم مذاکره‌کننده از دو طرف تحت فشار است: از طرف نیروهای درون رژیم که همچنان مخالف آمریکا و اسرائیل هستند و از طرف دیگر، از سوی جامعه‌ای که یک انقلاب نیمه‌کاره را در پی دی‌ماه ۱۴۰۴ با هزاران هزار کشته در دست دارد. علاوه بر اینکه دوام نخواهد داشت، چشم‌انداز روشنی هم نخواهد داشت و مسئله سرنگونی حرف اول را می‌زند و مردم آن بخش باقی‌مانده حکومت را رها نخواهند کرد.

شما درباره پایان جنگ به هر شکلی صحبت کردید. من فکر می‌کنم هر شکلی از پایان جنگ می‌تواند مکانیزم‌های متفاوتی را در مورد عاملیت مردم فعال کند.

در خصوص آتش‌بس، اگر آتش‌بس دائمی باشد و فرض بر این باشد که آمریکا بتواند با باقی‌مانده رژیم توافق کند و آن باقی‌مانده بتواند با آمریکا تعامل کرده و تمام شروط را بپذیرد، در واقع این به معنای نوعی تسلیم بی‌قید و شرط است. در این وضعیت، جمهوری اسلامی از نظر نظامی بسیار ضعیف شده و دیگر آن قدرت سابق را ندارد، حتی ممکن است رهبری پیشین خود را نیز از دست داده باشد. همچنین هنوز از میزان واقعی ضربه‌هایی که به بخش‌های نظامی وارد شده، اطلاع دقیقی در دست نیست.

در عین حال، از نظر اقتصادی این جنگ هزینه‌های بسیار سنگینی برای حکومت داشته و طبیعی است که بخواهد این هزینه‌ها را از طریق مردم جبران کند. این موضوع باعث افزایش فشار اقتصادی و معیشتی بر مردم خواهد شد؛ مردمی که پیش از این نیز با کمبود آب، برق، انرژی، مشکلات زیست‌محیطی و فشار بر کرامت انسانی مواجه بوده‌اند. این فشارها در چنین شرایطی چندین برابر خواهد شد.

از سوی دیگر، اگر حکومتی بخواهد در برابر ۴۷ سال محدودیت، مقداری آزادی به مردم بدهد، این خود می‌تواند به پیشروی بیشتر مردم منجر شود. مردم مطالبات بیشتری را مطرح خواهند کرد و در مسیر دستیابی به آزادی‌های گسترده‌تر حرکت خواهند کرد. در نهایت، اگر این مطالبات به طور کامل محقق شود، چیزی از ساختار پیشین باقی نخواهد ماند. این همان منطق پیشروی مبارزه است.

حتی اکنون، در سایه جنگ، وقتی حکومت اینترنت را به‌طور کامل قطع می‌کند—به شکلی که این میزان از قطعی در جهان کم‌سابقه است—نشان می‌دهد که همچنان از مردم هراس دارد. این قطع ارتباط، در واقع حمله به زیرساخت حیاتی روابط اجتماعی است. درست است که جنگ باعث شده جنبش‌ها موقتاً به حاشیه رانده شوند و اعتراضات خیابانی به درون خانه‌ها منتقل شود، اما این وضعیت موقتی است.

اگر جنگ با آتش‌بس پایان یابد، جمهوری اسلامی از نظر سیاسی و نظامی بسیار ضعیف خواهد بود. البته ممکن است برای حفظ کنترل، به سرکوب شدیدتر، افزایش بازداشت‌ها و حتی اعدام‌ها متوسل شود، اما در بلندمدت بازنده اصلی خواهد بود. مردمی که حتی با زدن نمادهای نظامی صدای اعتراض خود را بلند می‌کنند، در بلندمدت خاموش نخواهند شد. این سطح از آگاهی عمومی را نمی‌توان دست‌کم گرفت.

علاوه بر این، جامعه ایران دارای سرمایه‌های اجتماعی مهمی است: جنبش زنان، دانشجویان، کارگران، پرستاران و دیگر گروه‌ها. این‌ها سرمایه‌های زنده و ریشه‌دار جامعه هستند. هرچند در شرایط جنگی امکان حضور در خیابان و سازماندهی گسترده ندارند، اما از بین نرفته‌اند. جنبش «زن، زندگی، آزادی» یک سرمایه عمیق اجتماعی و یکی از مهم‌ترین مفاهیم سیاسی و اجتماعی جامعه ایران است که نه با جنگ از بین می‌رود و نه با سرکوب.

در عین حال، اگر جنگ ادامه پیدا کند و به فروپاشی جمهوری اسلامی منجر شود، هرچند انتقال قدرت از بالا می‌تواند تهدیداتی به همراه داشته باشد و حتی نیروهایی تلاش کنند قدرت را در دست بگیرند، اما همان جنبش‌های زنده اجتماعی چالش بزرگی برای هر حکومت آینده خواهند بود؛ به‌ویژه اگر آن ساختار برآمده از اراده مستقیم مردم نباشد. این سرمایه‌های اجتماعی بسیار ارزشمندند و باید از آن‌ها پاسداری کرد. در هر صورت، بازنده اصلی جمهوری اسلامی خواهد بود.

بله. جامعه نشان داده که جمهوری اسلامی را به‌طور کامل نمی‌خواهد و خواسته‌های آن، رادیکال و انسان‌محور است. مطالباتی مانند آزادی، برابری، سکولاریسم، مدرنیسم، رفاه همگانی و عدالت اجتماعی—که در مانیفست «زن، زندگی، آزادی» در خیابان‌ها فریاد زده شد—جوهره خواسته‌های جامعه ایران است.

اگر باقی‌مانده رژیم بخواهد این مطالبات را برآورده کند، دیگر ماهیت جمهوری اسلامی را نخواهد داشت. و اگر بخواهد با همان ساختار باقی بماند، این مطالبات همچنان پابرجا خواهد بود. هر نیرویی که در قدرت باقی بماند، ناگزیر است به این مطالبات پاسخ دهد، در غیر این صورت محکوم به شکست است.

نیروهای سیاسی در خارج از کشور معتقدند که جمهوری اسلامی باید سرنگون شود، علاوه بر این، لازم است نیروهای داخل کشور نیز مورد بررسی قرار گیرند تا مشخص شود نقش جنبش‌های اجتماعی چه خواهد بود و آیا این جنبش‌ها دوباره زنده و فعال می‌شوند یا نه، می‌بایست خارج کشور را هم مورد بررسی قرار دهند.

در این میان، نیروهای خارج از کشور نیز مسئولیت‌هایی دارند. عوامل جمهوری اسلامی در خارج از کشور همچنان در رفت‌وآمد هستند. برای مثال، کمپین‌هایی علیه این عوامل و تلاش برای اخراج آن‌ها اقدام مثبتی است، اما به‌تنهایی کافی نیست.

همان‌طور که عملکرد نیروهای داخل کشور مورد تحلیل و تفسیر قرار می‌گیرد، بررسی عملکرد نیروهای اپوزیسیون خارج از کشور نیز ضروری است تا مشخص شود چه نقدهایی به آن‌ها وارد است. با وجود تعداد زیاد نیرو‌ها و ظرفیت بالای آن‌ها، متأسفانه بسیاری از کنش‌های این نیروها بیشتر حالت واکنشی دارد؛ یعنی در واکنش به اتفاقاتی است که درفضای سیاسی رخ می‌دهد.

این پرسش مطرح است که آیا نمی‌توان کنش‌های فعال‌تری انجام داد؟ برای مثال، راه‌اندازی یک کمپین سیاسی گسترده برای متقاعد کردن دولتهای جهان به بایکوت جمهوری اسلامی. در اینجا از تمام افرادی که مخالف جمهوری اسلامی هستند و به «زن، زندگی، آزادی» باور دارند، درخواست می‌شود که چنین اقدام سیاسی‌ای را در دستور کار قرار دهند.

در غیر این صورت، نیروهای اپوزیسیون—به‌ویژه در تقابل با جریان پهلوی—بیشتر به سمت افشاگری و نقد صرف حرکت خواهند کرد، در حالی که لازم است اقدامات ایجابی و اثباتی نیز انجام شود.

کیان آذر جمع‌بندی می‌کند:
در هر جای دنیا، وقتی صحبت از گروگان‌گیری می‌شود، با آن برخورد جدی صورت می‌گیرد. جمهوری اسلامی مردم ایران را با سرکوب و قطع اینترنت به گروگان گرفته است.

ما در خارج از کشور باید با قدرت و گستردگی بیشتری عمل کنیم و با صدایی رسا در سطح بین‌المللی، صدای مردم ایران باشیم. نباید اجازه داد جمهوری اسلامی بدون پاسخگویی، مردم را در این وضعیت رها کند.

در شرایط کنونی، در عرصه بین‌المللی این امکان وجود دارد که برای سرنگونی جمهوری اسلامی اقدام شود.